צאא /!פּ1} 8פומפוצ ,א ד1611ם 6תממ|1מן991 אטמצטק/1פ5
3 .סא
ם |תהפאת םה
ת010650 000ג1
צאפעט.ןאת אג/א מ14
א0ס18611 661 1788 אד 1 בפוטסוצ
!אס 8068 צפוססזצ. זא אאסדדא א
5 א , 11:851זא,
אעדאעס 8008 חפֿזפסזצ זא אוסזדא אן
175ע801109 495 זא , 1:57 112 זאג,
6 19116(8181194מפנ1צ ! 250-4900 413
)א 0. מט 1 א868א154800סספזדצ. צשטלטץ
ממז 708 סשאנסאט? 24/08}א
צע88מ112 מפ1ןוסםמנצ 6118ס1ם 9921818886 אמעמ1פ
:;צם סמפמוצסמע 89טץ
171 60196) .ם 1100
1 1016 חטס0ז.) 180 65 4710,
1611 זהנוזטו1זג) זאדסג56 ס/ד
1014641011 111/90/101 .3 0014זםם 4016 100016
ש/201005 2085
06 1000
1 0018 14191160148
1 טס 126
10/0111156 ווסם 8114 חזספ
1ו10111168110 0001װ061 160116410 חוום (רדזסבן
18 ?0 פמאמונת? מאג פתממזאמזא סאוא
ז661116) 8006 /16415+ /108410718
6
1סתצץפ 21ת180100 2 15 .680004קן 0106 זס ,6טחץ 201466 סח
חזסז} 0068 תסתק6010 זטוס ז10 תסהזנקפת1 16 .ץ16ע1620ס 100150} 04
.151261 ,0ז5216ז6| 04 1ת11203 600161 }' 2054 160סת 606 שט תק0651 4
5 עקזזסקסזקן 101611600021 80 +קגצעקסס 106 16506065 66 2004 1/14015 200221ו סתיד
ת001021 0110טק סח} תו 611067 15 8006 6015 /16096טשסת:1 צטס }0 2656 06} 10 .5עססט צטס תג
-146004664 06 תהס 201046 120צעקסס זתסזעטס סת וסנתטו זס} 14סטט תבתקזס תג 15 11 זס
-- 61065 סטט ששסת; טסץ 14 זס - עזסטט 6015 60 זװקגצץעקסס 6ט206 תג 2010 טסץ 1
.070 ז6װ00014ת01080956 2 610211 יט עס ,4101 413-296-4900 26 סתסתק שט פט 4204ת00 16256קן
חערששלש
אַ ראָמאַן פון קליינשטעדטעלדיגען לעבּען,
צאאפוזאסס סאוזתפן וםטת שטהממנן
עצסץ זױסא ,811061 141011086 80-89
1998
ח צֶר שצלט
אַ ראָמאַן פון קליינשטעדטעלדיגען לעבּען.
יעקב דינעזאהן
צאאפואסס סאוםפֿן 081ט2 ששםתּםסמגז
014ע זױסת ,81:001 1:141140826 80-89
1909
א,
עֶר הָאט אִין בֵּית-הַמֵדרֶשׁ נֶעלֶערְנְט אונ בַּייא אִיהר מוטֶער א מאנ
גֶעגֶעסן ,
הָאט אִין דֶעם טָאג אַ ראש חוֹדֶשׁ, אַ חַנוּכַּה, אָדֶער אַזוֹי עֶפִּיס אַ וָואכֶע-
רִינֶער יוֹם-טוֹב נעטראפען, הָאט עֶר אוֹיךְ אַ מָאל אַ טעם פון פְלֵיישׁ פֶערְזוּכְט,
נור אַזוֹי אִין אַ פְּרָאכְטֶען טִיטוָואךְ, הָאט ער כָּמֶעט מעהר וִויא דֶעם טָאג
אַלַיין נִישְׁט אוֹיפְגֶעגֶעסֶען .
אִיהר מוטטֶער אִיז גֶעוֶועץ בְּריינְרֶעלֶע, אַ רַייכֶע אַלְמְנָה, בִּטְבַע זְער
אַ קָארְנֶע, אוּנ הָאטְשׁ אַלְלֶע הָאבֶּען גֶעואוּסְט, אַז זִיא איז קארג, הָאט וא
אליין אָבֶּער נִישְׁט געוואוסט אַז אַלֹלֶע וֵוייסֶען עס, אוּנ הָאט גֶעוָואלְט אַז לייט
זָאללֶען עֶס בֶּעסֶער נִישְׁט וִויִסען -- זיא הָאט שׁוֹין בְּרוךְ הַשֵׁם אַזוֹי אוֹיךְ גָענ
בַּאזֶע מֵיילֶער, וָואס הָאבֶּען מְעהר נִישְׁט צוּ טְהוּן וִויא צוּ רֶעדֶען וֶוענֶען אִיהר;
רַארִיבֶּער פְלֶענְט זִיא זִיךְ נִישְט אָבּזָאגֶען פון אִצְהָקָה, אָדֶער פון אַ מִצְוָה זַאךְ
נְלַאט אזוֹי, אונ וֶוענן זִיא הָאט זִיךְ נִישְׁט גֶעקַאנְט אַרוֹיסְדרֶעהֶען מִיט אַנְלַאטֶען
תְּרוֹץ הָאט אִיהר, חוץ עֲנמַת נְפֵשׁ אוֹיך עטליבע מְוּמנֶע קאפַּייִקֶעם גֶעקָאסְט.
,מֶען קאנן קיין דֶבֶר אֵחַר נִישְׁט זַיין", פְלֶענְט זִיא זִיךְ טרָאסְטֶען, מֶען
דַארְף נִיט אַזוֹי פַאר גָאטט דֶעם לֶעבֶּעדִינֶען יוֹצֵא צוּ זַיין , וִויא פַאר זִינְדִינֶע
מֶענְשֶׁען; ;ער וַויים, או איך בִּין א.עלענדע אַלמְנֶה אוּנ נור דָאס בִּיסֶעלֶע גֶעלֶר
אִיז מֵיין פּרְנָסָה, אֶבֶּער לייט מֵיינֶען דָאךְ, אז אִיךְ הָאבּ זַאשְׁקֶעם מִיט נֶעלְר;
ֵייא צוּ ;קיין עֲבֵרה צוּ בְּרֶענְגֶען, גִיכּ איךְ חָאטְשׁ איך קאנן נִישְׁט ף
אַז אִיהרֶער אקרוֹב אִיז מַשְׁנִיח גֶעוָוארן אוֹיף דֶער יּשִׁינֶה, אִינ'ם בֵּית
הַמִדְרְשׁ אִין וֶועלְכֶען זיא הָאט גֶעדַאוֶוענְט, הָאט זִיא, אִיהם צוּליעבּ, צוּנֶענוּמֶען
אַ אָרֶעם:בָּחוּר אוֹיף אֵיין טָאג אִין וָואךְ בַּיי אִיהר צו עסֶען-;וָואס וֶועט ער
בַּייא מִיר אוֹיפְעֶסֶען, מַאט זִיא גֶעקְלֶערְט, טִשְׁטֵיינֶס גֶעזָאגְט , וִיפִיעל עֶס בְּלַייכְּט
1{ *ײ
: װעט
טי 2
זֶעט פַאר אִיהם גֶענוּג זַיין!"-- נוּר נַאנְץ נִיךְ הָאט. זִיא בֶּעמֶערְקְט, אַז עֶס וֶוערט
עִפֶּעם נַעָלֶם דָאס בְּרוֹיט אנְטֶער זַיינֶע צֶענֶער. ווָועה אִיז מִיר, הָאט זִיא אִיבֶּען-
נֶערֶעדְט, וֶוענן אִיהר טָאג;ֶעסְסֶער איז אַרוֹיס, עֶר עסְט דָאךְּ עפֶּעם , וִויא נִיט
אִין זִיך! הָאסְטוּ גֶעזֶעהן אַבִּיסֶעל, א וְאהל לֶערְנֶער זָאלל עססֶען ויא אַ כּוֹיֶערן
אַזֶעלֶענְר קָאנן מיר דֶעם קאפּ אוֹיפֶעסֶען, נִיט גֶעדַאכְט זָאלל עִם ווערן !
בַּיי דֶער עֶרְסְטֶער בֶּענֶענֶענִישׁ מיטן מַשְׁנִיֵח, הָאט זִיא גֶעבֶּעטען, אִיהר
שַיִקֶען אֵיין אַנְדֶער יְשִׁיבָה בְּחוּר אוג דֶעם גֶעבֶּען אַ טָאג בַּיי אֵיין אַנְדֶען
עֶרְנֶעץ.
-- וָואס גֶעפַאללְט אַייךְּ דֶער נִישְׁט! הָאט דֶער מִשְׁנִיחַ גֶעפְרָאגְט.
- עִפֶּעס דַאכְט מִיר, אַז עֶר אִיז נִיט אַ גֶעזוּנְטֶער, חָאט זִיא אַנְלַאמֶען
תָּרוּץ גֶעפוּנֶען, מֵיין מִירֶעלֶע אִיז אַ צִיטְרִיג קִינְד, אִיהר וֵוֵייסְט דָאךְּ, זָאלל דִיא
שֶעָה נִישְׁט זַיין,. אִיךְּ הָאבּ מוֹרָא, זִיא זאלל ִיךְּ חָלִילָה אַ קרַאנְקֵייט פון אִיהם
נִישְׁט אָננֶעהמֶען .
- נָאר אַקְרַאנְקֶער 3 הָאט זִיךְּ דֶער מִשְׁנִיחַ אָנְגֶערוּפֶּען, זַיין נֶעוּנְד אוֹיף
= יא קעטער געואטו
- עֶר עֶסְט אָבֶּער נִישְׁט וִויא אַ גֶעזוּנְטֶער ! הָאט בְּרַיינְרֶעלֶע דֶערקְלֶערְט
הָאט אִיהר גֶעוֶעהן אין אַייֶער לֶעבֶּען, אַ מֶענְשׁ זָאלל עֶססֶען מִיט בֵּיירֶע זייטֶען
צַאנֶער 1 דָאם מוּז אַזִא פֶעהלֶער זַיין, נִישְׁט צוּגֶעקוּמֶען זָאלל עֶס וֶערן ! אִיך
כֶּעט אַייךְ, שִׁיקְט מיר אַ שְׁטילל קֵינד, איֶערֶעל קֵיגְד, וָואם מען זָאל ,קאנט
מִיט אִיהם בַּיים טיש זִיטְצֶען וָ
אִיבֶּער אַכְטמָאג מִיטְוואךְ הָאט שׁוֹין בּייא אִיחר אן אנְדֶער יוּנְגֶעל גֶעגֶעטן,
נור דֶער אַנְדֶערֶער הָאט אוֹיךְּ דיא זֶעלבֶּע קְרֶענְק גֶעהַאט: צוּ עֶסֶען בְּעַת עֶר אִיז
הוּנְגֶערִיג גֶעוֶועזן . זִיא הָאט דֶעם אַנְדֶערן אױף אַ דרִיטֶען אוֹיפְגֶענִּיטֶען, דֶעם
רְרִיטֶען-אוֹיף אַ פִיערְטֶען, אוּנ אַזוֹי וַוייטֶער , אַ נַאנְצֶען זֶמן מִיטְּואךְּם הָאט
קִיעֶער נָאךְ נִישְׁט אָבּנֶענֶעסֶען.
- בַּיי אֵייך עסְט אַזֹא זֵיירֶען עֶרֶעל קֵינד, פְּלֶעגְט זיא מְקְנֵא זַיין אִיהר
שְׁכֵנָה, אַז זיא פְלֶעגְט זעהן ויא יֶענֶע נִיט אִיהר יְשִׁיכָה בָּחּר עעסֶען, מֶען
זְעהט נָאךְ זַייןֶעסֶען נָאךְּ, אַז עֶר אִיז אַ ואהְל-לֶערְנֶער ; אִיךְ הָאבּ קיין
מזל צו זֵיי: עֶפֶעם שְִׁקְט מֶען מִיר נור דֵיא גְהוֹימֶע, אִיבֶּער-גֶעוַואבְּסֶענֶע, ואס
ַוייסֶען נור עֶסְסֶען אוּנ אִין דֶער נְמָרָא אַ וַדְאַי אַ וארְט גִישְׁט!.. . נִישְׁט זִינ-
רִינֶען זָאלל אִיךְּ מִיט דִיא רֶעד; אִיךְּ וַיים נָאר נִישְׁט צוּ הָאבּ אִיךְ אַ מִצְוָה
פַאר מֵיין בְּוֹרֶט ואס עָר עֶסְט כַּיי מִיר ! מֶען דַארְף צ אַלְץ
יע !
= ? =
אוּנ זִיא הָאט טַאקִי צוּ זֵיי קיין מַוֶל נֶעהַאט! נַאנְץ נִיךְ אִיז אִין דְעי
יְשִׁיבֶה בֶּעקַאנְט גֶעוארן וָואס פַּאר אַ מְחוֹרֶה בְַּיינְֶעלֶע אִיז, אע וָאס פַּאר
אַ טָאג מֶען הָאט בַּיי אִיהר . שְׁטיללע קינדֶער , הָאבֶּען בּעספער - גֶעוָואלְט
הוּנְגֶערן דֶעם טָאג, אוּג נִישְׁט גָעהן מְבוּישׁ וֶוערן וַוארְטֶענְדינ בַּיי איהר אַ שָׁעַח
אְדֶער צְוֵויי , בִּיז זִיא דֶערְמַאנְט זִיךְ צום טִישׁ צו גְרֵייטֶען, אוּג הֵייסֶען נֶעהן
וַואשֶׁען זִיךְ צוּם עֶסֶען ; הָאט זִיךְ שׁוֹין יָא גֶעפוּנֶען אֵיינֶער וָואס אִיז גֶענַאנְנֶען עסֶען
אִיהר מִיטְוָאךְ , אִיז עֶר גֶעוֶועזֶען פוּן יֶעיע ,חְוַאטְסְקֶע"בְּחוּרִים, וָואס הָאבֶּען
זִיךְ. גֶעוָואלְט נוֹקֵם זַיין אָן אִיהר בְּרוֹיִדְט פַאר זַיַערֶע פֶערְשָׁאמְטֶע חֲבֵרִים, אוֹיף
וֶועלְבֶע זִיא הָאט שְׁטָאנְדִיג אַ חִסָרוֹן גֶעפּונֶען אַבּי פון זֵייא פָּטוּר צו וֶוערן ,
אַוֹי הָאבֶּען בַּיירֶע צְדָדִים אַ מִלְהָמָה גֶעפִּיהרְט ! דִיא הֶעלְרֶען פוּן רֶער
ְשִׁיבֶה הָאבֶּען זייעֶר נְבוּרָה אִין עעסֶען אַרוֹימְגֶעויזֶען: אונ בְּרינְדֶעלֶע הָאט זִיךְ
גֶעקלִינְט, וִויא אַזוֹי זֵייֶער בִּיטֶער בְּרוֹים זֵיי נָאךְ בִּיטֶערֶער צוּ מַאכֶען. אונ זִיא
הָאט שְׁטַאנְדִינ תִּירוּצִים גֶעפוּנֶען יֹצֵא צו זַיין, ואס דָאס מִיטַאג אִיז נִישְט
נֶערָאטְקֶען. אַ מָאל פְלֶענְט קיין כָּשֶׁרע קווארט נִישְׁט זַיין מִיט וָאס זִיךְ צו
וואשֶׁען, אַ מָאל פְלֶענְט, נְרָאד אִין דֶער מִינוט, דָאס אָנְגֶענְרֵייטֶע בְּרוֹיט אוֹים-
נָעה : דָאס דִינְסְט מֵייִדעל איז אין יאמקע אַוֶענְֶעגַאנְנען, דארט אֵיינְגֶעויְקֶען
גֶעוארֶען ; זיא הָאט נִישְׁט וֶועמֶען נָאךְּ אַ פְרִישׁ לָאבֶּעל בְּרוֹיט צו שִֶׁען, ,אלל
שׁוֹין גוט זַיין דָאס שְׁטַיִקֶעל וָואס אִיז נָאךְ דָא!" זְעהר אָפֵּט פְלֶענְט זִיךְּ אוֹךְ
כְּלוֹמר'שט אַשַׁאֵלָה מַאבֶען, אוג זִיא פְלֶעגְט דֶעם הוּנְגֶערִינֶען יֹשִׁיבָה בָּחוּר
אוֹיסְרֶערְצָאהלן אִיהר עַנְמַת נְפָּשׁ, נִישְׁט אַזוֹי אוֹיף דֶעם מִיטטָאג וָואס אִיז
טְּרִפָּה גֶעוָוארן, וִויא אוֹיף דֶעם וָואס זִיא הָאט אִיהם נִישְׁט וָואס צו גֶעבֶּען
אין מוֹיל אריין. אֵיין אַנְדֶערִם מָאל פְלֶענְט זִיא אָנָאנֶען דֶער דִינְסְט: זִיא זָאלל
נֶענֶּען דֶעם אָרֶעםּבְּחור עֶסֶען , אוּנ נָאךְ דֶעם, זִיא פְלֶענְט אַלְץ פֶערשְִׁיסְט
פְלֶעגְט זִיא זִיךְ גָאר אַוֶעג גֶעהֶען.
-- וָואס הָאבּ אִיךְ אִיחם צוּ גֶעבֶּען, בּעל הַבִּתֹטֶע לֶעבֶּע ! פְלֶענְט דֵיא
רִינְסְט פְרָאנֶען .
-- נִיבּ אִיהם, וָואס עס אִיז }
- את אַ צוַוייט גֶערִיכְט 1
-- אַכִּי וָאם ! פְלֶענְט זיא אָנְטְטֶערן, אַקְלֵאפּ טְהן דִיא טְהִיר אע
אַוֶענְנֶערן .
אִין בַּית הַמַרְרֶשׁ הָאבֶּען ריא צװַיי געריכטע נָאמֶען בֶּעקומְע + דָאס
עֶרְסטֶע הָאט גֶעהֵייסֶען /וָואס עם איז" אונ דָאס צְוֵייטֶע--;אַבִּי וָואס" ,
שׁג
אע דֶער קורְט פון בְּרַינְרֶעלֶעס מִיטְוָאדַּי אִיז שְׁטַארְק גֶעפַאללֶען אוֹיף דֶער
ְשׁיבָה בִּיְזֶע: מֶען הָאט צוּ אִיהם נֶעמטְט צוּצָאהלֶען , אָרֶער מְקִבֵּל בְּאֲהֵבָח
זיין הוּנְגֶער אוג בִּזְוֹנוֹת, אַבִּי מִיט דֶער אַרוּרָה זִיךְ אָבִּצורֶעכֶענֶען .
עָנִדְליךְ הָאט נָאטט אֵיהר צַעַר אוֹיךְ צוּנֶעזֶעהן, אוג אִיהר צוגעשִׁיקט
אַזֵא ייּנְגֶעל, פּוּנְקְט וִויא זִיא הָאט זִיךְ גֶעוואוּנְשֶׁען : ,אַ שְׁטִיל קִינָד , גָאר אַ קְנֵא-
פֶּער עֶססֶער, אֶבֶּער רֶערְפַאר, אזא ערֶעלֶער, אַזֵא שָׁאמֶערִינֶער", אַז אִיהר אַללַיין
קוּמְט שׁוֹין אֶפֶּט אוֹיס אִיהֹם צוּ בֶּעמֶען נָאךְּ אַבִּיסֶעל צוּ עֶססֶען .
דָאס יּנְגֶעל אִיז גחֶערְשֶׁעלע' גֶעוֶעון,
דֶער מִשְׁנִחַ, וֶועלְבֶער הָאט נָאטְהִיג גֶעהַאט בְּרַינְרֶעלֶעם אַ לַאסְקֶע , הָאט
גֶעפֹעֶלט בַּיי הֶערְשֶׁעלֶען צוּ צוּנֶעהמֶען בְרַיינְרֶעלֶעס הוּנְגֶערִינֶען מִיטְוָאךּ. דֶער-
פַאר הָאט דֶער ראש יְשִׁיבָח אַלליין -- נָאךְ דֶעם וִויא הֶערְשֶׁעלֶע הָאט זִיךְּ אוֹים.
גֶעצֵייכֶענְט מִיט זַיין גּטֶען קָאפּ, הַתְמְדָה אוג שְׁטִלְקִייט-אִים מְפֵצֶה גֶעוֶועז
מִיט בָּרוּךְ דֶעם קִצְִם דָאנְנֶעךְסטָאג, וֶעְכֶער הָאט זִיךְ גֶערֶעכֶעגְט פַאר דֶעם
בֶּעסְטֶען טָאג אִין נַאנְגֶען שְׁטָארְטֶעל .
שְׁפֶּעטֶער אִיז הֶערְשֶׁעלֶע צוּפְרִיעדֶענֶער גֶעוָוארֶען מִיט בְּרַיינְדֶעלֶעס מִימְוָאךְ
אַלֶם מִיט בְּרוּךְּס דָאננֶערְסְטָאג ! עפִּיס אִיז דָא בַּיי בְּרַיינְדֶעלֶען אַזֹי רַיין ,
אַזוֹי לִיכְטִי אוג רַייךְ, אַז עֶס אִיז אִיהם פָּשׁוט אַ פֶערְנְנִינֶען דָא צוּ זִיטְצֶען,
ְלַאט אַזֹי, חָאטְשׁ נִישְט צוּ עסֶען, וֶֶעהרֶענְד דָארְט בַּיי בְּרוְּן אִיז שְׁטָאנְג
שָׁמוּמְצִינ , גֶעשְׁרֵיי אוּג גֶעמוּמֶעל, אוג עֶר וֶוערְט מִיעד עֶמֶענְדִיג, בָּרוּךּס וַוייבּ
נִיסְט אַלֶץ צוּ אִין טֶעלֶער, אִיהם אִיז שְׁוֶוער צוּם דֹנָא צוּ צוקוּמֶען, זִיא לֶעגְט
צוּ נָאךְ אַ שְׁטִיק פּליישׁ אונ נָאךְ אַשְׁטִיק. עֶר שְׁוִיצְט, ער הָאט שֹׁין קיין
ֹּחַ מָעֵהר צוּ עֶסֶען , וויל וִיךְּ אבְּשְטֶעלְלען, חָאטְשׁ אָבְּרוּהֶען דֶעם אָטְהֶעם
אֶּצוּחַאפֶען, נור בְּרוּךְ נִיש א נֶעשְׁרֵיי טיט זַיין קצְבִישֶׁען קוֹלי כָּל זִמֵן שְַנִֶׁטָה
ְּקִרְבֶךְ -רַייבּ!ֹ אַז דוּא וֶועסְט עֶססֶען וִויא אַ קינְד, וֶועסְטוּ קֶענֶען לֶערְנֶען אויך
וִויא אַקִינָד, עֶסֶם וִויא אַ גְרוֹיסֶער, מֶעַטְטוּ כֹּחַ הָאבֶּען וִויא אַ גְרוֹיסֶער צוּ
דֶער תּוֹרֶה . אִיךְ וֵֵייפּ: זִיא נֶעהמְט גֶענוּג רָאס גֶעזוּנְד אַרוֹיס ו..*
אע הֶערְשֶׁעלֶען הָאט גֶעדַאכְט, אַז בַּיי בְּרַיינְדֶעלֶען וֶוערְט ער פַיינֶער
אוג עדֶעלֶער; בַּיי בְּרוךּן אָבֶּער--פֶערְגְרְאבְּט, אָנְגֶעשְׁטַאפְּט מִיט פְלֵייש, מִיט קִישׁקֶע
אוּג מָאנֶען, אוּג הָארְט זִיךְּ אָן גֶענוּג פְּרָאסְטַע וָוארטער, קלָלוֹת 1 , אונ
אָפֶּט אוֹיך אַזֵא מִין וָוארְט, וָאס ער שַׁאמְט זִךְ עב אִיכֶערְצופרַאפְּטען
ֶענֶעץ דֶעם , |
ָּרוּךְ הָאט אִין זַיין יְשִׁינָה בָּחוּר נור אֵיין הָסָרוֹן גֶעפּנֶען:,וָואלְט ער נו
כח
ֹּחַ הָאכֶּען צוּ עֶסמֶען ויא עֶס דַארְף צוּ זַיין, הָאט עָר שְׁטַאנְדִיג דֶערְצַאהלְט,
אִיז עֶר נָאר אַואהלֶער בָּחוּר! וֶֶער רֶעדְט אַ דִין וֶעגֶען ;יעלָה יִבֹא",, אַז
אִיךְ טְהוּא אִיהם אַ מָאל אַ פְּרָאג, אָדֶער אַזוֹי וָואס פוּן דֶער הֵיילִיגֶער תּוֹרֶה
עֶפֶּעם אַ מַעֲשֶׂה , ווָואס דֶער קאפ אִיז צוּרְרֶעהט אוּג עֶס פֶערְגֶעסְט זִיךָ", פיל
אַ דין פון אַ רֵיאֶה אִיז אִיהם נִישְׁט פְּרֶעמְד. וָואלְט ,ער נוּר עֶספֶען ויא אַמֶעְשׁ
אִיז עֶר שׁוֹין אַ פַארְטִינֶע כָּלֵיי !
אוּג בְּרַיינְרֶעלֶע הָאט נוּר אֵיין מַעֲלָה אִין אִיהם גֶעפוְנֶען:אַערֶעל קֵינְד,
אַזַיידֶען קִינְד, פְלֶענְט זִיא זָאנֶען, שְׁטִילל וִויא אַ טוֹיבּ, עֶססט וִויא אַ פוֹיגֶעלְע,
וויפִיעל מען נִיט אִיהֹם אִיז אִיהם אַלְץ צוּ פִיעל, הַלְואִי זָאלל ער נור אַזוֹ
פיעל אוֹיפֶּעסֶען וִויפִיעל אִיךְ פֶערְנִין אִיהם, אִיךְּ וֵוייס, אַז אִיךְּ הָאבּ אַמִצְוָה,
זָאלל אִיהם נור וָואהל בֶּעקוּמֶען !
עַם הָאט אִיהם אוֹיךְּ גֶעלוֹיבְּט דֶער ראש יְשִׁיבֶח אַללַיין. ,מִיט אַזֵא תַּלְמִיר
הערְשֶׁעלֶע לע אֶנפְָגֶען שֹ אוֹיף דֶער נְמָרָא, אוֹיף רשיי אוג פְלֶענְט
זֶעלְנְּסְט דֶעם מהרש'א מִיטֹ'ן מהר"ם שי'ף טְרֶעפֶען אִין נוּ, אַזֵא אִיז מְחֲדֵד
דֶעם שֵׂכֶל, עֶר וַואקְסְט אַ לַייט!,,,, אוּנ עֶר הָאט אִיהם וִויא אַ פָּאטֶער אַ מְרֵיי-
עֶר מִקְרַב גֶעוֶועזן מִיט וָואס נוּר עֶר הָאט גֶעקָאנְט,
עִם הָאבֶּען אִיהם לִיעבּ גֶעהַאט אוֹיךְ זֵיינֶע חֲבֵרִים, הָאטְשׁ עִס טְּרֶעפְט
זֶעלְטֶען, אַז א יְשִׁיבָה בָּחוּר זָאלל מִיט נָאךְ אַיְשִׁינָה בָּחוּו לֶעבֶּען בְּאַהֵבָה
ְאַחַוָה . חוץ זַיין נוְּפָקֵייט צוּ זֵייא, זֵייא צוּ ערְקְלֶערן אֶפּט א יוש לָשֵׁבי אין
רחרש"א, אָרֶער עֶרְגֶעץ אַ וַוייזֶענֶעס אִין נְמֵרָא, חוץ זַיין עַנְיוֹת זִיךְּ קֵיינְמַאל
נִישְׁט צוּ גְרוֹיסֶען אִיבֶּער זֵיינֶע פְּרָאסְטֶע חַבֵרים, הָאט ער נָאךְּ אַ 2 גֶע-
הַאט, וָואס הָאט איהם אַזֵא חַן גֶענֶעבֶּע אִין זֵייערֶע אוֹינֶען, אוג דָאם אִיז
גֶעוועז דער זִיסֶער גקול נְגינה" זֵיינֶער, זי וּנְגֶען אַ שְׁטֵייֶערל בַּיי דֶער נִמָרָא,
אָדֶער אָפְט, אִין אַ פְּרָאהליכֶער רְגַע , בְּעֵת עֶס הָאט זִיךְ אִיהם גֶעזְּגען אַלליין
נִישט וִויססֶענְדִיג פַאר וָואס. זַיינֶע חַבֵרִים אִיהם אוֹיסְהָארֶענְדִי, פְלֶעגֶען שְׁרִיֶן:
ִּלְאֵי פְלָאִים, אַ מַרְּגַת אֶלקים!
אִין דִיא וִינְטֶערדִיגֶע לַאנגֶע נָאכְט פְלֶענֶען זֵיי זִיךְּ אֶפְט אַרוְּקְלוֹיבֶּען
אֵרוּם אִיהם, בֶּעטֶען אִיהם וִינְגֶען א וָואלִיכֶעל, אַ קְלִיבַאנֶער בֶּעמְלֶער, חַוְִישֶׁ
ַאכֶען, אָרֶער אַזוֹי שְׁטֵייגֶער אוג פַאנְטַאזְיֶע: עֶר הָאט אַלֶץ גֶעונְגֶען, זֶעלבּסְט
ַלְחוֹת , אָדֶער קָאהר גֶעזַאנְג, אוֹיךְּ פֶּערְשִׁיערֶענֶע מֶעלָאדיעֶן פון פּוֹרִים שְׁפֵּיעל,
פוּן ,מְכָיֵרַת יוֹפֵף' פון ,מְלוּכַת שָׁאוּלי אוג פון ננְדוּלַת דָוִד וּשְֹמחי,
יערער
= 40 =
יֶעדֶער יֹשִׁיבֶה בְּחוּר הָאט זִיךְּ פוּן איהם אַ בֶּעזונְדֶער נָגוּן אוֹיסְגֶעלֶעוְנְט +
מִיש דֶעם ננוּן הָאט מֶען דיא נְִמָרֶא גֶעלֶערְנְט, אוג דִיא נְמְרָא אִיו עֶפִיס
ְרִעְגֶער אוּנ וֵוייכֶער גֶעוָוארֶען: דער נגוּן הָאט אַ נְשָׁמָה אַרינְֶעבּלָאזֶען אין דיא
וָוארְטֶער, עֶס הָאט זִיךְ גֶעלֶרְנְט מִיט לוּסְט, מִיט פֶערְנְניגֶען, דֶער בֵּית הַמַרְרֶש
אִיז פולל גֶעוָוארן מיט גֶעזַאנְג אוּנ מִיט תּוֹרָה, אע זֶעלִנְּסְט דֶער פוֹילֶער אִיז
= יד גֶעוארֶען.
הֶערְשֶׁעלֶע הָאט אוֹיךְ שְׁטָנְדִי מִיט אַ נִנן גֶעלֶערְנְט, נור זַיין נֵגץ אִי
ִישְׁט שְׁטָאנְדיג אַלְץ אֵינְ גֶעוֶעון. אֶפּט הָאט מֶען אין רֶעם גֶעקָאנְט הָאין,
יין נְלִיק אוג צִיפרֶיעדֶענְהֵייט פון דֶער שִׁיטָה אין נְמָרא וָואס ער לְעְתְט ,
אוּנ אָפט הָאט זִיךְּ אִין אִיהם נֶעהָארְט, אַ טִיפֶער טְרוֹיֶער, אְבֶּעקָאנְטֶע
הָאפּפְּונְגֶען, עֲפִּיס אַ מִין בַּאנְגֶענִישׁ, וִויא עס רֵייסְט זִיך דִיא נשָׂמה זַייִנֶע צוּ
פְִּיהֶען עֶרְנֶעץ אִין דֶער הוֹיך, וַוייט זִיךְּ אַוֶענְטְרֶאנֶען אַהִין, דָארְט װאוּ עם
הָאבּען אַ מָאל גֶעלֶענְּט דִיא הַּנָאִים אוג אֲמוֹרָאִים וֶועמֶענְס שַׂכִלדִיגֶע רֶער ער
לֶערְנְט אִיצט ,
נור דֶעם לֶעצְטֶען וִוינְטֶער, הָאבֶּען זִיךְ זֵיינֶע נְגוּנִים פֶעראָנְדֶערט: וָואס
אַ טָאג וערן זֵיי אַלְץ טִיפֶער, טְרוֹיעֶריגֶער אוג רִיהרֶענְדֶער: .עס הָאָרט זִיךְ. אין
זֵיי אַ בּעהַאלְטֶענֶער וֶועהטִיג פוּן הָארְצֶען, עס צוּנֶעהט דָאס הַארְץ צוּהַארֶענְדִיג,
עֶס וִוילְט זִיךְ אִיהם טְרָאסְטֶען, אָדֶער חָאטְשׁ אוֹיףן הֵאלְו אִיהם פַּאללֶען אונ
אִיהם קוּשָׁען אוּג הַאקֶען. וַיינֶע אוֹיגֶען בְּלֵיצֶען, ריא אִימֶער בְּלַאסֶע בַּאקֶען
ה רען אָן צו בְרֶענֶען; דֶער נָגוּן אָבֶּער וֶוערְט טִיפֶער, דִיא וָוארְטֶער פון דֶער
נְמָרָא שִׁיטֶען זיךְּ ויא פֶּערֵל, עֶר אִיז אַרַיינְגֶעמְהוּן אין ענין, זֶעהט נִישְׁטּ וֵויא
בַּיי מַאנְכֶען חֵבֶר, וֶעלְכֶער שְׁטְעהט אוּנ הָארְט זִיךְ צוּ, וייזֶען זִיך טְרֶערן אִין
דִיא אוֹינֶען, אוּנ אַזוֹי לֶערְנְט ער אוּג זִינְגְט אַלץ וַוייטֶער אוּג וַוייטֶער, עס
נִיסֶען זִיךְּ דִיא טְרֶעללֶען אַזוֹי קְלָאר אוג רַיין , בִּיו אַ הֵבֶר שְׁלָאגְט אִיהם
א יי מ דער פראנע י
- עזָאנ, הֶערְשֶׁעלֶע, וָואס איז דִיר? וָאס טְהוּט דִיר אַזױ וָועה! עס קאנן
פוּן דֵיין נגון אַ שְׁטֵיין צוּגֶעהען וי"
דַאנן חַאפְּט עֶר זִיךְ אוֹיף ויא פוּן אַ חָלוֹם, אִיהם רֵייסְט זִיךְ אַ שְׁוֶוערֶער
ִיפֶץ אַרױים, עֶר פֶּערְמַאכְט דִיא נְמֶרְא אוג הֵייבְּט אָן אִיבֶּערן בֵּית-הַמֶדְרֶשׁ
הִין אוּג צוריק צוּגֶעהען, נְלַייךְ וִויא ער וָואלְט עֲפִּיט וֶועלן גֶעפִינֶען וָואס אִיהם
פָּעהלט ...
דִיא חָבֵרִים הָאבֶּען פּיעל נֶערֶעדְט אוּנ פִיעל רִיסְפּוּטִירְט אִיבֶּער זַיין קֶל
נגינה
-=- 11 -
נְנִנָּה, נור אַללֶע הָאבֶּען מֹדָה גֶעוֶען, אַז חוץ דֶעם עֵצֶם קוֹל אַלְלֵיין, הָאס
דָאס אִיז אַ מַרְּנַת אֶלְקִים, הָאט ער נָאךְ נְרוֹיס נָעפִּיהל דֶערצוּ, אונ אַז ער
וָואלְט קֶענגֶעןנָאטֶען, הָאט עֶר שׁוֹין גֶעמַאנְט אָבְּנֶעבֶּען קאנְצֶערְט פַאר שָׂרים אוג
שְׂרָרוֹת אַזוֹי וִויא דָאס וִוילְגֶער בַּעַלֹהַבֵּיתֹל בְּשַעתּוֹ.
ר הֶערְשֶׁעלֶע הָאט פון קָאנְצֶערְט נִישְׁט גֶעמְרַאכְט, ער הָאט גֶעּנ
וַוייל עס אִיז זַיין טָבַע גֶעוֶעון, ;ער הָאט קֵיינְטָאל קיין לוּפְט גֶעהַאט צוּ זִינְֶץ
וָואס יֶענֶער בֶּעט, נור וָואס דָאס אֵיינֶען הַארְץ וִיל, אוּנ הָאט נִיט גֶעוואוסְט
פַּאר וָואס עֶר זִינְגֶם .
דִיא נְמָרֶא, דִיא תּרֶה, אִיז דֶער עִיִקר גֶעוֶועזן; זִינְגֶען , הָאט איהם גע
דַאכְט, קאנן יֶעדֶער, ינִיט דֶער הַאלְז, נור דָאם הַארְץ זִינְגְט", הָאט יֶער אַלְץ
גֶעזָאגְט, אוג וָואלְט אֵיין אַנְדֶערֶער הָאבֶּען אזא פולל הַארְץ ויא עֶר, וָואלְט
דֶער אַנְדֶערֶער אוֹיךְ אַזוֹי זִינְגֶען ויא עֶר: אוג אִיהם אִיז שְׁווער גֶעוֶועון אוֹיס
צוּהָארן וִויא זַיינֶע הֲבֵרִים מַאכֶען אִיהם אַזוֹי גְרוֹים, אוּנ לוֹיבֶּען איהם אִין דִיא
אוֹינֶען פַּאר זַיין כּלִי .
פון דֶעסְטְוֶעגֶען הָאט זִיךְ אִיהם זָעהר גֶעוָואלְט, אַז זִיא, זָאלל אִיהם
הָארן זִינְגֶען , זיא זאלל הָאטְשׁ אִרוֹאה וְאיְנֶה נָראָה' זַיין אוג קוּמֶען אִין
בֵּית-הַמֶדְרֶשׁ אַרַיין בְּעַת ער זִימְצֶט אוּנְטֶערן אַרוֹן הַקֹדֶשׁ מִיט דֶער נְמֶרָא
אוֹיפֵן שְׁטָאנְדֶער , עֶר זָאלל זִיא נִיט זָעהן, קֵיינֶער יו זִיא נִישְׁט זֶעהן, אוּג
זיא זָאלל אוֹיסְהָארן אַללֶע מֶעלָאדִיען אונ שי וָואס זִינְגְט זִיך איהם
דַאנן אַזוֹי ליעבּ אוּנ אַזוֹי זִים ,
עֶר הָאט גֶעוואוּסְט, אַז זִיא קענן אוֹיךְּ זִינְגֶען, אַז זִיא הָאט נַעפַּיתל
אוג הָאט זְעהר לִיעבּ גֶעזַאנְג, אָבֶּער עֶר אִיז אִין כּעס גֶעוֶועון אוֹיף זִיךְ פַאי
וָואס איהם וִוילט זִיךְ אַזֵא זַאךְ וָואס עס קאנן נִישְט זַיין !
שוּמָה", פְלֶענְט עֶר צוּ זיךְ אַללייןזָאנֶען, וָואס וִילְט זִיךְ דִיר דָאס אַזוֹיז
נוּ, וָאס וֶועטזַיין , אַז זִיא וֶועט מִיךְּ שׁוֹין הָארן , אַז זיא וֶועט שׁוֹין וִויסֶען 1
רֶעדֶען מִיט אִיהר וֶועל אִיךְּ אַלְץ נִיט, וָואס קאנן אִיךְּ מִיט אִיהר רֶעדֶען 1 זיא
אִיו אַ גֶעבִּלְרֶעטֶע, אַ נְבִרְהֹס אַ בַּת יְחֵדֶה ! וֶועלכֶע עֵפָקִים הָאט זָא מִיט
מִיר ? אוג זִיא הָאלט זִיךְ אִזֹי גרוֹים!...
אוּנ אִיהם הָאט זִיךְ פְארְט גֶעוָואלְט עֶר זָאלל חָאטְשׁ אֵיינְמָאל אִין זַיין
לֶעבֶּען קָאנֶען פַאר איה זִיךְ אוֹיסוינגֶען , אִיהם הָאט גֶעדַאכְט , עֶס וָואלְט
איהם דַאמָאלְס גרִינְגֶער וֶוערן, דָאס הַארְץ וָאלְט שׁוֹין רגהִיג זַיין אונ ער וָואלְט
צוריק
הי הק
צזריק אָנְהֵיבֶען זִינגֶען פְרֶאהלִיכְט זַאכֶען ויא אַמָאל, אוג יקיינְמָאל נִישְׁט מעהי.
אוּנְמִיטְהִיג זַיין ,
אוּג וָואס מֵעהר עֶר הָאט פוּן דֶעם גֶעמְרַאכְט, דָאס מֵעהו אִיז זִיא אִיהם
גֶעשְׁטַאנֶען פַּאר דִיא אוֹינֶען, אונ עֶר הָאט אָנְגֶעהֵייבֶּען פִּיהלֶען, אַז עס צִיהט
אֵיהם עֲִפִּים צוּ אִיהר וִויא מִיט צְוַאנְגֶען , עֶר קאנן זִיא נִישְׁט פֶערְנֶעסן ..
זֶעְְסְט בְּעֵת עֶר לֶערְנְט דֶעְמַאנְט עֶר זִיךְ אָן אִיהר או; הָארְט גִישְׁט מָעֵהר
דִיא וָוארְטֶער וָואס עֶר לֶערְנְט ,
,צוּ אִיז דָאס נִיט אַ יָצֶר הֶרַע אָנְגֶעשְׁטַאנֶען אוֹיף מִיר ? הָאט עֶר זִיךְ
נֶעפְרָאנְט, צוּ שְׁטֶעקְט דָא נִישְׁט אַ כָּשׁוּף? דָאס אִיז דָאךְ אַ וואונדערליכע זַאךְּ,
זִיא חָאט הֵיינְמָאל מִיט מִיר אַ וָוארְט נִישְׁט אוֹיסְגֶערֶעדְט, נור וֶוען נִישְׁט וֶוענן
אַ קוק גֶעטְהוּן , אונ אִיךְּ קָאנן אִיהרֶע אוֹיגֶען נִישְׁט פֶערְנֶעסן! וֶעגן אִיךְ
טְּרַאכְט פון אִיהר, פֵּיהל אִיךְ וִויא דָאס הַארֶץ אִיז עֲפַּים אַזוֹי פּוסְט אִין מִיר,
אַזוֹי אוֹיסְגֶערִיסֶען .. אַ וַואהרֶער כָּשׁום!..." עֶר הָאט אָנְגֶעהֵייבֶּען סְנוּלוֹת צוּ מְהוּן
פוּן מַפּר זְכִירֶה אוג פון נָאךְּ אַזֶעלְכֶע סְפָרִים, ואס וַוייסֶען א עֵצָּה צוּ גֶעבֶּען
צוּ אַלל דִיא קְרֶענְק אִין דֶער וֶועלְט; עֶר הָאט אוֹיך צוּ לֶערְנֶען מִיט הַתְמָדֶה
אָנְגֶעהֵייבֶּען , זִיךְּ פֶערְטִיפֶען אין דֶעם עִנִין , פְּרּם צוּ זַיין, מִיט תְּפָלוֹת אוג
ַּעֲנֵיתִים אוג נִישְׁט צוּהָארן דֶעם יֵצֶר הֶרַע וָואס וֶעט אִיהֶם צוּ קיין נוּטס
נִישְט פִיהרֶען ,
פוּן דִיא אַללֶע נוּטֶע סְנוּלוֹת, וִויא זִיךְ צוּ הֵיילֶען פון דֶער אָנְגֶעשִׁיקְטֶער
קְרֶענְק, אִיז אִיהם נור מָאנְלִיךְ גֶעוֶועזן דִיא ְנולָה פוּן פַאסְטֶען --, פַּאסְטֶען אִיז נגף
נִישְׁטׁ עֶסֶען אַ טאג, נוּ, וֶעלְכֶער יְשִׁיִבָה בְּחוּר קאנן עס נִיט 1 בִּפְרֵט הֶערְשֶׁעלֶע,
וָואס הָאט פוּן גֶעסֶען קֵיינְמָאל נִישְׁט גֶעהַאלְטֶען, אונ זֵעט דער יֵצֶר הָרַע אִיז
אָנְגֶעשְׁטַאנֶען אוֹיף אִיהם הָאט עֶר נְלֵאט אַזוֹי דֶעם אַפּעטִיט צום עֶסֶען פֶּער-
לָארן, אט הָאט עֶר גֶעפַאסְט אֶהן רַחֲמָנוֹת אוֹיף זִיךְּ, דָאס הַארְץ הָאט אִיהם
אַזוֹיוָועה גֶעְהוּן, אַז עֶר הָאט גֶעמוּוט נָאךְּ אַ וֶועהטִיג געפִינֶען יֶענֶע שְׁמֶערְגֶּען צוּ
פֶערְנֶעפֶען. אבֶּער אוּמְזִיפְט, וָואס שְׁוַאכֶער עֶר אִיז גֶעוָארן פון נִיט עֶסֶען ,
דָאם שְׁטַארְקֶער אִיז אִין אִיהט דֶער כֹּחַ הַדִמִיוֹן גֶעוארן: עֶר הָאט טִירֶעלְע
גֶעזֶעהן אוג קְלָאר גֶעזֶעהן , זֶעְבְּסְט וֶוענן עֶר הָאט מִיט פערמאכטע אוֹנְע
אוּג מִיט נְרוֹים כַּוְנָה שְׁמוֹנָה עֶשְׂרֵה גֶעדַאוֶוענְט, זִיא דַאוֶוענְט, זִיא זִינְגְט ,
דִיא אוֹינֶען אִין סִידוּר אַרַיינְגֶעטְהוּן, ער קאנן קוּקען אוֹיף אִיהר , עֶר הָארְט
יֶעדֶעס וָוארְט וִויא אַפֶּערִיל אַרוֹיס פון אִיהר שָׁאנֶעם מוֹיל, אוג אַזוֹי קוקט ער
אוֹיף אֵיהר מִיט פֶּערְמַאכְטֶע אוֹינֶען, הָארט אִיהר גֶעזַאנְג, אִיקֶרֶע רַיינֶע קלארע
עברי
== 8ן =
עִבְרִי אונ חַיים נִישְׁט, אַז נִיט אִיהרֶע וָוארְטֶער אוּנ שְׁטִימֶע הָארְט עֶר, נױ
זֵיינֶע. אֵיינֶענֶע, פּלּצְֵינְג הַיינְּט דֶער עוֹלֶם אָן צוּ זָאנֶען קְרוּשָׁה, עֶר וַייסְט
נִיט װאו עֶר הַאלְט, שְׁפְּרינְגְט קדוֹש גְלַייךְ מִיט אַללֶען, עֶס הֵייבֶּען זִיךְ אִיהם
אָן טִהרֶערְן נִיסֶען פון דִיא אוֹינֶען, פַאר זַיין זִינֶד, פַאר זֵייִנֶע הַרהּרים אִין
דַאוְנֶען, אוג בֶּעט בַּיי נָאט אַ רְפּוּאָה פַאר זַיין קראנקען נָפֶשׁ,
דָאס אֵיינֶענֶע פְלֶענְט אוֹיךְּ זַיין בַּיי דֶער נְמָרָא : אֶהן אַ נגוּן הָאט עֶר
נִישְׁט גֶעקָאנְט לֶערְנֶען אונ קוֹים הָאט עֶר צוּזִינְגֶען אְָגֶעהַייבֶּען , הָאט זִיךְ ויא
פו אַ קְוַאל מֶעלָאדְיֶען גֶענָאסֶען, עֶר הָאט דִיא וֶועלט, דִיא נְמָרָא, אַבַּיַוְָבָאז
פֶערְנֶעסן, אִיהם דַאכְט: זִיא שְׁטֶעהט נֶעבֶּען אִיהם, זִיא הָאָרט אוּג זִינְגט מִיט,
מהרֶערן הֵייבֶּען אָן -קאפֶען אִיבֶּער דֶער גְנָדָא , וֶועקֶען איהם אוֹיף פו זַי
שְׁוֶערן חָלוֹם אוּנ עֶר זִיפצט אוֹיס +
א יֵצֶר הֶרַע , אַ נִסְיוֹן, וָואס וִויל זִיא פון מִירו..=
=
זִיא אִיז גֶעוֶועון מרֶעלָע, בְרַיינְֶעלֶעם בַּת יְחיָדָה, אַ מָארֶעל אַ לֶעבֶערִנֶם,
אַ פָּאאר שָׁאנֶע בְּויֶע אוֹינֶען , לַאנְנֶע בְּלָאנְדֶע צֶעּ, שְׁלֵאצץ אע גְרַאצעעו ,
פַּארְנְעהם אוּנ עֶדֶעל, גֶעהָאדִיוֶועט אִין נוּטס אִין נַאכְגֶעגֶעבֶּענְקייט, אוג אִיהר נומ
הַארְץ הָאט מֶען דֶענְנָאךְ דוּרְך אֵיהְרֶע לִיְטִיגֶע אוֹיגֶען דורְגֶועהן.
אַללֶע וָואס הָאבֶּען אִיתר גֶעשְׁטָאְרבֶּענֶעם פָאטֶער גֶעקֶענְט, הָאבֶּען גֶע.
זט : זִיא אִיז אין נַאנְצֶען דער פָאטער, עֶר אִיז אוֹיךְ אזא נוטער אונ פְרֵייהלִי-
בֶער געוֶועזן, הָאט מֶען דֶערְצָאהלְט, נור בְּרַינְדֶעלֶע הָאט אִיהם דִיא יָאהרֶען
אָבְגֶעקִירְצְט: עֶר הָאט נִיט גֶעקָאנְט זַיין אַזא אַ הַארְטֶער פְּרָאצֶענְטְִיק ויא זֵיא
הָאט גֶעוָואלְט אונ זִיא הָאט איהם שְׁטַאנְדיג גֶעקְרֶענְקְט . עֶרְסֶט אַז עֶר אִיז שׁוֹין
אַ קְרַאנְקֶער אוֹיפְן טוֹיִרְטען בֶּעט גֶעלֶענֶען, הָאט זִיא זִיךְ אַרוּמנֶעקקט וָואס
פַאר אַ קרוֹין, וָואס פַאר אַ נְלָאד א מַאן זִיא הָאט גֶעהַאט,
עֶר הָאט פַארן טוֹירְט עֶטְלִיבֶע טוֹיזֶענְד רּבֶּעל זַיין שְׁוָואגֶער, בְּרַינְרֶעלֶעם
בְּוּרֶער, אִיבֶּעגֶענֶעבֶּען אִין זִיבֶערֶע הָאנְד, פַאר זַיין אֵיינציג קֵינד אוֹיף נחן,
דָאס אִיבְּרֵינֶע הָאט עֶר אִין גַאנְצֶען בְּרינְרֶעקן אִיגֶּערְגֶעלֶאוֶען, אִיתר גֶעואוּנְשֶען
ְלִיקְלִיכֶער צוּ לֶעבֶּען מיט אַ צְוייטֶען טַאנן, אוֹיכּ זִיא וֶועט וֶועלן תּפָּה חָאבֶּע
גאך
== {ן יש
נָאךְּ זֵיין טוֹירְט. פונם פְּרָאצֶענְט פוּן דיא דְרֵיי טוֹיזֶענְד רּבֶּעל, הָאט עֶר אָנ
נֶעָאגְט, זַיין קינְד צוּ בִּילְרֶען װִיא דִיא נֵיע וֶועלְט פָארְדֶערְט . בְּרינְֶעלֶע
הָאט נָאךְּ אֵיהם זִיךְ נִיט גֶעקָאנְט צוְקלױיבֶּען א מַאנן, אוג -- אִיז אַ אַלְמְנָה
ֶעבִּיבֶּען, גֶעהְאדֶעוֶועט אֵיהר בַּת יְהִיְרָה, גֶעדונגֶען רִבִּים אוג לעהרער פַאר
אִיהר, אונ גֶעפִיהרְט אִיהר וָואכֶער גֶעשָׁאפְּט וַוייטער ,
לוט דיא מְלַמְדִים אוע לֶעהרֶער, וָואס מֶען הָאט דָא אִין שְׁטָאדְטֶעל
גֶעקָאנְט בֶּעקומֶען, אִיז מִירֶעלֶע אי גֶעלֶערְנְט אי גֶעבִּלְדֶעט גֶעוֶען, זיא הָאט
דֶען פַּיינְסטע בָּריף , ידִישׁ אוג רוססיש גֶעקָאנְט אוֹיפְשְׁרייבֶּען או
דִיא שְׁוועְסְטֶע הַאנְדשְׁרִיפט גֶעקָאנְט אִיבֶּעוְלֵייענֶען . נְחֶמְיֶה דֶער לֶעהרֶער ,
אַ פֶּערְצֵייטִיגֶער מוּשָׁלִם, הָאט מִיט אִיהר אוֹיךְ דֵייטְשׁ אוג מַאנְכֶע וָוארְטֶער
פְּרַאנְצֶעזִישׁ גֶעלֶערְנְט , אוּנ אַזוֹי ויא ;ער איז א מָאל אַ גנוטער זִינְגֶער געװעץ ,
הָאט עֶר אִיהר אוֹיךְ אִין וִנְגֶען אוְּטֶעהיכְטֶעט . בְּרַיינְדֶעלֶע הָאט עִם נִים
ֶעוָואלְט לַיירֶען לְכְֵַּלָה,
- וָואס טוֹיג עִם מִיר 1 פְלֶעגְט זִיא זֶאנֶען, א חזִן וֶועט זִיא אֶפְשֵׁר ווע
אִין וַוייבֶּערְשֶׁען שׁול?
נְחִמְיָה,, פְלֶעגְט אִיהר דֶערקְלֶערן, אַז בִּילְרוּנְג הֵייפְט אַלְץ , אֲפילוּ זִינגען
אוֹיךְ, אַ מֶענְשׁ דַארף אַלְץ קענען אוּנ קיין זַאךְ נִישְׁט דַארְפֶען, אונ וָואס
שֹאדְט עֶס, אַז זִיא זִינְנְט? אַז זִיא הָאט אַ הַנָאֶָה פוּן וִינְגֶען, פְּרֶעגִינְט איהר ,
זִיא אִיז דָאךְ אִייֶער כַּת יְחִיָדֶה !
- א הַנָּאָה, לָאז זַיין אַוֹין פּלֶענְט בְּרַיינדֶעלֶע מַסְכִּים זַיין הַיינֶּענְדִינ מיט
דיא אַקְפְלֶען אוֹף אַזַא מין משׁגעת, נָאר אַ מֵיידֶעל לֶערְנֶען זִינְגען וי..
אִין דֶער מוּטֶערְס גֶעשָׁאפְטֶען הָאט זִיךְּ טִירֶעלֶע נִישְׁט אַרַיינְנֶעמִישְט, ,עס
פְלֶענְט אֲפִילוּ אַ מְאל טְרֶעפֶען , ממליץ טוֹב צוּ זַיין, אוֹיף עֶרְגֶעץ אַבַּעַל חוֹב
ְּרייְדֶעלֶעם, וֶועלְכֶער הָאט פַאר אֵיתר זַיינֶע מַעֲנוֹת אוֹיְדֶעְצֶאהלְט, אָבֶּער
ְּרַינְדֶעלֶע פְלֶעגְט אִיהר בַּאלֹד אָנְטְוֶוערן : -- נִישְׁט דַיין עסק ! רַרַמְנוֹת אוֹיף
לַייטֶּען אִיז אַכִזיוֹת אוֹיף זִיךְו דוא וֶועסְט עֶלְטֶער וֶוערן וֶועסְטוּ וִויטסֶען, אַז
דַיין מַאמֶע אִיז הֲלַילָת נִיט אַזֵא וָואט בֶּערַאבָּאוֶועט לַייטֶען אין דיא גַאססֶען ! אִיךְ
נֶעם נור וִויפִיעל מִיר קוּמְט נָאךְּ דֶער עסקא, פֶּעקְרֵיינְק איך דֶעם אִיבְּרעֶש
פֶענִיג וָואס אִיך נָעהם נִיט פֶעררִינְטֶע !
אֶבֶּער וֶוענן מִירֶעלֶע פְלֶענְט נָאךְ אַלְץ בֶּעטֶען חָאטְשׁ צוּ ווארטען אבִּיסֶעל
אוג נִישְׁט פֶערקֹינֶען עֶרְגֶעץ אַ משׁכֹּן, הָאט בְרַיינְֶעלֶע אֵיין מִיטֶּעל גֶעהַאט:
זי פַאנַאנְדֶעהווינֶען, בֶּעקְֶאנֶען אִיתר פִינְסְטֶערן מִזֶל , וָואם וֶעלְבֶסְט אִיהר
האר ציג
אמן יי"
הַארצִיג נוּט קִינְד נְלוֹיבְּט זִיא נִישְט, אע פְלֶענְט זִיךְּ אַזוֹי לַאנְג פֶיעשְׁטְשֶׁען אין
גֶעוויין, בִּיז מִירֶעלֶען פְּלֶעגְט נָאךְ מיה קאכְטֶען דיא מוּטטֶער צוּ בֶּערוּהינֶען אוּנ
צו ישי יע !
אִין דֶער מוּטטֶערְס הַנְהֲנוֹת מִיט דיא יְשִׁיבֶה בָּוְרִים, הָאט זִיא קיין אונ-
גֶערֶעכְטִיְקִייש נִישְט אֵינְגֶעזֶעהן : בָּעַת זִיא אִיז נָאךְּ א קִֵינְד גֶעוֶען הָאבֶּען
שׁוין יְשִׁיבָה בּחורים אַ מָאג גֶענֶעמֶען בַּיי זֵיי , דַאמַאלֶם פְּלֶעגְט זיא קקען
אוֹיף זֵיי מִיט רַהֲמָנוֹת, זִיא הָאט זִיךְ שְׁטַאנְדִי אַללֵיין גֶעהָאדִיוֶועט, אֶהן
בְּרִידֶער, אָהן שְׁוֶועסְטֶער, אוג דָאס הַארְץ הָאט זִיא שְׁטַאנדיג גֶעצוֹיגֶען צוּ דיא
אָרֶעמֶע קִינְדֶער, גֶעוָאלְט רֶעדֶען טִיט זֵיי, שְׁטִיפֶען , שְׁפִּיעלֶען, ויא אַ קִיְד
פוּן דיא יָאהרֶען ; שְׁפַּאטֶער הָאט זִיא בֶּעוואוּנדֶערְט זִייֶער אַרֶעמקייט, בֶּעמְוַאכְט
זייֶערֶע צוּרִיססֶענֶע קְלֵיידֶער , גֶעוָואלְט וִיסְסֶען, װאוּ אִיז זִייֶער הַיים, וָאחִין
נֶעהֶען זֵיי אַוֶועק פון דַאנֶען , צִי הָאבֶּען וֵיי עֶרְנֶעץ בְּרִירֶער אוּג שְׁוֶעפְטֶער ו
אוּג נָאךְ אַזֶעלְכֶע פְּרַאנֶען וָואס הָאט זִיא אִין אִיהר אַיינְפַּאללְט נֶעאַהרְט ;
אָקֶער בְּרַיינְרֶעלֶע הָאט זִיא קֵיינְמָאל נִיט צנֶעלֶאוֶען צוּ נָאהֶענְטֶע מוְּוקוֹת
מִיט זֵיי ; נִישְׁט וַוייל אֵיהר אִיז נִיט אָנְגֶעשְׁטַאנֶען אַז אִיהר ערֶעל קינד זָאלל
רֶעדֶען מִיט דִיא אָרֶעמֶע בָּחוּרִים, נור זִיא הָאט פָּשׁוּט מוֹרָא גֶעהַאט, זֵא
זָאלל זִיךְּ חָלֵילָה עֶרְנֶעץ אַ קְרַאנְקְהֵייט נִישְׁט אָנְגֶעמֶען פון זֵיי, אע הָאט
מִירֶעלֶען אָנְגֶעשְׁראזֶען מִיט אַ זֶעלְכֶע אוֹיפְנֶעטְרַאכְטֶע פֶעהלֶער אוֹיף זֵיי, בִּיז
זִיא הָאט אָנְגֶעהַייֶּען מוֹרֶא צוּ הָאבֶּען זיךְ אֶנְצורִיהרֶען אָן דֶעם לָאפֶעל אָדער
טֶעלֶער וָואס אַ וְשִׁיבָה בָּחו הָאט פּוּן דֶעם גֶענֶעםן.
אַז זֵיא אִיז עֶלְטֶער גֶעוָוארֶען אנ אָנְגֶעהַייבֶּען אֵינְצועהן, אַז מַאנְכֶע
פון דיי וָואס הָאבֶּען בַּיי איהר מוּמטער גֶענֶעסן, זֶענֶען נִישְׁט מְאוּסָר פן
ערְגֶעץ א בּעלבִיתִּישׁ קִינְד פון שְׁטָארְטֶעל, הָאט זִיא דֶעננָאך נִישְט גֶעקָאנְט
דָאס אַיינְגֶעפלָאסֶענֶע וִוידְרִיג נָעפִיהל פוּן זִיךְּ אַרוֹיסְטְרֵייבֶּען, אוּנ הָאט זִךְ
זֶעלְטֶען וֶוענן בֶּעקִימֶערְט וֶוער עִם עֶסְט בַּיי זֵיי אוּנ וָואס גֶר יֶעסְט ,
אַז דִיא מוּטטֶער אִיהרֶע זַאלַאוֶועט זֵיי דאס עֶססֶען וָואס זִיא נִיט זֵײ ,
הָאט אִיחר קֵיינְמָאל אויפן זִינֶען נִישְׁט גֶעקָאנְט אַרוֹיפְקומֶען: בְּרַיינְדֶעלֶע אִיז
נור פַאר זִיךְּ אוג פַּאר דֶער וֶועלְט קארְנ גֶעוֶועז, אִבֶּער פַאר אִיהר בַּת יְחִירְקֶע
אִיז קיין זַאךְּ צוּ טְהייֶער גֶעוֶועזן, ,אַבִּי זיא זאלל נוּר עֶססֶען, יְעָס זָאלל אִיהר
נור וָואהל בֶּעקוּמֶען ו' דאס נָאבְגֶענֶעגֶּען קֵינְד , אָבֶּער הָאט זִיךְ גֶעקָארְמֶעט מִיט
לַאקָאמְקֶעס , פְלֶעגְט נָעֹֹץ צם טִישׁ עֶססֶעץ, ור דֶער מוטֶער צוּ לֵיעבּ,
1:
יב שן 25
אזּנ חָאט נָאר נִיט גֶעקָאנְט קְלֶערֶען , אַז דיא מושטֶער פֶערְנִינְט נִישְׁט דָאס
זֶעססֶען וֶועמֶען עס אִיז ,
אוֹיף הֶערְשֶׁעלן הָאט זִיא אִין אָנְהֵייבּ נִישְׁט בֶּעסְסֶער גֶעקוּקְט אַלֶם אוֹיף
ערְנֶעץ אַ אַנְדֶער יִשִׁיבָת בָּחוּר, חָאטְשׁ זִיא הָאט אָפָּט גֶעהָארט דִיא מוּטטֶער
לוֹיבֶּענִיג אִיהם פַאר זַיין שְׁטִיללְקֵייט, אונ זִיא הָאט גֶעהָארט אַז עֶר קענן גוּט
לֶרְנֶען. אוּג זִינְגְט ויא אַ פִידֶעלֶע .
אֵיינְמָאל הָאט בְּרַינְרֶעלֶע. מִירֶעלֶען דֶעילַאנְגְט דֶען וֶעלְבֶּען לָאפֶעל וָואס
הֶערְשֶׁעלֶע הָאט מִיט אַ שָׁעָה פְרִיהעֶר מִיט אִיהם גֶענֶעס, מִירֶעלֶע הָאט דֶען
לָאפֶעל אַוֶועננֶעלֶעגְט אוג גֶעבֶּעטֶען בַּיי דֶער מושטֶער דִיא שְִׁיסֶעלֶעדּ אַ אַנְרֶער
לָאפּעל אַרוֹיסְצונֶעהמֶען. בְּרַינְדֶעלֶע הָאט דִיא שְׁליסֶעל נִיט גֶעקָאנְט גֶעפִינֶען אוּג
הָאט איהר גֶעהייִסען ;עפסען מיט דעם לָאפֶעל .
- אִיך קָאנן מִיט דֶעם לָאפֶּעל נִישְׁט יֶעססֶען ו הָאט מִירֶעלֶע זִיךְ
קאפְריזֶעט .
-- וָואס אִיז 7 טְרַפָּה איז ער ?
-- דֶער יְַשִׁיבָה בָּחוֹר הָאט מיט אִיהם גֶעגֶעסן! הָאט זִיא גֶעאָנְטוֶוערְט אוג
אַללֵיין נִישְׁט גֶעואוּסְט פַאר וָואס זִיא איז בּעת מֵעֲשֵׂה רוֹיט גֶעוָוארן ,
-- דִיר וֶוֶעט נָאר נִישְׁט שׁאדען ! הָאט דיא מוּטטער זִיךְּ אָבְּגֶערוּפֶען , בַּיי
זיין טַאטֶע מַאמֶען אִיז עֶר אָפֹשֶׁר אַזֵא צִיטְרִיג קִינְד גֶעוֶועזן וִויא דוא, מֵיין
טָאכְטֶער . זֶעהסְט דֶענן נִיט וָואס פַאר אַ עדֶעל קִינָד עֶר אִיז 1 זָאלל עס מִיר
צוּקוּמֶען אִין גֶעזנְד, מִיט וִויפִיעל עֶר אִיז עעדֶעלֶער אוג רֵיינֶער פַּאר אַנְרֶערֶע
ַּעֲלַי בַּתִּים'שֶׁע קִינְדֶער. ,.. דיא תּורֶה שֵׁיינְט דָאךְּ אוֹיף זַיין פָנִים !
-- א יְשִׁיבָה בָּחוּר !. . . הָאט מִירֶעלֶע אוֹיפְנֶערֶערְט אַללַיין גִישְׁט וִוימֶענְִנ
קְלָאר וָואס זִיא הָאט גֶעמֵיינְט דֶערְמיט צו זאנֶען ,
-- אַַ גְרוֹימֶער חִפָרוֹן ! דַיין מַאטֶע, איהם צוּ לָאנְנֶער יְאהר, הָאט אוֹיךְּ,
בַּחוּר-וַוייז, אִין דֶער יְשִׁיבָח גֶעלֶערְנְט. זִיא מֵיינְט, אַז אַלְלֶע וְשִׁיבָה בָּחוּרִים זֶענֶען
גְלֵייך! עֶס זֶענֶען דָא, מֵיין טָאכְטֶּער, אַזֶעלְבֶע עְדֶעלֶע קִינְדֶער, ואם מֶען מָאג זי
בֶּענְשֶׁען מיט זַייו הֶערְשֶׁעלֶע, אוּנזֶער יְשִׁיבָה בָּחוּר, אִיז גֶעוִיס פוּן אַ פַיינֶער
גָזַע אוג עֶס וֶועט אִיהם נָאר צוּ אַ שִׁידוּךְ נִישְׁט שַׁאדֶען, וָואס עֶר לֶערְנְט אִין
רֶער יְשִׁיכָה! אַזַא שְׁטִיק נָאלְד זָאל אִיךְּ הָאבֶּען, ואס פַאר אַ פַיינֶע כֵּלֶה עֶר
וֶועט נָאךְּ אַמַאל הָאבֶּען! מֵאוּס זִיךְּ נִישְׁט, מֵיין מָאכְטֶער, פון איהם, זְאלל עס
מיר. זיין, וואס װעט דיר שאָדען !
איף
אנ יא א 6
- אִיךְ קאנן אָבֶּער פָּארְט נִישְׁט | הָאט מִיְרֶעלֶע דֶעם לָאפָּעל אִין הַאנְר
נֶעמֶענְדִיג וִויא וִיךּ נֶעכֶּעמֶען בַּיי דער מוּטטֶער.
- זִינְדִיג נִיש, מֵיין קֵינְד, מֶען טָאר עס נִיט זָאנֶען: אֶפְשַׁר בֶּעלַירנְְוּ
דֶערְמִיט זַיין נֶעשְׁטָארְבֶּענֶע מַאמֶען . וָואס אִיז 1 וָאס הָאסְטוּ אין איהם
אַזֵיינֶם גֶעזֶעהן וָואס דוא מְאוּכְט זִיךְּ צוּ דֶער כַּלִי צוּ צוּרִיהרֶען וָואס ער הָאט
א ער ייז
מִירֶעלֶע הָאט דֶער מוּטטֶער נָאכְגֶעגֶעבֶּען או בְּעַת מַעֲשֵׂה זִיךְ בֶּערֶעכֶענְט,
אַז הֶערְשֶׁעלֶע אִיז טַּאקִי בְּאֵמֶת נִישְׁט גְלֵייף צוּ אַנְדֶערֶע : עִפִּים אִיז ;ער אַזַא
שְׁטִילֶער אוג קוּקט אֶפֶּט אוֹיף אִיהר מִיט אַ זֶעלְבֶע אוֹינֶען איג אַזוֹי שָׁאמֶערִיג ,
דֶעם אַנְדֶערן מִיטְוָואךְ, אִיז זִיא מִיט אַ בְּכָון דִיא נַאנְצֶע צַייט בַּיים
ִישׁ גֶעזֶעסן, אוּנ זִיךְ נַאהֶענְטֶער צוּנֶעקוקט צוּ אִיהם, אוּנ זִיא הָאט עֶרְסְט
רֶערְזעהן, אַז עֶר אִיז אוֹיךְ שָׁאן , גָאר אוּנְנֶערן הָאט זִיא אִיהם אִין דִיא
אוֹינֶען אַרַיינְגֶעקוְקְט , זֵיי הָאבֶּען אוֹיךְ אוֹיף זִיא גגֶעקוּקְט אוּג דָאס הַארְץ
אִיהר'ם הָאט בְּעֵת מַעֲשֵׂת עֲפִּיס אַזוֹי וָועה גֶעטְהוּן, אִיהר הָאט גֶעדַאכְט ,
אַז דִיא אוֹנֶען הָאבֶּען אִיהר גֶעוָאנְט : ,הָאט רַחֲמָנוֹת, נִישְׁט לַאכְט פון מַיין
יי פן = =
אַז עֶר אִיז אַוֶועג גֶענַאנְגֶען הָאט אִיהר שְׁטַארְק בַּאנְג נֶעטְּהוּן, וָואס
זִיא הָאט אִיהם הַיינְט אִדּי מְבַיֵשׁ גֶעוֶעץ מִיט איהר קוּקען אוֹיף אִיהם ,
אִיהר הָאט פֶערְרְרָאסֶען: טְאמִיר קְלֶערְט עֶר, אַו זִיא הָאט עִם גֶעמַיינְט פן
אֵיהם אֶבּצוּלַאכֶען , וָואס זִיא הָאט עֶס בְּאֶמֶת נִישְׁט גֶעוָואלְט אוג נִישְׁט
גֶעמַיינְט ,
שְׁפָּאטֶער הָאט זִיא אוֹיךְ נֶעהָארְט דֶערְצֶאהלִנְדִי פוּן זַיין זינגֶען, פו
זֵיינֶע נְבוּרות אִין הֲלֵל זָאנֶען אַ שַׁבֵּת ראש חוֹדְשׁ פַארן עֲמוּד; זִינָנֶען הָאט זִיא
לֵיעבּ, זיא וָאלְט אַ הַאלְבֶּע נְשָׁמֶה פַאר שָׁאן זִינְגֶען אוֶועננֶעבֶּען , אונ זיא הָאט
זְעהר גֶעוָואלְט מִיט אִיהם אַמָאל אַ רֶעד מַאכֶען פוּן זִינְגֶען. נור ויא אַזֹי וּ
וֶוענן נור זִיא וִויל אָנְהֵיבֶּען רֶערֶען, בֶּעמֶערְקְט זיא, עֶר וֶערְט פַארְשָׁאמְט ,
זַיין קוּק זָאגְט אִיהר אוֹיסְדְרִקְליךְ : ,הָאט רַחֲמוֹת , לַאכְט נִישְט פון מֵיין
אָרֶעמְקֵייט ו' אוּנ ויא קאנן זִיא נָאךְּ רֶערֶען, אַז זֶעלבְּסְט א קוק כְקַאנְפוּזֶעט
אִיהם אַזֹי |
פַאר וָואס שָׁאמְט עֶר זִיךְּ אַזוֹי ? הָאט זִיא זִיךְּ נָאר נִישְׁט גֶעפְרָאנְט.
זִיא הָאט גֶעואוּסְט, אָז א יְשִׁיבֶָה בָּהוּר דַארְה זִיךְּ צוּ שָׁאמֶען, עֶר שָׁאמְט זִיךְ
0 פאר
= 48
פַּאר דֶער מומטֶער אוֹיךְ, אֲפִּילוּ אַ. דָאס דִינְסְט מֵיידֶעל פְרָאנְט אִיחם וָואס,
וֶוערְט עֶר פַּארְשָׁאמְט, זָאלל עֶר זִיךְ פַאר אִיהר נִישְׁט שָׁאמֶען? אֶפְשַׁר שָׁאמט
עֶר זִיך מִיט זַיינֶע אָרֶעמֶע קְלֵיידֶער , װַייל עֶר איז נִישְׁט קיין גֶעבָארֶעֶער
קִנְּצְן ? אוּנ דָאס הַארְץ הָאט איהר וועה גֶעטְהוּן פַאר וָואס אִיז ;ער אַזוֹי ארעם?ּ
אִיחר הָאט זִיךְּ גֶעוָואלְט וִויסֶען פוּן וַאנֶען איז ערז וֶער זֶענֶען זֵיינֶע עֶלְטֶערן
גֶעוֶען ז צוּ חָאט עֶר עֶרְנֶעץ אַ שְֶׁעסְטֶער, אָרֶער חָאטְשׁ אַ פֶעמֶער אַרַייֶען
וָואס זִיא זָאלל קָאנֶען שְֵׁייבֶּען פוּן זַיינְטְוֶעגֶען א בְּרִיוֶולֶע אִזוֹי ויא זֵיא קֶענן,
אוּג דֶעם פֶּעמֶער דֶערְמַאנֶען, אַז עִם אִיז שׁוֹין צֵייט אִיהם נַייִע בְּנְדִים צוּ שִׁיִקֶען
אוג גִיט לָאזֶען זַיין טְהֵייֶערן פְּלֶעמְיַאנִיץ אַוֹי פֶערְשָׁאמְט וֶוערן מִיט זַיין אֶרֶעם-
קייט., זיא הָאט בַּיי זִךְ בֶּעשְׁלָאסֶען אַמאל פָארט מיט אִיהם זִיךְ אוֹיסְצוֶרעדֶען,
אִיהם אוֹיסְפְרָאנֶען, וֶוענֶען זַיין פַאמִילִיע , אוּג טַּאֵקִי בַּיי דֶער גֶעלֶעגֶענְהֵיט
אִיהם נֶעבֶּען צוּ פֶערְשְׁטעהן, אַז אַ מֶענְשׁ דארף נִישְׁט זַיין אַזוֹי. אַרָאבְנֶעפַאללֶען
מִיט אֶרֶעמְקֵייט , זִיךְ נִישְט אַזוֹי שְׁטַארק שָׁאמֶען דֶערמִיט, אוּנ אִיהם מאקי
בַּיי דֶער גֶעלֶנֶענְהֵייט עערקְלֶערן , אַז זִיא מַיינְט חָלֵילָה נִישְׁט פוּן אִיהם חֹוק
צוּ מַאכֶען , אַדְרַבָּה, זִיא וִוינְשְׁט אִיהם אַלל דָאס נוּט'ם , וֵוייל זִיא וַוייס, אַז עֶר
קענן נוט לֶערְנֶען אוג הָאט גֶעהָארְט ויא לַייט קָאנֶען זִךְ נִיט אֶנְלוֹיבֶּע גֶענוּג
זַיין שָׁאנֶע שְׁטִימֶע צום זִינְגֶען, וָאס דָאס אִיז בַּיי אִיהר מָעֹהר וֶערְט הִיא
רַייכְקייט אוּנ אַלֶץ.
אַרַיינְקוּמֶענְדִיג אַ מָאל פוּן נַאסט אַ צוּהִיטְצְטֶע , אוּנ דוּרכְלוֹיפֶענְדִי דֶעם
עֶסט-צִימֶער ואוּ הֶערְשֶׁעלֶע איז גֶעזֶעסן, גֶעוואָרט בְּרינְדֶעלֶע זָאלל אָנְקומֶען אוּג
אִיהם הֵייסֶען נֶעהן זִיךְ וַואשֶׁען צום עֶססֶען, הָאט זִיא אֵיהֶם דֶערְזְעהן, אוג זִיא
הָאט זִיךְּ בַּאלְד דֶערְמַאנְט, אַז אִיצְט, וֶוענן דיא מוּטטֶער אִיהרֶע אִיז בַּיים
פֶּעמֶער, וֶועט זִיא מִיט אִיהם אַללַיין בַּיים טִישׁ עססֶען אוּנ גקאנֶען זִיךְ אוֹיס-
רֶערֶען .
אִיהם הָאט דָאס הַארְץ גֶעזָאנְט, אַז זִיא וִויל עֲפִּיס מִיט איהם דֶעדֶען,
וָוארוִם זִיא הָאט עֲפִּיס אזא קוק נֶעמְהוּן אוֹיף אִיהם דוּרכְלוֹיפֶּענְדִיג, נְלֵייךְּ ויא
זִיא וָואלְט דֶערְמִיט גֶעזָאנְט: נוּט, וָואס אֵיהר זַייט דָא, אִיצְט וֶועל אִיךְ אַייך
שוֹין זֶאגֶען, אַו אִיךְּ הָאבּ שְׁטַארְק פַאראיבֶּעל אוֹיף אייךְ, וָואס אִיהר טְרַאכְט
שְׁטַאנְדִי פוּן מיר |
אַז עֶר מְּרַאנְט שְׁטַאנְדִיג פזן איהר וַויים זִיא גֶעוִויס, הָאט עֶר גֶעקלֶערְט,
אַז נִיט וָואלְט זִיא אִיצְט אוֹיף אִיהם נִיט קוּקען אַזוֹי אֶפֶט; זִיא אִיז גֶעוִיס
אִין בַּעס אנג אִיז נֶערֶעכְט: וִויא קוּם אִיך יְשִׁיבֵה בָּהור פון אִיהר צוּ טְרַאכְטֶען זי
אוג
א{ 0
אוּנ עֶר הָאט זִיךְּ צוּנֶענְרֵייט צוּ הָארן בַּאלְד זיין שַׁאנְד וִויא עֶר אִיז וֶוערְטְת,
נוּר אֵיייֶער עֶר הָאט צַייט גֶעהַאט אַעֵצֶה צוּ גֶעפִינֶען וִיא זִיךְּ אַרוֹיס צוּ
רַאמָאוֶוען, אִיז זִיא צוּרִיק אַרַיינְגֶעקוּמֶען. ער הָאט רֶעם קאפ אַרָאבְּגֶעלָאוֶען ,
דִיא אוֹינֶען הָאבֶּען אוֹיף דֶער פָּארלָאנֶע גֶעקּקְט אוג דִיא פָּאדְלָאגֶע נִי נֶעועהן.
אִיהם הָאט גֶערַאכְט עֶר זְעהט נור אִיהרֶע שָׁאנֶע אוֹיגֶען וֶועלְכֶע קוּקען אוֹיף
אִיהם, אוּג זֵיי קוּקען, דַאכְט זִיךְ, מִיט רַחַמָנוֹת, מִיט לִיעבְּשַׁאפְט אוג לַייד-
זֶעלִינְקייט :
;מִי יוֹרֶע ? הָאט עֶר גֶעקלֶערְט , וֶוער וַוייס ? אָפְּשֶׁר מֵיינְט זִיא מִיר נָאף
אַ גוּט וָוארְט צוּ זֶאנֶען 1 עֶס מון דָאךְ אֶמֶת זַיין, וָואס אַ וֶועלְט זָאנְט; אַ הַארְץ
אַ הַארְץ פִיהלְט וי
-- נוּ,. אוג אַז זִיא וֶועט עֶס מִיךְּ פְראנֶען, וָואס וֶועל אִיךְּ אִיהר אָנְטְוֶוערן 1
הָאט עֶר זִיךְּ וֵוייטֶער גֶעפְרָאנְט ,
-- גָאר גִישְׁט,. אִיך וֶועל נָאר נִישְׁט אָנְטוֶוערן , איך ;קאנן גִישְׁט אָנְטְוֶוערן..
בֶּעסֶער שְׁוַיינֶען, זִיא אִז אַ קְיונֶע זִיא וֶעט אַללֵיין וִויסֶען , אַז ישְתִּיקה
יי הי )
עֶר הָאט דֶעם קָאפּ טִיפַּער אַרָאבְּנֶעבּוֹינֶען אונ דָאס הַארץ אָבֶּער הָאט
שְׁטַאהְקֶער אוג שְׁטַּאהְקֶער גֶעקְלַאפְט.
- עהֶעְשׂל !' הָאט עֶר דֶערְהָארְט אַ שְׁטִּימֶע הִינְטֶער זִךְּ, אנ דיא
שְׁטִימֶע אִיז אַזוֹי לִיעבּ, וִויא עַס וָואלְט אִיהם אַבַּת קוֹל פוּן הִימֶעל גֶערוּפֶען,
-- הֶערְשֶׁעל! הָאט עֶר נָאךְּ אַ מָאל דֶערְהָארְט, אוּג הָאט זִיךְּ שוֹין גֶע-
וָואלְט אֶבְּרוּפֶּץ מִיט ,אהא ?" עֶר הָאט אָבֶּער בֶּערַארְפְט פְרִיהעֶר טִּיף זִךְ
אוֹיסְִפְצֶען דֶעם אַייְגֶעהַאלְטֶענֶעם אֶטְהֶעם אָבְּצוּהאפֶּעץ , אוג דָאס הָאט עֶר
מוֹרָא גֶעהַאט, טָאמֶער פַּאסְט נִיט ,
- פַאר וָואס אָנְטְוֶוערט אִיהר נִיט הָאט מִירֶעלֶע גֶעפַּרַאנְט, צוּנֶעהֶענְדִיג
נָאהֶענְטֶער, וִוילְט אִיהר נָאר מִיט מִיר אַ וָוארְט נִיט אוֹיסְרֶערֶען ו
דֶער אַיינְגֶעהַאלְטֶענֶער אֶטהֶעם הָאט זִיךְ דֶערְוַוייל גֶעענדיגְט, אַ שׁווערֶער
זִיפֶץ הָאט זִיךְ אִיהם טִּיף פון הֶערְצֶען אַרױס גֶערִיסֶען: רֶעדֶען אָבֶּער הָאט
עֶר נָאךְ אַלֶץ נִיט גֶעקָאנְט. נִישְׁט וֶועלֶענְדִיג הָאבֶּען זִיךְ זֵיינֶע אוֹינֶען צוּנֶעקֶעהרט
צוּ דֶער זַייט פֿון וַואנֶען דִיא שְׁטִימֶע הָאט צוּ אִיהם אַזֹי זִים אע לִיעבּ
גֶערֶעדְט, עֶר הָאט מִירֶעלֶען גְלַייְ אִין פָּנִים אָנְגֶעקקְט, אונ הָאט זִיא נִיט
גֶעזֶעהן. דֶער קָאפּ איז אִיהם שְׁווֶער גֶעוָוארן ויא מיט בְּלֵיי אָנְגֶעגָאסֶען, דָאם הַארץ
האט
הָאט פְלוּצְלוּנְג צוּ קְלַאפֶּען אוֹיפְנֶעהָארְט, פַאר דִיא אוֹינֶען הָאבֶּען זִיך נד
ייעְדִינֶע רָאדֶער גֶעדְרֶעהט אִין דִיא לוּפְטֶען, אונ ער הָאט זִיךְּ נֶעמוְט פַאר
אַ בְּרֶעג טִישׁ אָנְחַאפֶּען ער זָאלל פוּן שְׁטוּל נִיט אַרָאבְּפַאללֶען ,
מִירֶעלֶע, הָאט זַייןבְלַאפְקֵייט, זי צִיטטֶּערן מִיט אַלְלֶע נְלירֶער רֶערוֶעהן אוּצ
הָאט מִיט שְׁרֶעק אַ גֶעשְֵׁיי גֶעמְּוּן
- ואס אִיז אַ ייך, הֶערְשֶׁעלֶע ז
אַזוֹי הָאט אֵיהֶם דיא מוּטטֶער אִין--אוג אוּנְטֶער--דיא אוֹיגֶען גֶערוּפֶען, אוג
פוּן שְׁרֶעק הָאט זִיא פֶערְנֶעסן, אַז עֶס פַּאסְט אֶפְשַׁר פַאר אִיהר נִיט אִיהם
אַזוֹי פַאמִילַיארְנֶע אָנְצוּרוְפֶען, נור עֶר הָאט עס נִיט גֶעהָארט ,
-- הֶערְשֶׁעלֶע, אַייךְּ אִיז נָיט נוט, זֶעה אִיךְ ! הָאט זִיא אוֹיסְגֶערֶעדְט מִיט
אַנְנְסֶט אוּנ צוּנֶערוקט צוּ אִיהם דָאס וְלָאז וַואסֶער, וָואס אִיז דָא אוֹפן טיש
גֶעשְׁטַאנֶען, גֶעחמְט אַ שְׁלוק וַואסֶער, גִיכֶער !
עֶר הָאט אוֹיסְגֶעשְׁטְרֶעקְט זַיין הַאנְד, אָבֶּער זִיא הָאט אַזוֹי גֶעצִיטערְט, אונ
נָאךְ אֵיידֶער עֶר הָאט דָאס נְלָאז אוֹיפְגֶעהֵייבֶּען, הָאט זִיךְ אַ הַאלְבֶּע שׁוֹין אוֹיפן
טישְׁטוּך אוֹיסְגֶענָאסֶען .
זִיא הָאט דָאס נְלָאז צוּגֶעטְרַאנֶען אִיום צוּ דִיא לִיפֶּען, אוּנ עֶר הָאט
אַ שְׁלוּק גֶעטְּהוּן,
- אַ דַאנְק! הָאט עֶר קוֹים דֶעם אֶטְהֶעם אָבְּזַאפֶּעדִינ, אוֹיסְגֶערֶעדְט ,
-- צוּ. אִיז דָא נִיט אַ טְשַׁאד (אַ סְואנְד) גֶעוֶועזן ? הָאט זִיא גֶעפְרָאנְט ,
- נַיין, נִיט דָא. .. נור דָארט . . . אִין בֵּית הַמִדְרְשׁ... הָאט ער קוֹים
אַ תַּרוּץ גֶעפוּנֶען ,
- לֶענְט אי צוּ אַבִּימֶעל דָא אֹיף דֶער סָאפֶע, בִּיו איךְ וֶועט
אִיבַּערְנֶעהן , שָׁאמְט אַייךְּ נִישְׁט 1 מִיט דִיא וָארְטֶער הָאט זִיא אֵיהם פַארץ
הַאנְד אָנְגֶענוּמֶען,. צוּנעפִיהיט צוּ דֶער מָאפֶע, װאוּ זִיא הָאט בַּאלְד אַ קישֶׁען
אַוֶוענְנֶעלֶענְט אוּג אִיהם גֶעהַייסֶען זִיךְ צוּלֶענֶען ,
עֶר וָאלְט זִיךְּ גְלִיקְלִיכֶער אוּג פְרֵייֶער גֶעפִיהלְט וֶוענן זִיא וָואלְט אִיהם
ֶבְּגֶעלָאוְט, עֶר זָאלל גֶעהן צוּרִיק אִין בֵּית הַמַדְרֶשׁ אַריין , דָא אִיז אִיהם עג
= א א ָאט נום געמַאנש אַפְריען אְָהֶעם אֶבְּצוֹגִיהֶש, ר ער הָאם
קיין בְּרַירֶה נִישְט גֶעהַאט ,
מִיְרֶעלֶע הָאט פוּן קיך מִיטֹץ דִינְסְט מָאדֶעל בַּאלֶר אריינְֶעמרַאנען אַ טַאז
הֵייסֶע וַואסֶער . עֶר הָאט גֶעמוּזְט דֶעם קאפ אוֹיפְוַואשֶען, חָאטְשׁ וָועה נֶעטְּהוּ
6 האט
הָאט אִיהם נָאר דָאס הַארְץ... עֶס הָאט אֵיהם שְׁרֶעקְלִיךְ וֶועח גֶעטְהוּן, וָואס
ער הָאט אִיהר אַזוֹי פִיעל שְׁרֶעק אוּנ מִיה אָנְגֶעמַאכְט --וֶוענן זִיא זָאלל וִויסֶען
אַז אִיךְ הָאבּ אִיהר אַזֵא לִיגֶען גֶעזָאגְט. , , הָאט עֶר גֶעקְלֶערְט אוּנ דָאס הַארְץ
הָאט דֶעם וֶועהטיג אַלְץ מָעֵהר גֶעפִיהלְט ,
נור מִירֶעלֶע הָאט נִיט גֶעוואוּסְט, זִיא הָאט גֶעמֵיינְט, אַז עֶר הָאט בְּאֲמֶת
רֶעם הָאם - פֶערְטְשַׁארֶעט, אוּג הָאט אַללֶע טִיטֶעל אָנְגֶעוֶענְרֶעט זֵיינֶע קאפ
שְׁמֶערְצֶען אִיהם צוּ לִינְדֶערן . אַללֵיין אַ לִימָאן צוּשְִיטֶען , איהם צוּ ריא שׁלֶעפֶן
צוּגֶעלֶענְט,. אוּנ זִיא הָאט צום עֶרְסְטֶען מָאל. זַיין שְׁאָנעם שְׁטֶערן מִיט זֵיינֶע
שָאנֶע הָאאר דֶערְזֶעהן, בִּיז אִיצְט הָאט זִיא נוּר זַיין אָרֶעם הִיטֶעל געקענְט
אוג אִיצְט אוֹיךְ אַ קאפ אַ שָׁאנֶעם מִיט שָׁאנֶע וִוינקְלען אִין דיא שְׁלֶעפֶן.
דֶער רַחֲמָנוֹת אוֹיף אִיהם הָאט אוֹיְנֶעפִלְט אִיהר הַארץ, דֶענְנָאךְ הָאבֶּן
אִיהֶרע אוֹיגֶען דָאס גֶעזֶעהן אוג זַיין קוק אוג גֶעשְׁטַאלְט זֶענֶען אִין אִיהר הַארץ
אַַיין. זִיא אִיו פון צִימֶער אַרוֹים עֶר זְאלל קָאנֶען אִיבֶּערשְׁלָאפֶּען אַ בִּיסֶעל :
נור הָאט עֶר דֶענן גֶעקָאנְט ענְטְשְׁלָאפֶען וֶוערן 1. . . עֶר הָאט זִיךְ פַאר זִיךְּ אַללין
גֶעשָׁאמְט מְרַאכְטֶענְרִיג וֶעגֶען דֶער פַאלְשֶׁער, נִיט גֶעוִינְשְטֶער קַאמֶעדַיִע וָואס
ער שְׁפִּיעלְט אִיצְט, אוּנ הָאט זִיךְּ נֶעמוּזְט פַארְשְׁטֶעללֶען, אַז עֶר שְׁלָאפְט, אַז
דֶער קאפּ טְהוּט אִיהם נָאךְּ וְועה, זִיא זָאלל נִיט מֶערְקֶען, אַז נִיט דָאס וָואס
זִיא מֵיינְט אִי, דִיא סִכֵּה וָואס אִיהם אִיז נִיט גוט גֶעוָוארן, נוּר עֲפִּים אנדער'ם,
אַנְדֶערִם.. חָאטְשׁ עֶר וַַייס נִיט וִויא רָאס א נָאמֶען צוּ נֶעבֶּען, נור אַיין גָאט וַוייס
אַז עֶר אִיז אִין דעם אוֹיךְ נִיט שׁוּלְדיג, ,אַ יֵצֶר הָרַע, אַ אָנְשִׁיקֶענִיס' , פוּן וָואס עֶר
אִיז אַללַיין נִיט גֶערן .
אִין אַזֶעלְכֶע פֵיינְלִיכֶע גֶערַאנְקֶען אִיו עֶר גֶעלֶענֶען א שָעה, צְוַיי אונ דְריי.
;ויא שֶׁטֶעהט מֶען אוֹיף 1 וִויא נָעהט מֶען אַוֶועק? הָאט .ער זִיךְ גֶעפְרָאנְט,
עפִּים דַארְף מֶען אִיהר דָאךְּ זֶאנֶען, אַו מִיר איז שׁוֹין בֶּעסֶער, . . אַריינְגֶעהן צו
אִיהר1 פַּאסְט עֶס ? וויא וֶועל אִיךְּ אִיהר זָאגֶען...? וֶוענן זִיא זָאלל אַרַיינְקוּמֶען
מִיךְּ פְרָאנֶען, וָואלְט אִיךְּ שׁוֹין ויא עִס איז אִיהר אָנְטְוֶוערן, אָבֶּער אַרַיינְגֶעהן
צוּ אִיהר פוּן הֶעלֶער הוֹיט אוּנ זָאנֶען: ,הָארְט איהר , מִיר -אִיז שוֹין בֶּעסֶער !י
וֶועל אִיךְ דֶענן דָאס קַאנֶען ז וֶועט זִיךְ דִיא צוּנְג צום נוֹימֶען נִיט צקְלֶעבֶּען בי
מִיר אַזוֹי וִויא פְרִיהֶער ?
אוג עֶר הָאט. גָאט גֶעבֶּעֶען, עֶר זָאלל אִיהר אִזּא העח גֶעבֶּען, זִיא זָאלל
אריינְקומֶען, זִיא זָאלל אִיחם פְרָאגֶען, אונ עֶר, נָאטט בָּרוך הוּא, עָאלל מִים
בי
- = 9258 =
יי צונג זַיין, זַיינֶע וָארטֶער זָאלְלן לאר זִיךְּ אַרוֹיס רֶערֶען, א עֵר זאל
גֶעפִינֶען לַיירְזֶעלִינְקֵייט אִין אִיהרֶע אוֹינֶען, זִיא זָאלל אִיהם אַללֵיין הֵייסֶען נָעהן
אִין בֵּית הַמַדְדֶשׁ צוּרִיק אוג עֶר זָאל פִּטוּר וֶוערן פוּן נַייִע בִּזְוֹנוֹת ,
פְּלוּצְלִינְג הָאט זִיךְ דִיא טְהִיר שְׁטִיל גֶעאָפֶענְט אונ מירֶעלע אִיז אַרינ-
גֶעקוּמֶען שְׁטִּיל אוג לַאנְנְזֵאם, נִיט אוֹיף צו וֶועקען דֶעם קְרַאנְקען נֶעבִּיךְ, טָאמִיר
שְׁלָאפְּט עֶר. עֶר הָאט זִיא דֶערְזֶעהן, זִיא הָאט אִיהם וִויא אַ מַלְאָךּ שָאן אוֹיס-
גֶעוִויִוֶען, וִויא אַ בַּת מַלְכָּה, אונ אִיהם הָאט גֶעדַאכְט : עֶר אִיז דֶער פֶערְבְּלָאנָ-
זֶעטֶער פַּאסְטוְך פון יֶענֶע צוֹיבֶּער גֶעשׁיכְטֶען , וֶועלְבֶע ער הָאט אִין בֵּית הַמַדרֶש
אַ מָאל גֶעהָארְט, אוג עֶר גֶעפִינְט זִיךְּ אִיצְט בַּיי אִיהר אִין קְרִיסְטאלֶענֶעם
פַּאלַאץ ,
-- וָואס מאכְט איהר 1 אִיז אַייךְ בֶּעסְסֶער 1 הָאט זִא מִיט אַזִיסֶען
שְׁמַייבֶעל גֶעפְרָאגְט ,
- בֶּעסֶער, אִיךְּ קאנן שׁוֹין אַהַיים גֶעהן !
-- אִיהר הַאלְט אֵייך נִישְׁט אוֹיף אין בֵּית הַמַדְרֶשׁ?
עֶר הָאט דִיא פְרַאנֶע נִיט פֶערְשְׁטַאנֶען א נִיט גֶעװאוּסְט וֶאם צי
אָנְטְוֶוערן .
-- אִיהר הָאט דָא אַהַיים הָאט זִיא אִיבֶּער גֶעפְרָאנְט ,
-- נֵיין , קיין טאטע מַאמֶעס הִיים הָאבּ אִיךְ דָא נִיט ! אִיךְּ מַיין: אִיך
קאנן שׁוֹין גֶעהן צוּריק אִין בֵּית הַמִדְרֶשׁ,
-- דָארְט אִיז דָאךְ אַ טְשַׁאד, אִיהר קָאנְט אַייךְּ חָלִילָה נָאךְּ אַ מָאל פַאר
טְשַׁאדֶען !
עֶר הָאט זִיךְ שִׁיר נִיט אוֹיסְנֶערֶעדְט, אַז דָארְט אִיז נָאר קיין טְשַׁאר
נִיש גֶעוֶעןן, נור עֶר הָאט זִיךְ דֶערְמַאנְט, אונ גֶעאָנְטוֶוערְט : אִיךְ וֶועל גֶעהן
נֶענְטִינֶען אִין שְׁנֵיירֶערְשֶׁען בֵּית הֲמַדְרֶשׁ,
-- וִויא וֶועט אִיהר דָארְט נֶעכְטִינֶען ? אִיהר הָאט דָאךְּ דָארט אִייֶערֶע
זַאכֶען נִיט ?
עֶר הָאט וִידֶער רִיא שַׁאֲלָה נִיט פֶערְשְׁטַאנֶען אונ גֶעמֵיינְט זִיא פָארְשְׁט
אֵיהם, וַוייל זִיא וֵוייס שׁוֹין, אַז עֶר הָאט אִיהר אַ לִינֶען גֶעזָאגְט, אוּנ הָאט
זִיא נור שָׁאמֶערִיג אָנְגעקוקְט. דֶער קוק אָבֶּער הָאט מִירֶעלֶען טִּוף אִין הַארצֶען
אַיינְגֶערְרוּנְגֶען .
-- אִיהר הָאט נָאךְּ, דַאכְט זִיךּ, נִישְׁט נֶעגֶעסן הַיינְט! וַוארט אַ וַיילֶע,
אִיךְ וֶעל אַייך גֶעבֶּץ צוּ עֶספָען ו
גײן
-- 38 ==
= נֵיין, אִיך וֶועל גָעהן ! הָאט עֶר זִיךְּ ויא גֶעבֶּעטֶען ,
-- אָבַּער אִיהר זַייט דָאךְּ נָאךְ נִישְׁט גֶעווּנְד, נֶעכְטִיגט דֵא !
-- אִיךְ דַאנְק אַייך , אַ גוּטֶען טָאג, נָאטט זָאלל אַייךְּ פַאר אֵייֶער נום
הַארְץ בֶּעצָאהלֶען !
מִיט דִיא רֶעד הָאט עֶר זִיךְ אַ קעהר נֶעטְהוּן צוּם טְּהִיר אוּג הָאט זִךְ
ויא פון פֵייֶער אַרוֹיסְנֶעחַאפְּט. עֶר אִיז גליקליך אוג נֶעשְׁטַארְקְט גֶעוען ,
וָאס אִיהם הָאט זִיך פָארְט איינְגענֶעבֶּען חֶאטְשׁ דיא לֶעצְטֶע עֶטְליכֶע וָוארְטֶער
קְלָאר אונ דֵיימְלֶיךְּ אַרוֹיסְצוְרֶעדֶען ; מעהר הָאט עֶר נִיט גֶעוָואלְט, אִיהם אִיז פַאר
ריא וָוארְטֶער אַללֵיין כְּדֵאי גֶעוֶועזן אַלץ וָואס עֶר הָאט הֵיינְט דָא אִיבֶּערּ גֶעלִיטֶען,
ַיין רָאללֶע אוֹיסְצוּשְׁפִלֶען, עִם זָאל זִיךְּ נִיט דֶערגֶעהן, אַז עֶר הָאט אַ לִינען
גֶעזאנְט, הָאט עֶר זִיךְ אִין בֵּית הַמדְרְשׁ בַּאלֶר ערְגֶעץ אִין א וִוינְקֶעל אַוֶוענ-
גֶעלֶענְט אונ דֶערְצָאהלְט, אַז עִר הָאט שִׁיר נִיט גֶעחַלְשְט,
אַ אַלְטֶער יְשִיכָה בָּהור , וֶֶעלְכֶער הָאט אַ מָאל בַּיי בְּרַיינְרֶעלֶען דֶעם
אֵיינֶענֶעם מִיטְוָואךְ גֶענֶעסֶען, הָאט זַיין מֵיינוּנְג גֶעזָאגְט, אַז דָאס אִיז הֶערְשֶׁעלֶען
גֶעשֶׁעהן, וַוייל עֶס הָאט אִיהם גֶעוִיס דָאס הַארְץ אִיבֶּערְגֶעַלְשְׁט אֵיירֶער דיא
אֲרוּרָה בְּרַיינְרֶעלֶע הָאט זִיךְּ דֶערְמַאנְט אֵיהם עססען צוּ גֶעבֶּען, אונ הָאט זָא
גֶעשָׁאלְטֶען אין אִיחר טַאטֶען אֵרַיין. הֶערְשָׁעלן הָאט עֶס פֶערְהְרָאמֶען,
- דָאס אִיז לָשׁוֹן הָרַע ו הָאט עֶר גֶעזָאנְט, זִיא אִיז גָאר אִין דֶערהַיים
יש גֶעוֶע.
-- עס הָאט נִיט דֶערְצוּ, אַ רוּחַ אִין אִיהר טַאמֶענְט טַאטֶען אַריין! הָאט
זי דֶער יְשִׁיבֶה בָּחוּר אָבְּנֶערוּפֶען נָאךְּ אַ מָאל, וֶוענִיג הָאבּ אִיךְ בַּיי אִיהר
ֶעהַלְשְט ? וָואס אַהרְט דִיךְּ פַאר אִיהר ?
-- אִיךְ עֶסם אִיהר זַאלְץ אוּנ בְּרוֹיט, אִיךְ טָאהר נָיט צוּהָארן וִויא מֶען
שֶׁעלְט זִיא!
עֶר הָאט עֶס נִיט מִיט פַאלְשְקֵייט גֶעזָאגְט, חָאטְשׁ בַּאמֶת הָאט בְּרַינְרֶעלֶע
אִין אִיהם אַנִיטְגֶעבֶּעטֶענֶעם מֵלִיץ טוֹב גֶעפוּנֶען, נִיט פַאר אִיקְרֶע אֵיינֶענֶע
מַעֲשִׂים טוֹבִים, נור פַאר דֶעם, וָואס זִיא אִיז דֶער גוּטֶע מִירֶעלֶעס אַ מושטער .
צוּ לִיעבּ אִיהר נוּר אִיז זִיא אִיהם אִיצְט אוֹיך ליעבּ אוג טְהֵייֶער גֶעוָוארן,
-- אִיתר זַייט אַללֶע זִינְדִיְגֶע , כְּפוּיי טוֹבְהֹנִיקֶעס! מֶען טָּאהר מִיט אַיךְ
אַ וָוארְט נִישְט אוֹיכְרֶערֶען ו
:
1
04 טי
עֶס הָאט גֶעקָאנְט אַרוֹיסְקוּמֶען אַ שְׁטִיירְקֶע מַחֲלוֹקוֹת צְוִוישֶׁען זֵיי , וֶועגן
עֶר וָואלְט זִיךְּ נִיט דֶערְמַאנְט אִין מִיטֶען , אַז אִיהם פַאְט אִיצְט נִיט אַרוֹיס
צוּ וויטֶען אַ בַּעם פו אַ געווּנדטען, אוּנ עֶר הָאט זַיינֶע חֲבֵרים מִיט אַ וֶעהטִיג
פֶערְשְׁיגֶען,
אוֹיף מָארְנֶען אִיז עֶר נִיט גֶענַאנְגֶען עֶספֶען, חָאטְשׁ דֶער טָאג אִיז גֶעוֶועץ
נָאר אִין אַ אַנְדֶער נַאם נַאנְץ וַוייט פוּן בְּרַיינְדֶעלֶעם הוֹיז,
נעָם פַּאסְט נִיט אַזוֹי נִיךְ נֶעזוּנד צוּ וֶוערן, הָאט עֶר גֶעקלֶערְט, טַּאמִיה
קוּמט מֶען מִיךְּ גֶעוָואהר וֶוערן פון בְּרַיינְדֶעלֶען, אִיז עֶפֶעם בֶּעסֶער אוּג שָׁאנֶער
- מֶען זָאלל מִיךְּ גֶעפִינֶען לִיגֶענְדיג" ,
דָאס הַארְץ הָאט אִיהם גֶעזָאנְט, אַז מִירֶעלֶע וֶועט שִיִקֶען נַעוְאהר
ווערן וָואס עֶר מַאכְט, אוג אַ זֵיינֶער צְוֶועלְף בַּיי טאנ אִיז טאקי בְּרַיינְרֶעלֶע
גֶעקוּמֶען,. אוּנ הָאט דֶערְצָאהלְט, אַז איהר ִירֶעלֶע, זָאלל לֶעבֶּען, אִיז גָאר אוֹיסֶער
זִיךְ פוּן רַחֲמָנוֹת, אוג וִויל וִויסֶען וָואס עֶר מַאכְט,
-- וָואס זֶשׁע מַאכְסְטוּ, טַיין זוּהן ? הָאט זִיא גֶעפרָאנְט.
-- מִיר אִיז בֶּעססֶער! אַז נִיט אֵייעֶר טָאכְטֶער, וָואס הָאט רַחֲמָנוֹת נֶעהַאט
אוֹיף מִיר, וַַיים אִיךְּ נִישְׁט וָואס וָואלְט מִיט מִיר גֶעשָעהן.
-- זִיא הָאט מִיךְ גֶערַאטֶעוֶועט !
- זִיא אִיז מִיר אַ בְּרִילַאנְט קינְד, הָאט קֵיין בָּאז נַאלל נִיט אִין זִיך..
זָאל נזּר נָאטט בָּרוּך הוא אִיהר אַזֵא גוטען מֵזֶל גֶעבֶּען! הָאט בְּרִיינְרֶעלֶע
מִיט אַ צוּפִידֶענֶעם שְׁטָאלְץ גֶעאְָטְוֶערְט-בֶּעט, מֵיין זהְן, נָאטט פַאר אִיהר ,
זיא אִיז נֶעבִּיךְ אַ יְתוֹמָה, זָאלל נָאטט אִיהר בֶּעצָאהלֶען פַּאר אִיהר עֶדֶעל
הַארְץ! זֵיי גֶעזוּנְד , מֵיין זוהן, נָאטט זָאלל דִיךְּ אוֹיךְ דֶערְפְוָאהן מִיט וָואס דוא
ִוינָשְט זִיךְ !
אַוֹיסְנֶעהֶענְדִיג הָאט זִיא גֶעבֶּעמֶען דֶעם שֵׁמֶשׁ, עֶר זָאלל נִיט אֵיילֶען צו
פֶערְמַאכֶען דֶעם קוֹימֶען פון בֵּית הַמַדְרֶשׁ אוֹיוֶוען, עִם זָאל מְעֹהר קֵיין טְשַאר
נִיט זַיין. דֶער שַׁמְשׁ הָאט גֶעשְׁוָואקן, אַו עֶס אִיז נֶעכְטֶען אוֹיךּ קיין טְשַׁאד
נִיט גֶעוָועזן; וְהִרְאיָה, : אַז קֵיינֶער פוּן דִיא יֹשִׁיבָה בָּהוּרִים הָאט דָא דֶעם קאפ
נִיש פֶערְטְשַׁאְדֶעט ,
- וָָאס גְלֵייכְט אִיהר הֶערְשֶׁעלֶען צוּ אַיין אַנְדֶערן ? הָאט זיך בּרַינְֶעלֶע
אָבְּגֶערוּפֶען. עֶר אִיז אַ עֶדֶעל קֵינְד, הָאט נִיט אַזֵא פַארְשְׁטָאפְטֶען קאפ ויא
זֵיי נִיט אַכְטוּנְג, אִיךְּ בֶּעט אַייךְ |
אבער
== י אע ר ==
-- אָגֶער עֶר הָאט נָאךְ הַיינְט אִין זֵין מוֹיל נִישְׁט גֶעהַאט, פֶערְדינְם
מַּאקִי דיא מִצְוֶה אוּג זֶעהט , עֶר זָאלל בַּאלְד הָאבֶּען אַ הָאבֶּער גְרִיץ מִיט פּוּטֶער
אִין מוֹיל אַרַיין ; גור פְרִישֶׁע פּוּטֶער, בְּרַיינרֶעלֶע, עֶר הָאט נִיבֶער דֶעם מָאנְע /
פֶּערְדָארְבֶּען אֵיירֶער דֶעם קאפ פֶערְטְשַׁאדֶעט ,
אִין אַ פָּאאר שְׁעָה אַרוּם, הָאט בְּרַינְדֶעלֶעס דִינְסְט גֶעבְּרַאכְט אִין בֵּית
הַמַדְרֶשׁ אַרַיין אַ הָאבֶּער נָרִיץ מִיט סוּחַארְקעם, אוֹיךְ טְהֵיי מִיט צוּקער, אוּ
הָאט הֶערְשֶׁעלן גֶעזָאנְט, וֶועגן קֵיינֶער הָאט נִיט גֶעהָארְט, אַז דיא טוּחַארקֶעם
אונ טְהֵיי מִיט צוְקֶער, הָאט אִיהם מִיְרֶעלֶע גֶעשִׁיִקְט אוּג אִיהם גֶעהֵייסֶען
גֶעזוּנְד זַיין !
חָאטְשׁ עֶר הָאט שׁוֹין דֶעם אַנְדֶערן טָאג נִישְׁט גֶעגֶעסן אוּנ וָואלְט גֶערן
דֶעם קְרופְּנִיק אוֹיסְגֶעזּפְּט בִּיזן דֶעק, נור עֶר הָאט זִיךְּ גֶעשָׁאמְט פַארץ דִינְסְט
מֵייְרֶעל, וֶועלְכֶעס הָאט אוֹיף דִיא כָּלִים גֶעוַארְט, טָאמִיר זָאנְט זִיא דָארְטֶען, אַז
עֶר עֶסְט ויא אַ גֶעוּנְרְטֶער; אִיבְּריגֶעם אִיז עֶר נִישְט לַאנְ הונְגרִיג גֶעבְליבּען ו
בְּרוּךָּ'ס וַוייבּ הָאט אִיהם גֶעבְּרַאכֶט אַ מִיטטַאג נָאר אֵיין אַנְטיק, את עס
הָאבֶּען אַפָּאאר יְשִׁיבָה בָּחוָרִים גֶעמוְט אִיהם נָאךְּ צוהֶעלְפֶען דיא כַּלִים אוֹיס
צוּ לֶעדִיגֶען ,
8
בַּלַילָה הַהוּא אִין דֶער דָאזִיגֶער נַאכְט , וֶוען הֶערְשֶׁעלֶע אִיז אַ גֶעזּנְטֶער-
ְרַאנְקֶער אוֹיף דֶער בֵּית הַמְּרְשׁ בַּאנְץ גֶעלֶעגן, פֶערְחַלֶשְט פַאר הוּנְגֶער אוּנ
אַ פערטְטַאדֶעטֶער פון אֵייגֶענֶע פַאנְטַאזֶיֶעם אוג טוּטַאנֶע הָאפְּנונְגֶען, אוג דָאס
הַארְץ הָאט אִי גְלִיק אִי וֶועהטִיג גֶעפִיהלְט פוּן אַלְץ וָואס הָאט מִיט אִיהם
דֶעם טָאג פַּאסְסִירְט, אִין דֶער דָאזִיגֶער נַאכְט אִיז מִיְרֶעלֶע אִין איהר וֵוייכֶער
וַוארֶעמֶער בֶּעט גֶעלֶענֶען, זִיך געקעהרט פון אֵיין זַייט אוֹיף דֶער אַנְדֶערֶער אוג
נִיט גֶעקָאנְט עֶנְטְשׁלָאפֶען וֶוערן.
דִיא פְרִיהרִיגֶע אַיינְדְרְיִקֶע הָאבֶּען זִיךְ אִיצְט אוֹיפְּגֶעווַאכְט, אונ קוֹים הָאט
זִיא אֵיהרֶע אוֹיגֶען צונֶעמַאכְט עֶנְטְשְׁלָאפֶען צו וֶוערן, הָאט זִיךְּ אִיהר דָאס בִּילֶר
פַּאר דִיא אוֹינֶען גֶעשְׁטֶעללְט , וִויא הֶערְשֶׁעלֶע לִיגְט אַבְּלַאסֶער אוֹיף דֶער
קַאנַאפֶּע , אֶהן אַ הִיטֶעל, זיא זֶעהט זַיין צַארְט וַוייסֶען שְׁטֶערן, וַיינֶע שָׁאנֶע
שלעפען
{ באע ציעע גמ ר יי
ו
'
ו
/
:
:
וִ
:
|
ש 0פ =
שְׁלֶעפֶּעןוִוינְקְלֶען, וֶועלְכֶע גֶעהֶען וַוייט אוּנְטֶער זַיינֶע שְׁוַוארְצֶע הָאאר אַרוּנְטֶער,
אוּנ אַ פָּאאר גְרוֹיסֶע שְׁוַוארְצַע אוֹינֶען קוקען אוֹיף אִיהר מִיט דַאנְק, אע בֶּעמֶען
הַחֲמנוֹת אוֹיף זַיין ארֶעמקייט, מִיטְלֵייד -- אוֹיף זַיין עֶלֶענְד ,
זיא הָאט זִיךְ גֶעמִיהְט דָאס בִּילְד צוּ פֶערְטְרַייבֶּען אוג טְרַאכְטֶען פון
עָפִּים אַנְדֶערֶם; זִיא הָאט זִיךְּ פַּאר זִיךְ אַלליין גֶעשָׁאמְט דֶערְמַאנֶענְדִיג, אַז זִיא
פְּוַאכְט פון אִיהם , א הָאט מִיט אַבְּכֵון אֵיהר פֶעטֶער דֶערְמַאנְט, זַיין
שְטוּאָל;קען, אִיהר שְׁוֶועסְטֶער-קִינְד; אוג עֶס וֶוערְט אִיהר קאלְט, אַז זִיא דֶערְמַאנְט
זיךְ דֶער מוּהְמֶעם רֶעד, דיא מַעֲלוֹת אונ חָכְמוֹת , וָואס זִיא דֶערְצָאהְלְט אִיהר
. פון שְמוּאַלקען .. זִיא כַּארְמַאכְט דִיא אוֹינֶען נָאךְ שְׁטַארְקֶער אוג זִיא זעהט
וִוידֶער הֶערְשֶׁעלֶען, אוג אַזוֹי נָאהֶעֶנְט זֶעהט זִיא אִיהם, אַז אִיהר דַאכְט, זִיא
הָארְט אוֹיךְ זַיין אֶטְהֶעם . פְּלוצְלוּנְג רוּקט זִיךְּ דִיא קישֶען אַרוּנְטער, זִיא רוקט
! זָוא צוּרִיק אַרוֹיף אוג דֶערְמַאנְט זִיךְּ , אַז עֶר אִיז אִין בֵּית הַמֶדְרְשׁ צוּריק
ֶענַאנְגֶען אוג שְׁלָאפְּט דָארְט אַ קרַאנְקֶער נֶעבִּיך אוֹיף אַ הַארְטֶער בַּאנְק, אֲפִילוּ
אֶהן אַ קִישֶׁען .... אַ רַחֲמָנוֹת- גָעפִיהל דְרִיקְט אִיהר דָאס הַארְץ, אִיהר וִוילְט
זיךְּ וִויסֶען וָואס מַאכְט עֶר ? טְהוּט אִיהם נָאךְ וָועת דער קאפ!
עֶלֶענְדֶער הֶערְשֶׁעלֶע! טְּרַאכְט זִיא, וָואלְט אִיךְ נִיט א מיירעל גֶעוֶועץ .
וָואלְט אִיךְ חָאטְשׁ הַאלְבֶּער נַאכְט נעהן אַ קוק מְהוּן וָואס דוּא מַאכְסְט , אִיך
וָואלְט דִיר פוּן מֵיין הַיים א קִישֶׁען מיט אַ דַעֶקֶע מִיטְבְּרֶענְגֶען, אונ ויא אַ בְּרוּרֶער
נֶעבֶּען דִיר זִיטְצֶען בִּיז דוּא וָואלְסְט גֶעזוּנְד וֶוערן !
אוּג עֶס מְהוּט אִיהר בַּאנְג, ואס זִיא הָאט אִיהם נִישְׁט שְׁטַארְקֶער צו-
נֶערֶעדְט דָא צוּ נֶעכְטינֶען, אוּנ נָאךְּ מְעהר מַאכְט זִיא זִיךְ פָארוִוירְפֶע, וָואס
אִיהר אִיז נִיט אֵיינְגֶעפַאללֶען אִיהם הָאטְשׁ אִין אָבֶענְד עפיט א דֶערְקוויקוּנְג צוּ
צוּשִׁקֶען . זִיא נִיט זִיךְ אַ וָוארְט: מאהנען מיטן בֶּענִינֶען אוֹיפְצוּשְטעהן, אוג דיא
עֶרְסְטֶע זַא שִׁקֶען דיא דִינְסְט איהם גֶעוָאר וֶוערן, אוג אִיהר טִיט גֶעבֶּען פַאר
אִיהם וָואס זִיא וֶועט נור אִין שְׁטוּבּ גֶעפִינֶען ,
אִין אַזֶעלְבֶע גֶעדַאנְקֶען אִיז זִיא גֶעלֶענֶען, בִּיו דֶער זֵיינֶער הָאט פִּיעף
גֶעשְׁלָאנֶען, אוג אִיז עֲנְדְִוך ענטְשְׁלָאפֶען גֶעואר,
אַז זִיא אִיז אוֹיפְגֶעשְׁטַאנֶען אִיז שׁוֹין דיא טוּטֶער אַ אָבְּגֶעדַאוֶוענְטֶע גֶעוֶועץ
אוּג הָאט שׁוֹין פְּרִיהשְׁטִיק גֶעגֶעסן .
-- וָואס אִיז דִיר מַיין קרוֹין ? הָאט בְּרַיינְרֶעלֶע גֶעפְרַאנְט, אַז זיא הָאט
אִיהר קֵינד עִפִּים ויא צוּבּרָאכֶען דֶערְזֶעהן, וָואס בִּיזְטוּ אַזוֹי אוְּטִיטְהִיג ז
מִיְרֶעלֶע הָאט זִיךְ פַארְשָׁאמְט אוּג נִישְׁט גֶעואוּסְט וָואס צוּ אָנְטְוֶוערֶען ,
טר
== 27 (=
נור. אַז בְּרַיינְדֶעלֶע אִיז אוּנְרוּהג גֶעוָוארן אוּנ אִיז צוּגֶעשְׁטַאנֶען זִיא זָאלל איהף
זָאגֶע; וָואס פּעהלְט אִיהר, הָאט זִיא גֶעאָנְטְוֶוערְט, זִיא קלֶערְט, אַז טֵאקִי דָא
הָאט גֶעכְטֶּען גֶעמוּוְט זַיין דֶער טְשַׁאד, וָואס הֶערְשֶׁעלֶע הָאט זִיךְּ אַזֹי פֶערְטשֵׁא.
דֶעט, וָוארוּם אֵיהר טְהוּט עֲפִּים אוֹיךְ וָועה דֶער קאפ, אוּנ זִיא הָאט בְּיו פִיער
א זֵייגֶער נִישְט גֶעקָאנְט עֶענְטְשְׁלָאפֶען וֶוערן .
ְַינְרֶעלֶע הָאט זִיא כִּמֶעט מִיט נְוַאלֶר אַץ בֶּעט אַוֶענְגֶעלֶענְט א
בַּאלְד אֵיהר צוּגֶעטְראנֶען פון אִיהרַע בֶּעסְטֶע אֵיינְגֶעמַאכְצֶען אַ לָאבּוּנג.
-- אִיהם, מַאמִישֶׁע, נִיט קֵיינֶער נָאר נִישְׁטן הָאט זִיא מִיט אַזֵיפֶץ
גֶעזָאנְט, אִיז נִיט אַ עֶלֶענְד אוֹיף איהם ?
-- זֶעהסטוּ. מֵיין קִינְד, ויא טְּהַייעֲר אַ מַאמֶע אִיז? הָאט זִיךְ בְּרַיינְרֶעלֶע
אבַּגֶערוּפֶען,. וִויא לַאנְג דִיא מַאמֶע לֶעבֶּט הִיט זִיא דָאס קֵינְד אָבּ וִויא דָאס
אוֹיג פונ'ם קאפ , שְׁטַארְבְּט הָלִילֶה דִיא מַאמֶע - אַן אֶךְּ אוג וָעֹה צוּ דיא
יְתוֹמִים נֶעבִּיךְ ! נִיט נור אִין דֶער פְּרֶעמְד, אֲפִילוּ אִין אֵיינֶענֶעם שְׁטָאדֶעל אִיז
מֶען עֶלֶענר ויא אַ שְֵׁיין, זָאל דִיא בָּאזֶע שְׁעה וְרגַע נִישְט זַיין
- אִיז טֵאקֵי אַ מִצוָה, מַאמשֶע, אוֹיף אַ עֶלֶענְדֶען וַחַמָנוֹת צוּ הָאכֶען !
הָאט מִיְרֶעלֶע געזָאנְט, האבּ דוּא אוֹיךְ רַהַמְנוֹת, מַאמִישֶׁע אוֹיף אִידם! מִיר צוּ-
גֶעהט דָאס הַארְץ, אַז אִיךּ דֶערְמַאן זִיךְ ויא עֶר לֵינְט דָארְט אַקרַאנְקֶער אֶהן
אַ קישֶׁען אָפִילוּ, נִישֶטָּא אַ גֶעטְרֵייֶע הַאנְד וָואס זָאל אִיהם עִפִּים רֶערְלַאנְֶען.
ער הָאט נָאךְ גֶעוִויס אִין זַיין מוֹיל נִישְט גֶעהַאט..,
פַּאר וָואס הָאט זִיא אוֹיף אִיהם מֶעֵהר רַחֲמָנוֹת אֵלֶס אױף אֵיין אַנְדֶערן?
הָאט זִיא. זִיךְּ נִישְׁט גֶעפְרָאגְט בְּרַינְדֶעלֶען אִיו אִיהר קֵינְדֶם רַחֲמנוֹת נִישְׁט
קֹשֶׁה גֶעוֶועזֶען: זִיא הָאט זִיא שְׁטָאנְדִיג גֶעלוֹיבְּט פייר איהר גוט הַארְץ, זֵיא
הָאט אַללַיין אוֹיךְ אֶפְט רַחֲמְנוֹת גֶעפִיהלְט , חָאטְשׁ זיא הָאט דעם נָעפִיהל קיינ-
מָאל נִישְׁט נָאכְנֶעגֶענּען; נוּר אַז רַהַמְנוֹת איז פַאר אַ מֵיידֶעל צו אַ שִידוךָ
אַ מַעֲלָה, הָאט זִיא גֶעוואוסְט , אוּנ הָאט זִיךְ אִיבֶּערְגֶענוּמֶען קקענְדיג מִיט
לִיעבְּשַאפְט אוֹיף אִיהר אֵיינְצִיג קִינְד, וָואס אִיהם פֶעהלְט ;קיין גוּטֶע מַעֲלָה נִישְט,
זִיא הָאט מִירֶעלֶען צוּגֶעזאגְט צוּ גֶעהן טַאקִי בַּאלְד דֶעם קְרַאנְקֶען גֶענְאתר
וֶוערן, אוג זִיא וֶועט זְעהן, אַז אוֹיכּ ער קאנן נָאךְּ נִיט גֶעהן עססֶען זַיין טאג, וֶועט
זִיא קוּמֶען אַהַיים אוּנ אִיהם צוֹשִׁיקֶען וָואס וֶועט פַאר אִיהם גֶעוּנָד זַיין ; צוּ
וָואס זָאלל זִיא זִיךְ טְרָאנֶען דֶערְוַוייל מִיט דֶעם טָאפֶּעל אֶפְּשֶׁר נָאר אוּמְזִיסְט 1
דָאס דִינְסְט מֵיירֶעל מוז דָא מיט איהר , מיט מִירֶעלֶען בְּלֵייבֶּען, וַוייל זִיא אִיז דאךְ
עוֹיךְ נִיט נָאר אִין נַאנְצֶען אוג טָאתר אַללֵיין נִישְט בְּלַייבָּען .
אוג
אִין עֶמְלֵיכֶע מִינוּט אַרום אִיז טַאקִי בְּרַיינרֶעלֶע אִין בֵּית הַמַדֶרֶשׁ גֶעוֶוען,
אוג פון רָארְט טְוֶרעלֶען דֵיא יְדִיעָה גֶעבְּרַעכְט, אַז הֶערשֶׁעלָע קאנן נִישְׁט פֶעה.
גֶעסן אִיהר טוֹבָה, וָואס זִיא הָאט אִיהֹם פוּן הַלָשׁוֹת גֶערַאטָאוֶועט--ער אִיז
טַאקִי גֶעבִּיךְ שְׁטַארְק פֶערְטְשַׁאדֶעש גֶעוֶען , אוג אִיז נָאךְּ הֵיינְט אוֹיךְ נִיט
גֶעזוּנְד .
פוּן יֶענֶעם מִיטְוָואך אָן, הָאט זִיא אָנגֶעהֵייבֶּען עָפִים שָׁאמֶען זִיךְּ פַאר
אִיהם, אונ פְלֶענְט פְרִיהֶער פוּן אִיהר צִימֶער נִישְׁט אַרוֹים, וֶוענן זִיא הָאט נֶע-
ואוּסְט, אַז עֶר אִיז דָא, בִּיז זיא פְלֶענְט צוּם שְׁפִינֶעל צוּנֶערן, זִיךְּ אֵיינְגֶעקוקען,
פֶּערְקַאמֶען דִיא הָאאר אוֹיף אִיהר קאפּ, אוּנ דַאנן פְלֶענְט זִיא דורכְלוֹיפֶען דֶעם
עסס-צִיִמֶער ויא א וינד , אין קיך אריין אוג בַּאלְד אַרין אִין איהו
צִיממֶער צוריק .
א
אַנְֶערֶם הָאט דֶער אֲרֶעמֶר הֶערְשֶׁעלֶע דִיא צייט אִיבֶּענֶעלֶעכְּט.
ויא עֶר אִיז גֶעוּנְד גֶעוָארן פוּן זַיין פֶערְשְטֶעלְטֶער קרֶענְק, האט /עף
זִיּ כִמְעַט נְליקְלִיךּ גֶעפִיהנְט, דָאס הַארְץ הָאט גֶעהָאפְט נִישְׁט וִויססֶענדי וָואס
עִם הָאפְט!: אִיהם הָאט זִיךְ גֶעוָואלְט רַייךְ וֶוערן, שְׁטַארְק רַייךְ, הָאטְשׁ וִויא
רָאטְשִׁילד, דַאנן וֶועט עֶר זַיין רֵייכְקֵייט אִיהר אַוֶועקשֶׁענְקֶען, פַּאר זִיךּ אֲפִילוּ אַ הָאר
נִישְט אִיבֶּערְלָאזֶען, זִיא וֶועט צוּנֶעהטֶען, אִיהם דַאנְקען.., אוּנ -- עֶר וֶועט זִיךְ מָעָהר
נִישְׁט שָׁאמֶען, וֶועט רֶעדֶען מִיט אִיהר וִויא אַ בְּרוּדֶער רֶעדְט מִיט אַ שְׁוֶועסְטֶער,
וֶועט זִינְגֶען פַאר אִיהר, זִיא וֶועט זַיין וִינגֶען פֶערְשטֶעהן אוג וָואס דַארְף עֶר
דֶענן נָאךְּ אִין דֶער וֶועלט 1.י.
ויא אַזוֹי זָאל דָאס גֶעשָׁעהן ? וִויא וֶוערְט מֶען רַייךְ אִין דֶעם אָרֶעמֶען
בֵּית הַמַדְרֶשׁ? צוּ וָואס דארף נָאךְּ מִירעלֶע זַיין רייכקייט, זִיא אִיז דָאךְ שׁוֹין
אֶהן דֶעם אוֹיךְ דיא רֵיינְסְטֶע פונ'ם שְׁטַאטֶעל ז דָאס אֶלְץ הָאט אִיהם נִישְׁט
געאַהרט. רַייך קאנן מֶען וֶוערן אַפִילוּ אין בֵּית הַמדְרְשׁ וֶוענן נָאמט וִיל נור }
אֲלָהוּ הַנָבִיא קאנן קוּמֶען, אִיחם מְלֵה זַיין ואוּ עֶס גֶעפִינְט זִיךְ אַ בֶּעהאלְטֶענֶער
אוֹצָר.. פַאר וָואס נִישְׁט 3 אוּג מִיט וָואס דֶענן, אַז נִיט מִיט נָאלְד, זִילְבֶּער,
אוּג אֲבָנים טוֹבוֹת קָאנן ור בַּיי טִירֶעלֶען חַן גֶעפִינֶען 1 הָאט עֶר גֶעטְרַאכְט,
אין
= /פף 2 |
אִין נְמָרא פֶערְשְׁטֶעהט זִיא נִישְׁט, זַיין זִינגֶען הָאט זיא קֵיינְטָאל נִישְׁט גע
הָארְט, וִויא אַזוֹי זֶשֶׁע קאנן עֶר קוּמֶען צוּ אִיהר אוֹיבּ נִישְׁט דוּרְךְּ אַזֵא רֵייבָי
קייט וִויא רָאטְהשִׁילְדם? אונ עֶר הָאט גָאט גֶעבֶּעטֶען, עֶר זָאלל אִיהם רַייךְ מַאכֶען
דוּרֶך אַ נַם, אוּנ הָאט גֶעהָאכּכְּט: נָאט וֶועט עֶס אִיהם טְּהוּן ; דֶענן עֶר הָאט
זךְ פָּארְגֶענוּמֶען דִינֶען אִיהם מִיטן נַאנְצֶען הַארְצֶען ו פַאר וָואס וָאלל עֶר עָם.
אָיהם נִישְׁט פֶערְגִינֶען ו
נור אַז . דֶער וֶערְפְטֶער מִיפְוָאךְ אִיז גֶעקומֶען, אזנ עֶר הָאֵם בֶערַארְפֶּם ניר
צוּ בְּרינְדֶעלֶען, הָאט עֶר זִיךְ פְּוצְלֵינְג אַרוּמְגֶעקּקְט ויא אָרֶעם זַיינֶע בְּנָדִים
זֶענֶען, וִויא עֶלֶענְד עֶר מוז אוֹיסְזֶעהֶען אִין אִיהרֶע אוֹינֶען... אוּנ אִיהם אִיז דָאס
הַארְץ פֶערְקְלֶעמְט גֶעוָוארֶען , ויא עֶר וָאלְט פְלוּצְלִינְג פון רַייךְ אָרֶעם גֶעוָארֶען, .
אונ עֶר הָאט זִיךְּ גֶעשָׁאמְט צוּ גֶעהֶען אַזוֹי צוּ בְּרינְדעלֶען,
עִם הָאט אָבֶּער דָאס שָׁאמֶען אוּג דָאס קְלֶעמֶען נִישְׁט גֶעהָאלְפַען! נָאמט
וִויל קיין נַס נִיט טְהון אֲלְחוּ הַנָבִיא וַוייס אֲפִּילוּ געוִים זַיין וֶועהטִינ אִין
הַארְצֶען אוּנ וִויל נִישְׁט קוּמֶען אִיהם נְלִיקְלִיךְּ מַאכֶען, אוג אָט אִיז שׁוֹין צְוֶועלְף
אַ זֵיינֶער עֶר מוו גֶעהן עֶסֶען... אִיהם וָואלְט אִיצְט לִיעבֶּער זַיין דיי טאג צוּ
פַאסְטֶען אֵיירֶער זִיךְ אַזוֹי עֶלֶענְד אוג אָבְּגֶערִיסֶען צוּ בֶּעוַייזֶען פאר איהר!.. נוף !
ויא גֶעהט מֶען נִישְׁט 1 אֶבְוֶאנֶען בְּרינְדֶענֶעץ אִיהר מִיטְוָאךְ ? דָאם קאנן עֶר
נִישְׁט ,
נִישְט עֶסֶען נֶעהט עֶר, נוּר זֶעהֶען זִיא , חָאטְשׁ אַיין קוק מְהוּן פון דֶער-
וַוייטֶענְִם.. אוג עֶס צִיהְט אִיהם פָארְט, עֶר וֶעט קֵיין אָרְט אוּנ רוּהֶע נִישְׁט
גֶעפִינֶען, ער מוּו גְעהן , עֶר מוז זִיא זֶעהֶען!...
אונ עֶר אִיז צוּ צוּם בֵּית הַמֶדְרֶשׁ כָּיוֹר, זִיךְ אַרוּמְגֶעוואשֶׁען, זִיךְּ נוט אֵיינ-
גֶעקוּקְט וִויא אִין אַ שְׁפֵּגֶעל, פַארְקאמְט זַיינֶע גֶעקרוֹוְטע שְׁוַארְצָע הָאאר, רֵיא
הִיטֶעל אַזוֹי אוֹיפץ קאפּ אַרוֹיפְגֶעזֶעצְט וִויא אִיהם הָאט גֶעדַאכְט, אַז אַזוֹי אִיז
שָׁאנֶער, אוג אִיז גֶעגַאנְגֶען עֶססֶען ,
אַזוֹי אִיז אוֹיך אִיבֶּער אַכְט טָאג אונ אִיבֶּער צְוֵויי וָואבֶען צוּגֶענַאנְנֶען ,
דָאס הַארְץ זֵיינֶם הָאט שְׁרֶעקְִיךְּ גֶעלִיטֶע, אונ עָר הָאט קֵיין עֵצָה גֶעפוּנֶען נויא רַייךְ
אוּג וִויא נְלִיקְלִיךְ צוּ וֶוערן .
אַיינְמָאל אִיז אִיהם עָפִּיס אַ סַפָרֹל אַרַיינְֶעפַאלְלֶען, אָהן אַ אָנְהַייבּ, אֶתן
אַ סוֹף. נָאר אֶהן כַּוְנָה הָאט ער אָנְגֶעהֵַייבֶּען לֵייענֶען, אונ קוֹים הָאט ער עֶטְלִיכֶע
ְּלָאטְלֶעךּ אָבְנֶעלַייענְט הָאט עֶר שׁוֹין נִישְׁׁ גֶעקָאנְט דָאס מַפְּרֹל פן הַאנְר
אַרוֹיְלָאזֶען : עִם הָאט זִיךְ אִין איחם עֲפִּים פון אַ זֶעלְבֶע אי עף
צאהלמ
| ר 6
צָאהלְט... אוג מִיט אַזַא מִין לִיעבֶּע מְלֵיצֶה אונ שָׁאנֶע שְׁפּרַאכֶע גֶעשְרִיבֶּען, אַ
אִיהם הָאט גֶעדַאכְט, אַז נוּר פוּן זַיין הַארְצֶען הָאט עֶס יֶענֶער נֶעמוּנְט אַרוֹיס-
! גֶעהמֶען. דָאס אִיז דֶער ,אַהֲבַת צִיוֹן" גֶעוֶועזן .
= אִין אָנְהֵיכּ הָאט עֶר קיין מוֹרֶא גֶעהַאט דָאס אָפֶען אוֹיף דֶער נְמָדָא
צוּ הַאלְטֶען, עָר הָאט נִישְׁט גֶעוואוּסְט, אַז דָאס מַפָּרֹל גֶעהָאר צוּ דִיא סְפְרִים
חִיצוֹנִים, וֶועלְכֶע זֶענֶען אַחַרן פון שׁוֹים אַרוֹיס גֶעפַאללֶען, אונ עראִיז פון אֶלֵישֶׁע
ֶׂ כָּן אֲבויָה אַחַר גֶעָארן. עֶר הָאט דָא קיין אֵינצִיג. אַפִיְרְִישׁ וָוארט נִישְט
גֶעפוּנֶען, אַדְובָּ, אַלְץ וָאס ער הָאט דָא גֶעלֵייענְט הָאט אִיהם אָן אוּנזֶער
הַיילִיג לַאנְד אֶרֶץ יִשְרָאֵל רֶעְמָאנְט, רִיא שָׁאנֶע גְרוֹיפֶע שְׁטָארְט יְרוּשָלַיִם פָאר-
גּעשְׁטֶעללְט אַזוֹי לֶעבֶּעדִיג, אַז אִיהם הָאט גֶעדַאכְט, עֶר זֶעהט זִיא, עֶר אִיז
! אָון אִיהר, עֶר זֶעהט .ייה הַנִב' מִיט דִיא ,בי הַנבִיאָים' , עֶר זָעהט דֶעם
. בֵּית הַמַקְדֶשׁ, מִיט דֶעם הַר הַבַּיִת , עִר שְׁמָעהט אוֹיף דֶעם הַר הַזָתִים, אוּג .
זֶעהט דֶעם שְׁרֶעקְלִיכֶען יִם הַמלַח פוּן וַייטֶען.. אִיהם אִיז אַזוֹיי נוט, עִם רֶערְט
זיךְ אִיהם לָשֹׁן הַקְֹרֶשׁ, אַמֶתע לָשׁוֹן הַקוֹרְשׁ , נִישְׁט קיין פִּיוט, נִישְׁט קיין
נִמָרָא אָדֶער זֹהַר לָשׁוֹן, אוּנ עֶס אִיז אַ פֶערְנְנִינֶען הָארְנְדִיג וִויא קלָאר אוּנ ויא
שָׁאן דִיא לָשׁוֹן הַקוֹדֶש וָארְטֶער רֶעדֶען זִיךְּ אַרוֹים פוּן תִּמֶרן, אונ אֲפִילוּ פון
- מַעְבָהֹץ אִיהר דִינְסְט! אִיהם פֶּערְדְרִיסְט , פַּאר וָואס אִיז עֶר נִיט גֶעבּוֹיָרֶען אִין
יֶענֶער גְלַיְלִיכֶער גֶעבֶּענְשְׁטֶער צֵייט? עֶר וָואלְט מִיט מִירֶערְלֶען אוֹךְ אַזֹי זִךְ
אוֹיפְנֶערֶעדְט אוֹיף לָשׁוֹן הַקוֹדְשׁ, עֶר וָואלְט אוֹיךְ אַ פַּאסְטוּך גֶעוֶועזן אִין שְׁרוֹן
גֶעבֶּען כַּרְמָל, אוּנ וָואלְט אַ לַייבּ, אָדֶער אַ אַנְדֶער וִילְרֶע חַיֶה מִיט אַ פַּיילֶענ-
בּוֹינֶען גֶעשָׁאמֶען, אוג זִיא, מִירֶעלֶען פון טוֹידְט גֶערַאטֶעוֶעט, אוג װאוּ אִיז
דָא דִיא אַפִּיקְּסִישׁ 1 . , אָבֶּער שְׁפָּאטֶער הָאט עֶר פָארְט זִיךְּ בֶּעהַאלְטֶען : עֶר
הָאט פָּשׁוּט מוֹרָא גֶעהַאט, טָּאמֶער דֶערְויסְט מֶען זִיךְ פוּן דֶעם בִּיכֶעל וָואס
זַיין הַארְץ לֵיירְט פון מִירֶעלֶעס וֶענֶען, וָארוּם אַנְדֶערְס קאנן נִישְׁט זַיין ,
פַיירֶען א נָבִיא, וָואס וַייס אַלְץ, הָאט גֶעמוּנְט אִין זַיין הַארְץ אריינקוקען , אוּנ
דָא דֶערְצָאהלן אִין אַ מַעֲשָׂה פון אַמְנוֹן מִיט תָּמֹן, הָאטְֹשׁ עַר הֵייפְט גָאר
הֶערְשֶׁעלֶע. אוּג זִיא - מִיְרֶעלֶע ,
פוּן רֶעם סַפָּרֹל הָאט עֶר אַללֶע פַיינֶע וָוארְטֶער זִיךְּ אוֹיסְגֶעלֶערְנְט, אוג
וענן נוּר מִירֶעלֶע פְלֶענְט אִיהם אוֹיפן זִיגֶען אַוֹיפְקִימֶען, פְלֶענֶען זַיינֶע לּפע
אַרוֹיסְשֶׁעפְצֶען דִיא וַוארְטֶער: ,יוֹנָתִי תַמָתִי', ,חֶמְדַת לְבָבִי עֲרִינָה מַשְׂאַת נפְשִי'
אוּג וִויא הָאט אִיהֹם בַּאנְג נֶעמְהוּן וָואס מִיְרֶעלֶע קאנן נִיט קיין לְשׁון הַקוֹדָשׁ
ָואלְט זִיא קענען לָשֹׁן הַקְֹדָשׁ דַאכְט אִיהם, וָואלְט עֶר זִיךְ לָאזֶען פַאנְגֶן
מען
מֶען זָאל אִיהם אַוֶועקְפִיהץ אוּנ פֶּעְקוֹיפָ פַאר אַ קְנֶעכְט אִין רֶער גְרוֹיסְעי
שׁטָאדְט נִיְוָה, אוג דָארְט אִין דֶעם וַיינְגָארְטֶען, ואוּ עֶר וָאלְט זִיךְּ לֶענְע
אֶבְּרוּהֶען אוֹיפֹץ גְרָאז, וָואלְט עֶר צו אִיהר אַזֵא בְּריעף שְׁרֵייבֶּען פּוּנְקְט אַזֹי ויא
אַמון הָאט צוּ תִּמֶרן גֶעשִׁיבֶּען! אַללֶע פַיין פון זַיינֶע פַאנְגֶער וָואלְט אִיהם
ליעב וייץ גור טִירֶעלֶע זָאלל וַיין בְּרֵיעם לֵייענֶען .
דִיא חֲלוֹמוֹת אָבֶּער הָאבֶּען אִיהם נוֹר נְלַיקְלִיךְ גֶעמַאכְט, בְּעַת דיא אוֹינֶען
זֵיינֶע זֶעגֶען אין בִּיכֶעל אַרַיינְגֶעטְחוּן גֶעוֶועון, קוֹים הָאט עֶר זֵייא אוֹיפְגֶעהַייבֶּן,
אַרוּמְגֶעקְקְט דִיא שְׁוַארְצֶע פַארְשְׁטוֹיבְּטֶע בֵּית הַמַדְרֶשׁ וָואנְד, דֶעהְזֶעהן דיא
בְּלאטִינֶע. פָאדְלָאנֶע, דִיא לַאנְנֶע אוֹיסְֶעבְּרֶענְטֶע אע מִיט חֵלֶב פֶערְשְׁמָאלְצֶענֶע
טִישֶׁען, הָאט עֶר זִיךְּ נָאךְ אָרֶעמֶער אוּג עֶלֶענְדֶער נֶעפִּיהלְט וִויא פְרִיהֶער , אוּג -
עֶר הָאט זִיך עֲנְְלִיךּ מוֹדָה גֶעוֶועץ, אַז אַזּא נְלִקְלִיכֶער אַמְוֹן הָאט נור גֶעקָאנְט
ַיין דֶענְסְטְמָאל, בְּעַת יְשַׁעוָה הַנָבִיא הָאט גֶעלֶעבְּט, בְּעַת יֶען הָאבֶּען נָאךּ
אִין אֶרֶץ יִשְרָאֵל גֶעואהגְט, אוג מִילֶךְ אוּג הָאנִיג הָאבֶּען אִין דיא גַאסֶען
| נֶעפְלָאסֶען, אִיצְט אבֶּער וָואהִנֶען מִיר צְוִוישֶען דיא אוּמוֹת הָעוֹלֶם, דִיא שְׁבִינָה
רוּהְט נִישְׁט אוֹיף אוּנְז, אִיצְט פֶּערְשְׁטֶעהן נָשִׁים אֲפִּילוּ אַיין וָוארְט לָשׁוֹן הַקוֹדֶש
נִישְט .,.
--נֵיין, נִישְׁט מִיט אַזֵא בְּריוֶועלֶע וִויא אַמְנוֹ"ם, אֲפִילוּ נִיט מִיט אַזֵא שִׁיר
וָואס עֶר הָאט פַאר תֶּמֶרֹן גֶעוְּגֶען, וֶועל אִיך גֶעפִינֶען נְנָאר אוג לַיירְֶעלִינ
קייט אִין אִיהרֶערֶע אוֹינֶען, זִיא זָאלל נָאךְּ מִיר אַזוֹי בָּאנְגֶען ווא תִּמַר הָאט
נָאךְ אַמְנוֹנן גֶעבָּאנְגְט ! הָאט עֶר צו זִיךְּ גֶעזָאנְט. רייךְ מוּ אֶיךְּ וֶערן, כִיךְ
ויא רָאטְשִׁילֶד, ויא מָאנְטִיפְוארֶע ו
ויא אַזוֹי אבֶּער קאנן אִיךְּ רַייךְ וֶערן די.,
ִיגֶענְדִיג אַ מָאל אוֹיף דֶער בֵּיֹת הַמַדְרֶשׁ בַּאנק, אונ טְרַאכְטֶענְדִי פָארט
עֶרְנֶעץ אַ אוצָר צוּ גֶעפִינֶען, הָאט עֶר צוּ זִיךְ אַ זָאג. גֶעסְהוּן +
גֵיין .. . נִישׂטָּא קיין אוֹצְרוֹת! אוֹיף נִיסִים, זָאנְט דִיא נְמֵרָא, טאר מֶען
זִיךְ נִישְׁט פֶערְלָאזֶעץ, מֶען מוז טְהוּן וָואס מֶען קאנן, טַּאקִי הָארִיוֶוען, כּוֹחוֹת
אוג גֶעזּנְד נִישְׁט זְשַׁאלָאוֶוען בִּיז מֶען וֶערְט אַ גְרוֹיסֶער לַייט. אִיךְ מוז עֶס
וֶוערן !... אִיךְ מוז טָאנ אוּג נַאכְט לֶערְנֶען בִּיז אִיךְּ וֶועל וֶוערן אַ גְרוֹיפֶער נָאוֹן,
אַ נְרוֹיסֶער צַדִיק.. אוּנ זָאלל זִיא וִויססֶען אַז ...
אַז וָאס 7 הָאט עֶר אַללֵיין נִישְׁט גֶעוװאוּסְט. נור אִין דֶערְוֶעלְבֶּער נַאכְט
הָאט עֶר זִיךְּ פון בַּאגְק אוֹיפְגעהַייבֶּעץ, זיךְ אַוֶועג גֶעוֶעמְצְט לֶעְנֶען מִיט אַ בּרֶען,
טימ
מִיט הַתְמָדָח, אונ הָאט אַזֹי אָבְֶּעלֶעְנְט בִּיון טָּאנ. צוּם דַאוינֶען הָאט ער
פְרוּם אוּנ מִיט גְרוֹיס כַּוְנָה גֶעדַאוֶוענְט, עֶר הָאט אוֹיךְּ צוּ פַאסְמֶען אָנְנֶע-
הַייבֶּען, וֶענן נוּר עֶר הָאט א צוּצֶעפּ גֶעפוּנֶען אָן וואם זַיין תַּענִית צוּ צו
ִּינְדֶען ,
אוג עֶר הָאט אַזֹי אַ חֹדֶשׁ נָאךּ אֵינָאַנר גֶעלֶערְנְט , גֶערַאוֶענְט, אע
גֶעפַאסְט, אוּנ רֶער עוֹלֶם, וָואס הָאט זִיךְּ גֶעפְרָאהְט מִיט זַיין הַתְמָדֶה, איהם
גֶעלוֹיבְּט פַאר זַיין פְּרוּמְקייט, הָאט זִיךְּ נִישְׁט צוּנֶעקוקְט, וִיא עֶר װֶערְט
בְּלַאססֶער אוּנ שְׁוַואכֶער פוּן וָואךְ צוּ וָואךְ, וִויא דיא בַּאקֶען וֶוערן איינְגֶעפַּאללֶען,
דיא אוֹיגֶען-אוֹיסְגֶעלֶאשֶׁען אנ עֶס זֶעהט זִיךְ אוֹיף זַיין פָּנִים קיין איינְצינֶע
ְּריעָ מִיגֶע נִישְׁט,
נוּר דֶער ראש יְשִׁיבָה, וָואס הָאט איהם ויא א--אֵיינֶען קינר לִיעבּ נָעי
הַאט, הָאט זִיךְּ בֶּעאוּנְרוּהִינְט פוּן דֶעם; אָבֶּער עֶר הָאט אוֹיךְּ געוואוּפט, אַז תּוֹרָה
אִיו מַתֶּשֶׁת כֹּחוֹ שָׁל אָדָם, דָאס אִיז טֵייטְשׁ : דיא הּוֹרֶה נֶעמְט דָאס גֶעוונָד
אַרוֹים בַּיים מֶענְשֶׁען..ער הָאט אוֹיךּ אָן דֶער נְמָרֹא נִישְׁט פֶערְגֶעסן, וָואס זִיא
ַרְשֶׁט דֶעם פָּסוּק : אָדֶם כִּי וָמוּת בָּאֹתָל! מֶען קאנן דיא תּוֹרָה נִישְׁט קֶענֶען ,
וֶוענן מֶען זָאלל זִיךְּ נִיט פָּשׁוּט מַמִיתֹן אִין בֵּית הַמֶדְרֶשׁ זִיא לֶערְנֶענְדִיג ,, אוג
עֶר הָאט גֶעהָאפְט, אַז פוּן הֶערְשֶׁעלֶען וֶועט אַרֹימְואָקְסֶען אַ נָדוֹל בְּיִשְרָאֵל, אוג
עֶר הָאט אֵיהם גֶעלָאזֶען לֶערְנֶען וִויפִּיעל זַיין הַארְץ גֶעלוּסְט,
פוּן דֶעם פייֶער, וָאס עֶרְהִיצְט אֵיהֹם אַזוֹי צוּ דֶער תּוֹרָה, וָואס טְרַיִקֶענְט
אוֹים זֵיינֶע יוּנְגֶע כֹּחוֹת אוג פֶּערְדֶעקְט אִיהם דִיא וֶעלְט מִיט אַזֵא בִּיטֶערן
רוֹיךְ, הָאט קֵיינֶער נִישְׁט גֶעוואוּסְט, אֶפְשֶׁר הֶערְשֶׁעלֶע אַלליין אוֹיךְ נִישְט,
ִינְגֶען הָאט עֶר אִין נַאנְצֶען אוֹיפְנֶעהָארְט. אַז זַיינֶע הָבֵרים פְּלֶענֶען אִיהם
נָאך וֶוענן בֶּעטֶען: ,הֶערְשֶׁעלֶע, זָאג אנ עָפִּים אַ שְׁטֵייגערל, עִם אִיז אוּנְטִיְהִנ
אִין בֵּית הַמַדֶרֶשׁ, וֶוענן דוּא זִינגְסְט נִיט ו' פְלֶעגְט עֶר אָנְמוֶוערן !
- זִינְגֶען אִיו א יַעֶר הָרע . הַלואי וָאלְט אִיךְ נִישְׁט גֶעקֶעגְט וִינְגען וי..
ִינְגֶען בְּרֶענְגְט נור אַ וֶועהטִינ אִין הֶערְצֶעןויי.
פוּנדֶעסְטְוֶועגֶען הָאט עֶר טִירֶעלֶען נָאךְּ נִישְׁט פֶּערְגֶעסן: נור וָואס מְעֹהר
ער הָאט פון אִיהר גֶעטְרַאכְט, דָאס שְׁטַארְקֶער אִיז זַיין הַתְמְדָה גֶעוָוארן אוג
ראס עֶרְנְסְטֶער זַיין פְּומְקֵייט. הָאט גער גֶעקָאנְט גֶעפּנֶען אַ תִירוּץ אַגוּטֶען ,
-עִם זָאלל אוֹיךקיין זִינְדיגֶע לִינֶען נִישְׁט זַיין, הָאט עֶר אוֹיךְ דֶעם מִיְוָואך
גֶעפַאפְט אוג. נִישְׁט גֶענַאנְגֶען עֶססֶען צו בְּרַינְֶעלֶען,
איינטאל
= 51 =-
אַיינְמָאל הָאט עֶר בְּרַינְדֶעלֶען וִוידֶער אִין דֶערְהֵייּ נִישׁטּ :עפעען עי
הָאט שׁוֹין בְּדֵנָה גֶעהַאט אַוֶועג צו געהן, חָאטְשׁ נִיט גֶענֶעססֶען. אַ שָׁאד דיא
צֵייט !" אונ טָאמִיר קוּמְט וִויִדֶער מִירֶעלֶע אָן אַזוֹי וִויא דֶענְסְטמָאל, וָואס וֶועט
זעֶר אִיצְט טְהוּן ? וִוירֶער א טְשַׁאר 1..,
נוּר אִייִדֶער עֶר הָאט נָאךְּ צַייט גֶעהַאט זִיךְ צוּ בֶּערֶענְקען אַ בִּיסֶעל ,
הָאט ער פוּן מִירֶעלֶעס צִיממֶער אַזִיס לול דֶערְהָארט, עִס הָאט עֲפִּיס
אַ רִיהרֶענְדֶע מֶעלָארִיע מיט גֶעפיהל גֶעווְּגֶען אוג איהם הָאט פַארֹץ הַארְצֶען
אָנְגֶעַאפְט. עֶר אִיו שְׁטעהן גֶעבְלינֶּען אִזוֹי ויא דיא שְׁטימֶע וָואלְט אִיהם צוּ
גֶעשְׁמִירְט צוּם אָרְט ואוּ ער אִיז גֶעשְׁטַאנֶען .. אוג חָאטְשׁ ער הָאט בַּאלְד דֶער-
קענט, אַז דאס זִינְגְט מִיְרֶעלֶע, אַז זִיא אִיז א אִשָׁה, אוּנ עֶר הָאט אוֹיךְ דִיא נְמֵרא
נִישְט פֶערְנֶעמֶען, אַז ,קוֹל בְּאָשָׁה ערְוָה', אונ עֶר זִינְדִיגְט, וָואס עֶר הָארְט זִיךְ
צוּ, פון דֶעסְטְוֶועגֶען הָאט עֶר אִין זיך קיין כּח גֶעפוּנֶען אַוֶוענְצוּנֶעהן אוּנ נִישְט
אוֹיסְצוהָארן בִּיֹן סוֹף, זִיא הָאט אַלְץ וַייטֶער גֶעוּנְגֶען אוג עֶר הָאט זִיךְ
פֶערְגֶעסן אֲפִילוּ װאו עֶר אִיז, בִּיז עֶר הָאט נִישְׁט גֶעואוּסט, אַז נִישְׁט נוּר ער
הָארְט, אָבֶּער ער זִינְגְט אוֹיךְ נָאךְּ דִיא מעלאדיע שְׁטִיללֶערְהֵייטּ ,
עֶר הָאט זִיךְּ נִיט גֶעקַאנְט פוּן אָרְט אָבְּרֵיסֶען זֶעלְבְּסְט וֶוענן דיא שְׁטִימֶע
הָאט שׁוֹין אוֹיפְגֶעהָארְט: אִיהם הָאט גֶעדַאכְט עֶר הָארְט נָאךְּ., פְּלוּצְלִינְג הָאט
זִיךְ דִיא טיהר גֶעאָפֶענְט, אוּנ מִיְרֶעלֶע אִיז אִיהם פַאר דיא אוֹיגֶען גֶעשְׁטַאנֶען ,
- אָ, הֶערְשֶׁעל! הָאט זיא פְרַינְְליך גֶעזָאגְט, איהר הָאט גֶעהָארט גֶע-
וִיס וִויא אִיךְ הָאבּ גֶעוּנְגֶען?
הָאבּ. אִיךְּ רִיכְטִינ גֶעווּנגֶען? הָאט זיא נֶעפְּרָאגְט, אִיהם פוּן זֵיין פֶערְלֶענֶענ-
אַרוֹיסְצוּפִיהרן ,
-- זְעהר נוּט, הָאט קֵיין פַארְאִיבֶּעל, וָואס אִיךְּ הָאבּ מִיר צוּנֶעהָארְט !
-- אִיךְ הָאבּ גֶעהָארְט, אַז איהר קֶענְט זְעהר, זעהר גוּט זִינְגֶעןו הָאט מִירֶעלֶע
ְרַיינְְליךְ גֶעזָאגְט, אִיו דָאס אֶמֶת 1 אֵיהר הָאט עִם גֶעלֶערְנְט 1
-- וַויים אִיךְ! וֶוענן הָאבּ אִיךְּ צַייט צוּ לֶערְנֶען זִינְגֶען ו
-- וָואס הָאט אִיהר אַזוֹי קיין צֵייט נִישְׁט ?
- אִיךְ דַאיְם לֶעוְנֶעץ, דֶאם איז דֶער עקר; זַינגֶען אז מר נְלַאט
אַזוֹ |
מִירֶעלֶע אִיז פֶערְְּפְִיפֶען גֶעוָוארֶען פון דֶער תְּשׁובָה אוּג אִיתם שָׁאמֶערינ
אָנְגֶעקוּקְט. ;ער הָאט דיא אוֹינֶען אַרָאבְּגֶעלָאזֶען ,
-- זֶעטְצְט זִיךְ, הָאט זִיא גֶעזָאנְט, וָואס שְׁטָעהט אִיהר!
8 ראס
= 84 םש
= צַייט צוּנְעהן אִין בֵּית הַמַדְרֶשׁ צוּריק .
- וָאס אֵיילְט אִיתר 1 אִיהר הָאט דָאךְ נָאךְ נִישְׁט גֶענֶעפמְע |
- אִיךְ חִיל שׁוֹין נִיט עֶססֶען, אַ גוּטֶען טָאג ו
= פַאר נָואס וִוילְט אִיהר מִיט מִיר נִישְׁט רֶעדֶען וּ
עָר הָאט זִיךְ אַוֶענְֶעזֶעצְט אוּנ גֶעוַארְט זִיא זָאלל אָנְהֵיבֶּץ רֶערְט .
= וי וא אוער הי וא אינעהיבען, ואר שאט =ן קין צ"ים
נִישְׁט, אָדֶער אַייךְ אִיז נִיט לִיעבּ מִיט מִיר דָא אֲללַיין צוּ זַיין 1
- אִיךְ הָאבּ טַאקִי בָּאָמָת קֵיין צַייט נִישְׁט! הָאט עֶר צִיטטֶערְנֶר אע
מֶערְשָמְט גֶעאָנְְוֶוערְט , |
-- וָואס הָאט אִיהר דֶען צוּ מְהוּן 1
-- אִיךְּ דַארְף לֶערְנֶען ו
= זָאנְט מִיר, צוּ וָואס לֶערְנְט אִיהי 9
-- אִיךְ זָאל קֶענֶען לֶערְנע !
- אָבֶּער צוּ וָואס לֶערְנְט איהר אַזוֹי פּיעל ? אִיךְ הָאבּ גֶעהָארְט, אַז נַאנְצַע
מַאג אוּג נָאכְט לֶערְנְט אִיהר : אִיהר עֶפְט ניט, אִיהר שְׁלָאפְּט נִיט, נור איהר
לֶערְנְט , , . אִיז דָאס גוּט אַזֹיוּ
ער הָאט אוֹיף אִיהר אַ קוק נֶעסְהוּן, אַזוֹי ויא ער וָאלְט מִיט דיא
אוֹינֶען גֶעוָאלְט פְראגֶען ! צוּ מֵיינְט זִיא נִיט אִיהם אָבְּוְרֶעדֶעץ פוץ דֶער
הֵיילִינֶער תּוֹרָה 1 |
זִיא הָאט דֶעם קוק פֶערְשְׁטַאנֶען אוג זִיךְ בַּאלְד פֶערְאנְְוֶוערְט!
-- מֵיינְט נִישְׁט, אַז אִיךְּ הֵייס אַייךְ נִישְׁט לֶערְנֶען; לֶערְנְט, נור הִיט אָכּ
אַייֶער גֶעזוּנְד! אַ מֶענְשׁ מוז אוֹיךְ גֶעזוּנְד זַיין, אוג איהר זַייט קְרַאנְק.. לֶערְנֶען
דַענן אַללֶע אַזוֹי פִיעל וִויא אִיהר ?
- אַז אִיךְ וֶעל נִישְׁט לֶערְנֶען מִעֹהר פַאר אַנְדֶערֶע , וֶעל אִיךְ נִישְׁט
מענֶען מָעֹהר פַּאר אַנְדֶערֶע: אִיך וִויל אָבֶּער מָעֹתר יקֶענֶען, אִיךְ מוז מָעהר
קענֶען, אוּנ מִיר אִיז כְּדַאי צוּ הָארִיוֶוען !
-- פַאר וָואס 1
-- װַוייל אִיךְ וִויל וֶוערן אַ נְרוֹיסֶער לַייט.. אַ נָאוֹן וויל אי וֶוערן -=
-- וָואס וֶועט דֶען זַיין, אַז אִיהר וֶועט שׁוֹין זַיין אַ נָאוֹןן
-- וָוֶעל אִיךְ קאנֶען גוּמֵם טָּהוּן דִיא, וָואס טְהוּען אִיצְט מיר נוּמּס }
-- וֶוער טְהוּט אַייךְ נוּטַס ? הָאט זִיא זִיךְּ אָבְּגֶערוּפֶען, וָואס פאר אַ נוּטס
פְּחוּט קען אַיךְ 1 וֶוער זָארְנְט פַאר אִייך 1 עַם אַהרט דָאךְ אֲפִילוּ קיינעס
נישט
נִישְט, וָואס אִיהר וֶוערְט פוּן טָאג צוּ טָּאנ שְׁוַואכֶער! לַייט פְרֵייהען זִיךְּ מים
אַייֶער תּוֹרָה אוּנ עַס קִימֶערְט קֵיינֶעם, וָואס דִיא הּוֹרָה נֶעהמְט אַייךְ דיא גֶעזנֶר
אַרוֹים... לֵייט לוֹיבֶּען אַייךְ פַאר אִייֶער זִינְגֶען, אוּג קֵיינֶעם אַהרט אַייֶער עֶלֶענְד
נִיט!-- נִיט כְּדֵאי, זָאנ אִיךְ אייךְ, אַזוֹי פּיעל גֶעזוּנְד אַוֶענְצוּלֶענֶען צוּ לִיעבּ דֶעם
ֶעלֶענְדֶען בִּיסֶסען בְּרוֹיט וָואם לֵיים גִיבֶּען אֵייךּ.. זייא טִיעֶעץ אוֹךְ מָעֹהר דִיא
מַצוָה, אַלָם אִייעֶר דַאנְק.
-- דַארִיבֶּער זָאלל אִיךְ גִישְׁט דאנקען מַיינֶע פְרֵיינְד פַאר זֵייעֶר הָכָד ,
וָואס אִיז בַּיי מִיר טְהַייֶערֶער וִויא טֵיין גֶעזּנָר 1
-- וֶער זְשֶׁע, זָאגְט מִיר, זֶעגֶען דֶענן אֵיֶערֶע פְּרינֶר ז הָאט זִיא גֶעפְרָאֶם.
נִיש אֶהנֶע גֶעריהרְט צוּ זַיין פון זַיין טִיפֶען אָמָת, וֶולְבֶער הָאט זיךְ ִין זינֶ
וָארְמֶער גֶעהָארְ.
- הָאבּ אִיךְּ דֶענן בַּאֶמֶת קֵיינֶעם נִישְׁט וָואס וִוינְשְׁט מִיר נוּטס, וָואס
טְהוּם מִיר חַסָדִים אונ אִיז מִיר אַפְרַיינְד! הָאט עֶר גֶעפְרָאנְט אע נִיט
וֶועלֶענְדִיג אַקוק נֶעמְהון אוֹיף אִיהר, אַזוֹי ויא עֶר ָואלְט גֶעוָואלְט דֶערְמִיט
זָאנֶען : ייט אִיהר דֶענן נִיט דֶער פְּרַיינְד. פוּן וֶועמֶענִם וֶוענֶען אִיךְ וִוינְשׁ מיר
אַ נְרוֹיסֶער לַייט צו וֶוערן?* זִיא הָאט דֶעם קוק נָעפִיהלְט אוּג ריא אוֹיגֶען
אַרָאבְּגֶעלָאוֶען,
- אִיהר. הָאט אַ פְּרֵיינְד 1 הָאם זִיא נָאךְ עֶטְלִיכֶע מִינוּם טְרַאכְטֶען נֶע-
אָנְטְוֶערְט; אָבֶּער נִים אֵייֶער דַאנְק, נִישְׁט אִייֶערֶע טוֹבוֹת וויל עֶר !.. דֶער פְּרַיינד
וִויל נוּר, אִיהר זָאללְט גֶעווּנְד זַיין, אִיהר זָאלְט נְלִיקְלִיךְ זַיין, אִיהר זָאללְט
אוֹיךְ אַ מֶענְשׁ וֶוערן אוג נִיט זַיין בַּיי זִיךְ אַזוֹי אַרָאבְנֶעפַאלְלֶען אונ שָׁאמֶען זי
נלייך אַ מֶענְשֶׁען אִין דיא אוֹינֶען אַרַיינְצוּקְקֶעןו...
ער הָאט זִיא פֶּערְוואוּנְדֶערְט אתג שָׁאטֶעדִינ אָנְגֶעקוקְט, אִיהם הָאט זִךְ
נִישְׁט גֶענְלוֹינְּט צי הָאט עֶר עֶס וַַאכֶענְד אוג נִיט אִין חָלוֹם גֶעהָארְט,
-- וָואס זָאגְט אִיהר 1 הָאט זִיא גֶעפְרָאנְט, האטְשׁ אֵיין וָוארט פוּן אִיהם צו הָארן ,
-- אִיךְ בִּין אֵייֶער חֶמָד נִישְׁט וֶערְטָהו
- זָאגְט מִיר צוּ אַייֶער נֶעוְּד אָבְּצּהֵיטש, אַ מֶענשׁ מִים מֶענְשֶׁען גְלייךְ
זַיין, וֶועט אִיהר נִיט ור מֵיין הֶסָד אָבֶּער אוֹיךְ מַיין פְרינְרְשַאפּט וֶוערְטח
ַיין!
-- זָאנְט מִיר, וָואס זָאלל אִיךְּ מהון ז אִיך וֶועל אייךְ אַלְץ פָא
וַייס: איהר מֵיינְט נור טיין טוֹבָה !
-- גור אֵייֶער גֶעוּנָד, מָעֵהר נָאר נִישְט 1 אִיהר מָאנְט מִיר נְלוֹיבֶּו
גוו
ו
/
ו
|
יד וי טא
אונ זִיא הָאט טַּאקִי אַנְדֶערְס נִיט גֶעמַיינְט!ּ זַיין בּלַאפְקֵייט הָאט אִית
הַארְץ אִין שְׁטְיִקֶער צוּרִיסֶען אוּנ זִיא הָאט גֶעמֵיינְט, אַז נוּר זַיין עֶלֶענְד מַאכְט אִיהם
אַזוֹי לִיעבּ אוּנ זִיא קאנן אִיהם נִישְׁט פֶערְנֶעסֶען,
זִיא אִיז אין קִיךְּ אַרֵיין אוג הָאט אַללֵיין אִיהם עֶסמֶען דֶערְלַאנְגְט ער
הַאט גֶענֶעסן חָאטְשׁ עֶר אִיז שׁוֹין פון אִיהרֶע נוּטֶע וָארְטֶער אַלליין זַאט גֶעוָוארֶען,
אוג עֶססֶען נִיט גֶעוָאלְט; נור זִיא הָאט אִיהם גֶעהֵיימֶען, אוּנ וִויא זָאלל עֶר
נִיט עססֶען 1...
פַארץ אַוֶועג גָעהן הָאט זִיא אִיהֹם עֶטְלִיכֶע רוּבֶּעל רֶערְלַאנְגְט, עֶר זָאלל
אוֹיף הוֹצָאוֹת הָאבֶּען זַיין גֶעווּנְד צוּ פֶערְהִיטֶען .
- אִיךּ דַארְף קיין גֶעלְד, מִיר פֶעהלְט קֵיין טָאג נִישְׁט! הָאט עֶר גֶענֲַנָהם
אונ נִיט גֶעוָואלְט זִיךְ צוְרִיהרֶען צום גֶעלְד,
-- אִיהר וֶועט מִיר אַוֶוענְגֶענֶּען א מָאל, אַז אִיהר וֶועט רֵייךְ וֶוערן, וִויא
אִיךְ ווינְשׁ אַייךְ! הָאט זִיא אֵיהם צוּגֶערֶערְט , אִיךּ לַייה עס אַייךְּ נור! טָאמֶער
דַארְפְּט אִיהר אוֹיף א בֶּנָד וֶועל אִיךְ שׁוֹין אוֹיךְּ זָארְנֶען; מְהוּט מִיר צוּלִיעבּ, אונ
נֶעהמְט צוּ דָאס גֶעלְד, אַז נִיט וֶועט עֶס בַּיי מִיר אַ סִימָן זַיין, אַז אִיהר נְלֹיבְּט
מִיר נִישְׁט, אוג מַיין פְרַיינְדְשַׁאפְט אִיז בַּיי אַייךְ נָאר נִישְׁט וֶוערְטָה,
עֶר הָאט שׁוֹין קיין בְּרַידָה גֶעהַאט אוג דִיא עטְלִיכֶע רוּבֶּעל צוּנֶענוּמֶען.
הו
אוֹיף מָארְנֶען נָאך דֶעם גְלִיקְלֵיכֶען מִיטְוָואך אִיז רֹאשׁ הוֹדֶשׁ אֲדֶר גֶעוֶעץ,
אונ אִין בֵּית הַמַדְרֶשׁ הָאט זיךְּ גֶעהָארְט: ,מִשְׁנכְנט אָהֶר מִרְבִּין בְּשִׂמְחָה 1 שִׂמְחֶח
הָאט זִיךְ אוֹיךְ אֵין הֶערְשֶׁעלֶעם הֶערְצֶען גֶעפִיהלְט, אוּנְבֶּעקָאנְטֶע גְליקען, זִיסֶע
הָאפְּנוּנֶען הָאבֶּען זִיךְ פַאר איהם נֶעשְׁפִילְט, אין דיא לוּפְטֶען אוּמגֶעטְרָאנֶען אוג
ויא פַאר דִיא אוֹיגֶען אומגֶעפְלוֹיגֶען . עֶר הָאט גֶעדַאוֶוענְט אוג שְׁטִיל גֶעוּנְגֶען ,
מִיט לִיבֶּע געזוננען אוּנ געקוּקְט אוֹיף דיא זוּנָן וִויא זִיא שֵׁיינְט, וִויא דֶער שְׁנַי
איג אייז וֶוערֶען צוּ שְׁמַאלְצֶען. אונ ער הָאט גֶעפִיהלְט : אִין איהם שֵׁייִנְט אוֹיך
אַ זּנן, עִם צוּשְׁמֶעלְצְט ,דער שְׁטֵיין, וָואס דְרַיְִט אִיהם שְׁטַאנְדִיג אִין הַאצֶען.
עָם וֶוערְט אֵיהם וַוארֶעם אונ ער פִּיהלְט! עֶר אִיז גְלִיקְלִיךְ .
רִיא יְשִׁינֶה בְּהוָרִים הָאבֶּען צוּ בִּיסְלֶעךְ דִיא נִמְרְאיס פֶערְמַאכְט; צום כָיוֹם
פון
פון דֶער מְסִכְתּא אִיז שׁוֹין נִיט וַייט גֶעועץ, דָער ראש יְשִׁיבֶת אַללַיין חְאש
חֶערְשֶׁעלֶען דֶערְמַאנְט , אַז אִיצְט אִיז קֵיין עוְלָה גִישְׁט אַבִּיסֶעל וֶענִנֶר
צוּ לֶערְנֶען - נִיעְקשָה, הָאט עֶר גֶעזָאגְט , דוּא הָאסְט נָענוּנ אבְּגֶעהָארייש.
דעם זְמֵן, גָענוּג פַאר דִיר אִיצְט לֶערְנֶען אַגַאנְצֶעץ טָא אע אַפָּאאר שֶׁעח
ֵּיי נַאכְט ; אִיצְט מָאנְסְטוּ זִיךְ פֶערְִינֶען צושְלָאפֶען נְלֵייךְּ מִיט אַללֶעמֶעןואַמֶעְשׁ |
דַארְף קוקען אוֹיף זַיין גֶעווּנְד אוֹיךְּ ו.,, שְׁוַואכֶע דוֹרוֹת הַיינְט, מיין זּהָן, /
ִישֶׁטָא דִיא כֹּחוֹת פון דָוִד הַמֶלֶךּ , עֶר פְּלֶענְט נור אַדרֶיעמֶעל טְהוּן אנ ידע /
מִתְֵַּר זַיין כְּאֲרִי קַעֲכוֹדַת הַבּוֹרֵא ; בּפְרֵ דוא הָאסְט נָאךְ קיין נְהֹֹם
וָואהלְטִיג אוֹיךְּ נִישְׁט!...
ן
הֶערְשֶׁעלֶע הָאט אִיתם גֶעפַאלְנְט אע הָאט וִידֶער צוּ זִינְגֶען אָנגעתיבֶּעי.
אֵיינֶער פון דִיא יֹשִׁיבָה בְּחוּרִים, וָואפ הָאט אוֹיךְ אַ קוֹל נְגִינָה גֶעהַאט, הָאט
פָארְגֶעלֶעגְט אַ פְּלַאן: אַזוֹי ויא דֶער מִיוּם וֶועט אוֹיסְקוּמֶען פּוּרִים צַייט , וָואלְט
אַ יוֹשֶׁר זַיין. מֶען זָאלל צוּם סִיוּם מַאכֶען אַ פַארְשְׁטֶעללוּנְג פון ,מְלוּכַת שָׁאוּלי אָדֶער
פון ,מְכִירֹת יוִֹפ' -- זָאלל מֶען וִוימֶען, הָאט עֶר גֶעוָאגְט, אַז מִיר קֶענֶען, תוּץ
לֶערְנֶען, וָואס בַּעֵל בַּתִּי'שֶׁע חֲמוֹרִים קֶענֶען נִישְׁט}
עֶס הָאבֶּען זִיךּ אַללֶע יְשִׁיבֶה בְּחּרִים אָן דֶעם אָנְגֶעחַאפֶּט בְּשִׂמָחָה רִבָּח ,
דיא מֶעלָארֶיען דֶערְצוּ הָאבֶּען כִּמְעט אַללֶע גֶעקֶענְט. דֶער רֹאשׁ יְשֵׁיֵבֶה הָאט
בַּאלְד מִּסְכִּים גֶעוֶועזן, אוּנ נָאךְ פִּיעל מִיה אונ מַעֲנוֹת הָאט עֶס אוֹיףּ דֶער רָב
פוּן שְׁטָארְטֶעל עֶרְלוֹיבְּט, נוּר בְּתַּנאי : מֶען זָאלל בִּילֶעטֶען מַאבֶען אנ דָאס גֶעלְר
פַּאר דִיא בִּילֶעטֶען זָאלל נָעהן אוֹיף אַ דְבַר צְדָקֶה, אנ מֶען זָאלל קיין נָשִׁים אִי
ֵּית הַמַדְרֶשׁ נִישְׁט אַרַיינְלָאזֶען.
גֶענֶען דֶעם עִרְסְטֶען פּוּנְקְט הָאט קֵיינֶער נִיט נֶעקָאנְט שְְׁרֵייטֶען, גד
גֶענֶען דֶעם צְוייטֶען - הָאבֶּען דִיא וְשִׁיבָה בָּחוּרִים מִתְהֵעִם גֶעוֶעץ, אע עֶס אִיז
גֶעבְִּיֶּען, אַז מֶען ועט אִיהם נִישְׁט שְׁטַארְק הָארן, לָאו עֶס נר קוּמטֶען
דֶערְצוּ ,
הֶערְשֶׁעלֶע הָאט אִין אָנְהֵייּ נִישְׁט גֶעוָאלְט טְהֵילְגֶעמֶען אִין רֶעם שְׁפִיעל;
אִיהם הָאט גֶערַאכְט, מִירֶעלֶע וֶועט פַארְאִיבֶּעל הָאבֶּען וָואס עֶר פַּארְשְׁטֶעלְט
זִיךְ פַאר אַ פּוּרִים שְׁמִּיעלֶער; אוּג עֶס הָאט זַיינֶע חֲבֵרִים גֶענוּנּ רֶער גֶעקָאסְט
אֵיהם צוּ גֶעבֶּען צוּ פֶּערְשְׁטֶעהן, אַז אוֹיף אִיהם אִיז זִייֶער נַאנְצֶע הָאפפְנוּנְג,
אוּג אֶהן אִיהם אִיז אִין נַאנְצֶען דָבָרִים בְּטֵלִים. --רוא דַארְפֶסְט שְׁפִּיעלֶען ,יוֹמפז,
הָאבֶּען וֵייא גֶענַעֲנָהֹט, קין אַנְרֶערֶער נֶעהמְט וֶךְּ אָן רֵיא שְׁוֶערֶע רָאללֶע'
אויס
א ייט
! שױיס-צוּשְׁפִּיעלֶען, אוּנ וִויא אִיז מֶען רָאס אַזוֹי שְׁלֶעכְט, זִיךְ ְָּצוּגְהיילֶען מון
! חֲבֵרִים? סֵיידֶען דוּא בִּיזְט אַ בַּעַל נַאֲוֶה, אַ דַל נָאֶה ן.."
| נָאךְ פִּיעל רֶעד אוּג טַעֲנוֹת הָאט עֶר. אַינְגֶעווילליגט אוּג אִיבֶּערְגֶענוּמֶען
! אוֹיף זִיךְ = נִיט נור זַיין אֵייגֶענֶע רָאלְלֶע אױסְצוּפיהרען, אָבֶּער אוֹךְ דָיא
! אִיבְרינֶע חֲבָרִים צו לֶערְנֶען
אִין אַ פָּאאר טָאג אַרום הָאט מֶען צוּמְהֵיילְט דיא רָאללֶען אוג דֶער בֵּית.
הַמֶדֶרֶשׁ אִיז פולל גֶעוָוארן מִיט גֶעזַאנְג .
הֶערְשֶׁעלֶע הָאט דֶערֶענִירְט אוג אַללֶע הָאבֶּען אוֹיף זַיין ואוּנְק גֶעקוקְט
אוּג גֶעפַאלְגְט,
יָאסֶעל דֶער מֶענְדְלֶער, הָאט פַאר דְרֵיי רובֶּעל נִיטְּץ-גֶעלֶר, גֶעלִיהֶען אַלְטֶע
אָפִיצִירְמְקֶע אונ גֶעגערַאילְפְקי אוּנִיפָארֶעמְט, מַאבְּלֶעס מיט קאסקעס; הָבְרֶה זֶענֶען
אַוֹיף אִין דֶער וַוייבֶּער שוּהֶל,, פֶערְשְׁלָאסֶען דִיא טְהִיר, אוּנ מֶעהָאט זִיךְּ נֶעי
נּמֶען אָנְמֶעסְטֶען ריא קְלֵייִרֶער. הֶערְשֶׁעלֶען איז אוֹימנֶעקיממֶען אַזיאַלְטֶער גֶענֶע.
רַאילְסְקֶער אוּנִיפָארְם וֶועלְכֶער אִיז אִיהם צוּ-בְּרֵייט , + אוּנ צולַאנְג גֶעוֶעזן, עַר
הָאט זִיךְּ אִין אִיהם ֶערְלָארן דיא אִיבְּרינֶע יְשִׁיבָה בְּחוּרִים זֶענֶען שְׁטָאלְץ גֶע-
וֶועז אוֹיף וייֶערֶע וָואיֶענֶע קְלֵיידֶער! אִין אַנְדֶערֶע הָאט זִיךְּ אוֹיךְ אַ רוּחַ נְבוּרָה
בַּאוִיזֶען, אוג זֵייא הָאבֶּען זִיךְ אַ שִׁטֶעל נֶעמְהוּן ויא דִיא הֶעלְדֶען מִיט אַזן-אוֹיס-
גֶעשטְרֶעקְטֶער בְּרּפְט, מֵשׁ בְּלֵיזֶע דֶענֶעגְ אִין הַאנְד, בֶּערייט זיךְ צּ שְלָנֶען
אוֹיף טוֹידְט אוּג אוֹיף לֶעבֶּען.
-- וֵייכְט אִיהר ואס מִיר אִיז אַיינְגֶעפַאללֶען הָאט הֶערְשֶׁעלֶע פְּלוּצְלִינג
בַּיי דֶער פּרָאבַּע. גֶעמֶעלְדֶעט --מִיר דַאכְט, אַז דִיא קלֵיידֶער פַּאסְטֶען איןגַנְצֶען
נִיט צוּ אוּנְזֶער שְׁפִּיעל .
- הַא 1 וָואס 1 הָאבֶּען זיךְּ קוֹלוֹת אָבְּגֶערּפֶעץ פן אַללֶע זייטֶען .
- דֶערְמָאנְט אַייךְ נוּר, וֶוער זֶענֶען נֶעוֶועון יוֹמַתים בְּרִירֶער 1 הָאט עֶר זַיין
ַייעָם דֶערְקֶעלֶערְט --פַּאסְטוּכֶער זֶענֶען זֵיי גֶעוֶועץ! וִויא קוּמט צוּ אַ פַּאסְטו
שִָׁיפֶעם מיט אַ קאפקעל ווילְט אִיהר מִיךְ פָאלְנֶען, דארֶם מֶען זֶעהן צוּ בֶּעקימֶען
נַנְץ פְּרָאסְטֶע פַאסְטוְליירֶער , מִש נַאנְגֶע שְׁטֶעקֶענֶם, מִיט טֶארְבֶּעם; דִיא
יִשְׁמְעֵאלִים זָאלְלֶען געהן מִיט אַ פֶערְבּוּנְדֶענֶעם קאפ אַזוֹי וִויא דיא טֶערְקֶען .
עֶרְסְט אִין מִצְריִם, ווענן דִיא בְּרִירֶער וֶועלן קוּמֶען צוּ יוַֹפן, זָאללן דִיא וַואךְ
בַּיי זַיין כְּמַא הַמְלוּכָה שְׁטֶעהן אָנְגֶעטְהוּן מִיט אָפִיצִיערְמְקִי קלַיידֶער, וַייל אַזֹ
פַּאסְט פַאר אַ מִשְׁנָה לִמֶלָך,
עָם הָאט זִיךְ אָנְגֶעהֵייבֶּען אַ נְרוֹיסֶע מַחֲלוֹקוֹת : קֵיינֶער הָאט נִיט גֶעקָאנְט
מסכים
מְַכּים זי צוּ הֶערְשֶעלֶעס מְשׁונֶענֶעם פְּלַאן! ,פן שֵׁשֶׁת יְמַי בְּרֵאשִׁתּ אָן ,
הָאבֶּען זֵיי גֶעמַעַנָהֹט, שְׁפִיעלְט מֶען ימְכֵררֵת יוֹספ' מִיט אָפִּיצִיערְְקע קְלֵידערו
ואס פַאר אַ פָּנִים וֶועט עִם הָאבֶּען זִיךְ פַארְשְׁטֶעלן ויא פַּאסְטוּכֶער, נָאר
פְּרָאסְטֶע פַאסְטוּכֶער, מֵעֹשֵׂה חֹזָק ר
עִם הָאט אוֹךְ הֶערְשֶׁעלֶען נֶעוּנְד גֶעקָאפְט בִּיז עֶר הָאט זֵיי אִיכָּעף
גֶערֶעדְט, אוג ער הָאט גֶעמיט פון זַיין נֶעלְר אוֹיסְנֶעבֶּען אַ רוּבֶּעל מִיט צְוַואנְצִיג
קאפַּייקֶעס אוֹיף דִיא נֵייע קְלֵיידֶער ; בִּפְּרֵט פַאר זִיךְּ אַללַיין אַ כְּתוֹנֶת פַּסִים
מִיט אַזֵיידֶען נַארְטֶעלֶע אַרוּמְגֶעבּּנְדֶען אַרוּם דִיא לֶענְדֶען, אַזוֹי אִיז אִיהם עֲפִיס
גֶעפָאללן, עֶס הָאט איהם נוּר גֶעפֶעהלְט אַ פָּאאר לַאנְגֶע זְאקען לֵייבּ קאלירטע,
אוּם נִיט צוּ נָעהן נָאר בָּארְפוּס. מֶע הָאט בֶּנְצִיוֹן דֶעם קְרֶעמֶערֹם יוּנְגֶעל אַרַיינ-
גֶעלָאזֶען צוּ דִיא פְּרָאבֶּען מִיט דֶעם תְּנֵאי : עֶר זָאל בְּרֶענגֶען אַזֶעלְכֶע זאקע
אוּנ נָאךְ אַנְדֶערֶע זַאכֶען וָואס פֶּעהלְט צוּם רוּמֶעל. דָאם יוּנְגֶעל אִיז גְלִיקְלִיךְ
ֶעוֶועזן, וָואס פוּן אַללֶע יּננלעך וֶעלְכֶע זֶענֶען אוּנְטֶערן טְהִיר גֶעשְׁטַאנֶען ,
הָאט מֶען נור אֵיהֹם אֵיינֶעם אַרַיינְגֶעלָאזֶעץ, אוּג הָאט נָאף מעהר גֶעבְּרֶענְגְט
וָואס מֶען הָאט גֶעבֶּעטֶען! אַ בִּיסֶעל הָאט אִיהם זַיין מַאמֶע גֶענֶעבֶּען, אַ בִּיסֶעל
הָאט עֶר פוּן קְרֶאם גֶענַנְבֶעטּ. אַנְדֶערֶע יְּגְלעךְּ הָאבֶּען אוֹיךְ דֶעם קִנץ נָע
מַאכְט, אוג עֶס הָאט אֲפִּילוּ קיין פוֹינֶעל מִילְך נִישְׁט גֶעפֶעהלְט.
אַ פָּאאר שְׁניירֶער-פֹּעֵלִים, וֶועלְכֶע הָאבֶּען לִיעבּ גֶעהַאט וִינְנֶען, הָאבְּק
מְנדַר גֶעוֶועון זֵייעֶר טִּרחֶה דִיא קְלַידֶער צוּ צוּ רִינְטֶען ויא עִם דַארְה צו
זַיין :
פַאר הֶערְשֶׁעלן הָאט מֶען ריא שָׁאנְסְטֶע בְּנָדִים אוֹיסְנעקְליבֶּען, אע אַלְץ
װיא אִיהם הָאט זִיךְּ גֶעוָואלְט, דִיא שְׁנַיידֶער-פּוֹעֵלִים הָאבֶּען ערְגֶעץ פוּן אַ בְּלוֹי-
זֵיירֶען אעְטֶערְשְׁלַאץ א כְּתוֹנֶת פַּסִים גֶעמַאכְט נָאר אַיהַפְלָא'. אַנְדֶערֶע ינע
הָאבֶּען צוּגֶעְריים פֵיילֶענְבֹּיגֶענֶם מִיט לַאנְגֶע פֶערְבֵּיינֶענֶע שְׁטֶעקֶענְס, אוֹיךְ
פַּאסְטוּך-טָארְבֶּעם, קְרִינְלֶעךּ אַרִבֶּערְגֶערֶעקְט מיט בַּארֶאוְאוֶוע קָארֶע, אנ עס
הָאט אַללֶעמֶען אַ הַנָאֶה גֶעטְהוּן וָאס עִם הָאט זִיךְ אַזוֹי גֶעמַאכְט. דֶער רוּ
נְבוּרָה, וָואס זֵיי הָאט בֶּעהֶערְרְשְׁט אִין דֶער מִינוּט , וֶענן זֵיי הָאבֶּען צום
עֶרְסְטֶען מָאל דֵיא וָואוֶענֶע קְלֵיירֶער אָנְגֶעמָאְטֶען, אִיז נִיט פֶערְלָארן גֶעוָארן:
ֵיי הָאבֶּעץ נָאךְּ אַ הָאפְנוּנְג גֶעהַאט זֵייעֶר הֶעלְרֶנְמּטֶה אַרוֹיס צוּ װַיזֶען
שְׁפָּאטער, בְּעַת יוֹמֵם וֶועט זֵיי שֹין רֶעְקֶענֶען אוּנ זֵיי מַאכֶען אַללֶעמֶען פַאר
ְרוֹיסֶע שִָׂים אִין דֶעם לַאנְד מִצְרַיִם ; בִפְרֵט וְהוְדָה, וָואס אִיהם הָאט מֶען פ
אעהייג
|
|
:
אָנְחֵייבּ אָן גֶעלָאזֶען ריא קאסקע מִיט שְׁלִיפֶּעם , װייל עֶר אִיו רָאךְ רֶער מַלְבוּת
נֶעוֶע פון אַללֶע בְּרירֶער .
אֶהן עַנְמַת-נָפְשׁ אָבֶּער קָאנן קיין זַאךְּ נִישְׁט גֶעטְהוּן וֶוערן + אַז הֶערְשֶׁעלֶע
הָאט זִיךְ אַרוּמְנֶעקוּקְט אוֹיף דֶעם פְּלַאטְץ, װאוּ אוֹיסְצוּשְִׁיעלֶען רִיא נַאנְצֶע
קאמֶעהיע, אִיז עֶר זְעהר מְרוֹיֶערִיג גֶעוָארן: אִין בֵּית הַמַדְךְשׁ הָאט דִיא
בִּיהמֶע פֶערנוּמֶען דֶעם רֶעכְטֶען מִיטֶען אוג עִם אִיז קיין אָרֶט נִישְׁט גֶעוֶוע
װֹאוּ צוּ מַאכֶען רִיא סְצֶענֶע, דִיא שְׁפִילֶער זָאללן נִיט דַארְפֶען מִישֶען זִיךְ
צְוִוישֶען פּוְּּלִיקֹם. מֶען הָאט גֶעפְּרוּבְט אַרוֹסְטרָאגֶען דִיא בָּאנְק פון וַויבֶּער
שׁוּהֶל, גֶעמָאפְטֶען, גֶעפְלַאנִירְט , אָבֶּער עָם הָאט זִיךְּ אַלְץ אַרוֹיס גֶעוִיוֶען, אַז
דֶער אֶרט אִיז צוּ קליין. מֶען הָאט זִךְ גָענוּנ דֶעם קאפ גֶעבְּרָאכֶען
אַ פַּאסֶענְדֶען אָרט צוּ גֶעפִינֶען, בִּיו נָאמט הָאט זִיךְ מַהַם גֶעוֶעץ, אונ עֶם
הָאט זִיךְ גֶעפוְנען אַ נוֹאֵל :
נֶעבֶּען בֵּית הַמִדרֶש הָאט גֶעוָואהנְט אַבְרֶעמֶעל דֶער בָּאקֶער , עֶר הָאט
אַ;ֶעקפְטרא גְרוֹיסֶע שְׁטוּבּ גֶעהַאט, ואוּ ער פְלֶעגְט אַלְלֶע יָאהר מֵצֶה בַּאקֶען
פַאר דֶעם נַאנְצֶען שְׁטָאְדטל אונ נָאךְ שׁיקֶען מֵצָה קיין מָאכְקְוֶוע אוג פֶּעטֶערבְּג.
פַּוּרִים-צֵייט פְּלֶענְט ער שׁוֹין אָבְּלֶעדִיגֶען דִיא שְׁטוּבּ אוּג צוּנְרֵייטֶען דִיא טִישֶׁען
מִיט דִיא אַללֶע מַכְשִירִין וָואס מֶען דַארְף צוּ אַזא בָּאקֶערֵיי. אִיצְט אִיז שוֹין
רִיא שְׁטוּבּ לֶערִיג גֶעוֶוען , אוג הֶערְשֶׁעלן אִיז אֵינְגֶעפַאללֶען פָארְצוּלֶענְע
אַבְרֶעמְלֶע, עֶר זָאלל פַאר אַ קְלֵיין גֶעצָאהלְט לָאוֶען דֶעם מִּיוּם מִיט רֶער
קָאמֶערְיַע מַאכֶען אִין דֶער שְׁטוּבּ. מֶע הָאט זִךְּ מִיט אַבְרֶעמְלֶען אַ נַאנְצֶע
נַאכְט גֶערוּנְגֶען, חֶערְשֶׁעלֶע הָאט ריא אִיבְּריגע עִטְלִיבֶע גְרֶאשֶׁען אַוֶועץ נֶע-
גֶעבֶּען אוג אַ פָּאאר ישִׁיבָה בָּחוְרִים, וֶועלְכַע זֶענֶען נוּטֶע מַּצֶה-רֶעדלֶער געי
וֶועזן, הָאבֶּען זִיךְּ פַאר אַ הֶעלְפט שְׂכִירוֹת פֶערְדוּנְֶען ֵיינֶע מֵצֶה צוּ רעדלען,
אוג אַבְרֶעמֶעל הָאט אָבְּגֶעגֶעבֶּען זַיין שְׁטוּבּ ,
עָם הָאט קֵיין בְּרֶעטֶער נִיט גֶעפֶעהלְט א מֶען חָאט אָבְּנֶעהָארִיוֶעט
מִיט בִּיטֶערן שְׁויים עֶטְלִיכֶע טָאג אונ נָאכְט בִּיו מֶען הָאט אוֹפְֶעשְׁלאנֶען
אַ בִּיהנֶע פַאר דִיא שְׁפִּיעלֶער, בָּאנְק--פַאר דִיא נָאסְט, אוג עֶס צוּריק גֶעוָוארן
ִׂמְחָה וְשָוֹ,
פּוּרִים הָאט מֶען דִיא בִּילֶעטֶען צוּמְהֵיילְט, אוֹיף דִיא בִּילֶעטֶען איז דֶער
זינֶעל גֶעוֶועון פוּן הָבְרֶה בְּקוֹר חוֹלִים, אוג עֶס הָאט זִיךְּ צוַאמֶען גֶעקלִיבֶּען
בִּיז זִיבְּצִיג רוּבָּעל; דֶערְפון הָאט דֶער נַבְּאַי פון בבְּקוֹר-חוֹלִים' גֶעגֶעכֶּען 5ג
רובעל
בי אהי"
רוּבַּעל אוֹיף דֶער סָיוּם סְעוְדָה , אונ דָאס אִיבְּרִינֶע הָאט מען צוגֶענוּמֶען אִין
כָרה וי .
דָאס נַאנְצֶע שְׁטָאדְטֶעל הָאט זִיךְּ גֶערֵיכְט עֲפִּיס ואוּנְדֶערְלִיכֶעס צוּ זעהן ,
קוּנְצֶען-מַאכֶער וֶועלְכֶע בְּרֶעכֶען זִיךּ דוּךּ ַייפֶּען מִיט אַ נְלָאז וַאסמֶער אויפן
שְטֶערן, וָואס פֶּערְנִיסְט זִיךְּ נִיט, הָאט מֶען דָא אַ טָאל אִין אַ יָאהר גֶעקָאנְט
וֶעהן , נור פָארְשְׁטֶעללוּנְגֶען מִיט גֶעוַאנְג אִיו נָאךְ אִין דֶעם שְׁטָארְטֶעל נִיש
גֶעוֶועון מִיוֹם הִוֶסְדוֹ; דַארִיבֶּער הָאבֶּען מֵיידְלֶעךְ אונ וַוייבֶּער שְׁטַארְק מִתְרַעַם
גֶעוֶועון אוֹיפן רָב'ם נְזֵרֶה : נָשִׁים נִישְׁט אַרַיינְצולָאזֶען,--,אוּנְזֶער נְשְׁמָה אִיז אוֹיך
קיין רָאזִיק נִיטי הָאבֶּען זֵיי גֶעמַעֲנָהט, פַּאר וָואס זָאללן מִיר אַזֹי זִינְרִינ
זין אוג נִיט זָעהן נִיא דִיא בְּרַידֶער נַארְפֶען יֹכִףן אריין אִין שְׁלַאננְק
נְרובֹּ" 1
עֲנְדְלִיךְּ הָאט דֶעם רָב'ם שְׁנוּר בַּיים שְׁוֶער נֶעפּוֹיעלט מֶע זָאלל אֶכְּטְהֵיי-
לֶען דֵא בָּאנְק אִין צְוֵויי בֶּעוּנְדֶערֶע זַייטֶען,-- מַאנְכְלֵיי אִין דְרוֹםזַיים , אונ
וייבֶּער אִין צָפוֹן-זַייט, אוג מֶען זָאלל אַַיינְגֶעהן אוּג אַרוֹיסְנעהן דוּרְךְ צְוֵויי
בֶּעוְּדֶערֶע טְהַירֶען, כְּרֵי אֵיינֶע מִיט רֵיא אַנְרֶערֶע זָאלקן זִיךְ נִיט מִישֶׁען,
אַ נַאנְצֶען טָאג שוּשֵן-פּוִים הָאט הֶערְשֶׁעלֶע מִיט דיא אִיבְּרינֶע נֶע-
הָארִיוֶועט אִיבֶּער צוּשְטֶעלֶען דיא בָּאנְק אוג צו מַאכֶען אַמְחִיצָה צִוִישֶׁען
מַאנְסְלֵייט אוּנ וַייבֶּער .
צוּם סִיוֹם אִיז עֶר אַזוֹי מִיעד אוג שְׁלָאפֶערִי גֶעוֶועזן אוּג דָאם הַארְץ
הָאט אִיהם עִפִּיס אַזוֹי וָועה נֶעטְהוּן, אַז עֶר הָאט שׁוֹין חַרֵטָה נֶעהַאט וָאס
עֶר הָאט זִיךְ גֶעלָאנְט אִיבֶּעוֶעדֶעץ ו ער אִיז זִיכֶער גֶעועון, אַז ער וֶעט
הַיינְט זָעֹתר שְׁלֶעכְט זִינְגֶען, אוּג טָּאמִיר וֶועט מִירֶעלֶע דָא אוֹיךְּ זַיין אונ
עֶר וֶועט זִיא פוּן דֶער בִּיהְנֶע אַ רָאפּ דֶערְזְעהן זֶעט ער גֶעוִוים צוּמִישְׁט וֶוערן,
אָדֶער דֶער קוֹל וֶועט זִיךּ אָבְֵּיימֶע, וֶועט מִיט בִּזְונוֹת בְּלַיבֶּץ שְׁטָקן אִין
מִיטֶען, אוּנ וָואס וֶועט זִיא זָאנֶען ..
או ויא עֶר הָאט פְרִיהֶער זִיך גֶעואוּנְשֶען מִירֶעלֶע זָאלל זַיין זִינְֶען
הָארן , אַזוֹי הָאט עֶר זִיךְּ אִיצְט גֶעוואוּנְשֶען זִיא זָאלל דָא הַיינְט נִיטזַיין, ער
זָאלל צוּ קיין בְּזְיוֹנוֹת נִיט קוּמֶען אוג נִיט אַרָאפְגֶעפַאלְלֶען וֶוערן אִין אִיהְרֶע
אוֹינֶען .
דִיא יְשִׁיבָה בָּחוּרִים הָאבֶּען זִיךְּ רֶערְשְׁרְאְקֶען, אז יי הָאבֶּען זַיין אוּנְמושהִינ-
קֵייט אוג גֶעגֶעצֶען דֶערְזֶעהן ,
- נָואס אִיז דִיר, יוֹסֵם ז-- זֵיי הָאבֶּען אָבְּגֶעמַאכְט זִיךְּ צוּ רופֶּען מיט ריא
נאמען
= 49 ---
נָאמֶען פוּן דִיא רַאללֶען, כְּרֵי יֶערֶער זָאלל גֶערֶענקֶען זיין נָאמֶעץ ואס ער
וֶועט שְׁפִילֶען .
- אַז אִיךְּ וָאלְט קָאנֶען, הָאט עֶר גֶעאָנְטְוֶערְט, וָאלְט אִיךְ דֶעם מִיום
בַּעמֶען אָבְּלֶענֶען אוֹיף מָאנֶען,
- עֶס קאנן נִיט זַיין, דֶער עוֹלֶם קְלוֹינְּט זִיךְ שׁוֹין צוּ מִנְחָה !
-- אוּג וָואס וֶועט וֶוערן פוּן דיא גֶעבְּרָאטֶענֶע נָאנְז? הָאט זִיךְּ אֵיינֶער
אָבְּגֶערוּפֶען, דֶעם ראש יְשִׁיבְהס וַוייבּ אוג דיא רֶבִּיצֶען הָארִיוֶוען שוֹין פוּן
נֶעכְטֶען אָן: הֶערְשֶׁעלֶע, גָאנְז, פִיפַקֶעם, אוג לֶעבֶּענְקֶעם !
- אַ;עֲבֵרָה דִיא רֶעד, יעס מוז שׁוֹין זַיין אַזוֹי ! הָאבֶּען אַללֶע אוֹיסְנֶעשְׁרִיען
אוּג דֶערְוִויזֶען, אַז חָאטְשׁ עֶר פִיהלְט זִיךְּ גִיט נְעוּנְד, וֶועט אִיהם דָאס
שְׁפִּיעלֶען נִיט שַׁאדֶען ,
|- דֶערְמָאנן זִיךּ נוּר , הָאבֶּען זֵיי עֶרְקְלֶעוְט, אַ סָיוּם הִמְסִכְתּא, אַזא
מַטְּמוֹן גֶעלֶד אוֹיף גכְּקוֹר חוֹלִים'! הָאבּ קיין מוֹרָא, ,שְׁלוּחֵי מִצְוָה אֵינְן נִזקִין !'
צוּ מַעֵרִיב אִיז דֶער בֵּית הַמֶדְרֶשׁ פַּאלל גֶעוֶועץ, דִיא שָׁאנְסְטֶע בַּעל-
בַּתִּים הָאבֶּען זִיךְ צװַאמֶענְגֶעקלִיעכֶּען יוֹם-טוֹבֹדִיג גֶעקְלֵיידְט, אִין אַלְלֶע הֶענגָ
לייכְטֶער הָאבֶּען לֵיכְט גֶענְּרֶענְט, אִין דִיא וַייבֶּער שׁוּהֶל הָאבֶּען זִיךְ צו-
ַאמֶענְגֶעקלִיבֶּען דיא פָארְנֶעהמְסְטֶע וַייבֶּער אוג דֵיא רִבִּיצֶען בְּראשְן ; אוֹךְ
מַיירְלֶעךְ, זֶענֶען גֶעוֶועזן, אוּג דִיא עֶלטֶערֶע וַוייבֶּער הָאבֶּען זֵיי צוּ דיא פֶענְס-
טֶערְלֶעךּ צוּנֶעלָאזֶען : ,זָאללן זֵיי זעהן דֶעם כְּבוֹד פוּן דֶער הַיילִיגֶער תּרֶה
= ור יט בי גי אע דאך דאָם איער =
דֶער ראש יְשִׁיבָה הָאט זִיךְ גֶעזֶעטְצְט אוֹיבֶּענָאְן בַּיים נְהוֹיסֶען טיש ,
וֶועלְכֶער אִיז הַיינְט צוּם ערְסְטֶען טָאל, זִינְט ער אִיז אַ טִישׁ, מִיט א וַוייסֶען
טִישְׁטוּךְ אַרִיבֶּער גֶעדֶעקְט גֶעוֶעזן, פון אֵיין זַייט הָאט עֶר צװֶעטְצְט דיא יְשִׁיבָה
בָּחוּרִים בַּיי אֶפֶּענֶע נְמָרְאיס, פוּן דֶער אַנְדֶערֶער זַייט אִיו גֶעזֶעסן דֶער רֶב
מִיט דִיא בְּעַלִיבַּתִּים חֲשּׁבִים . הֶערְשֶׁעלֶע אִיז דֶער עֶרְסְטֶער פון אַללֶע וְשִׁיבָח
- בְּחוּרִים גֶעזֶעסן נֶעבֶּען ראש יְשׁיָבֶה, וַוייל איהם הָאט עֶר שְׁטָאנְדִיג אוֹיסְגֶעצֵייכֶענְט
פון וַיינֶע אַנְדֶערֶע תַּלְמִידִים .
מִיְרֶעלֶע, וֶועלְכֶע אִיז מִיט אִיחר מוּמְטֶער אִין וַייבֶּער שׁוּהֶל גֶעוֶועזן,
הָאט אִיהֹם גֶעזְעהן : בְּלַאס אִיז גֶעוֶועזן זַיין גֶעזִיכְט, נוּר זֵיינֶע אוֹינֶען הָאבֶּען
גֶעלוֹיכְטֶען,. אִין זֵייא הָאט אִיצְט אַ פַייֶער גֶעבְּרֶענְט, זִיא הָאט אוֹיף אִיהם
נִישְט גֶעוָואלְט קוּקען אוּנ הָאט אִיהם פָּארט גֶעוְעהן.
דֶער ראש יְשׁיבָה, הָאט זֵיינֶע תַּלְמִידִים ארוֹיסְֶערוּפֶען אִיינְצִינוייז גֶע.
הייסען
=- 45 -=-
הֵייסֶען יֶערֶען זֶאגֶען דֶעם שִׁיעוּר ; מַאנְכֶע הָאבֶּען נוט גֶעזָאנְט אוג טַאנְכֶע,
הָאבֶּען זִיךּ פֶערְטְשֶׁעפֶּעט. דֶער לֶעצְטֶער הָאט הֶערְשֶׁעלֶע זַיין שׁיעוּר גֶעזָאגְט ,
אונ זִיא הָאט צוּם עֶרְפְטֶען מָאל דֶערְהָארְט, וִויא שַׁארְף אוּג דֵייטְלֶי יֶערֶעס
וָוארְט גֶעהט פוּן זַיין מוֹיל אַרוֹים ,
דֶער רֶב הָאט אִיהם אַ פְרָאג נֶעטְהוּן אַ קַשִׁיא, הֶערְשֶׁעלִם אוֹינֶען הָאבֶּען
א בְּלִיטֶץ נֶעטְהון אוג עֶר הָאט בַּאלֹד דֶעם תִּירוּץ גֶעמְרָאפֶעץ. דָאס הָאט
אִיהם אוֹיפְגֶעמוּנְטֶערְט אוּנ עֶר הָאט דִיא אִיבְּרִינֶע גְמֵרָא נָאךְ שַׁארְפֶער אוג
הריסער בער = ר אי םשו , ייו ן
דֶער ראש יְשִׁיבָה הָאט אַ הַאלְבָּע שָׁעָה אַ פִּלְפוּל גֶעפִּיהרְט אַלֶס הַדְרָ",
פון וֶועלְכֶען דֶער עוֹלֶם אִיז נִתִפָּעל נֶעוָוארן, אוּג דִיא וַייבֶּער הָאבֶּען גֶענֶע- .
גֶעטְצְט אוּג גֶעשְׁלּנְגֶען דִיא אוּנְפֶערְשְׁטַאנְדְֵיכֶע וָארְטֶער ויא פון אַ סְנוּלֶח
וֶועגֶען .
נָאךְ דֶעם לֶעקעךּ אונ בְּרוֹינְפֶען, הָאט דֶער שִׁמֵשׁ אוֹיסְגֶערוּפַען :
,מֶען אִיז מַכְרִיו אונ מוֹדִיע, אַז דִיא וָואס הָאבֶּען קיין בִּילֶעטֶען נִיט
גֶעקוֹיפְּט זָאללן זיךְּ נִיט דְרֶענְֶען אַדַיינְצוּנֶעהן זֶעהן ימְכִירַת יוֹמֵף', וָארוּם דָאס
אִיז אַ חל צִדְקָה! מֶען בֶּעם דִיא נָשִׁים זָאללען זִיךְּ נִיט מִישֶָׁען אִין דֶעם
עֶס חָאט גֶעקָאסְט גֶענוּנ מִיה, בִּיו דֶער עוֹלֶם אִיז פוּן בֵּית הַמֶדְרֶשׁ אִין
טֶעאַטֶער אַרַיין, אוג מֶען הָאט דִיא וָואנְר גֶענוּג צוּ פַּאצְט בִּיז מֶע הָאט דיא
שְׁטִילֶער" שְׁריֶענְרֶע אַיינְגֶעשְׁטִילְט,
דֶער פַארְהַאנְג הָאט זִךְּ אוֹיפְגֶעהֵייבַּעץ אוג דֶער עוֹלֶם הָאט דֶערְזֶעהן
אַנַעֲקֹב אָבִינוּ' מִיט אַגְוֹיסֶען פְּלַאקְסֶענֶען בּארֶר, איינְגֶעהִילְט אִין אַ טֶערְקִישֶע
טוך,
נֶעֶּען אִיהם לִינְט אוֹיסְנֶעצוֹיגֶען יוֹסֵף אוּנ הַאלְט דֶעם קאפּ אַיינְגֶעטוּלֶעט
אִין פָאטֶערְס שויט.-- יֶעקב הָאט אָנְגֶעהֵייבֶּען זִינְגֶען :
ישְׁטעה אוֹיף פון דַיין שְׁלֶאף, מַיין טְהַייֶעֶר קִינְד !
נעה צוּ דֵיינֶע בְּרִידֶער, וְואהִין אִיךְ שִׁיק דִיךְ גֶעשְׁוינְד.
בדעים, סור (אייריעה בֵּח טארנען, פייף
פוּן זִייֶער גֶעזוּנְד , פוּן זִייֶערֶע פיה ו'
א. ז, װ.
דֶער קוֹל אִיז גֶעוֶעון אַ הְרִפֶּעלֶער אוג הָאט גֶערִימֶען דִיא אויעָרן פו
רִיא צוהָארֶערי,
יוכף
= 264 +=
יוֹסֵם הָאט זִיךְּ חיא פון אַ שְׁלָאף אוֹיפְגֶעהַאפְט, זיך אוֹימְגֶעצוּכֶעט ויא
אֶנַאכְגֶעֶעבֶּען קינר. זיב אװענ-גֶעזֶעמְצְט בַּיי יעֲקב'ם רֶעכְטֶער הַאנְד אוּנ שְׁפּלֶעג
רִיג מִיטֹץ פָאמערט לאננע פּלַאקְסֶענֶע הָאאר, הָאט ער מִיט אַ ווייכֶער קִינְדֶערְשֶׁער
שְׁטִיממֶע אוֹיסְגֶעזוּנגען זַיין חָלוֹם: וִויא דִיא זּנָן אוּן דִיא לְבָנָה מִיט דִיא עֶלֶף
שְׁטֶערן בּוְקֶען זִיך צוּ אִיחם ,
ריא שְׁטִיממַע מיט דִיא אַללֶע בֶּעוֶענוּנְגֶען זֵיינֶע הָאבֶּען אַללֶעמֶען אִיבָּער-
רַאשְׁט, אוג נָאךְּ אֵיידֶער יער הָאט גֶעעֶנְדִינְט הָאבֶּען שוֹין הונְדֶערְטֶער הָאנְד
גֶעפַאטְשׁ בְּרַאוָוא, סיי פון דֶער מָאנֶערְטֶער , פַיי פון דֶער וַייבֶּערְשֶׁער וייטָע,
עֶס אִיז נִיט שְׁטִיל גֶעוָוארן זֶעלְבּסט וֶועגן יַעקֹב הָאט זִיךְּ אוֹיף זַיין ליעב קיר
מִיט אַ הַייוֶערִיגֶער צֶערִימֶענֶער שְטִינוּמֶע גֶעבָּוֶערְט. יֶערֶער הָאט גֶעוָאלְט וִויסֶש
וֶוער אִיז דֶער יוֹסֵף אוּג אֵיינֶער הָאט דֶעם אַנְדֶערן גֶעכַרָאנְט :
עֲנְדְלִךּ אִיז שָׁטִיל גֶעוָארן אוג עִם הָאט זִיך גָאך גֶעהָארְט יַעַקֹב'ם לֶעצְטֶע
וָוארְטֶער וִויא עֶר פְרָאנְטֹ אֵיהם:,צוּ וֶועל אִיךְּ מִיט דַיין מוּטֶער אוּג דַיינֶע
בְּרִירֶער זִיך קוּמטען בּקֶען צוּ דִיר 1 דַיין מוּשטֶער אִיז נֶעשְׁטָארְבֶעןוי
יוֹמֵם הָאט וֵיידֶער אָנְגֶעהֵיבֶּען זִיְנֶען אַ לִיער אַ טְוֹיערִינ רִיהְרעעְד-לִיד !
גגֶעשְׁטַארְבֶּען צִיז מיין לִיעבֶּע יּנְגֶע מוּטטֶער 1" א. ז. װו. --
דִיא וַוייבֶּער הָאבֶּען זִיךְ שׁוֹין בַאנַאנְדֶער גֶעוַויינְט, אונ דיא מאנסְלַייט
הָאבֶּען עֶס צוּנֶעהָארְט מִיט נְרוֹים עֶרֶענְסְט .
נָאךְ טְהוֹיֶרִינֶער אִיז דִיא סְצֶענֶע גֶעוֶעץ ויא יַעֲקֹב הָאט מִיט זַין
לִיעכֶּען יוֹסן דִיא פַּרְשָׁה פון עֶענְלָה;ערוּכּהי גֶעלֶערְנְט, אונ זִיךְּ מִיט אִיהם
נֶעוֶעגֶענְט . |
בִּיְלֶעכְוייו אִיז הֶערְשֶׁעלֶע אַלְץ וַייטֶער אִין זַיין רָאללֶע אַרַיין, בִּיו עֶר
הָאט שׁוֹין פון דֶער בִּיהְנֶע אַרָאפּ דִיא װעלט נִישְׁט גֶעזֶעהן, נִיט נֶעוואוסְט
וֶוער דָא אִיז דָא אוּנ וֶֶער דְא פַעהלְט ,
אוּנ נִישְׁט נוּר הֶערְשֶעלֶע, עֶס הָאבֶּען אוֹיךְ דיא צוּשׁוֹיֶער גֶעמיינְט, אַז דָא
קוּמְט פָאר אַלְץ אוֹיף א-אֲמֶת : דַארִיבֶּער וֶוענן דִיא בְּרִירֶער הָאבֶּען א גֶעשְריי
נֶעטְהוּן: הֵנֵה ,בַּעל הַהֲלוֹמוֹת הַלְזָה בָּא * אוּנ הָאבֶּען מִיט גֶעוַואלְד אַרִיסס גַעמְהוּן
פוּן אִיהם זַיין זיירֶעץ הֶעמְדֶעל, הָאט דֶער ריס בַּיי פִיעלֶען אוֹיךְ דָאס הַארְץ
מייכבשן.
אֵיינִינֶע טִינוּט אִיז הֶערְשֶׁעלֶע פֶערְויררְט אוּנ אִיבֶּערְרַאשְׁט גֶעשְׁטַאנֶען ,
אָנְגֶעקְיקְט דִיא בְּרִידֶער מִיט פֶּערְוואוּנְדֶערוּנְג, ויא עֶר וָאלְט זֵיי נִישְׁט
רערקענט
רֶעְקֶענְט, אָדֶער גִישְׁט גֶעואוּסְט וָואס זֶענְנֶען זֵיי אַוֹי אִין כּעס אוֹיף אִיהם ;
אָבֶּער אַז זֵיי הָאבֶּען אָנְגֶעהַיינֶּען איהם צוּ שְׁטוֹימֶען אֵיינֶער צום אַנְדֶערן, הָאט
עֶר פְּלּצְִינְג דֶעם עֶרֶענְסְט פֶערְשְׁטַאנֶען או הָאט מִיט א ריהרֶענְדֶער מֶעלָאריע
אְָגֶעהַייבֶּע בֶּעטֶען הַחַמְנוֹת, רַחַמְנוֹת אוֹיף זַיינֶע יּנְגֶע יאהרען , הַהַמְנוֹת אוֹיף
דֶעם אַלְטֶען פָאטֶער, וָואס וֶעט דֶעם טְּרוֹעָר נִישְׁט אִיבֶּערְלֶעבֶּען ...
נוּר זִייֶער כַּעם אִיז אֶלְץ וִילְרֶער אוג הֶעפְטיגֶער גֶעוָארֶען . ,טוֹיְטֶע
אֵיהם !' הָאבֶּען זֵיי נֶעשׁריֶען, טוֹידְטֶען, אוֹיף שְׁטִיְֶער אִיהם צוֵיימֶען, אִין
אַ גְרוֹבּ אִיהם אַרַיינְוַוארְפֶען וי
אוּג הֶערְשֶׁעלֶע הָאט זִיךְּ גֶעזֶענֶענְט מִיט דִיא בְּרידֶער פַארן טוֹידְט , זִיךְ
גֶעזֶענֶעגְט מִיט דֶער לֵיכְטִינֶער זּנן אִין חִיטמֶעל, מִיט דֶער פְּרייֶער שָׁאנֶער
וֶועלְט; גֶעבֶּעטֶען נָאטט:יער זָאלל דֶעם פָאטֶער מְרָאסְטֶען אוג טוֹחַל זַיין זינֶע
זִיְִיֶע בְִּירֶער זַיין אוּמזִיסְט פֶערְנָאסֶען בְּלוּטוייי.
דֶערְוַייל אִיז רְאוּבֵן אָנְגֶעקימֶען. נִישְׁט צוּ דֶערלַאזֶען בְּלוּט צוּ פַארְנִיסֶען הָאט
ער אִיים גֶעֵייסֶען אַריינוַארְפֶען אִין שְׁלַאנגֶען גְרבּ,
זיא הָאבֶּען הֶערְשֶׁעלֶען צום נְרובּ צוּגֶעפִיהרְט . אוּג שְׁרֶעקְלִיךּ אִיז דיא
מְצֶענֶע גֶעוֶעון ויא עֶר הָאט דִיא שְׁלַאננֶען א עעקְרִישֶען בֶּעשְָׁואָרֶען צוּ זַיין
לֵייבּ מִיט זֵייעֶר נִיפְט זִיךְ נִישְט צוּ צוריהרֶען .
חָאטְשׁ דֶער עוֹלֶם הָאט זִיכֶער גֶעװאוּסְט, אַז דֶער גבּוֹר דָא אוֹיף דֶער
בִּיהנֶע אִיז נוּר אַ קאסְטֶען אֶהן אַ דֶעק ; גרֵיק', נִישְׁט נור אֶהן וַואססֶער, אֲפִילוּ
אָהן עִקְרִישֶֶען אוג שְׁלַאנְגֶען אוֹיך, פוּנְדֶעפְטְוֶוענֶען הָאבֶּען פיעל ,אוֹי"!אַ גֶעשְרֵיי
גֶעטְהוּן פוּן שְרֶעק, וֶוענן דִיא בְּרִידֶער הָאבֶּץ דֶעם עֶלֶענְדֶען הֶערְשֶׁעלֶען אִין
דֶעם קַאפְטֶען אַרַיינְגֶעשְׁטוֹיסֶען,
אוֹיךְ מִירֶעלֶע הָאט זִיךְ אַ חַאפּ נֶעמְהוּן פארן הַארְצֶען, א שִׁיר נִישְט
אַ גֶעשְׁרֵיי נֶעטְהגץ פןן וֵייטִיג .. אוֹיף אַללֶעמֶץ אִיו גֶעלֶענֶעץ א פְּרֶעסֶענרֶע
אַננְסְט,
דִיא בְּרִירֶער הָאבֶּען זִךְּ גֶעוֶעטְצְט עסֶען אע טְרִינְקֶען אוּנ פוּן דֶער
אַנְדֶערֶער זֵייט בִּיהנֶע זֶעננֶען אָנְגֶעקוממֶען אַ בַּאנְדֶע יִשְׁמְעאֵלִים, פֶערְבוּנְדֶען דיא
קאפ מִיט הֹיטֶע פַּאטְשׁילֶעס , אוג הָאבֶּען גֶערֶעדְט תַּרְנום-טֶערְקִישׁ נָאר
אןאנְטִיק. ;עס אִיז בַּאלֶר אַ גֶעשָׁאפְּט גֶעוָוארֶען : דִיא יִשְׁמְעאֵלִים הָאבֶּען זַיֶערֶע
בּייצַארְטְלען אָבְּנֶעכּוּנְרֶען, אָבְּנֶעצאהלְט, נָאדְן אֵלֶףבֵּי"ת , אֵנִי, בַּאנִי גֵאנִי ,
בִּיז כַאנִי, דָאס הֵייְט! כִּיז צְוַואנְצִינ. אַרֹיסְגֶעגוֹיגֶץ פן שְלַאנְגֶען גְרוּבּ רֶעם
בלאססען
= 46 =
בּלַאסְטֶען צוּשְׁרָאקֶענֶעם הֶערְשֶׁעלֶען מִיט אַ שְׁטרִיק אוּנְטֶער דיא לֶענְדֶען , אִיהם
אַ שְׁמִיץ גֶעטְהוּן , אַ מְרֵייבּ גֶעמְהוּן, איהן אַוֶועק גֶעשׁלֶעפְּט אִין דֶער טִיפֶענֶעם פון
רֶער בִּיהנֶע אוג דֶער פָּארְהַאנְג הָאט זִיך אַרָאבְגֶעגָאוֶען ,
אִינם דְרִיטֶען אַקט הָאבֶּען דֵיא צוּשוֹיעֶר גֶעוֶעהן: אַ וֶועג אִין מִיטֶען פֶעל,
אוֹיפן נָרְאו זֶענֶען גֶעוֶען אוֹיסְגֶעלֶענְט אַ בַּנְדֶע מִדְיְנִים אוג הָאבֶּע שְׁטַארק
נֶעחָאפֶּעט פון אַ טִיפֶען שְׁלֶאף.
מִיט קֵייטֶען אוֹיף דִיא הָאנְד, אֶנְגֶעשְׁפַּרְט דֶעם קאפ אוֹיף אַ שְׁטֵיין אִז
הֶערְשֶׁעלֶע גֶעלֶענֶען אונ נִישְׁט גֶעשְָׁאפֶען . שְׁטִלל הָאט עֶר דֶעם קָאפּ אוֹיםי
גֶעהֵייבֶּען, זִיךְ צונעקוקט צו אַ בָּארְנֶעל, וָואס הָאט זִיךְ פוּן דֶער אַנְדֶערֶער זַייט
וֶועג גֶעזֶעהן.
- הַא ז וָאס וֶעהֶען מֵיינֶע אוֹינֶץ ז הָאט עֶר שְׁטִילל גֶעפְרָאגְט, אַ מַצֵבֶ.
אַ מַּצבָה ! מִיט יוּדִישֶׁע אוֹתְיוֹת!..,
אוֹיף אַלל דִיא פִיער אִיז עֶר צום קֵבֶר צוּנֶעקְרָאכֶען, אוּנ הָאט גֶעלֵייעֶנְט:
.פּה נִטֶּנְנָה הָאֹשֶׁה הצנועה מִנְשִׁים בָּאוֹהָל. מָדֶת רְחַל בַּת לָבָן, אֵשֶׁת יעֲקֹב
בּן יִצָחָק, בּן אַבְרְהֶם, מִתַּלְמִירֵי שֵׁם וָעֵבֶר ײ
מיין מוטטער'ס בָר זֶעה אִיךְּ! הָאט עֶר װִיא אִיבֶּערְרַאשְׁט אַ גֶעשְׁרֵי
גֶעטְהוּן , אונ אִיז אַ מִינוֹט שְׁטִילל גֶעבְּלִינֶּען ויא דֶער אָטְהֶעם וָואלְט אִיהם
פון בֶּעקְלֶעמוּנְג פֶּערְפֶּעהלְט. עס הָאט אִיהֹם גֶעדַאכְט, נִישְׁט דָא אוֹיפן בִּיהנֶע
אִיו עֶר, נור דָארְט , אוֹיף וֶענֶעם הְלַינְשְׁטָארְטֶעלְרִינֶען פֶערְוָואהרלָאוְטֶען בֵּיח-
עוֹלֶם, וואוּ זַיין אָרֶעמֶע לִיעבֶּע מוטטער רוהט. אונ וִויא הָאט גֶעבָאנְגְט זַיין הֶערְץ
אִיהר קֵבֶר צוּ זֶעהֶען אונ מִיט זֵיינֶע טְהרֶערֶען דיא לִיעבֶּע ערְד צוּ בֶּענֶעמְצֶען ,
וָואס דֶעקְט זִיא צוּ !, פַאר אֵיהר קֹבֶר, דַאכְט אִיהם , שְׁטֶעהט עֶר, אִיהר
דֶערְצַאהלְט ער זַיינֶע פַיין, זֵיינֶע סוֹדוֹת , וֶועלְכֶע זִיא נוּר אֵיינֶע וֶועט זייא
פֶערְשְׁטֵייהן ... זיא אֵיינֶע קאנן אִיצְט צוּ נָאטט גֶעהֶען בֶּעטֶען פַאר אִיהם ,
פַאר אִיהר ... פַּאר מֶיְרֶעלֶען, וֶועלְכֶע זִיצְט דָא אַזוֹי נָאהעֶנְט אוּג אִיז אַזוֹי וַוייט
פוּן אִיהֹם !..
עֶר הָאט זַיינֶע אִין קֵייטֶען גֶעשְׁטִידְטֶע, הָאנֶ אוֹיכְגֶעשׁפֵּייט, אַרום-
גֶעחַאפְּט דִיא מִצֵבֶה, זִיךְּ צוּגֶעטולֶעט, וִויא אַאונגְלִיקְלִיך קינ צוּ דֶער
טְּדֵיעֶר מוּטטֶער זַיינֶע, אוג הָאט מִיט אַ וויינֶענְדֶער רִיהרֶענְדֶער שְׁטִימֶע אָנְגָעי
הַייבֶּע זִינְגַע ו
{
:צוּ דַיין קָכֶר , מוּטמער, וֶוער פַאללְט צוּ אַצִינִי ו
עֶרְקִננְסְטוּ ריין יוֹסֵם, דַיין צִיטְרִיג קֵינַר !
דַיין קִינְד וָואס דוא הָאסְט מִיט בַּיין גֶעבַּאיטן.
דַיין זוּהְן ואס הָאט דִיךְ אַזוֹי יוּנְג פערְלַארֶשׁ+
ג.
מִיר אִיז בִּיטטֶער, מַאמֶע, מִיר אִיז שְׁלֶעכְם!ּ
פֶערְקוֹיפְט מִיךְ הָאט מֶען פַאר אַ קֶנֶעכְט --.
ויא קָאננְסְטוּ, מַאמֶע, עֶס זֶעהן אוג הָארע
דֵיין לִיעבֶּער יוֹמֵם זָאלל אַ קְגֶעכְט וֶוערֶען פּו
,פוּן דַיין קבֶר, מוּטטֶער, שְׁטָה אוֹיף גֶעשְׁווינְ
צוּ נָאטט נָעה בֶּעמֶען פַאר דַיין קִינְד !
מֵיין עֶלֶענֶר זָאל עֶר זֶעהֶען, טיין פין צוּהֶצש,
צוּם לִיעבֶּען פָאמֶער מיך צוריק אומקעהרען ו
:אָדֶער נָעהם מִיךְ-צוּ צוּ זִיךְּ אִין נְרובּ ,
װאוּ אִיז מַיין הָיים, װאוּ אִיז מֵיין שְׁטוּם 1
בִּימֶער אִיז מִיר נִישְׁט אוֹיסְצוּרֵיירֶע,
פון דַיין קֹבֶר זִיךְּ אִיצְט צוּ שֵׁיירֶען! .=
טבַּיי דִיר, טַאמֶע, בְּלַייבְּט מַיין הֶערֶץ .
רוא וַייסְט זי עעלֶענְר, רוא קֶעננְסְט זי שְטֶערְץ ג.
אָנְטְוֶער מוכטער, אָנְטְוֶער מיר,
אָדֶער נָעהם מִיךְ צוּ צודַיר .." א. ; ח,
אוּג וָאס ווייטֶער עֶר הָאט גֶעזוּנְגֶען, דאס מָעהר הָאט זִיךְ זַיין אָנגֶעקְלֶעמְט
הַארְץ נֶעאָפֶענְט, אונ טִיפֶּער אוג רִיהרֶענְדֶער אִיז זַיין שְׂמִיממֶע גֶעוָוארֶען. אר
אט
ר א
הָאט גְרָאד אִין דֶער מִינוּט מִירֶעלֶען דֶערזעהן -- זִיא אִיז גֶעבֶּען אִיהר מומטֶער
ויֶם דער ערסְטֶער בַּאנְץ גֶעוֶעסֶען,--אַללֶע זַיינֶע לֵיידֶען אוג פִּיין האצֶען זי
צוֹיפְגֶעוַואכְט אוּנ הָאבֶּען זִיךְּ אִין דִיא וַוארְטֶער פונם לִיעד אוג אִין זַיין
זִיסֶער שְׁטִיטֶע אוֹיסְגֶענָאסֶען. אוֹיךְּ טהרערען, אַמתע, נִישְׁט טֶעאַטֶער-טְהרֶערֶען,
הָאבֶּען זי אִיבֶּער זַיינֶע בְּרֶענֶענדֶע בַּאקֶען גֶענָאסֶען . עֶס הָאבֶּען בִּמַעט אַללֶע
צוּשׁוֹיֶעֶר מִיט אִיהם מִיטְגֶעוַיינְט; נזר קֵיינֶער פוּן זֵייא הָאט דיא אֲמָת'ע קְוֶועללֶע
גֶעוואוּסְט פוּן וַואנֶען זַיינֶע טִהרֶערֶען פְלִיססֶען הַיינְט אַזוֹי..,
דִיא מִדְינִים הָאבֶּען זִיךְּ פוּן זַייֶער שְׁלָאף אוֹיכְגֶעוַאכְט, זִיךְ אוֹיף דֶער
בִּיהנֶע גֶעהָארִיג אוֹיסְגֶענֶענֶעצט, אוֹיכְגֶעצוּבֶעט , אוג אָנְגֶעהֵייבֶּען אָבְּלַאכֶען אונ
חוֹוָק מַאכֶען פוּן יוֹמַפן, וְאם עֶר קְלָאנְט אוג רֶעדְט צוּ אַ שְׁטֵיין,
הֶערְשֶׁעלֶע הָאט זִיךְּ נִישְׁט אוּמְנֶעקוּקְט; נור אַז זֵיי זֶענֶעצוּ צוּ אִיהם,
מִיט גֶעוַואלְד אִיהם אַ רִיסס גֶעטְהוּן פונ'ם קֹבֶר אַוֶועק, הָאט ער מִיט אַ פֶּער-
צְוייפֶּעלְטֶער שְׁטִיממֶע אַ גַעשְׂרֵיי נֶעטְהוּן: |מוטטער, מוּמטֶער וי
דֶאם גֶעשְׁרֵיי אִיז צבֶּער אַזוֹי נַאטִיְלִיךְ גֶעוֶעזֶעץ, אַו עֶס הָאט דִיא צו
שׁוֹעָר פַארֹן הַארְצֶען אָנְגֶעהַאפְט . מַאנְכֶע גֶעוּנְדְטֶע רַחֲמְנִים בְּנֵירחַמָנִים הָאבֶּען
זִיךְ פון דִיא אָרְטֶער אַ הֵייבּ גֶעטְהוּן מִיט צוַאממֶענגֶעלֶענְטֶע פוֹיסְטֶען בֶּערֵיט
צוּ לוֹיפֶען רַאטֶעוֶען הֶערְשֶׁעלֶען פון דִיא וִילְרֶע מִרֵינִים . אִינֹם וַייגֶּערְשן
טְהַייל ו :נט זִיךְּ אַ גֶעוַיין אוג אַ חְלִיפֶּערֵיי אוֹיפְגֶעהֵייבֶּען וִיא אִין שׁוהְל צוּן
ַנַתֵנָה תַּוְק :
:דצ
פְלוּצְלינְג הָאט מֶען דֶערְהָאְט אַ שׁטִיממֶע פונ'ם קֹבֶר אַרוֹיס }
דיין גֶעוויין, טֵּיין קִינְד, הָאבּ אִיךְ דֶער דֶערְהָארְט,
פוּן נָאטט דֶעם לִיעבֶּען אִיז דיר אַזוֹי בֶּעשֶערְט ,
דַיינֶע חֲלוֹמוֹת זָאללֶען נָאךְּ מְקוִָם וֶוערן
מוּזְטוּ, גֶעהען צוּרִיק צוּ דַיינֶע הֶערְרֶען.
בֶּעצָאהלֶען וֶועט דִיר נָאטט פַאר דַיין פַיין ,
אוג דָיא גְלִיקְלִיכְסְטֶע. פון פְרוֹיֶען וֶועט דיינע זיין ף
דֶער עוֹלָם הָאט דִיא שְׁטִיממֶע פון דֶער גֶעשְׁטַארְבֶּעגֶער טוּטטער רָחַל
בְּחוֹשׁ גֶעהָארְט אוּנ גֶעפִיהלְט אַ טְרָאסְט . דִיא רַהֲמְנִים בְּנֵי רַַמְנִים הָאבַּען.
ִיעֶרֶע צוזַאממֶענְגֶעלינְטֶע פוֹיסְטֶען גֶעאפֶעגְט, זיך אוֹיף דֵיא אָרְמֶער צוריק צו-
זֶעמְצְט, דיא וַייבֶּער הָאבֶּען אָנְגֶעהַייבֶּען דיא אָנְֶעוַיינְטע אוֹגֶען אוֹיס-צ-
מְריְקֶענֶען, אוג דִיא מִדְיָנִים הָאבֶּען הֶערְשֶׁעלֶען מִיט גֶעוַאלֶר אַרַיינְגֶעשְלֶעפְט
אין
=- 49 --
אִין דֶער טִיפֶענֶעס פון דֶער בִּיהנֶע. דֶער פָארְהַאנְג הָאט זִיךְּ אַרָבְֶּעלאזען,
אִיצְט עֶרְסְט אִיז גֶעוָוארֶען אַ שְׁטוּרֶעם פוּן בְּרַאוָוא. -בְּרַאוְא יוֹסֵף ף
נבְּרַאוָוא הֶערְשֶׁעלֶע !*' הָאבֶּען יוּנְג אוּנ אַלְט גֶעקְלַאפְּט אוּג גֶעשְִׁיֶען. ,קוּם שיין
אַרוֹיס, יוֹסף לִיעבֶּער!' הָאבֶּען אַלְטֶע וַייבֶּער גֶעבֶּעמֶען, ,קום וַוייז אוּנָז דיין
לֵיכְטִג פָּנִים, לֶענֶּען זָאללְסְטוּ ! זָאללֶען מיר שׁוֹין זֶעהֶען דֶעם נֵהַת דַיינֶעם
פַאר אוּנזֶער צֶער, לִיעבֶּער יוֹמֵף ו
הֶערְשֶׁעלֶע אִיז אַדוֹיס , זִיךְ שָׁאמֶעדיג אָבֶּער אַנְשְׁטַאנְדִינ גֶענַיינְט צוּם
פּוְּלִיקוִם רֶעכְטְס אוּנ לִינְקֶס וִויא צוּ ,עוֹשֶׂה שָׁלוֹם", אוֹיךְ צוּ מִירֶעלֶען הָאט
עֶר זיך אַ נֵייג נֶעטְּהוּן; זִייֶערֶע אוֹיגֶען הָאבֶּען זִיךְ בֶּעגֶענֶענְט אוּנ זְהָאבֶּען אִין
איין מִינוּט טוֹיזֶענְד דַאנְקען, טוֹיזֶענְד בְּרָכוֹת אונ סוֹדוֹת זִיךְ צוּגֶעשִׁיקְט,
אִין אֵיין הֵאלֶבּ שָׁעָה צַייט אִיז רְחַלִים קבֶר פֶערְוַאנְדֶעלְט גֶעוָוארֶען אִין
פּרעה מֶלֶךְ טִערִַםס פְּרָאכְִינֶען - דוָוארֶעץ פון מַאקְטור את אָבְּנֶעקָאְכְטֶע
בְּרֶעטֶער ,
אִין דֶער גַאנְצֶער צַייט אִיז בִירֶעלֶע יא אַ פֶערְחְלוֹמְטֶע נֶעזֶעסְמֶען, או-
מוּטְהִיג, פֶּערְטְרַאכְט אונ הָאט אַללֵיין נִישְׁט גֶעוואוּסְט וָואס זִיא טְרַאכְט. זִיא הָאט
ִיךְ פוּן אִיהר חָלוֹם עֶרְסְט דַאנן אוֹיפְגֶעהַאפְט, אַז זִיא הָאט דֶערְהָארט וִויא אֵיין
מָאדֶעל, וָאס אִיז הִינְטֶער איהר גֶעוֶעסֶען, הָאט דֶער אַנְדֶערֶער א סוֹד אִין
אוֹיהֶער אַיינְגֶערוֹימט :
אוֹי מִינֶעלֶע, אִיךְּ חַלֶשׁ! מִיר וִוילְט זִיךְ אִיהם אַללֶע נְלִידֶער אוֹיסְקוּשָׁען!
זָעה ויא שָׁאן ער איז ו."
אע. מִירֶעלֶע הָאט אִיהרֶע אוֹיגֶען אוֹיפְנֶעהֵיינֶּען אונ הָאט אוֹיף דָע
בִּיתנֶע רֶערְזֶעקֶען אַ יוּנְגֶען מֶענְשָען, אִין נוט צוּגֶעפַאסְטֶע גֶענֶערַאלְפְקִי קְלֵיירֶער,
שְׁטֶעהט מִיט שְׁטָאלְץ אוג וֵוירְרֶע אָנְגֶעשַּׁאְרְט אוֹיף זַיין בְּלַאנְקֶען דֶענֶען, אונ
זיא הָאט זִיךְ גֶעמוזְט נוט צוּקוקען צוּ אִיז דָאם רֶערוֶעלְבֶּער הֶערְשֶׁעלֶע. אַזֹי
מַאֶעסְטֶעטִישׁ שָׁאן הָאט זִיא אִיהם וֶעלְּסְט אין חְלוֹם נִישְט גֶעזֶעהן.
זַיין מָאבְטִיגֶער בֶּעפֶעהלֶענְרֶער טָאן צוּ זַיינֶע בֶּערנְטֶע, זַיינֶע קלוּנֶע אע
מֶערְהַאלְטֶענְדֶע רֶעד מִיט דיא בִּרְדֶער אוּג זֵיינֶע אַללֶע בֶּעוֶועגוּנְגֶען, דָא אי
דֶערראללע זֶעננֶען גֶעוֶוען אַזוֹי נַאטִיְליך, ויא עֶר וָואלְט וִוירְְלִיךְ גֶעוֶוען רְער
מָאכְטִינֶער גֶעגֶערַאל אִין וֶועמֶענְס קְליידֶער עֶר הָאט אִיצְט אַזוֹי גֶעשֵׁיגְט ,
אִֵיהרֶע אוֹיגֶען זֶענֶען וִויא צוּגֶעוַואקסֶען גֶעוָוארן צוּ דֶעם פּונְקט וואל
הֶערְשֶׁעלֶע. אִיז וִויא אַ קַאנִיג צְוִוישֶען זינֶע בֶּרִנְטֶע גֶעשְׁטַאנֶען, אונ זִיא הָא
4 פערג עסען
| א אע
ואנמֶעמֶען, אַז דָאם אִיז רִעֶעְבֶּער הֶערְשֶׁעלֶע, הָאס זַיין אָרעמקייט או עְלֶענד
הָאבֶּען בִּיז אִיצְט אִיהר הַארְץ צורִימֶען, אִיהר הָאט זִיךְ אִין דער מִינוט גֶע-
וָואלְט זַיין רֵייכֶער אוג שָׁאנֶער וִויא זִיא אִיז : אַזוֹי, הָאט איהר גֶערַאכְט, אִיז
זִיא צוּ אָרֶעם, נִישְׁט וֶֶערְטה נָאר צוּ מְרַאכְטֶען אַ מָאל זֵיינֶע צוּ זַיין ,
וָואס אִיךְּ הָאבּ נִישְׁט פֶּערְשְׁפַּאטִינְט אִיהם בִּיז אִיצְט כְּרַיינְדְשַאפְט צוּ וַוייזֶען,
הָאט זִיא זִיךְ גֶעטְרָאסְט- ער וֶועט מִיר מֵיין פְרַיינְדשַׁאפְט נִישְט פֶּערְגֶעפֶען ו."
בְּרַיינְרֶעלֶען אִיז קיין ואוּנְדֶער גֶעוֶועזן וָואס אִיהר לִיעבּ קִינָד אִיז אַזוֹי
פֶערְטְרַאכְט אונ אוּנְמוּטְהִיג; אַנְרֶערֶע הָאבֶּען זִיךְ, פוּן דֶער פְרִיהרִיגֶער סְצֶענֶע,
רוֹיטֶע אוֹינֶען אָנְגֶעוַויינְט, זִיא אַלליין הָאט אוֹיךְ דָאס טִיבֶעל עֶטְלִיכֶע מָאל צוּ
דיא אוֹיְגֶען. צוּגֶעטְרַאנֶען, אוּנ וואט אִיז דֶער הִידוֹשׁ, אַז אִיהר אִימֶער מִיְלִירִיָע,
גוּטַע מִיְרֶעלֶע אִיז פון דֶער סְצֶענֶע אוּנְמוּטְהִיג !
-- אִיצָט, מֵיין טָאכְטֶער, הָאט זִיא מִירֶעלֶען נֶעפְּרָאסְט, אִיצְט דַארְפְסְטו
שׁוֹין פְּרָאהלִיךְ זַיין! זְעה נוּר וִויא נָאטט פֶערְלָאוְט נִישְׁט: זְעה, יוֹסֹףס נְדוּלָה,
זיין פַּאלַאץ, זַיין נָאלְדֶענֶע שְׁטוּהל ! זעה זַיין שָׁאן פְּנִים , ויא דִיא לִיְטִינֶע
זנן אִין הִימֶעל שֵׁיינְט עֶר דָאךְּ ! אַ חִידוֹשׁ, אַז דִיא בְּרִידֶער דֶערְקֶענֶען אִיהם
נִישֶׁם ...
מִירֶעלֶע הָאט אַלְץ גֶעזֶעהן אוג הָאט הַיינְט עֶרְסְט הֶערְשֶׁעלֶען רֶעכְט
רֶערְֶענְט .
- נָאר קיין חִידוּשׁ נִיט, הָאט אַ יוּנְג וַוייבֶּעל אַ זָאג גֶעמְהוּן, וָואס זְלִיכָה
פּוֹטִיפַריס װַייבּ הָאט זִיךְּ אִין אִיהם אֵיינְגֶעלִיעבְּט, אונ וָואס דיא וַוייבֶּער הָאבֶּען,
שְׁנַיירֶענְדִיג דִיא מַארַאנְצֶען , זִיך רִיא פִינְגֶער אָבְּנֶעשְִׁיטֶען קוקֶענְדִיג אוֹיף זַיין
שָׁאנְקֵייט 1 עִם אִיז מַמֶשׁ אִין ַיין לִיכְטִיג פָּנִים זִך ִישְׁט אֵיינְצוּקוְקֶען. אזא בִּילֶר,
אזא פֶּערְשׁוֹין זי
דֶערְוַייל הָאט זִיךְּ דֶער לֶעצְטֶער אַקט גֶעעֶנְדִינְט מַאנְפְלֵייט זֶענֶען אוֹיפן
בִּינֶע אַרֹיף, הֶערְשֶׁעלֶען נֶעבַאנְקְט , גֶעדְריִקְט דיא הָאנְד אוג גֶעקוּשְט, אוג
מִירֶעלֶע הָאט נָאךְּ גֶעהָארְט! וִויא אֵיין מֵיירֶעל זָאנְט צום אַנְדֶערן ז
;ויא בִּין אִיךְ מִקְנָא יֶענָס מָאדֶעל, וָאס וֶועט וֶוערְטה זַיין אַזֵא שָׁאנֶעם
הָתֶן צוּ הָאבֶּען!."
- - דֶער שְׁוֶוער, זָאלל גֶעווּנְד זַיין , אִיז טַאקִי גֶערֶעכְט גֶעוֶועון, וָואס ער
הָאט נִישְׁט גֶעוָואלְט צוּלָאזֶען, אַז וַוייבֶּער זָאללן אוֹיךְ קוּמֶען זעהן! הָאט גֶע-
זָאנְט דֶעם רָבם שְׁנוּר, דֶערְצַאהלֶענְדינ בְּרַיינְדֶעלֶען אוג מִירֶעלֶען דיא חַצִיפוֹת'שֶׁע
רער
-- 51 -
רֶעד, וָואס זִיא הָאט זִיךְּ ָא אִיצְט אָנְגֶעהָארְט; אַללֵיין אָבֶּער הָאט זִיא נִיט
גֶעקָאנְט זִיךְּ זַאט אָנְקוְקֶען אוֹיף יוֹסֵףן, וֶועלְכֶער אִיז שׁוֹין פון בִּיהנֶע אַרָאבּ
אוג זִיךְ גֶעלָאזְט קוּשֶׁען פון דֶעם ראש יְשִׁיבָה אוּנ פון בַּעלִיבַּתִּים פַאר זַיין
גוט שְׁפִּיעלֶען אוּנ נָאךְּ מעהר פַאר זיין שָׁאן זִינְגֶען .
-- קוּם שׁוֹין אַהֵיים, קום שׁוֹין! הָאט אַ מַאמֶע, אִיהר טַאכְטֶער שְׁלֶעפֶענְדיג
פַארֹץ הַאנְד גֶערוּפֶען, וָואס וֶעסְטוּ שׁוֹין דָא נָאךְ זְעהן 1 גֶענוּג זִיךְּ אָנְגֶעוְעהן ,
גֶענוּג אָנְגֶעהָארְט , :
אִין מִיטֶען הָאט דֶער שַׁמֶשׁ נָאךְ אַ מָאל אוֹיסְגֶערוּפֶען :
וַוייבֶּער, מָארְלֶעךּ אע נִישְט גֶעבֶּעטֶענֶע, בֶּעט מֶען אַהַיים נָעהן י
-- אַז אֶךָּ אוג וָועה צוּ אוּנְזֶער מַזֶל ! הָאט זִיךְּ אֵיין יוּדֶענֶע אָבְּגֶערוּפֶען,
מִיר געהן אין מארק אריין , מִיר וֶוערן פֶּערְשְׁוַארְצְט אוג קאבֶען, אוג אַז עם
קוּמְט צוּ דֶער סְעוּדָה הֵייסְט מֶען אוּנְז געהן אַהֵיים !=
- וָואס דֶענן מֵיינְט אִיהר, הָאט דִיא רָבִּיצֶען געאָנטוֶוערְט, אוּמְזִיסְט מַאכֶען
דִיא טַאנְמְלֵייט דִיא בְּרָבָה: , שָׁלֹא עֲשׂנִי אֵשָה? אֵיידֶער אַ אִשָׁה בֶּעסֶער נִישְט
גֶעבּוֹירֶען צוּ וֶוערן!.. קוּמְט שׁוֹין, קוּמט שוֹין וַוייבֶּערְלֶעךְ.
מֶען הָאט דִיא בבִּיצֶען גֶעפַאלְגְט אוּג מֶען אִיז אַרוֹים גֶענַאנְגֶען; נר
מַאנְבֶעס הֶערְץ אִיז דָא גֶעבְּלִיבֶּען.. דֶא װאוּ הֶערְשֶׁעלֶע וֶעט נָאךְ זִינְגֶען צּם
מִישׁ, אוג קֵיין מֵיירֶעל וֶועט אִיהם נָיט זָעהן אוּג נִישְׁט הָארן מָעֹהר--
ף
אוּנ רֶער רָב אִיז טַאקִי גֶערֶעכְט גֶעוֶעזן .
וִויא דִיא טַאכְטֶער פון מִצְרַיִם זֶענֶען אַמָאל אוֹיף דִיא מוֹיערן גֶעקְרָאכֶען
צוּ זֶעחֶען זייר נִייֶען שָׁאנֶעם מִשְׁנָה לְמֶקֶךּ, אַזוֹי הָאבֶּען אִיצְט פיעל שְׁטָארְטינֶע
מָאדלֶעךּ אַללֶע מִיטטֶעל אונ הַמְצְאוֹת אַנְגֶעוֶוענדט צוּ זעהן דֶען נִייֶען יוֹכֵףן אונ
רִיא גֶעלֶעגֶענְהֵייט צוּ הָאבֶּען מִיט איה ם זִיךְ צוּ בֶּעקֶענֶען,
מִיְרֶעלֶעם בֶּעקָאנְטֶע הָאבֶּען בַיי אִיהר נַאנְצֶע שָׁעוֹת פֶערְבְרַאכְט, כְּוֹמָרשְׁט
גְלַאט אַזוֹי פוּן פְרַיינְדְשַׁאפְט צוּ אִיהר, אוּג הָאבֶּען גֶעהָאפְט דֶעם מָארגֶענְדִיג
מִיטְוָואךְ ,איה" בַּיי אִיהר צוּ זֶעהן; נור הֶערְשֶׁעלֶע אִיו דֶעם מִיטְוָאךְ גְרָאר
נִישְׁט גֶעקוּממֶען ,
רעם
הא גק ן יט
דֶעם ראש יְשִׁיבֶה'ם וַוייבּ הָאט, פוּן דֶעם גֶעבְּלִיבֶּענֶעם דְרָאבּ פוּן גֶעכְטִינֶער
מְשדָה, בַּיי זִיךְּ אִין דֶערְהַיים, אַ בֶּעזּנְדֶערן מָאלְצֵייט גֶעמַאכְט פַאר דיא יְשִׁיבֶה
קִינְדֶער אוג הֶער;ֶעלֶע הָאט הַיינְט נִישְט גֶעקָאנְט גֶעהֶען עססען .
ינורא יט וז אקם בי יט , היבען אנדערע אַפרָאר
גֶעטהוּן צוּ קענן זִיא אֵיהם ? צוּ אִיז ער טַאקִי אַזוֹי שָׁאן ויא עֶר הָאט זִךְ
גֶעכְטֶּען אוֹיפְגֶעויֶען !
מִיְרֶעלֶע הָאט פֶערְשְטַאנֶען צוּ ליעבּ וָואם זֵיי הָאבֶּען זִיא הַיינְט בֶּעזוּכְט
אוּנ צוּ אֵיהרע נָאבְטִיגֶע אֵיינְדְַיְקֶע אִיז נאך צוּגֶעקומטֶען אַ נֵיי נֶעפִיהל פון
אֵייִפֶערזוּכְט . זִיא אִיז גֶערן גֶעוֶועזן ואס הֶערְשֶׁעלֶע אִיז הַיינְט נִישְט גֶעקוּממֶען
זֶעססֶען ,
אוֹיף מַארנֶען הָאט בָּרוּךְ דֶעם קצְבם טַאכְטֶער, אִין דֶעם וִויא זִיא הָאט
אֵיהם עֶססֶען גֶעגֶעבֶּען, אַ צֶעטֶעלֶע אַוֶענְגֶענֶענְט אוּג אִיהם גֶעבֶּעטֶען אִיבֶּער-
לֵייענֶען. עֶר הָאט גֶעלֵייעֶנְט:
הֶערְשֶׁעלֶע! אִיך הָאבּ אַיךְ לֵיעבּ וִויא מיין לֶעבֶּען אוּנ נְשָׁמָה! הָאט מִיךְ
אוֹיךְ לִיעבּ., וֶועט אַייךְ גוּט זַיין !=
פון מִיר אֵייֶער גֶעלִיבְּטע שָׂרֶה פֶייִנֶע טַאבּוחָאװו".
אִיךְ בֶּעם, דָאס בְּרִיוֶעלֶע צוּ צורֵייסֶען, דֶערוייל דַארם עֶס נָאךְּ קֵיינֶער
נִישְׁט וִויפֶען!..."
עֶר הָאט כֶּמֶעט נִישְׁט פֶּערְשְׁטַאנֶען ווא וִויל זִיא פוּן אִיהם, ,צוּ מַיינְט
װא עֶס נִיט חוֹזָק צוּ מַאכֶען ל
עֶר הָאט דָאם בְּרִוֶועלֶע אִין קלֵיינֶע שְׁטִיקְלֶעךּ צוּרִיססֶען אונ אִיז אִין
בַּעס גֶעוֶועזן אוֹיף ,אַזֵא חַציפות" ,
אַרוֹיסְגֶעהנְדִיג הָאט עֶר זֶךְ מִיט אִיהר אִין פָּארְהוֹיו בֶּענֶענֶענְט. דָא
הָאט זִיא אִיהם אֶבְּגֶעוַוארְט זַיין תְּשׁוּבֶה אוֹיף אִיהר בְּרִיוֶועלֶע אוֹיסְצוּהָארן ,
- וָואס זָאנְט אִיהר, הֶערְשֶׁעלְע!ּ הָאט זִיא נֶעפְרָאנְט אֶהן אַ אָטְּהֶעם
ויא אְַאיבֶּערגֶעשְרָאָקֶענֶע .
- עֶס פַּאסְט נָאר פַּאר אַייךְ נִישְׁט! הָאט עֶר גֶעאנְטְוֶוערְט אוג הָאט
ייך גֶעוָואלְט אַ קעהר מְהוּן צוּם טְהִיר; אָבֶּער זִיא הָאט אִיהֶם פַארֹן הַאנְד
אָנְגֶענוּמֶען אוג גֶעשְׁוָוארֶען, אַז זִיא טֵיינְט עס אִין אָמֶת.. אוּנ אַז דֶער טַאטֶע
אִיהרֶער וֶועט אוֹיךְ מַסְכִּים זַיין, וַוייל עֶר הָאט אִיהם אוֹיךְ לִיעבּ!
עֶר אִיז אַזוֹי פֶּערְוִיררְט גֶעוָוארן, אַז עֶר הָאט אֲפִּילוּ נִיט גֶעהָארְט וָואס
וא
בא 2
וִיא הָאט אִין דֶערְשְׁטִיל, מיט אַי-אִיבֶּערְנֶעחַאפְּטֶען אֶטהֶעם גֶערֶערְט, אוּג ער אִיז
ויא אַ נֵנֶב אַרוֹיסְגֶעלָאפֶען ,
אַ נייעֶר יֵצֶר הָרֶע, אַ נֵיי אָנְשְׁקֶענֶעם אוֹיף מִיר! הָאט עֶר צוּ זִךְ
גֶערֶערְט, עִפִּים קומְט מִיר אָן דיא גֶעשִׁיכְטע פון יוֹסן מִיט אַללֶע פִּיצֶעלֶע
אוֹיסצוּשְׁפִּיעלֶען, נֵא דִיר נָאר אַ זְלִיכָת אִין בָּרוּךְ דֶעם קַצְב'ם שָׁרֶה פַייגֶען ו.."
אַ גַאנְצַע נַאכְט הָאט עֶר נֶעטְרַאנְט וָואס זָאלל עֶר מְהוּן 1 וִויא זָאלל
עֶר פָּטוּר וֶוערן פוּן רֶער מִשְׁלַחֵת ? זָאלל עֶר אוֹיפְהָארן צוּ נָעהן עֶססֶען בַּיי
בְּרודְן 'קאנן זִיא נָאךְ פוּן כַּעם אֶפְשֶׁר אוֹיסְטרַאכְטען אוֹיף אִיהם אַבִּלבּל,
אַ שִׁקֵר בִּלְבּוּל, אוּנ בָּרוּך וֶועט מִסְתָּמָא איהר מָעֹהר נְלֹיבֶּען פַּאר אִיהם אוג
וֶועט זִיךְ אָן אִיהם נֹוָקֶם זַיין .. וִויא פּוֹטִיפַר מיט יוֹסֵתֹן י-
נִישְט בָּרוךּיס נְקְמָה הָאט אִיהם נֶעשְׁראְקֶען, נוּר טָאמֶער דֶערְוֵויסְט וִךְ
מִירֶעלֶע,, זַיין ומַלְאָָ", זַיין געֲרִינָה', זַיין ;מַשְׂאֵת נַפְשׁוֹ"... אוג וִויא וֶועט עֶר אִיהר
דֶערקְלֶערן, אַז עס אִיז נור אַבַּלְכּוֹל, אַ שֵׁקֹר מוּחלְט , וַוייל זַיין הַארץ קאנן
גָאר צוּ אַזֵא בָּאזֶער מַחֲשָׁבָה נִישְׁט קוּמֶען וי
דִיא דַאֲנָה הָאט אִיהם פֶערפִינְסְטֶערְט זַיינֶע אַללֶע לִיכְטִינֶע הָאפְפנעְֶען,
וָואס הָאבֶּען זִיךְּ פְּרִיחֶער אִין זַיין מוֹחַ גֶעמִישְט פוּן זַיין אוֹיסְצֵייכֶּענֶען זִיך
מִיט זַיין זִינְגֶען פַּאר אַללֶע בַּעֲלֵי כַּתִּם אוג נָאךְ מָעֵהר פַּאר אֵיהר..
אוֹיף מַארְנֶען, וֶוענן ער הָאט נָאךְ גֶעדַאוֶוענְט הָאט אִיהם עִפִּים אֵנִיט
בֶּעקַאנְט יוּנגֶעל אַ בְּרִיוֶועלֶע דֶערְלוּנגְט אוּג אִיו בַּאלֶר. עֶנְטְלָאפּען גֶעוארן .
אַו עֶר הָאט דִיא הְּפִילין צזַאמֶנְגֶעלֶעט הָאט עֶר דָאס בְִּיוֶועלֶע גֶענוּמֶע
לַייענֶען :
צוּם הָאכֶערֶעל פִיעל גֶעשָׁאטְְטֶען אַקְטְוָארֶען, (אוֹיף מֵייטְשׁ חַייכְט עָם:
שׁוֹי-שפּיעלֶער) דֶער וָואס הָאט יֹסֵף גֶעשְׁפִּיעלְם!!ו!ון
אִיך הָאבּ דיא עִהרֶע אֵייךְ צוּ מֶעלְדֶען, הָאכֶעֶרֶעלֶער חערר, אַז אַייִער
שְפִּיעלֶען אוֹיף דֶער בִּיהנֶע אִיז מִיר הָאכְסְט גֶעפָאללן ו.. אִיך בִּין זֶעהר עֶנְטְצִיקְט
פון אַייֶער זְִגֶען. מִיט אַזֵא שְׁטִימֶע מָאג זִךְּ בֶּערִימֶע דֶער גְרַאסְטֶער
אַקִטְוָאר אוֹיף דִיא גְרָאסְטֶע פקַאנְצֶערְטֶען !... אִיךְ שִיק אִייךְ טֵיין דַאנְק פַאר
פִיעל פֶערְנְנִינֶען, וָואס אִיהר הָאט מִיר פֶּערְאורוַאכְט, דָאס הֵייסְט: וָואס אִיךָ
הָאבּ גֶעהַאט, בָּעת אִיךְּ הָאבּ אַייךְ גֶעהָארט אתת אוֹך גֶעזֶעהֶען..
אִיךְ הָאפפֶע אוֹיף אַייֶער עֶרֶעלֶע הֶערְצֶענְס גֶעפִיהלֶע, אַז אִיהר וֶועט
מִיר פֶערְצֵייהֶען, וָואס אִיךּ, אֵלֶם פְּרֵיילֵיין, נָעהם מִיר מוּטְהִינְקֵייט צוּ אַייךְ צו
שְׁרייבֶּען ... הָאטְשׁ אִיהר הָאט נָאך מִיט מִיר קיין בֶּעקַאנְטְשַׁאפְטְלִיכְקֵייט נִיט ,
אין
= שא =
אִין דיא נְרוֹיסֶע שְׁמָאדְט, אִין וֶועלְכֶע אִיךְּ הָאבּ בֶּערֵייוְט, אִיז שׁוֹין דיא מָאדע
אַזױי, אַז אֲפִילוּ אַ פְרִילֵיין מָאנ אוֹיך שָׁאטְצֶען אוג אַבְטֶען גְרוֹיסֶע טַאלַאנְטֶען
ויא אִייערֶע.. בִּפָרט דָא אִין אוּנְזֶער פִינְכְטֶערן פְּרָאוינְץ שְׁטָארְטֶעל, וָואס דיא
דוּמֶמֶע פַאנַאטִישֶׁע לֵייטֶע, (דָאס הֵייסְט: דִיא סְחִידִים) פַארְשְׁטֶעהֶען נִיט וֵויא
אַייךְ צו שָׁאטְצֶען אוג צוּ אַכְטֶען, אוּג הָאבֶּען נִישְׁט אַזֵא נְעפִיהל פָאללֶעס
הֶערץ פַאר אִיֶערֶע הָאכֶעֶרֶעלֶע גֶעפִיהלֶע!! אַלָא, מַיין עֶרֶעלֶער הָערר, ווע
אִיהר פֶערְשְׁטָעהן, אַז דָאס שְׁרַיבְּט נִישְׁט אַבִּי וֶער ו.. וִוילְט אִיהר וִויסֶען
וֶוער עִם וִוינְשְׁט אַייך גְלִיקְועלִינְקֵייט אוּג גְרוֹים עִהרֶע מִּיט פִּיעל נושס, פון
נַאנְצֶען טִיפֶען גֶעפִיהלְפָאלֶען הֶערְצֶען, זָאללְט אִיהר אַזוֹי נוּט זַיין געהן שְׁפַּאצִיערֶען
קַינְפְטִיגֶען זָאנְנאַבֶּענְד (שַׁבֶּת) פַאר נַאכְט צוּ דֶער בְּרַיקֶע, וֶועט אִיהר זֶעהן
אַ פְּרִיילֵיין מִיט אַ וַוייסֶען שַׁאל אוּנ מִיט א וֵוייסֶען פֶעדֶער אוֹיפֹן הוט מִיט
הַאנְדשׁוּהֶען.. אוג אַז זִיא וֶועט זִיךְ אָבְּשְטֶעלן וִויא זִיא וֶועט אַייךְ דֶערוֶעהן ,
וֶועל אִיךְ עם זיין וויי
אִין טֶעאַטֶער, וָאס אִיהר הָאט גֶעשְׁפִיעלְט, בִּין אִיךְ דִיא צְוייטֶע נֶע-
זֶעסֶען, פוּן מיין פְרֵיינְדין מארֵי, בְּרַינְדֶעלֶעס טָאכְטֶער, מִיט אַ פָאבֶער אין הַאנֶר,
צום וִוירֶערְזֶעהן, אַדיַע וו"
קֵיין אּנְטֶערְשְׁרִיפְט אִיז נִיט גֶעוֶעז.
דֶאם בְּרִיוֶעלֶע הָאט נָאך אַ טִיפֶּערן אַיינְדרוּק גֶעמַאכְט אוֹיף הֶערְשֶׁעלֶען, אוּנ
אֵיהם הָאט פֶערדְרָאסֶען, וְואס עֶר הָאט טֶעאַטֶער גֶעשְׁפִּיעלְט : עִם הָאט אִיהם
גֶעדַאכְט, עֶר אִיז שׁוֹין זִינְדִיג פַאר נָאטט , וָואס,ער לִייענְט נָאר אַזֶעלְכֶע ִינְדִיגֶע
ְּרִיוֶעֶעךְ. יי :
עֶר הָאט דִיא נְמֶרָא דֶערמַאנְט, וָואס זִיא דֶערצָאהלְט, אַז טֵאקִי נור
דַארִיבֶּער אִיז יוֹמֵם גֶעשְׁטְרָאפְט גֶעוארֶען מִיט דֶעם נִסְוֹן פון זְלִיכָהן, ווייל
עֶר הָאט זִיךְּ אִיבֶּערגֶענוּמֶען מִיט זַיין שָׁאנְקֵייט, אוּנ אַבְשָֹׁם בֵּן דָוָד אִיז
גֶעשְׁטְרוֹיכֶעלְט גֶעוָוארֶען דוּרְךּ זַיינֶע לַאננֶע הָאאר נור דֶער פַאר, וָאס עֶר
פְלֶענְט זיךְּ מִיט זַיינֶע הָאאר פוּטְצֶען אוג גְרייוְלֶען חַן צוּ גֶעפִינֶען. אוג חָאטְשׁ
עֶר, הֶערְשֶׁעלֶע, הָאט זִיךְ קֵיינְטָאל נִישְׁט בֶּערִיהמְט מִיט זַיין שֶׁאנַקִייט, אָבֶּער
פַארץ שְׁפִילֶען הָאט עֶר אוֹיךְ זֵיינֶע הָאאר גֶעקְרַייזֶעלְט, אונ הָאט אוֹיךְּ א הָנָאֶה
גֶעהַאט אִין שְׁפִיגֶעל קוקענְדִיג וִויא שָׁאן עֶר אִיז אִין דִיא גֶעגֶערַאילְְקֶע קְלֵיידֶער
וֶועלְכֶע עֶר הָאט אָנְגֶעטְהוּן
;וֶוער נויים, הָאט ער מִיט גֶעוִויססֶענְס בִּיססֶע צוּ זִיךְ גֶערֶעדְט, /עֲבֵרָחּ
גוררת
= 55 --
נֹרָרֶת עֲכַרְה' , אִיךְ קאנן נָאךְּ חָלֵילֶה צוּ אַ מַכְשֹל עוֹן קוּמֶען.. אונ ואס
וֶעט זִיא זָאגֶען?
גֵיין, מִירֶעלֶע ! דוא בִּינְט מַיין מַלְאֶךְ, מֵיין יִצֶר טוֹב! טְרַאכְט אִיךְ פז
דִיר, קאנן אִיךְּ דֶעם יֵצֶר הָרַע אַ פַיי אוֹיסְשְׁטֶעללֶען!..*
אַ נַאנְצֶען שַׁבָּת אִיז עֶר פון בֵּית הַמֶדרְשׁ נִישְׁט אַרוֹיס אוּנ הָאט גֶעלֶערְנְט
מִיט הַתְמּדָה; חָאטְשׁ עֶס אִיז שׁוֹין בֵּין ַזִֵנִים גֶעוֶוען, וֶוען זֶעלבּסְט אַ יְשֵׁיבֶח
בָּוּר מָאג שְׁפַּאצִיערֶען גָעהן . אוג אַללֶע חֲבֵרִים זִינֶע זֶעגֶען טֵאקִי גֶענַאנְֶען
צוּ דֶער בְּרִיק כּוּנם שְׁטַאדְטֶעל זֶעהֶען וִויא דֶער אַייז הֶערְט צובְּרַאכֶען או
דִיא טֵּייךְ טְרָאנְט אַוֶועק גֶעהִילְץ אע פַּארְפְלייצְט אַרּמִגֶע הַייְלֶעךְ : עו
אָבֶּער הָאט זִיךְ נִישְׁט גֶעוָָאלְט טְרֶעפֶּען מִיט דֶעם אובֶּעקיינְטֶען בְיֵיילֵין ,
וָואס הָאט אִיהם דָאס בְּרִיוֶועלֶע גֶעשְׁרִיבֶּען, אוג אִיז אַללֵיין אִין בֵּית הַמַדְרֶש
גֶעבְּלִינֶּען .
פַּאר נַאכְט הָאט עֶר יאַשְׁרֵי תְמִימִי דֶרָד" נֶעזָאנְט מִיט אַזֵא אונְמִיטְהִינֶען
נָגו, נְלִיךְ דיא וָארְטֶער פוּן דיא פְסוּקִים וָואלטֶען נור זַיין װאעֶר, זַיין הרז
אוֹיסְגֶערֶערְט .
נָאךְּ. טְרֹיֶעוִינֶער אִיו ער גֶעוָארן דֶעם קוּמֶענְדֶען מִיטְוָוך: ער הָאם
גֶעהָאפְט מִירֶעלֶען הַיינְט צוּ זֶעהן , אִיצְט הָאט ער מוּטָה גֶעפִיהלְט מִיט איהר,
צוּ רֶעדֶען,, אֲפִילוּ צוּ זִינְגֶען פַּאר אִיהד אוֹיבּ זִיא וֶועט נוּר בֶּעטֶען; נוּר מִירֶעלע
אִיז נִיט אַרוֹס פוּן אֵיהר צִיטמֶער . אונ אֵיהֹם הָאט גֶעדַאכְט, זִיא אִיז אִין כַּעס
אוֹיף אִיהם . דוּרכְגֶעהֶענְדִיג דוּרְכץ קִיךְּ הָאט דְבורה!קֶע, בְּרַינְרֶעלֶעס דִינְסְט מָארֶעל,
אוֹיף אִיהם אַ קוק נֶעמְהון אַזוֹי ויא זִיא וָואלְט אִיהם אִין אוֹיֶער אַרַיינְגֶעשְׁריעֶן:
אִידּ ווַייס: דוּא מֵיינְסְט נִיט אַזוֹי דָאס עֶססֶען ויא דָאס פְרַיילֵיין ."
אַהוֹיפְנֶעהֶענְדיג . הָאט עֶר בְּרינְדֶעלֶען בֶּעגֶענֶענְט, זִיא אִיז מִיט שמח
רֶעם שַרְבן גֶענַאנְגֶען. אַז זִיא הָאט אִיהם ועְזֶעהן, הָאט זִיא אִיהם גֶעפְרָאגְט,
צִי מֶען הָאט אִיהם עֶספֶען גֶעגֶעבֶּען ז אע עֶר הָאט גֶעפִיהלְט, אַז דָאס בֶּערִיהמְט
זִיא זִיךְ פַאר שְׁלמהץ, וָואס זִיא נִים אַיְשִׁיבָה בְּהוּר אַ טָאג; ער זָאל עס
וִויסֶען אַ מחוּהּן צוּ דֶערְצָאהלן,
פִינְסְטֶער וֶענֶען אִיהס ריא נַאססען גֶעוָוארן, חָאטְשׁ דִיא זּנָן הָאט אַזֹ
לֵיכְטִיג גֶעשֵׁיינְט. --זַיין זאָן אִיז מִיְרֶעלֶע; אָבֶּער זִיא וֶועט בַּאלֹד אַבַּלֶה
וֶערן -- הָאט זַיין האי ץ גֶעשְׁריֶץ --אוג אִיךְ וֶעל מָעֹהר טֵיין לֵיכֶט נִישְׁט
זְעהן 1"
קּמֶענְדִי אִון בֵּית הַמַדְרְשׁ אִיז עֶר אוּמְגֶעַאנְגֶעץ חִן אע צוריק: אַלְץ
מאס
6 יט
וָואס עֶר הָאט דָא גֶעזְעהן אִיז קאלט אוּג אוּנְמִיטְהִיג גֶעוֶועזן.. איהס הָאט זִיךְ
ֶעוָואלְט זִיך זֶעטְצֶען לֶערְנֶען,תְֵּלִים זֶאגֶען, צורִיק פְרוּם וֶוערן ויא אַ מָאל ,
נור ער הָאט דִיא וָוארְטֶער פוּן דֶער נְמָרֶא נִישְׁט גֶע קָאנְט אָנְהַאכֶען : זֵיי זֶענֶען
עִפִּיס אוּמְנֶעשְׁוואוּמֶען וִויא אִין אַ יִם טֶהרֶערן, זֵיי הָאנֶּען זִיךְ אִין דִיא לוּפְטֶען
אוּמְגֶעמְראגֶען פַאר זַיינֶע אוֹינֶען, אונ דָאס הַארְץ נאיעט אוג טָאצֶעט אַזֹ
וִויא אַ וָוארֶעם וָואלט דָארְט גֶעזֶעסן ==
זַיינֶע חֲבֵרִים הָאבֶּען שׁוֹין נֶעהַאט אַ יָדיְעָה וָואס פַאר אַ רוֹשֶם הֶערְשֶׁעלֶעס
יֹמַרָאללֶע הָאט גֶעלַאזֶען אִין דיא הֶע צֶער פוּן שְׁטארנינֶע בִייִלֶעךּ.
נִישְׁט אַלְלֶע זֶענֶען אַזֶעלְבֶע תְּמִימִים אוג אונשולרִיגֶע גֶעוֶעון ויא עֶר ז
עָם הָאבֶּען זִיךְ אוֹיךְ אִין דָע ר יֵשִׁינֶה , װיא אִין יֶערֶער אַנְדֶערֶער יְשִׁיבָה
אַזֶעלְכֶע בְּחוּרִים גֶעפוּנֶען, וָאס הָאבֶּען שׁוֹין זֵייעֶר רָאמַאן אִין הֶערְצֶען גֶעטְרָאנֶען,
אָפָּשֶׁר גָאר אֶהן אֵייגֶענֶער שׁוּלְד, אֶהן אֵייגֶענֶעם וִויללֶען, נוּר וַוייל זֵיי זֶענֶען
אִין דִיא יָאהרֶען גֶעוֶועזן , וֶוענן דֶער רָאמַאן קוּמְט נִישְׁט גֶערוּפֶען אונ גֶעפִינְט
זי , נִישְט גֶעוּכֶם י=
דָאס יְשִׁיבָה בָּחוּרְשֶׁע הַאַרץ הָאט אוֹיךְּ יוּנְג בָּלוֹט אוּנ זַיין לֶעבֶּען הָאט
אוֹיךְ אַ פְרִיהלִינְג! ... שֵׁיינְט דִיא זוּנן אַרוֹים אוּנ שִׁיִקט אַ וַוארֶעמֶען פְרִיהלִינְגס
שׁטְּרֵאֹהל אוֹיף דֶער וֶועלְט, שְפְרָאצֶען אוג עֶנקְטויקְלֶען זיך בְּלוטֶען שָׁאנֶע
אוּנְטֶער אַ הֶעק, עֶרְנֶעץ אִין אַפֶערְואהרְלָאזְטֶען וִיְקֶעל, פוּנְקְט וִויא אִין דֶעם
פּרָאכְטִינֶען פִיעל בֶּעפּוצְטֶען נָארְטֶען!... דיא נַאטוּר אִיז גוט צוּ אַללֶע אִיהרֶע
בֶּעשָׁאפֶענִיס אונ פֶערְגֶעסְט נִיט אוֹיךְ דֶעם פֶערְשְׁטוֹיסֶענֶעם יְשִׁיבֶה בְּהוּר אִנִ
בֵּית הַמַדְרֹשׁ אוֹיף דֶער טְרוקענֶער הַארטֶער בַּאנְק! נור וִיא יֶעדֶע פֶּערְוָואתי
לָאוְטֶע צוּטְרֶעטֶענֶע בָּלום פֶערְלִירְט אִיהר רֵיחַ אוג שָׁאנְקֵייט פָּאר דֶערְצַייט ,
אַזוֹי וֶוערְט אוֹיךְּ דֶער יְשִׁיבָה בָּחוּר'שֶער רָאמַאן, זְעהר אֶפְט, מִיט דיא פִיס
צוּטרֶעטֶען, אוּנ אַנְשְׁטַאט אִיהם אוֹיסצוּבִילְרֶען, ער זָאלל וֶוערן אַ מֶענְשׁ, וֶוערט
אֶפְט פֶּערְדַארְבֶּען זַיין אונשולר מִיט זַיין גֶעזוּנְד צװַאממען =.
פון הֶערְשֶׁעלֶעם חֲבֵרים זֶענֶען אוֶעלְכֶע אוֹיךְּ גֶעוֶוע, אוּנ פוּן דיא הָאט
עֶר פִיעל גֶעלִיטֶען אוּג גֶעמוּוְט שְׁויינֶען,
יֶעדֶען טָּאג הָאבֶּען זֵייא אִיהם יָדיעוֹת גֶעבְּרַאכְט וֶועלבֶעם מַאדֶעל אִיז
שׁוֹין אִין אִיהם פֶערְלִיעבְּט אוּנ וֶועלְכֶעס - הָאט בְּדַעָה עֶרְסְט זִיןּ אִין איהם צוּ
פֶערְלִיעֶּען אונ זוּכֶט אַ גֶעלֶענֶענְהֵייט מִיט אִיהם זִיךְּ צו בֶּעקֶענֶען .
זֵיי הָאבֶּען אִיהם אוֹיךְ עֲצוֹת אוג גֶענִיטְקֵייט גֶעלֶערְגְט וִיא אַוֹי זִךְ
צו פירען
זא. 2
צוּ פִיהְרֶען, עִם זָאלל אִיהם גֶערָאטְהֶען, דיא ,קאפ זֵיי צוּ פֶערְְרִייֶען א יֹצֵא
זין פַאר אַללֶעמֶען , |
עֶר פְלֶעגְט רוֹים וֶוערן פון בִזָיוֹן, אוּנ זֵיי פְלֶענֶען פוּן אִיהם לַאכֶען , אִיהם
אְָרוּפֶען יבַּעל נַאֲוָה ו' ,צֶבע ו' וָאם עֶר פֶּערְשְׁטֶעלְט זִיךְ פַאר זֵיי פַאר אַזַא
תָּמִים .
עֶר הָאט נוּר אֵיין טְרָאסְט נֶעהַאט אִין דֶעם מַאַמֶר פון דֶער נְמֵרֵא: ייהַא
הָָקִי ממִי שְׁחוֹשׁדין ְאֵין בּוֹ ו
אִין זַיין בָּנְנֶען אוג טְרַאכְטֶען וֶענֶען טרֶעלֶען הָאט עֶר קיין זיר אע
ִינְרִיגֶע מַחֲשׁבָה נִישְׁט גֶעפונֶען,
אַיינְמָאל אִיז אוֹיךְ צו רעד גֶעקוּמֶען וֶוענֶען מרֶעלֶען .
- כְּאִמָה כֵּן בָּתֵּת ן הָאט אֵיינֶער אַזָאג נֶעטהוּן, ויא דיא מַאמֶע
אַ-ן-אַרוָדֶה, יִמַח שָׁמִה, אַזוֹי אִיו ריא טָאבְטֶער אַ בַּעל נַגוְה'שֶע ! וִויא דִיא מַאמַע
אִיז דִיא רַייכְסְטֶעץ, אַזוֹי איז דִיא טָּאכְטֶער דיא שָׁאנְסְטֶע אנ גֶעבִּילְרֶעסְטֶעו
וִויא דִיא מַאמֶע פֶּערְנִינְט אַ יְשִׁיבֶה בָּחוּר דֶעם בִּיסְסֶען בְּרוֹיט נִישְׁט, אַזֹי
פֶּערְנִינְט דִיא טַאכְטֶער אֲפִילוּ נִישְׁט אַ קוק צוּ טְהוּן אוֹיף אַ יְשִׁיבֶה בְּחוּר ... אַ רוחַ
אִין אִיהר אונ אִין אִיהר מַאמֶען אַרַיין !
-- הָארְסְטוּ, הֶערְשֶׁעלָע, הָאט זִיךְּ נָאךְ אֵיינֶער אֶבְגֶערוּפֶען, וָואלְט אִיךְ
גֶעועון אוֹיף דַיין אֶרֶט , כְּלוֹמָר, אַזֹי מֵיינְט דֶער פָּסוּץ ! אַז אִיךְ וָואלְט עסֶען
יָאהר צֵייט בַּיי בְּרַינְרֶעלֶען, הָאבֶּען דַיין שְׁטִימֶע, דיין חַן, אונ וָואלט מִיךְ
אַזוֹי אוֹיסְגֶעצֵייכֶענְט וִויא דוא אִין יוֹסף' -- וִויא אִיךְ בִּין אַ יוד , אַז זִיא וָואלְט
זִיך אִין מיר פֶערְלִיענְּט, בָּאדֵי זִיא מִיט אִיהר מַאמֶען וָואלְטֶען אַ כַּפָּרָה וָוערן!
זֵיי אַ מֶענְשׁ אוּנ זָעה קוֹנָה עוֹלֶמֶךְּ בְּחַיֶיךְ צוּ זַיין!.. גִיט פֶּערְנֶעם, אַז זִיא אִיז
דִיא עֶרְפְטֶע יְפַּת תּוֹאַר אוג דיא רַייכְסְטעג. גֶערֶענְק נור זָאללְסְט קין בַּעל-
נַאוֶה נִישְׁט וֶוערן אוּנג פֶערְגֶעסן מִיר מִַּיר טוֹבָה צוּ זַיין פַאר מַיין עֹצָה !
-- דְבָרִים בְּטֵלִים וּמְכוּטָלִים! הָאט זִיךְּ אָבְּגֶערוּפֶען נָאךְּ אֵיינֶער, צו הוֹיךְ
טָאהר מֶען זִיךְּ נִיט אָנְמֶענְטֶען ; מֶען קאנן אַרְאבְּפַאלְלֶען אוג. צוּבְּרֶעכֶען האלו
אוג אַקען !
- נָאר קֵיין רַאַיֶה נִישְט אַז נִיט ו הָאט אַ פִּיערְטֶער אַ נָעֹשְׁרֵיי גֶעטְחוּן-
רוֹצָה אִשָׁה בְּקֹב וְתִפְלוֹת מַעֲשָׂרה קכִּין וּפְרִישׁות!
- נָשִׁים דַעְתְּן קַלָהוּ אַז מֶע הָאט שֵׂכָל קָאנן מֶען נֹבַר זַיין זֵייער
מַוָהוּ הָאט נָאךְ אֵייגֶער זַיין מֵיינונְג גֶעזָאגְט.
-- מִנָקָן ז פוּן נַואנֶען אִיז נֶעדְרוּנגֶען, אַז זִיא אִיז שׁוֹין נִישְׁט פֶערְלִיעבְּט ז
האט
: -- 58 --
הָאט אַ צונֶעקוּמֶענֶער גֶעפְרַאנְט מִיט א נִמָא נן -- אִיך קאנן שְוָארן, אַז זי
אִיז שׁוֹין אֵיינְגֶעקָאכֶעט אִין רִיר, הֶערְשֶׁעלֶע! אוּג, דוא שוֹמָה, וֵוייסְט דַיין גְליק
נִישְט וִויא צו גֶעפִינֶען !
--וּמִנקן, פוּן וַואגֶען אִיו דָאס גֶערְרוּנְגֶען אַו יְאו הָאבֶּען אַללֶע אַ פְרָאנ
גֶעטְהוּן מִיט דֶעם זֶעלְבֶּען נִמִרֵא נָגוּ ,
-- אִיךְ לֶערן דָאם אָבּ פון אַ קל וְחוֹמֶר אוג פון אַנְזָרֶה שְׁוָה! הָאט
ואס הָאבֶּען דִיךְ צום עֶרְסְטֶען מָאל גֶעזֶעהן אוג וֵוייסֶען נִיט דיינֶע מַעלוֹת , -
וֶענֶען אֶהן אַ קָאפּ אוג אָהן אַ הַארְץ אַוֶעק, אַז זֵיי הָאבֶּען דיך אֵלִם מִשְׁנָה
למ מִצְרַים גֶעזֶעהן: הֵיינְט בְּריינְדֶעלֶעם טָאכְטֶער, וָואס זיא זָעהט רִיךְ אַללֶע
מִיטְואךְ פוּן נָאהֶענטֶען, וָואס אֲפִּילוּ איהר מאמע דִיא אֲרורָה, יִמַח שְׁמָה,
קאנן דיך נִיט אֶבְּלוֹיבֶּען פַאר דֶעם חַן וָואס דוא הָאסְט אִין אִיהרֶע אוֹינֶען,
מִבָּל. שַׁכֵּן אַז זיא מוז דִיךְּ לֵיעבּ הָאבֶּען!.. הָאסְט דוּא אַ קל וָחוֹמֶר ; פוּן דֶער נְזָרֶה
שְׁוִה אִיז נָאךְּ מָעהר רַאַיֶה ! נָאֲמַר זִינְגֶען" בַּיי אֵיין מָאדֶעל, וָואס אִיךְ וויל
ִישְׁט פּרֵשׁ בִּשְׁמֶה זַיין, ְנָאֲמֵר זִינְנֶען' בַּיי בְרַינְדֶעלֶעם מֵיירֶעל; לֶערְנֶען מִיר
דֶערְפוּן אֶבּ : אַזוֹי ויא יֶענֶם מֵיירֶעל אִיז אין דִיר אַיינְגֶעקַאכֶעט אוג שְׁמַארְכּ וֶוענן
וִיא דֶערְמַאנְט דַיין נָאמֶען, פַאר וָואס ? וַוייל זִיא הָאט אַ גָעפִיהל אִין זִינְגֶען, אַזֹ
הָאט בְּרַיינְדֶעלֶעם בַּת יְחִידָה נָאךְ מְעהר גֶעפִיהל אִין דַיין קוֹל נְנִינָה , אוּנ אִיז
על פִּי כָבְרָא מְהוִב דִיךְ צוּ לִיענֶּען לְכֶל הַפָּחוֹת אַזוֹי וִויא יֶענִם, וָואס אִיךְ
וֶועל דיר אַ מָאל מְנֵלֶה זַיין וֶוער זִיא אִיז |
דֶער קל וְחוֹמָר אוּנ דִיא נָזֵרֶה שְׁוָה זֶענֶען אַללֶעמֶען גֶעפָאללן, אע עס
אֵין בְּהְֶכֶּם כֶּלֶם גֶעבְלִיבֶּען, אַז בְּרַינְדֶעלֶעס טַאכְטֶער אִיו אִין הֶערְשֶׁעלֶען
פֶערְלִיבְּט ; נור ער אִיז א שוֹמָה אוּנ אִיז עְתִיד לִיתֵּן אֶת הַדִין אוֹבּ ער
וֶועט נִישְׁט וֶוערן בְּרַיינְדֶעלֶעם אֵיידֶעם בְּהוּפָּה וּקְדוּשִׁין כַּדרת מֹשָׁה וְיִשְׂרָאֵל,
-- וָואס זַאנְסְטוּ 3 הָאבֶּען אִיהם אַללֶע אַ פְרָאנ נֶעטְהוּן ,
הֶערְשֶׁעלֶע הָאט נָאךְ אֶנְפַאנְנם כּחַ גֶעהַאט זִיךְּ צוּ פֶערְשְׁטֶעלן, אונ הָאט
עֶם גֶעהָארְט גְלֵייכְנילְטִיג; נור בִּיְלֶעכְייו הָאט אִיחם דֶער כֹּחַ פֶערְלָאוֶען, זַיי
נֶעזִיבְט אִיז טִינוּטֶענְוייז הֹיט אוּג בְּלַאס גֶעוָוארן, דָאס הַארץ הָאט גֶע קאכְט,
ואס זַייגֶע חֲבֵרִים רֶעדֶען אַזֶעלְכֶע דָבָרִים רָעִים אוֹיף בְּרַינְרֶעלֶען אונ נָאךְ
מָעהר , אוֹיף זַיין גְעֲדִינָה", זיין לֵיכְט אוּנ זַיין זּנָן; נוּר טָּאמִיר דֶערְוֵויסְט מֶען
זִיךְ דוּרְךְָ זַיין כּעּם דֶעם סוֹד וָואס בַּיי אִיהם אִין הַארְצֶען אִיו, הָאט עֶר דֶעם
יקאפּ אַיינְגֶעבּוֹינֶען אוג נִישְׁט גֶערֶעדְט אֵיין וָוארְט .
| :
2 289 |
אַז זֵיי זֶענֶען אָבֶּער שְׁטַארְק צונֶעשְׁטַאנֶען, עֶר זָאלל זָאנֶען ואס קלערש.
עֶר? הָאט עֶר גֶעאָנְטְוֶוערְט מִיט א פָּסוּק פון הְּהְלִים;
- וְאַתָּה דָמִית , אונ איהר מֵיינְט, הַיוֹת אֲהָיָה כָמוֹךְ, אִיךְּ זָאלל אַזֹײ|
אוּנפֶערְשָׁאמְט זַיין וִויא אִיהר ? זָאג אִיךְ אַייךְ: נֵיין ! נִישְׁט לוֹמְדִי הוֹרֶה , נור
עוֹזְבֵי תּוֹרֶה, פּוֹרְעֵי מוֶּר זייט אִיהר ! לא דִי , וָואס אִיהר טְהוּט אֶפְשֶׁר מַעֲשִׂים
וָואס אִיז אַ חַרפָּה אֲפִּילוּ בִּמְחַשְׁבֶה צוּ טְּרַאכְטֶען, זייט איהר נָאךְ מְנַבֵּל פָּה אנ
בּערִיהמְט זִיךְּ דֶערְמִיט אִין א מקום קדוש !
חוּץ דֶעם זַייט אִיהר מוֹצֵא לַעַז אוֹף אַ יּרִישֶׁע טָּאכְטֶער אונ רֶערְט מִיך
די איך יִרְצו נשק אן איעטע היה |
-- שׁוֹמָה, פָּתִי וְנַם הָרוּחַו הָאבֶּען צְוֵויי מִיט אַ מָאל נֶעאָנְְוֶערְט : ריא
אִיבְּרינֶע הָאבֶּען בְּבֹשֶׁת פָנִים גֶעשׁויגֶען , |
-- מוּטָב שְֶׁהְיָה שׁוֹמָה וְלֹא אֶהֲיָה רָשֶׁע! הָאט עֶר, זִךְ אֶבּקֶעהרֶענְדִיג פון
זֵיי, גֶעזָאגְט, צוּגֶעהֶענְדִיג צוּ דֶער נְמָרֵא , הָאט ער אוֹיף זִיך דֶעם פָּסוּץ נֶע
ַייעֶנְט יאַשְרֵי הָאִיש, וְאהל אִיז דֶעם מֶענְשֶׁען, אֲשֶׁר לא הָלֵדּ בַּעֲצַת רְשָׁעִים,
וָואם אִיז נִיט גֶענַאנְגֶען אִין דֶער רַאטָה פוּן רְשָׁעִים, וְֶּרךְּ חֶטָּאִים לֹא עָמֶ , |
אונ אִינם וֶועג פוּן זִינְדִינֶע אִיז עֶר נִיט גֶעשְׁטַאנֶען וּבְטוֹשֶׁב לַצִּים לא יֹשֶׁב ,
אִין אַ זִיטְצוּנְג פוּן לֵצִים, פּוּסְטַאפַּאשְׁנִיְדֶעם, בֶּערֶעדֶער , לְצנוֹת-טְרַייבֶּער-אִיו ער
נִיט גֶעזֶעסן ; וָואס דֶענן טְהוּט עֶר? כִּי אִם בְּתוֹרַת ח' הֶפְּצוֹ, נִייֶערְט אִין נָאטם
תּוֹרָה אִיז זַיין בֶּענְעהר, וּבְתֹרְתוֹיְהָנָה יוֹמֶם וְלילָה! אוג אִין לֶערנֶען פֶערְבְּרֶענְְט
עֶר טָאג אוּנ נָאכְט !."
מִיט דִיא וָוארְטֶער הָאט ער צוּרִיק אָנְגֶעהַייבֶּען לֶערְנֶען טיט דֶעם וֶעלְבֶּן
בְּרֶען ויא אַ מָאל, אונ הָאט גֶעהָאכְט דוּרְךְ דֶעם גֶעהֵיילְט צוּ וֶערן פון זַיינֶע
אָפֶענֶע פֵּיין אוג בֶּעהַאלְטֶענֶע װאוּנְדֶען .
ױ
בַּעֲצַּת רְשָׁעים אִיז הֶערְשֶׁעלֶע נִיט גֶענַאנְגֶען, אִין וֶועג פוּן ריא זִנְִינֶע-
נִיט גֶעשְׁטַאנֶען, אוּנ אִין אַ זִיטְצּנְג פון זֵיינֶע לַצנוֹת'רֶערֶענְדֶע חֲבֵרִים אִיז עֶר אוֹיךְ
נִיט גֶעזֶעסן; אָבֶּער לֶערְנֶען ויא אַ מָאל, טָאג אוג נַאכְט לֶערְנֶען הָאט עֶר שׁוֹין
נִיט גֶעקָאנְט! דָאס פֵייֶער, וָאם הָאט שְׁטִיל אין זַיין הַארְצֶען גֶעבְּרֶענְט אִז
הייסער
-- 600 =
הַייסֶער גֶעוֶועזן ויא דאס פייֶער פוּן דֶער תּוֹרָה אוּנ אוּמְזסְט הָאט עֶר נֶעוּכְט
פַייעָר מִיט פַייֶער צו לֶעשֶען .
צייטֶענְוייו הָאט ער מִיט זַיין הֶערְצֶען שְׁטַאהְקֶע אונ לַאנְגֶע וִּוּחִים גֶע-
הָאט; ימֵה תִּשְׁהּוֹחֲחִי נַפְשִׁי וּמַה תַּהֲמִי עָלִי ? וָואס וִוילְסְטוּ הַארְץ, וָואס רוֹהְסְט
דוּא נִישְׁטּ אִין מִיר? הָאבּ אִיךְּ דֶענן קיין חַן אוּנ קֵיין כָּבוֹר נִישְׁט גָענוּג ?
זֶעגֶען דֶענן נִיט מִקְנֵא אַללֶע מֵיינֶע חָבֵרים מֵּיין נָאמֶען , מיין זינְגֶעץ ר אוּג
וָואס וִוילְסְטוּ נָאךְל" הָאט עֶר גֶעַענָהֹט ,
אִיךְ וִויל נָאר נִישְׁט, נָאר נִישְׁט! נִישְׁט קיין רֵייכְקֵייט, נִישְׁט קיין כְּבוֹר.
מִיר אִיז אַזוֹי גוּט ויא אִיךְ בִּין; נור דוא הַארְץ, וִויללְסְט, נור דוא הָארְץ,
פָּאנְְסְט... דוא בִּיזְט קְרַאנְק, שְׁטַארְק קְרַאנְק אִין מִיר !..
אֵיין אַנְדֶערְשׁ מָאל, וֶוענן נִישְט וֶועלֶענְדיג פְּלֶעגְט זִיךְּ אִיהם דֶערְמַאגן
זַייגֶע חַבַרים'שֶׁע וָוארטער, פְּלֶענְט עֶר זִיךְּ פְרָאנֶען
;אִיז אֶפְּשֶׁר דָאס הארץ מֵיינְט קרַאנְק חוֹלַתאֲהֲבָת 1 אֶפֶשֶׁר אִיז דאס
אֲַבָהז
גֵיין, נֵיין ! אַהֲבָה אִיז אַ זִינְִינֶע יֹצֶר-הָרַע תַּאֲוה;ְנִישְׁט דָאס אָבּער וָואס
מֵיינֶע חֲבֵרִים זָאגֶען , אָדֶער וָואס בָּרוּךָּס טָאכְטֶער יל פון מִיר-וִיל אִיךְ!
אִיךְ וִיל זִיא נוּר זְעהן, נור הָארן נָאךְ אַ מָאל ויא זִיא זִיננְט !.. רֶעדֶען מִיט
אִיהר, זַיין נָאהֶענְט פון אִירר .. אִיךְ וִויל פַאר אִיהר זִינְגֶען, טָאג אוּנ נַאכְט
ִינְגֶען, פְרָאהלִיכֶע + אוּנ אוּנמוּטְהִיגֶע נְגוּנִים.. אִיךְּ וִויל זִיא מְרָאסְטֶען, וֶוענן זִיא
וֶועט פוּן טֵיינֶע נָנוּנִים צוּ וַויינֶען אֶנְהֵייבֶּען.. ,ויא וִויללְט זִיךְּ מִיר מִיט אִיהר
עֶוְנֶעץ אִין אַ ווייטֶען, טִיפֶע, גֶעדִיכְטֶען וַאלְד פֶערְבְלַאנְזֶען, װאוּ מֶען זָעהט
קיין הַיזֶער, קיין מֶענְשֶׁען נִיט, קֵיין וֶועג אוּג קֵיין שְׁטעג, נור בּוֹימֶער,
צַוייגֶען. אוּג בְּלֶאטֶער , בֶּערְג, טְהאלֶען, טֵייכְלֶעך מִיט קְוֶועלֶען וַאססֶער : אִיךְ
וָואלְט זִיא פַארץ הַאנְד אָנְנֶעמֶען אוּנ פִּיהרֶען זִיא וַוייט, וַוייט, אִיהר פֶער-
זיבֶערן, זיא זָאלל קיין מוְרְא הָאכֶּען ; אֲפִילוּ מִיט חַיוֹת רְעוֹת, וֶועל אִיךְּ מִלְהְמָה
הַאלְטֶען פַאר אִיהר!,, אִיךְּ וָואלְט זִיא צְוִוישֶען בְּלוּמֶען אוֹיפן וַייכֶען נְרְאו
אַוֶענֶעטְצֶען אע גֶעהֶען אָנקְלוֹבֶען טְהַיֶערֶע פֵּירוֹת זִיא צוּ רֶערְקְויקֶען: אַללין
וָואלְט אִיךְּ קֵיינְמָאל נִישט הוּנְגְרִיג זַיין, נִישְׁט דוּרְסְטִיג זַיין ; פַאר איה ר נור
וָואלְט אִיךְ זָארְנֶען, אִיהר זָאלל נִישְׁט פֶעהלֶען.. אוּג זִיא זָאלל מִיר זָאנֶען : זיא
וַוייס שׁוֹין וִיא גֶעטְרֵיי אִיךְּ בִּין אִיהר ! מָעֵהר וִויל אִיךְּ נִישְׁט, מָעֹהר נָאר
נִישְׁט וי
נפַאר וָואס זאלל דָאס אַ זִינֶד זַיין נֶעגֶען נָאטט 7 וָואלְטֶען מִיר דֶעגן נִישְט
פרום
עב =
פְּרוּם זַיין, נִישְׁט דַאוְונֶען, אונ נִישְׁט לוֹיבֶּען אִיהם מִיטֹ'ן נַאנְצֶען הַארְצֶען פַאר
זַיין חֶסֶד וָואס ער צוּשֵׁיידְט אוּנְז ניט ?,,,אוג פַאר וָואס עֶרְפִיללְט נָאטט דֶעם רָצוֹן
מֵיינֶעם נִיט ? וָואס וָואלְט אִיהם אַהרֶען מִיךְּ אַזוֹ גְלִיקְלִיךְ צוּ מַאכֶען ?.."
אִין אַוֶעלְכֶע הֲלוֹמוֹת הָאט עֶר דִיא נְמֶרֶא גֶעלֶעוְנְט, דִיא פְּסּקִים פון
תְּהִילִים גֶעזָאגְט, נִיט גֶעוואוּסְט וָואס ער לֶערְנְט, נִישְׁט גֶעהָארְט וָואס ער
זָאגְט, מִיְרֶעלֶע אִיז אִיהֶם פוּן מָאג צוּ טָאג טְהַייֶערֶער אוּג לִיעבֶּער גֶעוָוארן,
הָאטְשׁ עס זֶענֶען שׁוֹין צְוַויי מִיטְואדְים אַרִיבֶּער אונ ער הָאט זִיא נָאךְ אֵינֵ
מָאל נִישְׁט גֶעוֶעהן .
אַיינְטָאל בַּיי טָאג ועגן עֶר אִיז גֶעוֶעסֶען אִין סַאמֶע גְלִקְִיכֶע חֲלוֹמוֹת
פֶּערְטְרַאכְט , אִיז אַרַיינְגֶעקוּמֶען אִין בֵּית הַמַדְרְשׁ שְׁלמה דֶער שַׁדְכְן אוּנ הָאט
זִיךְ בַּאלֶר אַרַיינְגֶעלָאזֶען מִיט אִיהם אִין אַ גֶעשְׁפְרֶעךּ וֶעגֶען זַיין פַאמִיליַע +
פוּן וַואנֶען אִיו עֶר , וֶֶער נֶענֶען זַיינֶע קְרוֹבִים אוּנ צִי אִיז עֶר פֶערְעריבֶּע
ערְנֶעץ צוּם פְּרִיזִיוו ? :
-- וָואס אִיז אַייְךְ דָאס נוֹגֵע צוּ וִויססֶען? הָאט הֶערשֶׁעלֶע גֶעפְּרַאנט ,
-- דוא בִּיוְט אַ טִפּוֹשׁ ן הָאט דֶער שַׁרְבֶן גֶעשְׁמֵייכֶעלְט , וֵֵייסְט נִישְׁט ,
אַז אִיךְ בִּין אַ שַׁרכְן ז
הֶערְשֶׁעלֶע הָאט זִיך דֶערְמַנְט וִיא עֶר הָאט רֶעמְוֶעלְכֶּעץ שִׁלמה שְַׁ
מִיט בְּרַינְדֶעלֶען בֶּענֶענֶענְט, אוּנ אִיהם הָאט אַ שְׁטָאךְּ גֶעטְהוּן אִין הַארְצֶען,
-- אִיךְּ ווַייס, אַז אִיהר זַייט אַ שַׁרְבָן .. הָאט עֶר גֶעזָאגְט, אִיךְ וַייס
אֲפִילוּ, אַז אִיהר רֶערְט מִירֶעלֶען, בְּריינְדֶעלֶעם טָאכְטֶער אַ שִׁידוּךְ .. זָאגְט מִיר,
ר שְׁלמה, מִיט וֶעמֶען רֶערְט אִיהר אָיהר! אִיז יֶעֶר אַ נוּמֶער, קאנן עֶר לֶערְגֶען,
הָאט עֶר נָעפִיהל צוּם זִינְגֶען
-- וָואס אִיז דָאס דִיר אַזוֹי נוֹנֵעַ צוּ וִויסֶען 1 הָאט דֶער שׁדכְן אִיהם
ארב 2
-- אִיךְּ בְּרוֹיךְ עִם וִויסְסֶען, אִיךְּ וֶועל נֶעהן צוּ אִיהם, צוּ דֶעם חָתָן, וָואס
אִיהר רֶעדְט אִיהר, אוּנ זָאנֶען אִיהם, אַז אַזֵא כַּלֶה מִיט אַללֶע מַעֲלוֹת אִיו
אִין דֶער נַאנְצֶער וֶועלְט גיִשׁטא ו אִיךּ וֶעל אִיהם זָאנֶען, עֶר זָאל וִויססֶען וֶוער
זיא אִיז אוג וָואס זִיא אִיז 4
אוג עֶר הָאט עֶס מִיטן נַאנְצֶען הַארְצֶען גֶעפַיינְט! נִיט הָאכֶענְרִיג דיא
מִינְדֶעפְטֶע הָאפפְנוּנְג אַ מָאל צוּ דֶער מַדוֵנָה צוּ קומֶען, עִם זָאלל אַ שַׁכ
אַיינְפַאללֶען אִיהם מִיט מִירֶעלֶען צוּ שׁדְכָנין, אוּג נִישְׁט וִויסמֶענְדיג רִיכְטִינ וָואס
מִירֶעלֶע אִיז אִיהם אֵיינֶענְטְלִיךְ, הָאט זִיךְ איהם גֶעוָואלְט זַיין מְרייהֵייט אע
ליעבשאפט
=- 62 ==
לֶיעבְַּׁאפְּט אִיהר מִיט דֶעם חָאטְשׁ וויזֶען, אַז עֶר וֶעט זִיא ויא אַ מַלָָךְ
! פָארְשְטֶעללן פַאר דֶעם נְלִיקְִיכֶען הֶָן. וָואס וֶועט זִיא וֶוערְטָה זַיין
- בָוואס מֵיינְסְטוּ, אִיו מַיְרֶעלֶע 1 הָאט דֶער שַׁדְבָן מִיט אַ שְׁמֵייכֶעל נֶע-
אְְָוֶוערְט, אַ מֵיידֶעל ויא אַללֶע מֵיידְלֶעך ! טוֶען אַללָע, מֵייְסְטוּ, אַזֹי שָאן
אוג גֶערָאטְהֶען ַיין וִויא זִיא ? וֵייס אִיךְ, אִיךְ נִיבּ אַ שְׁמֶעק טַאבַּאק פַאר
אִיהר גֶערָאטְהֶענְקֵייט ! דִיא נוּמֶע יְאהרֶען זָאלל אִיךְּ הָאבֶּען, וָואס בָּרוּ
קַצָבם טָאכְמֶער וֶעט זַיין אַ גֶעוּנְטֶער װַייבּ פַאר רֶער נָאכְגֶעגֶעבֶּענֶער
מַיָרֶעלֶען !
הֶערְשֶׁעלֶע הָאט דֶעם שַׁדכֶן אָנְֶעקּקְט מִיט אַ בֶּעוואּנְדֶערונְג: עס הָאט
אִיהם רָאם הַארְץ וָעה גֶעמְהוּן וָואס עֶר , דֶער שַׁדכְן פֶערְנְלֵייכְט מִירֶעלֶען ,
דֶעם מַלְאֲךְּ אוֹיף דֶער עֶרֶד, צוּ בָּרוּך'ס טָאכְטֶער, דָאס פְּרָאסְטֶע מֵיידֶעל ,
וָואס אִיז אַזוֹי גְלֵייךְ צוּ אִיתר וִויא נַאכְט צוּ טָאג, אתג אֵיהם הָאט בנ
אט
'
גֶעמְהוּן וָואס עֶס גֶעפִינְט זִיךְּ אִיבֶּערְהוֹיפְט אין דֶער וֶועלְט אזא מֶענְשׁ, וָאס
פֶּערְשְׁטֶעהט דֶעם. אוּנְטֶערְשִׁיעד נִישְׁט צְוִישֶען טָאג אוג נַאכְט,
- הָאר-זֹשֶׁע , הֶערְשֶׁעלֶע, הָאט דֶער שֹׁדְבָן נֶעזָנִט, וָואס מוֹיג אוּנו עז
בֶערֶען וֶענֶע בְּינְֶלֶעט מַידֶעלז נִיְשׁה יא וֶעט שין הָאכֶען אִיהי
יחָתֶן! נִישְט טַיין דַאֲנָה אוג נִישְׁט דַיין דַאֲנָה - נֶעקוּממֶען צוּ דִיר בִּין אִיךְ 1
דִיר אָנְזאנֶען אַ בְּשׂוּרָה טבָה, אַז בָּרוךָ דֶער קֹצֶב וִויל דִיךְ צוּנֶעמֶען פַאר זַיין
ישָׂרֶה-פַיינֶען! דוּא קֶעננְכְט זִיא דָאךְ, אַזֵא יְאהר מִיר וָואס פַאר אַ וָואהלֶע כַּלֶה
זִיא אִיז פַאר דִיר ! אוּנ וִויללֶען וִיללְסְטוּ דָאךְ,, אִיךְ וַויים פון אַלְץ הֶערְשֶׁעלֶע !.
אוֹי הָאבּ אִיךְּ אוֹינֶען !.. אֵיין קוק אוג אִיךְ זָעה וָואס מִיר טּוֹיג.. זֵיי זְשֶׁע
אַ מֶענְשׁ אוּג וַיי, אַז אִיךּ וִויל דַיין נְלִיק .. בְּנַאֲמָנוֹת אַ נָלִיק פַאר דִיר ! אוּג
אַז אִיךְ וָאלְט נִישְׁט וִיטמֶען, אַז דוא בִּיזְט אַקִבְּצֶן אוג הָאסָט אַוַדְאֵי
אַפְּטֶה בַּיי דֶער נְשָׁטָה נִישְׁט, וָאלְט אִיך מִיר חֵיסֶען שְׁטֶעלֶען מַָחָה ,
נוּר לַכֹּל. זָמֵן !... מֵיינֶם וֶועט נִישְׁט פַארְפַאללֶען וֶוערן - אַ נוּטֶען טָאג
הֶערְשֶׁעלֶען אִיז דָאס הַארְץ אַזוֹי פֶערְקְלֶעמְט גֶעוָארן , אַז עֶר הָאט אִיהם
אֲפִלוּ אַ וָואָרט נִישְט גֶעקָאנְט אָנְטְוֶערן . נור דֶער שַׁדכָן הָאט זַיין תְּשּׁבָה
נִישְט בֶּעדַארְפְּט-;מֶען דַארְף נָאךְּ קְלֶערּן צוּ דָאם אִיז אַנְלִיק פַּאר אִיהם |
הָאט עֶר בַּיי זיךְּ בֶּעשְׁלָאססֶען, בִּפְרִט, אַז עֶר שְׁפִּיעלְט שֹין אַלִיעבֶּע מִים
בָּרוּך'ס מֵיירֶעל , וִויא מִיר אין יָדוּע פוּן אִיהרֶע אֵיינֶענֶע רעד 1
מִיט דִיא וָוארְטֶער אִיז עֶר צוּ בָּרוּדְן אַוֶועק , אֵיהם אִיבֶּערְגֶעגֶעבֶּען אַ קְלָארֶע
ְּשׁוּבָה, אַז פון הֶערְשֶׁעלֶעס צַד אִיז אַ וַדְאִי קיין מְנָיָה נִישְׁט - וָוארום ,חוּץ
וואם
וָואס עֶר אִיז אַ עלוּי, קאנן מֶען זֶאנֶען - הָאט דֶער שֹׂרָכְן דֶערְקְלֶערְט-- חוּץ
זֵיינֶע אַנְדֶערֶע מַעלוֹת אונ מִדוֹת מוֹבוֹת, וָואס מֶען דַארְף וֶועלְטֶען אוֹיסְפַאהרֶען
צוּ זוּבֶען אַזֶעלְכֶע עֶרְנֶעץ אִין אַ הַייְטִינֶען בְּחור צוּ גֶעפִינֶען, חוּץ רֶעם וָואס
עֶר שְׁטַאמְט פון אַפַּאמִילְיֶע אַ פַיינֶער; אָבֶּער טַאקִי נָאר, נָאר אַ פַיינֶער
פַאטִילְיֶע : זַיין טַאטֶע אִיז אַ יור אַ מוּפְלג גֶעוֶעץ אוג אַבֶּערִיהְנְטֶער בַּעל-
ְּפֵלָה אִין בְיֶעְנַארְקֶער קְהִלָה, זַיין זֵיירֶע פון דֶער מוּטֶערֶם צַד-אַ דַיִין , אוּנ
אַ פּעטֶער הָאט עֶר נָאךְ עד הַיוֹם אַ רֶב אִין דַלוֹתָאוְוסְק, אוּג נָאךְּ אוג נָאךְ--חוּץ
רֶעם אַללֶעם אִיז ער אַ בָּחוּר אַ חָרוּץ, קלוג אִין טָאג אַרַיין אוג װַיים וָאס
נוּט אִיז! ער פֶערְשְׁטֶעהְט, אַז אִיהם וֶועט בַּיי אֵייךְ נום זַיין וִויא דִיא וֶועלְט, '
אוּנ הָאט אוֹינֶען אִין קאפּ, אַייֶער שָׂרֶה פַיינֶע זָאל גֶעזוּנְד זַיין, זָאלל אִיהם
גֶעפָאללֶען.--קיין עֶולֶה נִישְט, ר'בְּרוּך -- מִיר הָאבֶּען אִין אַנְדערֶע יָאהרְן גֶעלֶעכּט
אוג נִישְט גֶעקוּקְט אוֹיפן פָּנִים, אַ בִּי אַ כַּלֶה; אַ הַיינְטִיגֶער אָבֶּער קוקט דַארוֹיף
אוֹיךְ, אונ אִיהר הָאט אַייךְּ מִיט אֵייֶער טָאכְטֶער נָאר נִישְׁט וָאס צוּ שָׁאמֶען
זךְ -- אַזֵא יאהר מִיר , וָואס פַאר אַ כַּלֶה זִיא אִיז |ײ
ָּרוך הָאט זִיךְ גֶעלָאוְט דֶעם שִׁרְכֶן דֶערְקֶענֶען. א מֶען הָאט אִין א נְל
ִיכֶער שָׁעֵה גֶענוּמֶען צוּ בִּיְלֶעך אִין מוֹיל אריין .
ְַּיבֶּענְדִי אַלליין נָאך דֶעם וִויא דֶער שִׁדכְן אִיו אַרוֹים, הָאט הֶערְשֶׁעלֶע
ויא אַ צוּשְׁרָאקֶענֶער זִיךְ אַ פְרָאג גֶעטְּהוּן : וָואס אִיז דָאס 1 טֵיינְט ער עס
טַּאקִי מִיךְּ ז אִיךְּ וֶעל אַ חָתֶן וֶערן ! אִיךְּ װֶעל הֲתֹנָה הָאבֶּץ ו אע
מִירֶעלֶע ?..
נַיין, זִיא מָאג, ז יאז מוז,. אבֶּער אִיךְ קאנן נִישְׁט!., אֲפִילוּ וֶענן רוֹיטְהשִׁילֶר
זָאלל מִיר וֶועלן גֶעבֶּען אִיצְט זַיין מָאכְטֶער פַאר אַכּלֶת, וֶועל אִיךְּ אִיהם
אָבָּאגֶען! קאנן אִיך דֶענן טִירֶעלֶען פֶעןְגֶעסן : הָיָה לא תִהְיָה !י.
אִין דֶעס זֶעלְבֶּען טָאג צוּ מַעֵרִיב הָאט בָּרוך אַראבְֶּעוָוארְפֶען פן זִ
ַיין קִצְבִישֶׁען פֶערְפְֵיישׁטֶען בָּנֶר, אָנְגֶעטְהוּן זִיך הַאלְבּ שַבֶּדיג, הַאלְבּ וָואכֶע.
דִינ אוג אִיז גֶענַאנְגֶען מעריב דַאוְנֶען .
אִֵיהם הָאט זִיךְּ גֶעוָאלְט דֶעם רֹאשׁ יְשִׁיבָה אַ פְרָאג טְהוּן װאוּ הַאלְט
הֶערְשֶׁעלֶע אִין דִיא שְׁוַארְצֶע פִּינְטְלֶעך - עָפִּיס דַארְף מֶען דָאךְ וִויסמֶען, וָואס
ווען
3 6 =
וֶענן : אַלליין אִין מֶען אִיז דֶעם עֵנִין אַ קְנַאפֶּער טֵבִין, ויא פְרָאנְט מֶען ראס
נִיט בַּיי לֵייטֶען גְרָאסֶערֶע א קִלינֶערֶע 1 בִפְרֵט אַ שִׁידו פַאר אַזערְסְטֶען
ֵינֶר --
עָר הָאט אוֹיךְּ מִיט הֶערְשֶׁעלֶען זעהר וַייךְ אוּנ פְרֵיינְדְליךְ גֶערֶערְט ,
הָאטְשׁ נִיט אִין תּוֹך אַרַיין, נור נְלַאט אַזוֹי וַַארֶעמֶע רֶעד, אוג עֶס אִיז פון
דֶער וַוארֶעמְקֵייט הֶערְשֶׁעלֶען. אַקַאלט גֶעוארֶען צוּהָארֶענְריג ,
דֶערְנָאךְּ הָאט בָּרוּךָ מִיטן ראש יְשִׁיבָה אֵיינֶער אוֹיף אֵיינֶעם נֶעשְׁמועֶסְט,
דֶער ראש יָשִׁיבָה הָאט צוּנֶענְּרוּמְט - פֶּערְטְרַאכְט אוֹיפְגֶעהָארְט בָּרוּךְ'ס רָעד, אוג
הָאט בְּהְּן קֹרץ גֶעגֶעבֶּען צוּ פערְשׁטֶעהן , אַז קיין בֶּעססֶער יונָנֶעל פַאר
הֶערְשֶׁעלֶען אי אִין דֶער נַאנְצֶער יְשִׁיכָה נִישֶׁטָא, אוּג עֶר, דֶער ראשׁ וְשִׁיבָה
וֶעט אִיהם נִישְׁט לָאוֶען פֶערְקוֹיפֶען אַזוֹי בְהָצִי חִנָםּ .הֶערְשֶׁעלֶע דַארְף אַריינ-
קוּממֶען אִין אִזֵא הוֹיז וואוּ יֶעס וֶועללן זִיךְּ גֶעפִינֶען דִיא אֲמְתֶע מְבֵינִים אוֹיף
אִיהם וי :
-- אִיבְּרִינֶענְם, הָאט דֶער ראש יְשִׁיבָה גֶעזַאנְט, אִיז אַזָווּנ מְשָׁמַיִם !
בַּעַלָנִים אוֹיף זִיךְ הָאט הֶערְשֶׁעלֶע אִיצְט, אָהן עַין הָרַע, אַ סַדּי עֶס הָאבֶּען שי
אַ פָּאאר בַּעֲלֵי בַּתִּים , אִיךְ וִיל אַייךְ פֵּרוּשׁ בִּשְׁמֶם זַיין, מִיט מִיר גֶערֶערְט
מִכֹּחַ דֶעם,. וֶועט עֶס זַיין בֶּעשֶׁערְט פון נָאטט, וֶועט אִיהם בַּיי אֵייךְ קֵיינֶער
נִישְׁט אוֹיכְחַאפֶּען! פוּן , שָׁמֵא יקדְמָנוּ אַחֲר" , הָאט אִיהר נִישְׁט וָואס מוֹרְא צו
הָאבֶּען; וַוייל דָאס אִיז נוּר בַּיים זוּנ שֵׁנִי, אָבֶּער בַּייים זְווּג רִאשׁוֹן רופָּט
אַ בַּת-קוֹל אוֹיס : בַּת פְּלוֹנִי לַפְּלוֹנֵי נָאךְ פִיערְצִינ טָאג קוֹדֶם יְצִירַת הַוְלַד ,
אוג וָואס אֵיילְט אִיהר אֲזוֹי, ר' בָּרוך ו
-- וֶוער אֵיילְט? הָאט זִיךְ בָּרוּך אִבְּגֶערוּפֶען, אוּנ פַּאר וָואס נִישְׁט פְרִיהֶער 1
רָבִּי, צֵייט מֵיין טָאכְטֶער חַתוּנָה מַאכֶען!,,. אוֹיף אִיה ם אִיז דָאךְ אוֹיךְ אַ צער
בַּעל-הַחַיִיִם, עֶר וַואְגֶערְט זִיךְ דָאךּ גֶעבִּיךְ !=
עַַיים אִיךְ , הָאט זִיךְּ בְּרוך גֶעטְרַאכְט אַ צוּפְרִירֶענֶער אַוֶוענגֶעהֶענְדיג פוּן
ראש יְשִׁיבָה, ;ע ר מָאג בֶּעמֶען, אִיך מָאג אֲפִילוּ צוּזאנֶען אוֹיךְּ, אַ שִׁידוּךְ וֶוערְט
נִישְׁט בָּטַל אִיבֶּער אַ פָּאאר הוּנדֶערְט רוּבֶּעל וָואס פֶעהלְט צום נדַן! זָאלל נוּר
אַ קַנין זַיין .. אוג אָפְשֶׁר וֶועט מִיר נָאטט הֶעלְפֶּען, ווועל איך אִיהם גֶעבֶּען פִינְף
הוּנְדֶערְט רובָּל; אַ יַאלְאוְוְקֶע איז דָאס וָואס אִיךְ דִינְג זִיךְ 1 מֵיין קינְד , מיין
קְוֹין, פַאר וָואס נִיט, אַז נָאטט הֶעלְפְט ד מֵיינֶע יְּגְלעדּ זֶענֶען גְרָאבֶּע יּנגֶען,
/אַ רחַ. אִין זייר לֵייבּ אַריין , לָאם אִיךְּ הָאטְשׁ נַחַת הָאבֶּץ פו מֵיין
טָאכְטֶער 4."
= 68 ==
ָּרוד פְלֶענְט בַּיי בְּרינְדֶעלֶען נֶעלֶר לֵייהֶען אוֹיף אָקְסֶען קוֹיפֶען אוי אי
אוֹיךְ אִיהר בֶּעשְׁטָאנְדִינֶער קֹצב גֶעוֶועזן, אַרַיינְקוּמֶענְדיג צוּ אִיהר--אויף מַארְנֶען
נָאךְ רֶעם גֶעשְׁפְּרֶעד מִיטן ראשׁ וְשִׁינֶה-- וֶוענֶען אַ הַקְאֶה, הָאט עֶר אִיהר,
כְּטוֹב לִנּוֹ דֶערְצָאהלְט, אַז עֶס הַאלְט : דֶער ישִׁיבֶה בָּחוּר, הֶערְשֶׁעלֶע, וָואס
עֶסְט בַּיי איהר אַ טָאנ, זָאלל מַאקִי נָאר אִין גִיכֶען זיין שָׂרה פַייְגֶעס וָתן
וֶערן .
-- וָואס זָאנְט אִיהר, בְּרַיינְרֶעלֶע 1 הָאט עֶר נֶעפְרַאנְט, עֲפִּים זַייט איהר
דָאל אַ קלוּנֶע אֶשָׁה, וָואס מֶען מָאג אוֹיסְהָארן אִייֶער עֵצֶה !
-- גְֵייכֶער אִיז גָאר אִין דֶער וֶועלְט נִישְׁטּאו הָאט בְּרַינְדֶעלֶע גֶעאָנְטְוֶוערְם,
- וָואס וֵייכְט אִיהר פוּן זַיין חַן וָואס עֶר הָאט בַּיי לֵיימֶען אִין דִיא אוֹינֶען ו
וָואס דַארְפָט אִיהר מעֹהר, טֵיין מִיְרֶעלֶע זָאלל מִיר גְֶעוֹנָד זַיין, אִיז דָאךְ
אַוָדְאי אַ מֵבִין, אונ זִיא אֲפִילוּ וָואלְט פַאר אִיהם אַ וַאק צִיבֶּעלֶע נִישְׁט
בע מען רונש וא הא נין וינְנֶען טום הכה וכף אי יי )
ננִים; נר נֶוער רֶערְט דֶערְפן + וַיינֶע אַנְדֶערע מֵעלוֹת, זַיין ואל לֶערנֶען ,
יין שְׁטִיללְקייש, זַיין עְרֶעלְקֵייט! אֲפִילוּ אִין זַיין עססֶען דֶעהְקֶענְט מֶען, אַז ער
שְׁטַאמְט פון אַ פַיינֶער מע . וא אִיו אַ פֶערְנְִיגֶען צוּ זִיךְּ אוֹיף קָאסְט צו
נֶעמֶען ; אִיהר וֶועט נָאר קיין בַּעל-הוֹצֵאֶה נִישְׁט וֶוערן צוּ לִיעבּ אִיהם, אִיהר
הַאנְדֶעלְט אַ מְצִיאֶה , ר' בָּרוךּ, אוֹיף נָאָמנוֹת אַ מְצֵיאֶה !
אִין דֶעם זֶעלְבֶּען טָאג נָאךְ מערִיב הָאט דֶער ראש יְשִׁיבֶה הֶערְשֶׁעלְע
גֶערוּפֶען נֶעהֶען אַ בִּיסֶעל צוּ אִיהם אַהַיים, גְלַאט אַזֹי, טְהַיי מְרינְקֶען ,
בַּיי דֶער גֶעלֶענֶענְהֵייט הָאט דֶער גוּטֶער רָבִּי ויא אִךְאֵיינֶעגֶער פָאטֶער
אִיהם רֶעהִקְלֶערְט זי אִיצְטִיגֶער לַאנֶע אֵלֶם אָרֶעמֶער יְשִׁיבָה יונגֶעל, אוגזַיין לַאנֶע
שְׁפָּאטֶער, אֵלֶם בָר דֶעם קצְב'ם אֵיירֶעם, וֶוענן ;ער וֶועט הָאבֶּען צוּ עֶססֶען
אוג צוּ טְרִינְקֶען, נִישְׁט דַארְפֶען דַאֲנְהֹן פַאר פַּרְנָסָה אוּג וֶועט קאנֶען וַוייטֶער
לֶעוְֶען בְּהַרְחָכָה; אָכֶּער פוּן דֶער אַנְדֶערֶער זַייט, הָאט יער אִיהם אִין דֶער
נִמרָא דֶערְמַאנְט, וָואס זִיא זָאנְט : לְעוֹלֶם יִמִכּוֹר אֶדֶם כָּל מַה שְיֵשׁ לוֹ וְיִשָׂא בַּת
תַּלְמִי חָכֶם, (עֶס אִיז כְּדֵאי דִיא הֶעמְד צוּ פֶערְקוֹיפֶען אוג נֶעהמֶען אַ וַוייבּ נור
אַ תַּלְמִיד חָכֶםס אַ טָאכְטֶער) ,
- דִיא נְמֵרֶא הַקְדוֹשָׁה, הָאט עֶס קלוג אוּג פְּרַאקְטִישׁ גֶעזָאנְט-- הָאט דֶער
ראשׁ יְשִׁיכֶה אִיהם וֵוייטֶער דֶערְקְלֶערְט-- וָואס פְּרָאסְט בְּלַיינְּט פְּרָאסְט .. קיִנדֶער
לֶערְנֶען זִוך פון עֶלְטֶערן. עֶס טְרֶעפְט אֲפִלוּ, אַז קַצְבִים, שופְטֶער אוג שְׁנֵיירֶער
הָאבֶּען אוֹיךְּ קִינְדֶער וָואהל-לֶערְנֶער; נבֶּער עִפִּים גְרָאבְּקֵייט בְלַייבְּט אִין זֵי ,
: אונ
אוּג אֶפְט זֶעחֶען מִיר, אַז אֵיינִקְֶעךּ אָפִילוּ זֶענֶען גֶערָאטְּחֶען אין זֵיידֶען .. אַ מֶענֶשׁ
אֶבֶּער דַארְף נִישְׁט קלערן, וֶוען עֶר לֶעבְּט שׁוֹין אָבּ אַ נוּמֶען טָא, אַז עֶר הָאט
שׁוֹין דֶערְמִיט אלליין קֹנָה עוֹלְטוֹ גֶעוֶעון: עֶס זֶענֶען רָא נָאךְּ חֶשבוֹנוֹת, וָואס
אַ ייד בַּמָּרִט דַארֶם בֶּערֶעכֶענֶען אֵיירֶער עֶר גֶעהט חֲתנָה הָאבֶּען.
פֶערְשְׁטֶעהסְטוּ דיא נַפּקאיִינַית פון אַכַּת עֶסהָאֶרֶץ לְבַת תַּלְמִיר
הָכֶם !
הֶערְשֶׁעלֶע הָאט גֶעשְׁוינֶען.
רָבָקָה, הָאט דֶער ראש יְשִׁיבָה פְלִיצְלוּנְ: אַ רוף נעפהוּן ַין טָאכְטֶער,
מְרָאנ אוּנְז, טָאכְטֶערְשִׁי, אַרַיין צוּ גְלָאוְלֶעךּ טְהֵיי
אִין עטְלִיכֶע מִינוּט אַרוּם אִיז אַרַינְגֶעקּמֶען רַכְקָח, אַ מָאדֶעל פון אַ יָאתר
אַבְצֶען, מִיט אַ פָאאר שָׁאנֶע שְׁוַארְצֶע אוֹינֶען, דֶערְלַאנְגְט צְוַויי גְלָאוֶער טְהֵי ,
גֶעחַאפְט דֶעהוַוייל אַ בֶּעהַאלְטֶענֶעם קוק אוֹיף דֶעם גֶעוֶעוֶעגֶעם מִשְׁנָהלִמלָך
אוג אִיז שָׁאמֶעדִיג צוּריק אַרוֹיסְגֶענַאנְנֶען .
- טְרִינְק, הֶערְשֶׁעלֶע! הָאט דֶער ראש יְשִׁיבֶת ווייטֶער אָנגֶעהַיבֶּען--בָּרוּ
ִמֶשֶׁל, ואלְט דִיך מְכַבַּד זיין מִיט מעֲדני מֵ-- אִיךְ שְׁוּעֶם ! וֶוענן עֶר וָואלְט
ִיךְ פֶערְבֶּעטֶען צוּ זִיךְ : אִיך בִּין אַץ-אָרֶעמַאנן, ויא דוא וייסְט - דוא מַיינְפְט
אֶפְשֶׁר, אַז אִיךְ זָאג דִיר אַ-אָרֶעם מַאנן הֵייסְט עֶם! אִיךּ קאנן מֵיין קֵנֶד נָאר
קיין נִדִן נִישְׁט גֶעבֶּען ? אַזוֹי אָרֶעם בִּין אִיךְ חָלֵילֶה נִישְׁט; נוּר לֶאם מִיר דָאס
ָבְלֶענֶען אוֹיף אֵין אַנְדֶער צַייט --אִיךְ רֶעד נוּר גֶענֶען דֶעם גּפָּא, אס אִיךְ
ִּין דִיךּ מְכַבֵּד נִישְׁט מָעֹהר ויא מִיט טְהַיי, חָאטְשׁ בְּאֵמֶת גֶעזָאגְט בִּין דוא
בַּיי מִיר מָעֹהר חָשׁוֹב וִויא דוּא קָאנְסְט נָאר זַיין בַּיי בּרוךְן =
נוּר נַחֲזוֹר לְעַנְיָנְנוּ, אוּנ אִיךְ זָאג דִיר נָאךְּ אַ מָאל, אַז אַ מֶענְשׁ דַארְף
זִיך נוּט, גוּט בֶּעטְרַאכְטֶען . נִיט אֶנְטְוֶערן: ,יָא !' בַּאלְד וִויא אַ שַׁדכֶן קוּמְט ,
אוג נִיט אָנְטְוָוארן : ;נַיין !, וֶועגן אִיהם וֵוייזְט זִיךְּ אִין פְּלוּו אוֹיס , אַז עס
וֶעט קיין נֵרֵן זי איהם צוּ גֶעבֶּען, ויפִיעל עֶר רֶעכֶענְט בַּיי אֵין אַנְדֶערְן צ
נֶעהמֶען =
דֶער קר , מֵיין זוהן, אִיז דֶער ָרְן .. אַ כָּשׁר קִינְד, אַ קֵינְד פוּן פַינֶע
עלְטֶערן,. אוּנ. זָאלל טַאקִי זַיין קיין מְאוּם מֵיירֶעל אוֹיך, וָואס שַׁארְט עֶס ?
אוּנְזֶערֶע חֲכָמִים הָאבֶּען אוֹיךְ גֶעואנְט כַּלֶת שָׁעֵינֶיהָ יִפוֹת אִין בָּל נוֹפָה צָרִיךְ
מע 2
בְּרְיקָה 01
רַבְקָה, וָואס בִּיזְטוּ עִנְְלָאפֶען? קום נוּר אַרַיין !
רִבְקֶה איז נָאךְ אַ מָאל-אַדַיינְגֶעקוּנמֶען אוּג גֶעוַארְט דֶער פָאטער זָאלל
עניס
= 67 =
עֶפִּיס הֵייסֶען ; נור דֶער ראש יְשִׁינָה הָאט זִיךְּ כְּלוֹמָרשְׁט פֶעוְנֶעסן וָאס צוּ
הֵייסֶען אוּנ הָאט הֶערְשֶׁעלֶען צֵייט גֶעלָאזֶען זִיךּ אַיינְצוקוקען אין זַיין קֵרָן זָאלל
ער זָעהן, אַז זַיין טָאכְטֶער אִיז טַאקִי דִיא כֵּלֶה שָׁעֵינֶיהָ יִפוֹת-,וָואס שַׁאדְט
עָם וי
נור הֶערְשֶׁעלֶע הָאט נִישְׁט גֶעקוקט . עֶר הָאט רִבְקְהֹן נָאךְּ פון פְרִיהֶער
גע קֶענְט אוּג גוט גֶעואוּסְט, אַז זִיא אִיז שָׁאנֶער, פְרוּמֶער אוּג קְלִינֶער פַאר
בָּרוך'ס טָאכְטֶער, אָבֶּער וִויא קוּמְט זִיא צוּ מִיְרֶעלֶען ? ער הָאט נָאר נִיט נִישְׁט
פֶּערְשְׁטַאנֶען צוּ וָואס דֶער ראש יְשִׁיבָה צִיעלְט . ער הָאט בְּעַת מַעֲשֶׂה גֶע-
טְרַאכְט : ויא נוט אוג וָאהל וָאלְט מִיר גֶעוָעון, וֶענן מִירֶעלֶע זָאלל
אזא גוּטֶען פָאטֶער הָאבֶּען, וָואס זָאלל מִיט מִיר אַזֹי פְרֵיינְדְליךְ שְׁמוֶעסן ײ
דָאס הַארְץ הָאט אִיהם וְועה גֶעטְהוּן, פַאר וָואס איז עֶר אַ יָתוֹם, פַּאר וָואס.
אִיז זִיא א יִתוֹמִה! פוּן אִיהר מַאמֶען וֶועט ;ער קיינמאל נִישְׁט הָארֶען אזעלבע
טְרֵייֶע רֶעד ; בְּרַיינְדֶעלֶע אִיז אַ יוּרֶענֶע, קאנן דֶענן אַ יוּדֶענֶע אַזוֹי מִיט אִיהם
רֶערֶען !
עֶר הָאט אַ שְׁוֶוערן זֵיפְץ גֶעטְהוּן ,
-- נִישְׁט זָארְנ , טַיין װהן, הָאט דֶער ראש יָשִׁיָת גֶעטְרָאסְט, נָאטט
בָּרוך הוּא וֶועט דִיר אַ וֶועג וַייזֶען! דוא בִּיֶט מְהױָב אַלְץ צוּהָארן, אַלְץ
אִיבֶּרְקְלֶען אוּג דַיין אֵיינֶענֶע דעה אוֹיף דַיין אִיךְּ' צוּ הָאבֶּען! קֵיינֶער
נוֹיטה דִיךְּ חֲלְילֶה נִישְׁטּ,, וָואס אִיךְּ נִוינְשׁ דִיר, וִינְשׁ אִיךְ מִיךְּ טהייער
קֵינְד נִישְׁט מעהר |
רֶערְלַאנְג אונְז , טָאכְטֶער, א בִּימֶעל מַשְׁקָהו הָאט עֶר זִיךְּ עֲנָדליךְ
דֶערְמַאנְט צוּ הֵייסֶען רַבקהן , וֶועלבֶע אִיז נָאךְּ אַלץ דָא גֶעשְׁטַנֶען אונ גֶעהָארְט
= = הי קה
זָאג מִיר, הֶערְשֶׁעלָע, הָאט עֶר זִיךְּ וִוידֶער צוּ איהם נֶעוֶענְדֶעט, וֶענן
רָבְקֹה אִיז וִויעדֶער אַרוֹיס , אֶפְּשֵׁר האסטוּ אַץאוֹיג גֶעוָוארְפֶּען אױף בְּרוּך'ס
טָאכְטֶער ? אִיךְ מיין : אוֹיבּ זיא גֶעפָאללְט רִיר אֶפשֶׁר מעֹהר אֵלֶם אַין אַנְרֶערֶע ,
יל אִיךְּ דִיך נִישְׁט אָבְּרֶעדֶען .. פַארְשְׁטֶעהסְטוּ: צְוִוישֶׁען מִיר אוג בְּרוְּן אִז
מַאֵקִי דיא נַפַקֹא-מְינִיה נְרוֹיס ! וָואס טוֹינ מִיר דיא אִיבְּרינֶע עֲנְזַת ; נור
גֶעגֶען דֶעם אִיז אֶפְשֶׁר בְּרוּךם טָאכְטֶער מְעהר לייט פַאר מֵיין קֵינֶד, אנ דָאס
אִיז פוּן דִיא דְבָרִים שֶׁבְּלֵב ; וָואס דוא שָׁאמְסְט דִיךְּ אֶפְשֶׁר מִיר צוּ זָאנֶען, זאג
אִיךְ דיר אוֹיף מיין עְהרלִיך וָוארט, אַז הָאטשׁ אִיךְ וִוינְשׁ מֵיין קינד נוּטם
ביומו
- 68 =
ִּיְטוּ מֵיין לִיענֶּער תִּלָמִיד.. אִיךְ וִיל דיין רָצוֹן נִישְׁט צְויננֶען, אִיך ול אָפיל
קיין צוּלִיעבּ נִישְׁט |
- רָכִּי, הָאט הֶערְשֶׁעלֶע עַנִדְלךְ מוּטה בֶּעקוּמֶען צוּ אָנְטְוֶערן, ושּ
נְלֵייכְט אַייךְ חָלֵילֶת צוּ בְּרוּדְּן ? אִיהר זַייט מִיר טוֹיזֶענֶר טָאל לַיענֶּער פַאר
אַללֶע בָּרוּךם, פַאר אַללֶע נָברִים ! אִיךּ וִויל נִישְׁט זַיין נִדן,, אִיךְ וִיל נִישְׁט
ַיין טָאכְטֶער! וֶער קְלֶערְט פון הֲתוְנָה הָאבֶען ? אִיךּ מֵיין עס גָאר נִישְט, אִיץְ
יל נָאר נִישְׁט חֲתוּנָה הָאבֶּען .. נִיט מִיר אדְרַנָּה אַ-ן:עצה, וִויא אַזוֹי זָאלל אִיךְ
אִיהם אָנְטְוֶוערן עֶר זָאלל מִיר קיין שׂוֹנֵא נִישְׁט וֶוערן ?=
-- וָואס הָאסְטוּ פַאר אִיהם מוֹרא ?
-- עָר אִיז דָאךְּ. מֵיין בַּעַל הַכַּיִת, אִיךְ עֶס דָאךְ בַּיי אִיהם אַ טָאג אַזַא
צֵייט! =
-- זָעה נור וָואס פַאר אַ קִינָד דוא בִּזֶט, הָאט דֶער ראש יַשִׁיבָה אֵיינֹי
גֶעוִויזֶען, בָּרוּךּ הָאט דִיר נור אֵיין טָאג אִ'ן וָואךְ עססֶען גֶעגֶעבֶּען, דָאס הֵייסְט +
אַ חַיי שָעה דִיר צוּגֶעלָאזֶען, הָאסְטוּ שׁוֹין קיין הַארְץ נִישְׁט אִיהם כָּפוּי טוֹבָה
צוּ זַיין, הָאטְשׁ עֶר כֶּערְלַאנְגְט פון דִיר אַזֵא עֲנִין נִכְבֵּדר, וָואס אִיז דִיר נִישְט
לָרְצוֹן -- אונ מִיר , וָואס אִיךְּ הָאבּ מִיט דִיר הּוָרֶה גֶעלֶעוְנְט, צוּ חַיַי עוֹלֶם דיר
אַ עג גֶעויזען, שָאסְסְט רוא זִיךְּ נִיט אָפֶען צוּ זָאנָק, אַז דוא בְּרַאקִירְסְט מִיט
מָיר אוּג מִיט טַיין קינד 0
נוּר אִיךְּ הָאבּ קיין תּרְעוּטוֹת אוֹיף דִיר, אִיךְּ וִיל דיר נור אוֹיפְוייזֶען
וִויא דַיינֶע רֶעד הָאבֶּען קיין יסוֹד אוּג קיין מעם נִישְׁט : דוּא זָאנְסְט, דוא וִוילְסְט
נִיט חֲתוּנָה הָאבֶּען, וִויא הֵייסְט דוא וִוילְסְט נִישְׁט הַתוּנָה הָאבֶּען ו בֶּן עוְאִי
בּיזְטוּ 1 ,לא לָתוֹהוּ בִּרָאֶה לָשֶׁבֶת יְצֶרֶה", וִויפִיעל איז אַ שִׁיעוּר צו זִיטְצֶען אַ בָּחור 1
צוּ עֶססֶען אַ טָאג בַּיי דעם, א טאג בַּיי יֶענֶעם אונ זִיךְ וַואלגֶערן אִין בֵּית הַמִדרֶשׁ אוֹיף
דֶער טְרוְקֶענֶער בַּאנְק ? הוין דֶעם אִיז מֶען דָאךְ אַ יוד , בֶּן שְׁמוֹנָה עֲשֶׂר לְחוּפָּה
דוא דַארְפְסְט שׁוֹין, דַאכְט מיר, זַיין קרוֹב צוּ אַכְצֶעהן יאהר,, אוּג שׁוֹין, מֵיינסְטוּ,
וויל אִיךְ דִיךְּ צוּ דֶער חוּפָה פִיהרֶען ? חָלֵלֶה , אִיךּ מֵיין אוֹיךְ דוּא זָאללְסְט נָאךְ
לֶערְנֶען אַ יְאר, פָאהרֶען טַאקִי קיין וָואלָאזֶען- אִיךְּ וֶועל שׁוֹין זָעהן דִיר מִיטצוּ
גֶעבֶּען גוּטֶָע בְּרֵיעם מֶע זָאלל דִיר דַיין מַעמְד גֶעכֶּען , אונ וִויפִיעל אִיךְ וֶעל
נור בִּיכוֹלֶת הָאבֶּען וֶועל אִיךְּ דִיר פון דֶערְהֵיים צוּשִׁיִקֶען, זָאללְסְט קאננע
לֶעוְנֶען בְּהרהָבָה אוּנג טאקי קוּמֶען צוּ אַ תַּכְלִית. אי אִיז דָאךְּ דִיא קשְיָא , וָואס
רֶעד אִיךְ טִיט דִיר וֶוענֶען דֶעם אִיצְט? וָואס הָאבּ אִיךְּ קיין צַייט נִישְׁט ?
/אִי רֶער תִּירוּץ, נִויא דִיא מַעֲשָׂה אִיז : עֶס זֶענֶען אִיצְט איף דִיר בַּעלְנִים
רא
דָא, בְּרוּךָ אִיז דוֹחֵק אֶת הַשָּׁעָה , ;ער מֵיינְט מוֹצָאִי-יוֹם-טוֹב תְּנָאִים צוּ שְׁרייבֶּען,
גֶלֶענְד בִּיְטוּ, מִיט וֶעמֶען זִיךּ מִיֵשֵׁב צוּ זַיין הָאסְטוּ ניט אָרֶעמְקֵייט אונ
נוֹיטָה קָאנֶען אַ מֶענְשֶׁען מַעֲבִיר על דַעתּו זַיין - הַאבּ אִיךְ מוֹרָא דוא זָאללְסְט
נִיט אֶבְּטהון אַ מַעֲשֶׂה אוּנ אַרוֹיסְזָאגֶען אַזֵא וָוארט וָואס דוא וֶועסְט שְׁפָּאטֶער
אֶפְשֶׁר דַארְפֶען חֲרֶטָה הָאבֶּען .. אוּג רֶעד אִיךְ שׁוֹין מִיט דִיר אָפֶּען , וֶועל אִיְ
דִיר שׁוֹין אִין גַאנְצֶען זָאנֶען וָאס בַּיי מִיר קוּמט אוֹיס -- אָבֶּער מיין נִישְׁט.
אַז אִיךְּ זָאנ: קִבֵּל דַעְתִּי -- הסְטוּ, וֶוענן בָּרוּך וָואלְט זַיין רֶער גְרוֹיסֶער בַּעַל
הִבֵּיית, דִיר גֶעבֶּען טוֹיזֶעגְך , אָדֶער הָאטְשׁ-דֶער גְרוֹיפֶער מְיוּחֶם, אוּנ אַנְשְׁטַאט
נדן דיך קאנען דֶערְנָאךְּ גְלִקָלִיךּ מַאכֶען: דורך קְרוֹבים אָדֶער גֶעשָׁאפְּטֶען-
וָואלְט עֶס מִיר זָעהר אַ הַנְּאֶת טְהוֹן אונ אִיךְ וָואלט בַּאלְד מַמְכִּים זַיין; אִיצְט אָבֶּער
אִיז בָּרוְּ בְַּדּהַכּל א קְצָבּ--לָאז זַיין, א גְרוֹיפֶער קֵצְב, אָבֶּער וֶואם קאנְסְטו
בּיי אִיהם ווערן 1 אִין בֶּעפְטֶען אוֹפָן וֶעט עֶר קָאנֶען פּעַלן מַאכֶען דִיך דָא
פַאר אַ שׁוֹחֵט אָדֶער פַּאר אַנָאֲמְן אִין הֲכִּירֶה, אוֹיף אַזוֹי פִּיעל וֶועל אִיךּ,
מִיט נָאטְס הִילֶף, בְּכחַ זַיין דִיךְ צוּ מַאכֶען פאר אַ חַן, דָא אָדֶער אִין
אַ גְרָאסֶערֶע שְׁטָאדְט; אוג אֶפְשֶׁר טֵאקִי נַאר אַ רֶב אָדֶער אַ דַיֶן .. וָואס איו,
דוּא הָאסְט אַ שְׁלֶעכְטֶען קאפּ, אָדֶער דוא בִּיזְט קיין מַתְמִיד נִיט? וָאלְסְטוּ
נור דֶעם חִסָרוֹן, אַזוֹי. פֶערְפְרַאכְט אוג פֶּערְהָלוֹם'ט צוּ זַיין, נִישְט הָאבֶּען, בִּין
אִיךְ בִּטוּחַ אַז דוא בִּיוְט עְתִיד לְהוֹרוֹת הוֹרְאֶה בִּישְׂרָאֵל !.
הֶערְשֶׁעלֶע הָאט עֶרְסְט פֶערְשְׁטַאנֶען רִיכְטִינ ואס דֶער רָבִּי זֵיינֶער מֵיינְט
אוּג הָאט דִיא אוֹיגֶען אַרָאבְגֶעלָאוֶען . זַיין רִבִּיס וָוארְטֶער, הָאט.עֶר גֶעפִיהלְט, זֶענֶען
אֲמֶתֶע טְרֵייע וָוארְטֶער;;ער אִיז איהם אלְלֶע מָאל טְרֵיי וִויא אַ פָאטֶער גֶעוֶועץ,
נוּר אִיצְט, הָאט אִיהם גֶעדַאכְט , הָאט זַיין גֶעמְרֵייקֵייט נָאר קֵיין נְבוּל נִישְׁט,
אוּג דֶעם טְרַייֶען רִבִּין דאר אִיךְ אזֹי טבַיֵשׁ זַיין, אַזוֹי אִין פָּנִים אַרַיי-
וַוארְפֶּען זַיין נוּטֶע מַחֲשָׁבֶה 1,, אונ דֶער רַבְקהן, וָואס הָאט מִיר אַזֹי פיעל
מָאל אַבֶּנֵד פֶערְזָארְנְט אוג פֶּערְרֵיכְט, וָואס הָאט שְׁטָאנְדִי אוױף מִיר
מִיט לֶיעבְּשַאפְט אוג פְרֵיינְדְשַׁאפְט גֶעקוְקְט, אונ פוּנְדֶעכְטוֶוענֶען חָלֵילֶה קיינְמָאל
אַזוֹ פֶּערְשֵׁיידְט נִישְׁט גֶעוֶועזן, וִויא בְּרוּךְּיס טָאכְטער , מִיר עעפִּיס א ניט-פַּאסִינ
מָארְט אויצורֶעדֶען, אִי"הר דַארף אִיךְ דָאס אִיצְט זָאנֶען: אִיךְּ וִויל דיין חָתְן
נִישְט זַיין, אִיךְ קאנן דַיין הָתֶן נִישְׁט זַיין 1.. אֶבֶּער אִיךְ קאנן פַארְט נִישְׁטּ!.
אִיךְ קאנן נִישְׁט,,, דוּא נָאטט וַוייסְט פאר וָואס אִיךְּ קאנן עס נִיט!,,"
אִין דֶעם אִיז רַבְקָה אַרַיינְגֶעקְוממֶען אוג אַוֶענְגֶעשְׁטֶעללְט אַ קַארַאפִינְצִינ
ְּוֹיְפֶען מיט עֶטְלִיכֶע שְטִיקְגֶעך לֶעקָאךּ. הֶערְשֶׁעלֶע וָואלט זָיךּ בֶּעססֶער גֶעוואונְשֶען
רעם
-י ספי -.
| רֶעם אָרְנְסְטֶען שֹנֵא אִין ריא אוֹינֶען אָנְצוּקוּקֶען, אֵיירֶער אִיצְט מִיט אִיהרֶע שָׁאנֶע
! שְׁוַארְצֶע אוֹינֶען זִיךְ צוּ טְרֶעפֶען. עֶר הָאט זִיךְּ פַאר אִיהר גֶעשָׁאמְט וִיא
אַ שְׁרֶעקְלִיכֶער כְּפוּי-טוֹבְה'נִיק אוג ער הָאט דֶעם קאפ טִיפֶּער אַיינְגֶענְרָאבֶּען ,
-- צז אַזוֹי צוּ אַנְדֶערֶם, הָאט דֶער ראש יְשִׁיבֶה גֶעזָאנְט, דָאם אִיז אַ נָאמט
זאו מיר וֶענֶען יורֶען, מִיר טוען זִיךּ פֶּרְלָאזֶען אוֹיף זַיין הַשְׁנְחָה. אֶהן זַיי
וֵויללֶען אִיז נָאר נִישְׁט ! לָאם מִיר נֶעהמֶען צוּ קאפִּיצְקֶעם . לְחַיִים !
-- לְחַיּים טוֹבִים ולְשָלוֹם ! הָאט הֶערְשֶׁעלֶע גֶעאָנְטְוֶערְט, דיא אֵיינצִינע
תְּשׁוּבָה וָואס עֶר הָאט גֶעקָאנְט גֶעבֶּען אוֹיף דיא אַללֶע שַׁאֵלוֹת וָואס זֶענַען
אִיהם אִיצְט גֶעשְׁטַאנֶען צוּ פֶערְאָנְטוֶוערן ,
= נוּ, נֶעם אַבִּימֶעל, נִיט זֵיי אוּנְמוּטְהִיג !
- אִיך טְרִינְק קיינְמָאל נִישְׁט!
- דוּא הָאפְט אַ וַדְאַי מוֹרָא, עֶס זָאלל דִיר צוּ דַיין כַּלִי נִישְׁט שַׁאדֶעןי
ִישְָׁשָׁה, אַ בִּיסֶעל שַׁאדְט נִישְׁט, אַ בִּימֶעל וֶועקְט אוֹיף דֶעם מוֹחַ, אַ בִּיסֶעל
מַאג מֶען טְִינְקען ! נִישְׁקשׁה, יודֶען טיינקען נִישְט שָׁכּוֹר צוּ וֶוערן.. הָאט דֶער
וָבִּי אִיהם צוּגֶערֶעדְט .
-- אָבֶּער אִיךְ הָאבּ נְלַאט נִישְׁט לִיעכּ קֵיין בְּרוֹינפֶּן,
-- צוּ לִיעבּ מִיר, הָאבּ לִיעבּ! אוג וָאס אִיז שַׁייךְ לִיעכּ? עס דוכְט זִיף
אַזוֹי.. וַיים אִיךְ, מֶען גֶעואהנְט זִיךְּ.. ואס י;אֵייגֶע|אִיז, הָאט מֶען ליעבּ! אִיךְ הָאבּ
קֵיינְטָאל נִישְׁט לִיעבּ גֶעהַאט, אוג פון דֶעסְטְוֶוענֶען הָאבּ אִיךְ הֵיינְט לֵיעבּ טיין
הוֹיז ,-- בֵּיתוֹ זו אִשְׁתּוֹ,-- מֵיין קִינְד, וִויא טיין לֶעבֶּען לִיעבּ!,. דוא וֶועסט דִיךְ
גֶעוָואהנֶען וֶועסטוּ אוֹיךְ ליעבּ הָאבֶּען..
הֶערְשֶׁעלֶען הָאט גֶעדַאכְט: דֶער רָכִּי קוקְט אִיהם אִין הֶערְצֶען אַריין אוג
עֶר זייס שוֹין פַאר וָואס עֶר קָאנן נִישְט אֵיינְויללינֶען זַיין רִבְקְהֹם חֶתֶן צוּ
וֶוערן,. אוג דֶערְפַאר טֵאקִי נִיט ער אִיהם אֶנְצוּהַארֶענְס, אַז מֶען קאנן זִיךְּ אֵיינ-
גֶעואהנֶען לֵיעבּ צוּ הָאבֶּען .,צוּ הָאבּ אִיך דענן טירֶעלֶען לִיעבּ ז הָאט עֶר זִיךְ
גֶעפְרָאנְט, וֶער וֵוייס פון לִיעבַּע, פוּן אַהֵבָה ? אִיךְּ קאנן נְלַאט נִישְט לֶעבֶּען
אָהן אִיתר , אֵיין קוּק אִיהרֶער אִיז מִיר שׁוֹין גֶענוג נְלֵיקְלֶיךְ - צוּ זַיין, אונ וִויא
זָאל אִךְּ מִיר דִיא וֶועקְט פִינְסְטֶער מַאבֶען אוג חֲתוּנָה הָאבֶּען ז גֵיין, אִיךְ קאן
נִישְׁט וי
- פוינק!
= אִיךְ קאנן נִישְׁט }
= צוּ לֵיעבּ מִיר קאנן! הָאט דֶער ראש יֹשִׁיבֶה גֶעבֶּעמֶען,
ול =
עֶר הָאט גֶענוּמֶען אַבִּיסֶעל ; עֶס אִיז שְׁטַארְקֶער שְׁפִּירִיט גֶעוֶועץ אתּ
טֶּהְרֶערן הָאבֶּען זִיךְ אִיהם גֶעשְׁטֶעללְט אִין דִיא אוֹינֶען .
-- אִיצְט זָעה אִיךְ, אַז דוא קַאנְסְט מַאקִי נִישְׁט! דוא קָאנְסְט קיין
ְּוֹינְפֶען מְרינְקען, דוּא קָאנְסְט מִיר נִישְט אָנְטְוֶערן וָואס אִיךְ פְרָאג רִיך.
אונ נָאךְ אַ זאךְ קַאנְסְטוּ נִישְׁט : דוא קַאנְסְט מִיךָּ קיין עֶרְמִינְהוּי נִישְט פְרָאגֶען
פוּן מֵיינֶע אֵייגֶענֶע רֶעד! הָאט דֶער אַלְטֶער, אַרוֹיפְלֶענֶענְהִיג זַיין הַאנְד אוֹיף
הֶערֹשֶׁעלֶעם אַקְסֶעל, גֶעזָאנְט: סְטֵייטְשׁ, פְרִיהֶער הָאבּ אִיךְּ דִיר אַללֵיין גֶעזָאגְט,
אַז אַ טֶענְשׁ טָאהר נִישְׁט אָנְטְוֶוערן כַּאלְד אוֹיפן מִשְׁקל רִאשׁוֹן יָא, אָדֶער נַיין ,
בִּפָרֵט אִין אַזֵא עָנָיִן נִכִבָּד, אוג אִיצְט וִיל אִיךְ אַלליין זָאללְסְט מִיר בַּאלְד
אָנְטְוֶערן ?-זְאג אִיךְ דִיר , אַז אִיךְ מֵיין נָאר נִיט דוּא זָאללְסְט מִיר בַּאלְד
אָנְטְוֶוערן . עִס הָאט צַייט!,. זֵיי זִיךְ מְיֵשֵׁב וִיפִיעל דוּא וִוילְסְט ! וֶועט בְּלַייבֶּען
בַּיי דִיר אוֹיף יָא, בְּרוֹיכְסְטוּ מִיר נור זָאגֶען, אַז דוא וִילְסְט פָּאהרן קֵין
וָואלָאזֶען, וֶועל אִיךְּ הָאבֶּען אַ סִימָן, אַז אִיךְּ דַארְף נָאךְ מיט מֵיין רִבְקָהן
קיין שְׁדוּך נִישְׁט מְהוּן .. נִישִׁשָׁה, זִיא וֶועט וֶעלן וַארְטֶען אוֹף דִיר -- טָאמִיר
חָלִילָה פֶערְקֶעהרְט, זָאלל נָאטט דֶער עָדוֹת זַיין צְוִוישֶׁען אוּנְז בַּיידֶען, אַז אִיךְ
חֶעל טֵיין אוֹיג אוּג הֶערְץ פון דִיר נִישְׁט אֶבְּטהוּן אֲפִילוּ אוֹיף אַ הָאר אוֹיךְ
נִישְׁט , אוג ויא אִיךְ הָאבּ דִיךְ בִּיו אִיצְט לִיעבּ גֶעהַאט מִיט אַפְּנְיָה, וֶועל
אִיךְ דִיךְּ שְׁפַּאטֶער אוֹיךְ ליעבּ הָאבֶּען אֶהן אַללֶע פְּניוֹת! דוּא וֵוייסְט דָאךְ דיא
נְמָרָא ! כְּלוּם אָדֶם מִתְקְנֵא בִּבְנוֹ וּבָתַלְמִידוֹ (..
דִיא לֶעצְטֶע וָוארְטֶער הָאט דֶער ראש יְשִׁיבֶה אוֹיפְנֶערֶעדְט מִיט טֶהרֶערן
אִין דִיא אוֹינֶען, אוּג אוֹיפְּהֶעגֶּענְדִיג זִיךְ פון זַיין בַּאנְקֶעל אִיז ער צוּנֶענַאנְגֶען
צוּ הֶערְשֶׁעלֶען, אִיהֹם צוּגֶעדְרִיקְט צום הַארְצֶען אוג אִיהם פַאטֶערְלֶיךְ אַ קוּשׁ
גֶעטְהוּן אִין קאפ , |
הֶערְשֶׁעלֶען זֶענֶען אוֹיךְ דִיא טִהרֶערן אִין דיא אוֹינֶען גֶעשׁטַאנֶען, דאס
הַארץ אִיז אִיהם פוּן זַיין רִבִּיניס צָארְטְלִיכְקֵייט אַזוֹי וַוייךְ גֶעוָוארֶען, אַז אִיהם
הָאט זִיךְּ גֶעוָואלְט דֶעם אַלְטֶען מַאנן צוּ דִיא פִיס פַאללֶען, פַאר אִיהם מוֹדֶה
זַיין,. זַיין סוֹד, זַיין פַּיין, זַיין װואוּנָד,. אונ בַּיי אִיהם אַ עֵצֶה , אַ רְפוּאָה בֶּעטֶען,
אוֹיבּ עִם אִיז דָא אַזֵא עֵצָה, אַזֵא רפואָה , וָואס קאנן אִיהם אוֹיסְהֵיילֶען פון זַיין
קְרַאנקְהֵייט אוּנ לֵיידֶען; גנוּר וִויא אַזוֹי זָאנְט מֶען עִם ? וִיא אַזוֹי לָאוְט מֶען
אַזֶעלְכֶע וָוארְטֶער פוּן מוֹיל אַרוֹים 1,,"
דֶער ראשׁ יְשִׁיבֶה הָאט נְעפיהלְט ִיא גֶערִיהרְט זַיין דַאנְקבַּארֶער תַּלָמִיד
אִיו אע הָאט גֶעוָנְט}
6
-- 79 +--
-- זַיִי רוהִיג, מַיין זזּהן! נָעֹה דִיר אִיצְט אַהַיים חָכְמַת אָדָם תָּאִיר פָּנָיו,
דֶךּ דֵיינֶע טְרֶערֶען לַיינְט מִיר דַיין פְּרוּם הַארְץ אַרוֹיס! לָב טָהוֹר בָּרָא לָךְ
אלקִים, אַהֵיין הַארְץ הָאט נָאטט אִין רִיר בֶּעשַׁאפֶּען, דָאם אִיז טְּהַייעֶרֶער
זי אֵלֶץ!... מִכָּל מִשְׁמוֹר נָצוֹר לַבֶּךְ, מָעֹהר פוּן אַלְץ הִיט אָבּ דיין הַארֶץ,
כִּי מִמָנוּ תוֹצאוֹת חַיִָם, פוּן אִיהם, פוּנָם הַארְצֶען אִיז דֶער אוֹיסְגַאנְג צוּ חַי
עוֹלֶם הַבַּא,
הַאלְט-זֶשָׁע, מַיין תַּלְמִיד, דַיין הַארְץ אִין דַיין רֵיינְקֵייט אוּן טַהֲרָה,. װִי
דֶער בּוֹרָא בָּרוּךְ הוּא הָאט עִם אִין רִיר בֶּעשַׁאפֶּען --נָעה אַהַיים, גֶערֶענְק מֵיינֶע
רֵייה, אוּן טָאמֶער פְּרֶעגְט דִיר בָּרוּךְ עָפִּים, זָאנ אִיהם, עֶר זָאלל זִיךְ מִיט
מִיר זָעהן! אִיךְּ וֶוֶעל אִיהם שׁוֹין אַקְלָארֶע תִּשׁוּבָה גֶעבֶּען אוּן דוּ דַארְפָסְט
פַאר אִיהם נָאר קֵיין טוֹרָא הָאבֶּען,
אַוֹיסְגֶעהֶענְדִיג הָאבֶּען זִיךְ ַיינֶע אוֹינֶען נָאך אַמָאהל מִיט רַבָקָהיס גְוֹיסֶע
לִיכָּטִינֶע אוֹיגֶען בֶּעגֶעגֶענְט,. אִין זֵיי אִיז אַזוֹי פִיעל לִיעבַּע אוּן תַּחֲנוּנִים נֶעוֶוען
אַז זֵיי הָאבֶען אִיהם זַיין צֶערִיספֶען הַארְץ נָאךְ מָעֹהר צוּרִיספֶען.
לב טָהוֹר בְּרָא לִי אֲלהִים! הָאט עֶר צוּ נָאטט גֶעשְׁרִיעָן, אַרַיין הַארֶץ
נִיבּ מיר, נָאטט, איך זָאל אט דֶעם גוּטֶען רְבֵּיין מַיינֶעם נִיט דַארְפֶען אַזוֹי פַאלְשׁ
זַיין,,. אָרֶער טוֹידְט מִיר בֶּעפֶער, אוּן לָאם אִיךְּ קֵיין כַּפּוּי טוֹבָה נִישְׁט זַיין
אָט רִי גוּטָּע מֶענְשֶׁען וָואס וֶענֶען מִיר אַזוֹי גֶעטְרַיי, אַזוֹי לֵיעבּ..*
ר
ָּרוּךְ הָאט זִיךּ רָאס זַיינינֶע גֶעטּהון. גֶעפְרֶעגְט יי גְרֶעפֶערֶע און קְלִיגֶערֶע,
אוּן אַללֶע הָאבֶּען גֶעזַאנְט, אַז עֶר חַאפֶּט אַבְּשֵׂרֶיע מְצִיאָה, נוּר צוּ פְרֶענֶען
בֵּייא הֶערְשֶׁעלֶען אַלֵיין הַאט עֶר גֶעהַאלְטֶּן פַּאר אִיבֶּערִיג: עֶר הָאט גֶענְלוֹיבּט
דֶעם שַׁדְכֵן--, אוּן פַּאר וָואס זָאל אִיהם נִישְׁט גֶעפֶעלֶען 1 אִיז דֶען מיין טָאכְטֶּער
אַמַאילִיקֶע, אַבְּלִיָרֶע אָרֶער נִישְׁט אַגֶעוּנרֶ חָלֵיכָה + קֶען זיא נִיש לֵייעֶנֶען
אוּן שְׁרַייבֶּען וִויא אַללֶע מֵיידְלַאךְ 1 אַזֵא יֵאהר מִיר, ואס אַכַּלֶה זִיא אִין !
א גְלִיק פַאר אַ מֵאן, זִיא וַוייס שׁוֹין אִין יַאמְּקַע מָעהר פַּאר אִיהר מַאמֶען!
אָרֶער וֶעט עֶר בַּייא מִיר שְׁלֶעכְטֶע קֶעסְט הָאבֶּען !ּעִם, אַבִּי גֶעזּנָרופְלֵיישׁ
מַאגֶענֶם אוּן קִישְׁקֶע פָעהלְט בָּרוּךְ הַשֵּׁם נִישְׁט, הַלְוֵאי אוֹיף אַללֶע יוּרִישֶׁע
קע יי
עֶר אִיז שׁוֹין אִין הֶערְשֶׁעלֶעם רָצוֹן אַזֹי זִיכֶער גֶעוֶועזֶען, אז זַיין לִיעבְּשַׁאפְט
צוּ זַיין טָאכְטֶער אִיז צוֹלִיעבּ אִיהם צוּגֶענַאקְסֶען פוּן טָאג, עֶר הָאט אִיהר
מַתָּנוֹת גֶעקוֹיפְט און גֶעקוּשְׁט זָא און גֶעהַאלְוְט,
, פוּן אִיהר וֶועל אִיךְּ נַחַת הָאבֶּע הָאט עֶר טוּסָר גֶעזַאנְט זֵייגֶע בָּנִים,
זיא וֶועט מִיר בֶּעשֵׁיינֶען מַיין שְׁטוּבּ, מַיין וֶועלְט !., ,רָאס אִיז בָּרוּךָים אֵיירֶעם",
וֶועט מֶען זֶאגֶען, אַז עֶר וֶעט דַאוְנֶען פַּארֶץ עָמוּר, דִיא מְנִילָה לֵייעֶנֶען אוּם
פוּרִים, אָרֶער זִיטְצֶען אִין בִּית הַמֶרֶרָשׁ מִיט רֶער שֶׁעגֶער עִמָּרָה און לֶערְגֶען
אוּן וָאס וֶועט פוּן אַייךְ זַיין, פּוֹיעָרִים 1 נְלֵייךְ אין דֶער פְּרִיה אִין בּוֹינֶע, זִיךְ
אַרויסְרֵייפֶען דִיא נאל מִיט דִיא וַוַייבֶּער, אַגַאנְצֶען טָאג אִין יַאטְקַע װִיא
רֶער מַאטֶּע אֵייעֶרֶער... קְרַאנְק זַייט אִיר צוא קֶענֶען לֶערְנֶען אוּן זִנְגֶען
זיא עֶר! וֵיינִיג בְּלוּטִינֶע רוּבֶּעלֶם הָאבּ אִיךְּ אֵייעֲרֶע רָבִּיים בֶּעצָאהלְטוּ
אַ מַפָּלָה אוֹיף אַייךְּ פּוֹיעֲרִים!.,.,
הערשעלע און
אוג חאוּ עֶר איז נֶעשְׁטַאנֶען אוג ואוּ עֶר אִיז גֶענַאנְגֶען הָאט עֶר פץ
ֵיין נְדוּלָה רֶערְצָאהלט , לייט גֶעגֶּעטֶען אוֹיף זיין מָאכְטֶערְם תְּנָאִים, וָואס וֶעט
אי"ת מוצְאַי-יים-טוֹב זיין ,
פּיעל מֵיידְלֶעןְּ הָאבֶּען דעם קצב'ס טַאכְטֶער מְקְנֵא גֶעוֶועזץ אוּנ גֶערֶעדְט,
אַז זִיא קוּמְט צוּ אִיהם אַזוֹי וִויא אַ בֶּן-מֶקֶך צוּ אַ דָארְף שִׁיקסֶע !" עֶס הָאבֶּען
אוֹיךְ בַּעלִי-בַּתִּים גֶערֶערְט, אַז ;הֶערְשֶׁעלֶע אִיז צוּ עֶרֶעל פַּאר בְּרוּךְט מַאכְטָאר,
אוג עֶס וָואלְט אַ יוֹשֶׁר גֶעוועזן אִיהם אֶבְּצוּרֶעדֶען ; נוּר וֶועמֶענְס בַּאבֶּעס רַאֲנֶת
אִיז דָאם 1 וֶוער אִיז מְחוֹיִב זִיךְּ אַרַיינְצוּטִישֶׁען אִין אַ שִׁדוּ אוג קוֹיפֶען זִיךְ
בָּרוךְ טַבָּח פַאר אַ שׁוֹנֵא 1
,אַז אִיהם אִיז לִיעבּ דַארְף אוּנָז אוֹיךְ זַיין נִיחֶא! הָאט מֶען גֶעזָאגְט את
בּרודְץ פוּנְדֶעסְוֶענֶען זַיין נְדוּלָה נִיט פֶערְנוּנֶען,
עָס הָאט דִיא גֶעשִׁיכְטֶע אוֹיךְ דִיא יְשִׁיבֶה בַּחוּרִים פֶּערְדְרָאסֶען, אוּנ ווא
יי הָאכֶּען גֶעקָאנְט אַיהם אַריינלָאָזֶען א שְׁפִילְקֶע מיט דֶעם מַאֲמֶר : גטוֹב שָבְַּּחִים
שׁוּתְּפוֹ שָל עַמְלֵק", הָאבֶּען זֵיי אִיהם נִישְׁט גֶעוְשַׁאלָאוֶעט. מַאנְכֶער פון זֵײי
הָאט זִיךְּ עערְלֹיכְּט אִיהם אָפֶען צוּ זֶאנֶען, אַז וֶענן ער פֶּערְקוֹיפְט זִיךְּ שוֹין
ָא פַאר אַ הַצְּבִישׁען מָאנֶען, זָאלל עֶר חָאטְשׁ אָנְגרֵייטֶען א פָאאר גֶעוּנְְטֶע
בַּאקֶען , בְּרוךּם טּאכְטֶער זָאלל הָאבֶּען אִין וָאס צוּ פַּאטְשֶׁען, אִם יְִצֶה הַשֵׁם,
נָאךְּ דֶער חֲתוּנָה|
דיא אֶלְלֶע זקְוּלִים וואלְטֶען הֶערְשֶׁעלֶען יט גֶעאַהרט וֶענן ער וָואלְט נִישְׁט גֶעהַאט
אַגְרָאסֶערע דַאֲנֶה ! טִירֶעלֶע זָאלל דֶערְפוּן נִישְׁט גֶעוָאתר וֶוערן אֵיידֶער עֶר
וֶעט רָאס גְלִיק הָאבֶּען אִיהר צוּ זָאנֶען, אַז רָאס אִיז אִין נַאנְצֶען אַ טְעוֹת,
אַ שָׁקֵר טוּחֶלְט מְהָחַל וָעֵר כַּלת,
אָבֶּער מִיְרֶעלֶע הָאט שׁוֹין גֶעוואוּסְט + אִיהר אֵייגֶענֶע מוּטטער הָאט אִיתי
דיא בְּשֹׂוְרָה אָנְגֶעזָאגְט,
פוּן יֶעגֶעם אָבֶענְד, וָאס זִיא הָאט הֶערְשֶׁעלֶען אוֹיף דֶער בִּינֶע גֶעזֶעהן,
אִיז עִפִּים אַ נֵיי נֶעפִיהל אִין אִיהר גֶעבּוֹירֶען גֶעוָוארֶען : פְרִיהֶער הָאט זָא
גֶעמֵיינְט, אַז נור צוּ ליעב זַיין אָרֶעמקֵייט אוּג עֶלֶענְד קאנן זִיא אֵיהם אֵין
מִינוּש נִישְׁט פֶערְנֶעסֶען, אונ הָאט נוּר גֶעוָאלְט, אִיהם הֶעלְפֶען, גֶעזָארְנְט
פַאר זַיין נֶעוּנְד ; אִיצְט אָבֶּער הָאט זִיא נֶעפִיהלְט זיא בָּאנְנְט נָאךְּ אִיהם,
אֵיהר וִוילְט זִיךְ אִיהם זְעהן, רֶעדֶען אוּנ זִינְגֶען מִיט אִיהם, אונ נָאךְ מָעהר ,
זיא פִיהלְט אַ מִין ועהטִיג אִין הַארְצֶען, וֶעגן זִיא הָארְט עֶרְנֶעץ אַ מֵיירֶעל
דֶערְצָאהלְט ויא אַנְדֶערֶע גֶעהֶען אֶהן אַקָאפּ אַרּם, וַייל זֵיי זֶנְע
פערליעבט
== 330 ==
פֶערְלִיעבְּט אִין דֶעם וָואס הָאט ,יוֹסְתי גֶעשְׁפִּיעלְט, אוּנ הָאטְּשׁ זִיא הָאט אִיהם
אַיין מִינוּט נִישְׁט נֶעקאנְט פֶערְנֶעסֶען, הָאט זֵא זִיךְ אַלְץ נִישְׁט מוֹדֶה נָעי
וֶועזֶען, אַז זִיא לִיעבְּט אִיהם אַזוֹי וִייּ אַנְרֶערֶע אוג אֶפְשֶׁר נָאךְ מעהר... אוּנ
זִיא אִיז אִין בּעס גֶעוֶועון אוֹיף זִיךְ אוּג אוֹיף אִיהם וָואס זִיא קאנן אִיהם נִישְׁט
פֶּעגֶעפֶען .
מִיטְוָאך, וֶוענן הֶערְשֶׁעלֶע הָאט בֶּעדַארְפְט קוּממֶען עֶסְסֶען, פְלֶענְט זִיא
פוּן שְטוּבּ אַוֶועק נָעהן, זִיטְצֶען עֶרְגֶעץ בַּיי אַ בֶּעקַאנְטֶע, זִיךְּ אַ כּחַ אָנָטָהו
גִישְׁט צוּ לָאזֶען מֶערְקֶען אוֹיף זִיךְ, אַז זִיא אִיז אוּנְרוְּהִיג ; גוּר זִיא פְלֶענְט פִיהלֶען
בְּעַת-מעֲשֵׂה , אַז דָאס הַארְץ דְרִיקְט אִיהר, עִם בָּאנְגְט זִיךּ, אִיהר וִילנְט זִךְ
צוּרִיק אַהַיים, דָארְט וֶועט זִיא אִיהם זֶעהֶען, איין קוק הָאטְשׁ טְהוּן אוֹיף אִיהם
אוּנ גֶענוּג, זִיא נִיט אִבֶּער דאס הַארְץ נִיט נָאךְּ אוּנ זִיטְצְט אָפָּט שְׁפָּאט, פֶעך-
נֶעכְט , אַז זיא הָאט נָאךְ הַיינְט נִישְט גֶעגֶעסֶען אפֵּילוּ , נֶעהט נִישְׁט, נְליךְ
וִויא זִיא הָאט מוֹרְא אַהֵיים צוּ גֶעהֶען. אַז עֶס וֶוערְט שׁוֹין נַאכְט נֶעהט זִיא
צוּריק, אָבֶּער וִויא מְרוֹיעֶרִיג אִיו זִיא ! זִיא קְרִינְט קוֹים אַן-אָרֶט וואו זִיךְ אֹיס-
צוּ וַויינֶען, אוּג אַז דִיא מוּטטֶער פְרָאנְט זִיא אַ טָאל: וָאס אִיז דִיר, טֵיין
לִיעבּ קִינְד ?" וַויים זִיא נִישְׁט וָואס צו אָנְטוֶוערן, אוּנ פְרָאנְט זִיךְּ אִינגֶערְלִיך
אַללַיין: ;וָואס אִיז מִיר ? וָואס אִיז פוּן מִיר נֶעוָארֶען 1...-
נור וָואס מָעהר זִיא נִיט זִיךְ מִיה אִיהם אוֹיסְצוַּוייכֶען, פץ אִיהם נִישְׁט
צוּ טְרַאכְטֶען, יֶע מָעֹהר ועוְט עֶר אִיהו לִיעבּ , יֶע מָעֹהר מְרַאכְט זִיא פק
אִיהם, בַּיי נַאכְט, וֶוענן דֶער פְּרֶאטֶעְטִירֶענְדֶער שֵׂבֶל שְׁלָאפְט, זְעהט זִיא אִיהם
אִין חָלוֹם, אוּג דִיא, פון שֵׂכֶל בֶּעפְּרֵייטֶע, פַאנְטַאזָיֶע נִיסְט אוֹיס אוֹיף אִיהם אַזֵא
לִיעבֶּען פַאנְטַאשׁטִישֶׁען חַן, אונ זִיא זֶעהט אִיהם וִויא אֵיינֶעם פוּן דִיא הֶעלְרֶען
אִין דִיא בִּיכְלֶעךְ וָואס זִיא הָאט גֶעלֵייענְט ; זָא זִנְגְט מִים אָיהם צר
זַאטטֶען, הָאדט אִיהם רֶעדֶענְדִיג, אוּנ יֶערֶעם וָארט, דַאכְט אִיתר, אִיז אַזֹ
קְלוּנ, אַזוֹי לִיעבּ !,. אֶפֶט זָעהט זִיא אִיהם אוֹיך אַלֶם אָרֶעמֶען יְשִׁיבָה בָּהוּר ,
זֵיינֶע אוֹינֶען קוּקען אוֹיף אִיהר או בֶּעטֶען, דַאכְט זִךְּ, רַחֲמָנוֹת אוֹיף זַיין
עֶלֶענְד -- נִיט לַאכֶען פון זַיין אָרֶעמְקֵייט.. אִיהר צוְנֶעהט דָאס הַארְץ, אִיתר
וִוילְט זִיךְ טִיטץ נַאנְצֶען לֶעבֶּען אִיהם גְלִיקְלִך מַאכֶען -- אוּנ זֵיא וַאכְט זִיךְ
אוֹיף מיט אַ שְׁוֶערֶען גֶעמִיטָה. .אַךּ, וָאלְט ער וֶועללֶען נָאר אַוֶועקפַאהְרֶען ו רעדט
זִיא צוּ זִיךְּ, וָאלְט אִיך אִיהם רֵיא לֶעצְטֶע קָאמייְֶע אַוֶוענגֶעגֶּץ, עֶר זָאלל
פָאהרֶען . טֵאקִי וֶוערֶען אַ נְרוֹיפֶער לייט וִיא עֶר וִיל; אִיךְּ וָואלְט אִיהם גֶעלְד
שָׁקֶען, בֶּריוֶועלֶען שְׁרייבֶּען, מְרייֶע לִיעבֶּע בְִּוֶועלֶעךּ וָואלְט אִיךְּ אִיהם שְׁרַייבָּץ:-
פון
פון וַייטֶען וָאלְט אִיך אִיהם אֶפְשִׁי אַלֶץ אוֹיסְוָאגֶען וָואס מיין הַארְץ פִיחלְט ..
יינֶע בְּריוֶעלֶעךְּ וָואלְט אִיךְּ אוֹיף מַיין הַאיצֶען טרָאנֶען אנ לִייֶעגֶען זיא
צֶעונְמָאל אַ טָא
ְריינְדֶעלֶע ָאט זִיךְּ דֶעם קָאפּ נֶעבְּרַאכֶען, ואס אִיהר אִיטֶער פְרָאהלִיכֶע
נוּטָע מִירֶעלֶע אִיז עָפִים אִיצְט אוּנְמִיטְהִינ , עֶסְט אֶהן אַפֶּעטִּיט, רֶערְט וֶענִיג
אוּג זוּכְט שְׁטַאנְדִיג אַלְלֵיין צוּ זַיין ,
אוֹיף אַללֶע אֵיהרֶע אוּנְרוהִינֶע פְרַאנֶען הָאט מִיְרֶעלֶע נור נֶעאָנְטוֶערְז
גָאר נִישְׁט, מַאִישֶע, נְלַאט אַזוֹי, לָאז מִיךְ, אִיךְּ בִּין גֶעזּנְד ױ
אַיינְמָאל, אִין אָבֶענְד, אִיו בְּרינְרֶעלֶע מִיט אִיהר קִינֶר אַללין גֶעבְִּיבֶּען,
נֶעקוּקְט אוֹיף מִירֶעלֶעם אוּנְטוּטְהִי: אוֹיסְוֶעהֶען, אנ זיא צוּ דֶערְפְרָאהָען הָאט
זִיא דֶערְצָאהלְט דָאס נְלִיק, וָואס הֶערְשֶׁעלֶען טְּרֶעפְט.
- אִיךְ הָאכּ דִיר גאר פַארְגֶעסְטֶען צוּ דֶערְצָאהלֶען, הָאט זֵיא מִיט
אַ פְרָאהלִיכֶער מִינֶע אָנְֶעהַייבֶּען, דִיר וֶעט עֶס אוֹיך אַ הַנָאֶה טְהוּ : בְּרו
דֶער קֵצֶב הָאט מִיר נָאךְ יֶענֶע וָאךְ גֶעזָאגְט, אַז עֶר נֶעהמְט צוּ אוזֶער
יְשֵׁיבֶה בְּחוּר הֶערְשֶׁעלֶען, פַאר זַיין שָׂרֶה פַיינֶען, אַזֹי יא עֶר שְׁטְעהט אוג
נָעהט |
-- וָואס זָאנְסְטוּ 1 הָאט מִירֶעלֶע, בְּלַאס וֶוערֶענְדינ, גֶעפְרָאנְט,
- אָט, וָואס דוא הָארְסְט! טוֹצְאַי-יוֹם-טוֹב , זָאנְט בָּרוּךְ, וֶועט עֶר תִּנָאִים
שׁרַייבֶּען :
מִיְרֶעלֶע הָאט נֶעשְׁווינֶען, נוּר דיא לִפּפֶּען הָאבֶּען זִיךְ אִיהר וִויא פון
אַיאִינֶערְלִיכֶען וֶועטְהִיג בַּארְצוֹינֶעץ, אנ זִיא הָאט גֶעפִיהלְט אַ צִיטֶער אִין
אַללֶע נְלֵידער .
-- וָואם בִּיזְוּ ,. מֵיין מָאכְטֶער, אַזֹי בְּנַא גֶעוָארֶען ז הָאט דִיא מוטֶער
מִיט אַנְנְסְט גֶעפְרַאנְט,
- מַאמֶע, עס קאנן נִישְׁט זַיין, עֶר וֶעט עִם נִיט טְחוּ ו
-- וֶוער 9 בְּרוך צִי וֶועט עִם טְהוּן! וָאס אִיז אִין אֲֵיהֶם דֶער יָהוּס
אַזוֹי נְרוֹים? אֶפֶשֶׁר נָאךְ וֶוענִיג נְדוּלָה אַזֵא זֵיידֶען קינְד פַּאר זַיין יַאמְקֶע מֹירו
- נִישְׁט בָּרוך, גור עֶר צִי וֶועט עֶס וֶועללֶע ו הָאט טִרֶעלֶע קים
אַרוֹיסְגֶערֶערְט .
- הֶערְשֶׁעלֶע ז
-- יָא,, הֶערְשֶׁעלֶע ו
= וָואס אִיז 1 אַ נארר אִיז עֶרן אַזוֹי אִיז אִיהם בֶַּעספֶערו!ּ א טאנ בַּ
רעם
-- 77 -
רֶעם, אַ טָאג בַּיי יֶענֶעם.. נִיט זִינְרִינֶען זָאלל אִיךְּ מִיט דִיא רָעדו
- אָבֶּער, עֶר קֶעגן דָאךּ אַזוֹי נוש לֶערְנֶען , עָר זִינְגְט דָאךְ אַזֹי שֶׁט,
קאנן עֶר דֶעגן אַ בֶּעססֶערן שָׁדוּך נִישְׁט מְהוּן !
| -- אֶמָת, טֵיין טָאכְטֶער, מִיט זַיין תּוֹרָה אוּנ גוּטֶע מַעֲלוֹת מָאנ נָאמט
אַללֶע מַאטֶע מַאמֶעם בֶּענְשֶָׁען, הָאט בְּרַינְרֶעלֶע דֶערְקְלֶערְט, נִישְׁט פֶערְנֶעם
אֶנֶּער, אַז עֶר אִיז פָארְט אָרֶעם או עֲלֶענְד, נִישְׁט צוּנֶעקוממֶען זָאלֹל עֶס
וֶערן: וֶועלְכֶען פַיינֶעם בַּעל הַבַּיִת שְׁמֶעהט אָן אַיאַיירֵאם צו גֶעהמֶען אַ וְשׁיבָה
בָּחוּר, וָואס הָאט קֵיין קָרוֹב, קֵיין נוֹאֵל נִישְׁט 1 אַ כָּבוֹד אַ נְרוֹיסֶער אִיו רָאס
פַאר אַ שְׁוִוינֶער, אַז שְׁמוּאֵל דֶער שׁוֹמַר זָאלל זַיין אַ מְחוּתְּן אוֹיף דֶער חֲתוּנָה ,
ואס א"ז עֶר האט דֶעם הִתֶן אטאכ גענעכען "יו ייר אי א וס
אפִילוּ אִיז דָאס אוֹיךְ נִישְׁט אַזא נַחֵת, אַז בֶּערְל דֶער שׁוּסְטֶער, זָאלל אִיהר
נָאך דֶער רַתוּנָה קָאננֶען אוֹיפְוַארְפֶען,, עֶר הָאט אִיהר מַאנן מִיט זַיין אָרֶעם
ְּרוֹיט גֶעהָאדִיוֶעט! נָאטט זָאלל מִיךְ נִישְׁט שְׁטְרֶאפֶען. וֶער דֶענן אַז נִישְׁט
בָּרוּךְ רֶער קצָב, וָואס אִיז אַללֵיין אוֹיךְּ נִישְט מָעֹהר וִויא אַיאוֹיפְגֶעקוּמֶענֶער
הָאקֶער, קאנן אוֹיף אִיהם אַ בַּעלְן זַיין מִסְתָּמָא הָאט דָאךְ זַיין שָׂרה פֵינָע
אַזֵא מַזְל: דארף אִיהר מַאטֶע אוֹיפְגֶערִיכְט וֶערן אוּנ נֶעהמֶען פַּאר אִיהר דֶעם
דִימַאנְט, וָואס וַאלְנֶערְט זִיךְּ נָעבִּיךְ אִין ארֶעמקייט, אִין בְּלָאטֶע, נִישְׁט צו+
גֶעקוּטמֶען זָאלל עִם וֶוערֶען !
-- אָבֶּער פוּן וַואנֶען וַייסְטוּ דָאסז הָאט מִירֶעלֶע מִיט אַ צִיטֶערֶענְרֶער
שְׁטִימָע גֶעפְרָאנְט ,
-- אַ סוֹד אִיז דָאס 1 בְּרוּךְ אַללֵיין הָאט מִיר דָּאס רֶערְצָאהלְט אוג כַּמְעַט
גֶענֶּעטֶען טוֹצְאַי-יוֹם-טוֹב אוֹיף תִּנָאִים .
-- אוג עֶר ? עֶר ווילל עס 1 בְּרוּךְ הָאט בַּיי אִיהם שׁוֹין גֶעפְּרָאנְט 1;ער הָאט
אִיהם גֶעאָנְטְוֶועוט, אַז עֶר ווילל עֶס ו
-- עָפִּיס רֶעדְסְטוּ נויא אַ קֵינְד ! הָאט דִיא מוּמטֶער מִיט אַ שְׁמֵייבֶעל זִיךְ
ָבְּגֶערוּפֶען, וִויא הֵייסְט צי וִוילל עֶר 1 װֶער דֶענן וילל ? אִיךְ, צִי דוא ו
בַּיי טִיו, אָדֶער בַּיי דִיר דַארְה בְּרוּך פְרָאגֶען ז פֶערְשְׁטֶעהט זִיךְ, אַז עֶר
הָאט בַּיי הֶערְשֶׁעלֶען נֶעפְרָאנְט, אוּנ עֶר הָאט אִיהם מִסְהָּמָא גֶעזָאגְט, אַז איהם
אִיז נִיחָא!
- עָם איז אַ לֵינֶעץ, טַאמֶע! כָּרץ כָּעריהנְט זךְ גר, הֶערְשֶׁעלֶע וֶעם
רֶאם נִיט טָהון 4
ריא
= שפ 2
דִיא מוּטטֶער הָאט זִיא אָנְֶעקוּקְט פֶערְוואוּנְדֶערְט : דִיא בַּאקֶען מִירֶעלֶעס
הָאבֶּען זִיךְּ אָנְגֶעצוּנְדֶען אונ דוּךך אֵיהרֶע שָׁאנֶע אוֹינֶען הָאט אִיהר אוֹיפְגֶערֶעְט
הַארְץ אַרוֹיסְגֶעקוּקְט .
- וָואם אַהרְט דָאס אָבֶּער דִיךְּ, מיין קִינְדוּ הָאט בְּרַיינְדֶעלֶע גֶעבְרָאנְט,
- װַייל קֵיינֶעם אַהרְט נִישְׁט פַאר אִיהם, מזז מִיךְּ אַהרֶען ו נַיין , מַאמָע,
דוּא טָאהרְסְט עֶס נִיט צולָאזֶען !
- וָאס עִפִּיס אִיךְּ 1 וִויא גֶעפָאללְט דיר אַזֵיינם! אִיךְ װֶעל מִיךְ נָא
גֶעהמֶען אַרַיינְטִישֶׁען אִין פְּרֶעמְדֶע עֲמָקִים ו קָארג שׂנְאִים, נִישְׁט פֶערְֵינֶע
הָאבּ אִיך, וֶועל אִיךְּ נָאר נֶעהֶען שֵׁדוּכִים קֵיילֶיע מַאכֶען ז
-- וֶעל אִיךְּ אִיהם אַללַיין זֶאנֶען, אַז עֶר מַאכְט זִיךְ אונְגְליקלִיךו
-- וָאס אִיז דִיר גֶעוָארֶען , מַיין טָּאכְטֶער ! דוא הָארְסְט דָאךְ נְאי
נִישְׁטּ וָואס דוּא רֶעדְסְט ! זַיין שְׁוֶועסְטֶער, זַיין טוּהְמַע בִּיזְטוּ 1 וִויא גֶעפַאללְט
דֵיר אַזֵּינֶם, אַ מֵיידֶעל וֶעט זִיךְ נָאר אַריינְטִישֶׁען אִין שְׁרֹכִים ו פָּע, שָׁאמֶע
דַארְפסְטוּ זִיךְ!
- שָׁאמֶען זֶאללֶען זִיךְ יֶעגֶע, וא רֶעדֶען אִיהם צוּו אִיךְּ וֶעל אִיהם
אָבְּרֶערֶען , מַאמֶע ! |
-- אָבֶּער זָאג מִיר, וָואס בִּיזְט דוּא מָעהר מְחוּיִב פַּאר אֵיין אַנְדֶערֶעןו
ַּיי רַיין מַאמֶען אַלֵיין עֶסְט ער אַ טָאג 1 עֶס זֶענֶען בְּרוּך הַשֵׁם רָא נָענוּ
בַּעֵלֵי בַּתִּים אֶהן מִיר אוֹיך , עֶר אִיו בַּייא זייא אֶפְשֶׁר נָאךְּ הַיימִישֶׁער
וִויא בַּיי מִיר, פַאר ואס אַהרְט עִם זֵייא נִישְט 1 אַ שְׁטָאדְט מִיט יודֶען, אֶהן
אין-עין הָרֶע, אַ רֶב, אַ ראשׁ יְשִׁיבָה, אוּג װֶער נִיטוּ אַללֶע זָאגֶען עִם אִיז
אַ נְלִיק פַאר אִיהם, הָאט וִיא זִךְּ גֶעפוּנֶען א נִיטגֶעבֶּעטֶעגֶע נוֹאַלטֶע, נִישְט
צוּ צוּלַאזֶען וָואס אִיהם אַללַיין אִיז נִיחָא ... פָע, דוא רֶעדְסְט פון וֶועג מיין
טָּאכְטֶער ! |
- אַ שְׁטָאדְט מִיט ידֶען! אַ רָב, אַ ראשׁ וְשִׁיבֶח ו ... הָאט מִירֶעלֶע מִיט
אֵיין עֶרְבִּשֶׁערְטֶען טָאן אִיבֶּערְנֶערֶערְט, וַוייס דענן וֶוער פוּן ֵייא וָואס הֶערְשֶׁעלֶע
אִיז 1 פֶּערְשְׁטֶעהט דֶענן דֶער רָב אָדֶער ראש יְשִׁיבָה וָואס פון אִיהם קאנן
אַרוֹיְוַאקְטֶען, וֶוענן זַיין מִזֶל זָאלל זַיין אִין אַ פַיינֶעם הוֹיז אַריינְצוקִיטמֶען ו.
-- עס אִיז צוּ לַאכֶען, וִויא אִיךְ בִּין אַ יוּדִישֶׁע טָאכְטֶער ! הָאט זִף
ְרַיינְדֶעלֶע צולַאכְט, אֶפְשֶׁר קֶעננְסְטוּ מְעֵהר לֶערְנֶען פַאר אוּנזֶער רֶב ? אֶפְשָ
בִּיִזְעוּ מְעֹהר טַבֵין אוֹיף איהם וִיא זַיין אֵיינֶענֶער רָבִּי , רֶער ראש יְשִׁיבֶה וּ
ינְד. אֵיינֶע, דוא וֵייסְט רָאךְ נָאר גִישְׁט וָאס לֶערְגֶען איז, ויא קוּמְסְטוּ צו
זאג
=+ פפ'י =
זֶאנֶען אַ רַעָח ו מֶען וֶעט דָאךְ אִין הוֹיפֶעגְס לֵאכֶע, אַז מען וֶעט הָארֶע
אַזֶעלְכֶע דַבּורִים פוּן דִיר ?
-- זָאל טֶען לַאכֶען, מַאמֶע, אִיך וועל פָארְט נִישְׁט רֶערְלָאזֶען הֶערְשֶׁעלֶע
זָאל אוּנגלקְליךּ וֶערֶען
- שְׁרֵיי חָאטְשׁ נִישְׁט אַזֹין הָאט בְּרַיינְדֶעלֶע גֶעבֶּעטֶען, דָאס רִינְסְם
מֵיידֶעל קאנן נָאךְ דֶערְהָארֶען אונ אִיכֶּערן שְׁטָאדְט צוּמְרָאגֶען ; וָועה אִיז מיר
נִישְׁט װאוּ אִיז, טַיין קִינְד, דַיין שֵׂכָל אַהִין גֶעקוּממֶען!וּ
מִיְרֶעלֶע הָאט מָעהר נִישָׁט גֶערֶעדְט אוּג אִיז אִין אִיהר צִיממֶער אַרַיין,
זי שְׁלָאפֶּען גֶעלֶעגְט אֶהן ועטְשֶׁערֶע. אַ סִימָן, אַז זיא אִיז אוֹיף דֶער טוּטטֶער
בְּרוֹנָו.
ְרַייְדֶעלֶען הָאט נָאר אוֹיפן זִיננֶען נִישְׁט גֶעקָאנְט אַרֹיפְקוּמֶען חֹשֵׁד צו
ַיין אִיהר קִינְד חֲלֵילָה אִין עָפִּים שְׁלֶענְטְס, דַארִיבֶּער הָאט זא זִךְּ בַּיים
דִינְסְט-מֵיידֶעל . נֶעפְרָאגְט צִי חַיים זִיא אֶפְשׁר וָואס מִירֶעלֶע אִיז הַיינְט אַזֹ
אוֹיפְגֶערֶענְט-- צִי אִיו נִיט עפִיס אַ שָׁארֶען נֶעשֶׁעהֶען, אָדֶער צִי הָאט אִיהר וָוער
אֶפְשֶׁר הַיינְט פּוֹנַע בְּכָּבוֹר גֶעוֶעָוץ זי
דָאס דִינְסְט-מֵיידֶעל הָאט נֶעשְׁוָארֶען, אַז אַדַבֶּא , מִירֶעלֶע אִיז דֶעם
נַאנְצֶען טָאג אִין רֶער הַיים גֶעוֶעוֶען, קיין שָׁארֶען אִיז נִישְט גֶעשֶׁעהֶען: פַאר
נַאכְט אִיו דָא גֶעוֶעוֶען שֵׁינְדֶעל דִיא שְׁניט-ְרָאמֶערִין אוּג הָאט מִירֶענֶען גֶעלְר
גֶעגֶעבֶּע, א וַדְאִי א נְמִילוֹת חָסָר אָבְגֶעבְרַאבְט,
זיא וֶעט מִיר בְֵּוֹת שְׁטֶעללֶען! הָאט בְּרַיינרֶעלֶע פַאר זִךְּ גֶערֶערְט,
אִיצְט פֶערְשְטָעה אִיךְ שׁוֹין אִיהר כַּעַם : שֵׁיינְדֶעל הָאט אִיהר שׁוֹין גֶעמוט
פַערְלֵייגֶעגֶען עֶטְלִיכֶע רוּבֶּעל.. עָס שְטָּעהט אִיהר נִישְׁט אָן מִיר דָאס אוֹיסצוּ-
זֶאנֶען לָאזְט זִיא נְלָאט אוֹים אִיהר כַּעם צוּ מִיר אוג צוּ בְּרודְץ, נְלייךְ וֵויא
אִיךְ אָדֶער עֶר הָאבֶּע אִיתו גֶעהֵייסֶעץ ליהען שֵׁיינְדְלֶען.. אַזוֹי אִיז שׁוֹין
רֶעכְט ..."
פַארן שְׁלָאף הָאט נָאך בְּרַינרֶעלֶע גֶעפְרוּכְט אַ פרָאנ טְהוּן: זָאנ שי
הָאטְשׁ, וִויפִיעל הָאט דִיר שֵׁינְרֶעל פֶערְלייגֶעגְט ' מִירֶעלֶע הָאט זִיךְ גֶעמַאכְט
שְׁלָאפֶענְדִיג אוג בְרַינְרֶעלֶע הָאט זִיא נִישְׁט גֶעוָואלְט וֶועקען .
מִירְלֶעלֶע הָאט אָבֶּער נישְׁט גֶעשְׁלָאפֶען, אוּג גִיט גֶעקָאנְט עֶנְטְשׁלָאפֶען וֶוערֶען,
טויזֶענְדֶער גֶערַאנְקֶען זֶעננֶען אִיהר דוּרדן קָאפּ גֶעלֶאפֶּען, אָט אִיו זיא אִין כַּעס
אויף זִיךְ, אוֹיף דֶער טוּטטֶער , אוֹיף הֶערְשֶׁעלֶען , זִיא וִוילל זִיךְּ שְׁוארֶען,
אֵיהם פייְנֶר צוּ הָאבֶּען , גִישְׁט וֶעלֶען אֲפִילוּ מָעֹהר וִיססֶען פון אִיהם; אונ
אל
=+ 80 -ב
שָט רֶערְמַאנְט זִיא זִיךְ, ויא עֶר הָאט גֶעקוקְט אוֹיף אִיהר, דַאמָאלְס, וֶעם
וִיא הָאט מִיט אִיהם כִּמֶעט צוּם עֶרְסְטֶען מָאל גֶערֶעדְט אוּג אִיהם גֶעבֶּעטֶען
פֶערְהִיטֶען זַיין גֶעזּנְד.. אוּג פץ בֵּיהנֶע אַרָאפּ, וִויא לִיעבּ הָאבֶּען זַיינֶע אוֹינֶען
אוֹיף אִיהר גֶעקוּקט !. . . גנֵיין, עֶס קאנן נִישְׁט זַיין זָאנְט זִיא צוּ זִךְ, עֶר
וֶועט מִיךְ גִישְׁט פֶערְגֶעסֶען ! אֶפְשׁר בֶּערִיהטְט זִיךְּ דָאס נוּר שָׂרֶה פַיינֶע! יָא,
זִיא בֶּערִיהמְט זִיךְּ, אוּנ בְּרוּך נְלוֹיבְּט אוּג מֵיינְט עֶר אִיז שׁוֹין זֵיינֶער ו
אוּג זִיא וִוילל זִיךְ דֶערְמַאנֶען רִיכְטִיג וִויא זעהט אוֹיס שָׂרֶה פַיינֶע; זִיא הָאט
שָׂרֶה פֵּיינֶען גוּט גֶעקענְט, אוג גֶעדֶענְקְט גוט וִויא זִיא זֶעהט אוֹים, נוּר אִיצְט
ואלְט זֵיא אַללֶעס אַוֶועקנֶענֶּען צוּ זֶעהֶען זִיא פַאר אֵיהרֶע אוֹינֶען אונ זִךְ
אִיבֶּערצֵיינֶען, צִי אִיז זִיא אֶפְשֶׁר מִיט אַ מָאל שָׁאן גֶעוָוארֶען, צִי אִיז אֶפְשִי
טַּאקִי טְָליךְ מֶּען זָאלל זִיךְּ קַאננֶען פֶערְלִיעבֶּען אִין אִיהר ז
פֶערשׁיעדֶענֶע פִינוּרֶען טְרָאנֶען ויךְ אִיהר פָאר פַאר דיא פֶערְמַאנְטֶע אוינֶען ;
אָבֶּער זִיא זֶעהט רַוָּקָא אַזֶעלְכֶע גֶעזִיכְטֶער , וָאס זִיא מְרַאכְט נָאר קֵיינְטָאל פן
זֵייא, נוּר שָׂרֶה פַיינֶעס גֶעזִיכְט קאנן זִיא זִיךְּ אִיצְט נִישְׁט פַארְשְׁטֶעללֶען, זִיא
קאנן זִיךּ זֶעלִנְסְט נִישְׁט רֶערְמַאנֶען וָואס פַאר אַ נָאז, וֶעלכֶע לִיפפֶען הָאט
שֵרֶה פַּיינֶע 1 זִיא גֶערֶענְק נור, אַז זִיא דִיק אתּ נְרוֹים., עֲנְדְלֵךְ זֶעהט זֵיא
שׁוֹין שָׂרֶה פֵּיינֶען, אוֹיךְ אוג דוקֵא גִישְט מאום , עֲפִּיס א מִין יכַּלָה-חַן" לִינֶם אוֹיף
אִיהר גֶעזִיכְט , אוּג מֵיידלֶעךְּ וַוייזֶען מִיט דִיא פִינְגֶער : זֶעהט ויא שָׁאן זיא
אִיז |
פְּלוּצְלוּנְג נִיט זִיךְּ מִירֶעלֶע אַ חַאפּ פון בֶּעט אַרָאבּ, נֶעהט.צוּ צוּם טִישׁ
אַ בָּארְפוּסֶע, נֶעהמְט דִיא לֶאמְפּ אוג נָעהט-צוּ צוּם שְׁפִּינֶעל, קוקט זִיךְּ. אֵיין
אוּג זֶעהט וִויא אִיהרֶע בַּאקֶען פְלַאמֶען, ויא דִיא אוֹינֶען שיינֶען, דיא לַאנְגֶע
שְׁוַארְצֶע לָאקֶען פַאללֶען אוֹיף אִיהר וַויימֶען הַאלְז, זִיא גִיט קָאקֶעטִישׁ אַשְׁמֵייכֶעל,
אִיבֶּערְצֵיינְט זִיךְּ, אַז יֶעדֶענְפַאללַם אִיז זָא שָׁאן אוג הָאט פַאר בְּרךְס
טָאכְטֶער גֶעוִויס נִישְׁט וָואס אַרָאבּצוּפַאללֶען,
רוּהִינֶער נֶעהט זִיא צוּרִיק צום בֶּעט א לֶענְט זֶךְּ מִיט אַ פֶעסְטֶען
בֶּעשָלוֹס + בַּיי דֶער עֶרְסְטֶּער גֶעלֶענֶענְהֵייט זִיךְּ מִיט הֶערְשֶׁעלֶען אוֹיכְצוּרֶעדֶען ,
הָאטְשׁ אֵיהם נִישְׁט מוֹדָה זַיין , אַז זִיא טְרַאכְט אוּנ לֵיידְט פון אִיהם אַזֹי
פֵּיעל, אֶבֶּער דֶערְנֶעהן פוּן אִיהם וָואס טְרַאכְט ער פוּן אִיהר ,
מִיט דֶעם בֶּעשְׁלוסם אִיז זִיא עֶנְטְשְׁלָאפֶען געוָארֶען, אוּג אִין הָלוֹם הָאט זִיךְ
אִיהר גֶעדַאכְט : זִיא קְרִיגְט זִיךְ מִיט דֶעם רב אוג מִיט דֶעם ראש יְשִׁיבָה
פַּאר וָואס ז ווייסְט זִיא אֵייגֶענְטְלִיךְ אַללַיין נִישְׁט, דִיא טוּטטֶער שְׁטֶעהט נֶעבֶּען-
איהר
םה 2
אִיהר , וִוינְקְט, זיא זָאלל אוֹיפְהָארֶען, בְּרֶעכְט דִיא הָאנְד אוּג שְׁרֵייט !,אַ חַרִמַּח
אַזֵיינֶם פון אַ טַיידֶעל צוּ הָארֶען, וָועה אִיז מִיר נִיט 1" נור זִיא, מִירֶעלֶע, קְרִינְט
זִיךְ אַלְץ מֶעהר,, פְּלוּצֶלוּנְג וֶערְט פוּן רֶב נָאר שְׁמוּאַל דֶער שׁוֹמֵר מִיט זַיין גְרוֹיפֶען
נַאכְט-שְׁטֶע קען - זִיא שְׁרֵייט אוֹיף אִיהם, אוּנ עֶר הֵייבְּט זַיין שְׁטֶעקען אוּנ וִילל
זיא שְׁלָאנֶן. אִין קִיךְ, זֶעהט זִיא, שְׁטֶערט שְׁפָרָה. ֶּערֵל דֶעם שוּסְטֶערֶםוַייבּ,מִיט
אַ פּאאר אַלְטֶע חָאלַאוֶועס אונטֶערץ אָרֶעם, אוג זָאגְט צוּם דִינְסְט טַיירעל :
דוא וֵוייסְט, מִירעלֶעס הָתֶן הָאט דָאךְ בַּיי מִיר אַ טָאג גֶענֶעסֶען!" יבֶּעם
מִירֶעלֶען, אָנְטְווערְט רָאס מֵיירֶעל, וֶועט זִיא אייךְ אַוֶעקְגֶעבֶּען דֶעם מַשְׁכֹּף
זִיא װילל לוֹיפֶּען שִׁכִרְהֹץ דֶעם מַשְׁכּוֹן אָבְּגֶענֶּען, נוּר ויא זִיא קוּמְט אִין עסס-
צִימֶער אַרַיין זֶעהט זִיא וִויא הֶערְשֶׁעלֶע לִינְט אַ פֶערְטְשַׁאדֶעטֶער אוֹיפן קַאנַאפֶּע,
בְּלַאס אִיז זַיין גֶעזיכְט, אוג עֶר שְׁמְרֶעקְט אַ הַאנְִד אוֹים, וִוינְקְט עֲפִּים.. זיא
פַאללְט צוּ אִיהם צוּ, קוּשְׁט אִיהֹם אוּנ וַַיינְט.. ער נעהמט זִיא אַרוּם אע
טְרָאסְט זִיא. יבַּאלְ וֶועל אִיךְ וֶערֶען אַ גְרוֹיסֶער לֵייט, מִירֶעלֶע וי זָאגְט ערו
דִיא זונן מִיט דִיא לְכָנָה, מִיט עֶלֶם שְׁטֶערֶען וֶועללֶען זִיךְּ בּוּקֶען צוּ מִיר ד
אוּנ זִיא זֶעהט אִיהם אוֹיבֹּן בִּיהנֶע, וִיא הָארְט אִיהם זִינְגֶענְדִיג, אוּנ הָארְט
אוֹיךְ ויא שָׂרֶה פַיינֶע זָאנְט: ,זָעה, מִירֶעלָע, וִויא שָׁאן עֶר אִיז! אִיךְ וילל
אִיהם אַללֶע גְלִידֶער אוֹימְקוּשֶׁען זִיא קוקט זִיךְ אוּם, אוג דֶערְזֶעהט בְּרנ
דֶעם קצַב הִינְטֶער זִיך. ,הּלְטייקא! נִיט עֶר אַ גֶעשְֵׁיי, דוּא וִוילְסְט אַ פְרֶעם
כָּחוּר קוּשֶׁען 1 טאר מֶען דָאם?.. יָנִיט אִיךְ זָאג עפ * אָנְטְוֶוערְט זִיא, אַייער
שָׂרֶה פַיינֶע!,,.* נור בָּרוּךְ הָארְט נִישְׁט אוּ וִוינקט צוּ הֶערְשֶׁעלֶען, ;ער זָאלל
נָאךְ אִיהם גֶעהֶען, זִיא זֶעהט וִויא עֶר נֶעהט מִיט בְּרוּדְּן אַוֶועק, זִיא הַייבְּט
אָן שְׁרייֶען: ,הֶערְשֶׁעלְע! הֶערְשֶׁעלֶע! מַאךְ זִיךְ נִישְׁט אוּמִנְלִקְלֶךְּו נור עֶר
קוּקט זִיךְ אֲפִילוּ נִישְׁט אום אוג נעהט וֵייטֶער, וַייטֶער... עִם דְרִיקְט אִיתר
וָאס הַארְץ, דֶער אָטְהָעם װַעֵרם אִיהר עֵנְנ, צַתם אִיור אי מִיֶכְטֶער, יו
שְׁטֶעהט עפִּים וִויא אִין אַ זּמִפ, קאגן אַ פוס גִישְׁט אוֹיפְהַיבֶּען .. עֲנְָלִךְ אָפֶענְט
זִיךְ דָאס הַארְץ אוּנ טְּהרֶערֶען הֵיבֶּען זִיךְּ אָן נִיספֶען פון דִיא אוֹינֶען, א
אִיהר וַויינְט זִיךְ אַזוֹי לֵייכְט,, בִּיו דיא מוטֶער ,דערהארט איהר פֶערְשְׁטִיקְט
קוֹל אוג וֶֶעקְט זִיא אוֹיף,
- דוּא הָאְט, טֵיין קִינְד, דיא הַאנְר אוֹיפן הַארְצֶען גֶעהַאלְטֶען,
ְַּינְדֶעלֶע, טִירֶעלֶע הַאנְד הַאלְטֶענְדיג, אוג בַּטֵלִים שְׁטִיללֶערְהֵיט אַללרִיא
כֶּאזֶע הֲלוֹמוֹת צוּ שֹנְאִיםֹם קאם. |
טִירֶעלֶע אָפֶעגְט דִיא אוֹנֶץ מִיעד א אָבְּנֶעשְואכְט, זִיא דֶעְוְעתּט
ריש
= 89
דיא מוטטער נֶעבֶּען זִיךְ, פַּאללְט אִיהר אוֹיפץ הֵאלָו אוּנ וַויינְט זִיךְּ פַאנַאנְדֶער,
- וָואס הָאט זִיךְ דִיר אַזוֹינֶם גֶעחְלוֹםט 1 פְרָאנְט דיא מוּטֶער , צום גוּטֶען
זָאלל עֶס זַיין,, מֵיין מָאכְמֶער! אַ חָלוֹם אִיז אַ נַארר, אוּנ נָאמט דֶער וַואכֶענְדֶער
אִיו אַ הַארר!
--עָם אִיז שׁוֹין שָּׁאט, מַאמִישֶׁע ו פְרָאנְט מִירֶעלֶע ו אוּג דְריקְטצוּ דֶער
יי ר צום האהצען.
- נָאךְ. נָאר פְּרִיה, אָנְטְוֶוערְט בְּרַיינְרֶעלֶע, אִיך בִּין אוֹיפְגֶעשְׁטַאנֶען הַיינְט
פְרִיהֶער וִויא אַללֶע מָאל; עס אִיז עֶרֶב יוֹם טוֹב! א מַארְק הַיינְט, אִיךְּ וֶעלל
נָאךְ בּייים פֶעטֶער אוֹיךְ זיין -- זָאנ שֹׁין, הָאט שֵׁייְדֶעל דִיר עִפִּים וִויערֶער
פֶּערְלֵיינֶענְט 1 זָאנ נוּר וִיפיעל הָאסְטוּ אִיהר גֶעלִיהֶען ז נִישְׁקְשָׁה , מִיר וֶועט
זיא אַוֶוענגֶעבֶּען, מִמְתְּמָא אִיז דָאךְ בַּיי דיר פַארְשְׁרִיבֶּען,
-- שֵׁיינְרֶעל הָאט נִישְט פַארְלַיינֶענְט, מַאמִישֶׁע, אַדְֵבָּא, זִיא הָאט מִיר נָאךְ
! גֶעוָאלְט מִיט פְרֶאצֶענְט בֶּעצָאהלֶען, טר אִיךְ נָעֵם קיין פְּרָאצֶענְט פַאר
אַ נְמִילוֹת חֶסֶד. |
- וָואס דֶענן הָאסְטוּ זִךְ גֶעכְטֶען אַזוֹי גֶעאְְנֶערְטז עָפִּיס הָאסְטוּ. דָאך גע
מוזט הָאבֶּען אַזנְטַת נָפֶשׁ.
-- נָאר נִישְט, גָאר נִישְׁט, מִיר אִיז נְלַאט אַזוֹי צום מוּטֶת נִישְׁט גֶעוֶועזֶען!
בְַּיינְרֶעלֶע אִיז נָאךְ. אַלְץ צוּנֶעשְׁטַאנֶען זיא זָאלל אִיהר פָארְט זֶאנֶען.
|
|
-- פְרָאג. נִישְׁט, חָאט מִירֶעלֶע גֶעבֶּעטֶען, דֶערְמָאן מִיר נִישְט, לָאז זי זיין
אַזוֹי, אִי, אִיךְ בִּין אַזוֹי מיעד!
- שְׁלָאף נָאךְּ, מַיין קינד, דיא קאווע אִיז נָאךְּ זְא-וִיא-זְא נִיט פַּארְטִיג,
הָאט בְּרִינְרֶעלֶע גֶעבֶּעטֶען, אונ בַּאלְד ויא זִיא אִיז פון שְׁלָאףיצִימֶער אַרוֹים
אִיז מִירֶעלֶע ווירְקליך צוריק עָנִטְשָׁאפֶּץ גֶעווָארֶען *
ט
אַז מִירֶעלֶע חָאט זִיךְ צוּם צְוייטֶץ מָאל פוּן שְׁלָאם עֶרְוַאכְט אִיז שׂין
ְהוֹיסֶער טָאג גֶעוֶעזע, :
- וואוּ אִיז דִיא מַאמֶע ז הָאט זִיא דִיא רִיענְסְט גֶעפְָאגְט, וֶעלְכֶע הָאט
דֶער מוּטטֶערְט בֶּעט פַארְבֶּעט.
= רָיא מַאמֶע אי שׁוֹין לַאנְג אַוֶעקְנֶענַאנְגֶען, זיא הָאט ִיר אָנְגֶעזאנט אַכטוּנג
נעבען
== 88 =
גֶעבֶּען אויף אַייךְ; אֵיהר זַייט נִישְׁט גֶעזּנְר, זָאגְט זִיא. וָאס מַאכְט איחר
מִיֶרֶעלֶע ו
- גֶעזנֶר אוּג פְּרִישׁ! הָאט מִירֶעלֶע גֶעאָנְטְוֶערְט מִיט אַגֶעלֶעכְטעי, -
הַיינְט אִיז מִיטוָואך ז
-- מִיטְוָואךְ, פּונקט אַוָואךְּ צוּ עֶרֶב-פָּסַח, טִירֶעלֶע !
-- נִיבּ מִיר וַואסְסֶער! הָאט מִיְרֶעלֶע גֶעבֶּעטֶען ויא אִין אֵיילֶעגֶעם, ויא
שְׁפָאט אִיז אִיצְט 1
-- האלְבּ עֶלֶם הָאט יֶערְסְט נֶעשְׁלָאנֶעןו
-- גִיכֶער, גִיבּ מִיר וַואססֶער !
בִּיז עָלֶם אַזַיינֶער אִיז זיא שׁוֹין אָנְגֶעמְהוּן נֶעוֶעוֶען; זא הָאט גֶעואוּסְט
אַז צוִישָען עֶלֶףם אוג צְוֶועקְף קוט הֶערְשֶׁעלֶע עֶססֶען, אוּנ אִיהר אִיז דֵיא
צֵייט לַאנְג גֶעוֶועזֶען וַוארְטֶענְדִיג אוֹיף איהם, מִינוּטֶענְווייז אִיז זִיא צום שְׁפִּינֶעל
צוּגֶענַאנְגֶען, פֶּעררִיכְט אֵיילֶענְדִיג דִיא הָאאר אוֹיפן ק :כֶּף, דָאס שְׁלֵייפֶעל - אוֹיפץ
הַאלְז, גֶעחַאפְּט אַ קוק אוֹיף זִיך אִין פֶערשִׁיערֶענֶע פָּאזֶען אוג מִיגֶען, אוג אִיז
צוּ צום פֶענְסְטֶער זֶעהֶען צִי נֶעהט עֶר שון,
אַז זִיא הָאט אִיהם פון וַייטֶען דֶערְזֶעהֶען, הָאט זִיךְּ כְּלוּצְלִינְג אִיהי
רייכֶער בַּת-ְהִיְדָה'שֶׁער שְׁטָאלְץ אוֹיפְנֶעחַאפְט: דֶער פַאנְטַאשְׁטִישֶער חַן, אִן
וֶעלנֶען זיא הָאט אִיהם אִין חָלוֹם גֶעזֶעהֶען, אִיז עִפִּים פְּלוּצְלינְג צוּפְלוֹיגֶען
גֶעוָוארֶען, אוג עֶר הָאט אֵיהר אִיצְט אוֹיסְנֶעזֶעהֶען ויא אַ גֶעואהנְליךְ אָרֶעמֶער
ְשִׁיבָה בָּהוּר, וֶועלְכֶער נֶעהט וִויא אַ דֶערְשְלֶאגֶענֶער, אֶהן מוּטה, אֶהן לֶעבֶּען,
זיא הָאט זִיךְ פַּאר זִיךְּ אַללֵיין פַארְשָׁאמְט, וָואס זִיא לֵיידְט אִיבֶּער אִיהם
אַזוֹי,, אוג איז ניך פון פֶּענְסְטֶער אַוֶועג, גֶעחַאפְּט אָנְנעמְהוּן אַ וַוַארֶעמֶען בָּנֶר
אוֹיף זִיךְ אוג אִיז וִויעדֶער פוּן שְׁטוּבּ עֶנְטְלָאפֶען-נִישְט נָאבְגֶענֶּען דֶעם נַאר-
רִישֶׁען הַארץ, כּל זמ עִם איז נָאךְ צֵייט דָאױ
אַרױס-גֶעהֶענְדִיג פוּן טְהִיר אָבֶּער הָאט זִיא זִיךְּ מִיט אִיהם אוֹיפץ טְרֶעפֶּעל
בֶּענֶענֶעגְט. בֵּיירֶע הָאבֶּען זיך אָבְּגִעשְטֶעללְט, בֵּייָרֶע זֶעננֶען בְּלַאם גֶעוָארֶען,
אוּג יֶעדֶער הָאט נֶעפִיהלְט וִויא דָאס אֵייגֶען הַארְץ קְלַאפְּט.
נִיט וֶועלֶענְדִיג הָאט זִיא אוֹיף אִיהם אַ קוק נֶעטְהוּן אוּג דֶערְזֶעהֶען זַיין
בְּלאפקייט .. אַ רַהֲמָנוֹת נֶעפִיהל הָאט זִיךְּ ויערֶער אוֹיפְנֶעחַאפְּט אוג אִיהר הָאט
אָנְגֶעהוֹיבֶּען בַּאנְג מָּהוּן, וָואס זִיא וִוילל פוּן אִיהם עֶנְטְלוֹיפֶען; עֶם אִיו אִיתר
אָבֶּער גִיט אָנְגֶעשְׁטַאנֶען , עֶר זָאלל בֶּעמֶערְקֶען, אַז צוּלֵיעבּ אִיהם קעהרט זיא
זךְ אום, הָאט זִיא גֶעזֶאנְט !
של
- אִיךְּ הָאבּ פֶערְגֶעסְטֶען נָאר, אַז אִיהר וֶעט הַיינְט זַיין בַּיי אונְז=
אִיץ הָאבּ מִיט אייך עֲפִים צוּ רֶערֶען.--אִיךְ ועל בַּאלְד צוּרִיק קוּמֶען !
מִיט דִיא וָָארְטֶער אִיז זִיא וִויא אַ בְּלִיטְץ פון טְרֶעפֶּעל אַרָאבּ אוג זִיךְ
גֶעלָאזְט גֶעהֶען אִין אֵילֶענִים, אַלליין נִישְׁט ויססֶענְדִיג וָואחִין
אַז זִיא אִיז אִין אַ פֶערְטְהֵייל-שְׁטונְד. צוריקיגֶעקִימֶען, הָאט זִיא אין קיך
בַּייים דיענסט מֵיידֶעל גֶעפְרָאנְט: יעָר הָאט שׁוֹין אֶבְּגֶעגֶעססֶען ' אוּנ אַז דָאס
מַיידֶעל הָאט גֶעאָנְטְוֶענְט! עָר עֶכְט נָאךָּי, הָאט זִיא אִין קִיך אָבּגֶעוַארְט
דָי דִיענְסְט הָאט אִיהר מִיט אַ גנַבִישֶען שְטֵייבֶעלֶע גֶעגֶעבֶּען צוּ פֶערְשְׁטֶעה,
אַז זִיא שְׁטוֹיסְט זִיךְּ עֲפִּים, נוּר אַדְרַבָּא, אִיתֶר מְהוּט דִיא זַאךְּ אַ הֲנָאֶה,
אוֹיךְ הֶערְשֶׁעלֶע הָאט אִין זִיךְ הַיינְט מוטה גֶעפִיהלְט! אַיינְמָאל פַאר אַללֶע
מָאל, אִיהר אוֹיסדערצאהלען זיין ענְמַת נָפֵשׁ, וָואס בָּרוּךְ בֶּערִיהטְט זִיךְ. חָאטְשׁ
ער וֶועט אִיהר נִישְׁט אוֹיסזַאנֶען חָלֵילָה, וָואס זַיין הַארְץ פִיהלְט צוּ אִיהר,
אבֶּער זָאלל זִיא אִיהֹם נִישְׁט חוֹשֵׁד זַיין, אַז ער אִיז אַ מֶענְשׁ נָאר אָהן אַ
הָארְץ.. זָאלל זִיא וויססען הָאטְשׁ, אַז ער וַוייס פַאר וָואס זִיא אִיז אוֹיף אִיהם
אין בַּעס--עֶר אִיז נִישְט שׁוּלדִי, נאמט אִיז זיין עדות|
עֲנִדְליךְ אִיז זִיא דוּרְכְגֶעלָאפֶען דֶעם עֶסס-צִיממֶער אוג הָאט נָאךְּ אַמָאל אַ קוק
גֶעטְהון. אִין שְׁפִּינֶעל, אַנְלֶעט נֶעטְהוּן דִיא הָאאר אוֹיפן קָאפּ נָאךְּ אַמָאל,
אונג אִיז צוּרִיק אִין עֶסס-צִיממֶער אַרַיין,
דֶערְוַייל אִיו הֶערְשֶׁעלֶעם מוּטָה אוֹיסְגֶוֶועבְּט גֶעוָוארֶען. זִיךְּ פִּיהלֶנְדי
אַללֵיין מִיט אִיהר אִיז עֶר צוּרִיק צוּמִישְׁט אוּג פֶערְווירְט גֶעוָוארֶען, אונ הָאט
פֶּערְנֶעסטען דִיא וָוארְטֶער, וָואס עֶר הָאט זַייט עטְלִיכֶע טָאג טְפַדַר גֶעוֶועזֶען
יי זִךְ, ויא אִיהר זַיין עִנְמַת נֶפֶשׁ אוֹים-צוּ-רֶערְצֶעהלֶען,
נור אֵיין פְרַיינְְִיכֶער קוק אִיקְרֶער אִיז הַיינְטנֶם מָאל גֶענּ גֶעוֶעט
ַיין גֶעפַאלְלֶענֶעם מוּטָה צוּרִיק אוֹיפְצוּהֵייבֶּען ,
-- וָואם טַאכְט אִיהר, הֶערְשֶׁעלֶע 1 הָאט זִיא נֶעפְרָאנְט אוּג אַוֶועקנֶעוֶעצְט
זיף גֶעכָּען אִיהם .
- אִיךְ דַאנְק אַייךְ, וָואס אִיהר פְרָאנְט אִיהר זִיךְ נָאךְ, הָאט ער מוּטְהִינ
גֶעאָנְטְוֶוערְט .
- מִיר הָאבֶּען זִיךְ שׁוֹין א צַייט נִישְׁט גֶעזֶעהֶען, הָאט זִיא ויערֶער אָנ-
גּעהוֹיבֶּען. רֶערֶען אוּנ אִיהם פְרַיינְדְלֶךְ אָנְגֶעקיקט .
-- פון רַאמַאלֶם אָן, ֶענן אִיהר הָאט מִיט מִיר אַזוֹי פְרַיינְְלִיךּ גֶעהֶערְט.. מִיו
געלר
= 8ש =
גֶעלְ גֶעֶעבֶּען אִיך זָאלל הָאבֶּעץ מִיט וָאס מֵיין נֶעוּנֶר צוּ פֶערְחִיטֶען ! הָאט
עֶר בֶּעמֶערְקְט ,
- נֵיין, אִיךְ הָאבּ אַיךְ נָאךְ שְׁפָּאטֶער גֶעוֶעחֶען יי אוֹיפן בִּיהנֶע, בְּעת
אִיהר הָאט יֹסֵם גֶעשְׂפִּיעלְט-- הָאט אִיהר מִיךְ דַאמַאלֶם נָאר נִישְׁט גֶעוֶעהֶעןוּ
הָאט זִיא גֶעפְרָאנְט, חָאטְשׁ זִיא גֶערֶענקְט יֶענֶעם לִֶיענֶּען קוק וָואס עֶר הָאט
פון בִּיהנֶע אַרָאפּ אִיהר צוּנֶעשִׁיִקְט ,
- אִיךְ הָאבּ אַייךְ אוֹיךְּ גֶעזֶעהֶען, הָאט ער שָׁאמֶעדִיג גֶעאָנְְוֶוערְט, אִיהר
ַייט נֶענֶּען אַייער מוּטטֶער אוֹיף דֶער עֶרְסְטֶער בַּאנְק גֶעוֶעפֶען . הָאט קיין פַאר.
אִיבֶּעל נִישְׁט אוֹיף טִיר, וָואם אִיךְ הָאבּ בַּיי אַייךְ נִישְׁט גֶעפְרָאנְט, צִי זָאלל
אִיךְּ שְׁפִּיעלֶען .מְכָירַת יֹסֵת' צִי נִיט!
-- פַאר וָואס זָאלל אִיךְּ עֶפִיס פַארְאִינֶּעל הָאבֶּען 1 זַייט אִיהר דֶענן מְחויִב
בַּיי מִיר צוּ פּרָאנֶען וָאס אַייךְ אַללֵיין גֶעפָאללְט 1...
- יָא אִיךְּ בֵּין מְחוִָב! הָאט עֶר מוּטְהִיג גֶעאָנְטְוֶוערְט, אִיךְּ וֵייס: אִיהר
זֵייט מִיר אָמֶת גֶעמְרֵיי, קֵיינֶער פְרָאגְט מִיךְ קֵיינְמָאל וָאס אִיךְ מַאך, קֵיינֶעם
קִיממֶערְט נִישְׁט צִי בִּין אִיךְּ נֶעוונֶד צִי נִישְׁט ; נור אִיהר אֵיינֶע הָאט מִךְ
נֶעפְרָאגְט אוג גֶערָאטְהֶען. מִירּ מָּעהר פַּאר אַלְץ מֵיין גֶעווּנְד פֶערְהִיטֶען ..
אִיךְּ וֵוייס נִישְׁט פַאר וָואס אִיךְ הָאבּ אַייֶער חֶסֶר אונ פְּרַיינְשַׁאפְט פֶּערְדִיענְט,
אָבֶּער דָאפ הַארְץ טֵיינְם פִּיהלְט, אַז אִיהר וִוינְשְט מִיר נוּר גוּטס!
- אַייֶער הַארְץ, זָאנְט אַיךְּ קיין לעֶען נִישְׁטו אִיהר מָאנְט אֵייעָר הַארְץ
ְלויבֶּען
- אִיךְ מָאג מַיין חַארְץ נְלוֹבֶּען נָאךְּ מָעהר, וֶוענן אִיךְּ הָאר עִם פון
אַייֶעַר מוֹיל ! הָאט עֶר מיט אַנְלִיְִלִיכֶען -שְׁטֵייכֶעל זִיךְּ. אָבְּגֶערוּפֶען, אונ טַאקִי
רֶערְפַאר מָאגְט אִיהר פַארְאִיבֶּעל הָאבֶּען, וְאם אִיך הָאבּ אַיךְ נִישְׁט גֶעפְרָאנְטו
- אַז אִיךְּ וָאלְט נִישְׁט גֶעוָאלְט אֵיתר זָאללְט שְׁפִּיעלֶען, וָאלְט אִיךְ
נִישְׁט גֶעקוּמֶען זֶעהֶען אוּנ הָארֶען אִייךְ! הָאט זִיא אִיהם גֶעטְרָאפְט, אָט הָאט
אִיהר אַ סִימָן, אַז אַדְרַכָּא, אִיךְּ דַאנְק אַייך דֶערְפַאר ; אִיךְּ וָואלְט נָאר קייג-
מָאל נִישְׁט גֶעואוּסְט וָואס אִיהר קֶעננְט; אִיצְט נְלוֹיבּ אִיךְּ, אַז פון אַיךְ
קאנן וִוירְקְליךְ אַ גְרוֹיסֶער לֵייט אַרוֹיסְוַאקְסֶען - וֶועגן אִיהר זָאללְט נור אַללַיין
וויסמֶען צוּ וָואס אִיהר זַייט פָאהִינ,., נור ואס קוּמט אַרוֹיס פון דִיא רֶער,
אַייך אִיז עִפִּים אַנְדֶערְשׁ נִיחָא ,.. אוּג אִיהר וִוילְט נִישְׁט וֶוערֶען דֶער גְרוֹיסֶער
לַייט, וָואס אִיהר קאננט וֶערֶען אוּג נְלְיקְלִיךְּ זַיין !
- וֶעלְכֶער טֶענְשׁ טִילל עִם נִישְט וֶוערֶען נְלִיקְלִדּוּ הָאט עֶר מִיט אַזִימְץ
גֶעאָנְטְנֶשְט י
- אִיחר וילט נִישְׁט זַיין נְלִיקְלִיךְ /.. הָאט זִיא וִיא מִיט כַּעַם אוֹיס
ֶערֶערְט ,
-- זַייט מִיר נִישְׁט חוֹשֵׂד, אַו עֶס אִיז אֲמֶת וָאס אִיהר הָאט אֶכְּשַׁר
נֶעהָארְט וֶוענֶען מִיר רֶעדֶענְדִיג! הָאט ;ער מִיט בֶּעטֶענְרֶע אוֹינֶען גֶעקוּקְט אוֹיף
אַיהר אוּג גֶערֶעדְט, מַאלֶע וָואס אֵיינֶער שְׁמנֶעפְט זִיךְּ אֵיין .. דֶער אַנְדֶערֶער
הָאט וָאךְּ אוֹיךְ אַ דַעָה אוֹיף זִיך אַלַיין... אִיך בִּין טַּאתִי אָרֶעם אע עֶלֶענָר,
אִיךְ קאנן טַאקִי נִיט בָּרוּךְּן דָאס מוֹיל צוּמַאכֶען, עֶר זָאלל נִישְׁט רֶעדֶען וָאס
אִיהם וִוילְט זִיךְ ; אָבֶּער אִיהם אָפפֶען זָאנֶען, אַז עָר הָאט אִין נַאנְצֶען אַטְעוֹת--
קאנן אִיךְּ!.., נוּר עֶר פְרָאנְט נִישְׁט, אוּנ כָּל זְמֵן עֶר פְּרָאגְט נִישְׁט טו אִיךְ
שְׁוַיינֶען; עֶר אִיז דָאךְ פָּארְט בֵיין בַּעַל הַבַּיִת,
-- אִיךְ נְלוֹיבּ אַייךְ, רֶערְט נִישְׁט מָעֹתר רֶערפוּן, זָאגְט מִיר בֶּעסֶעי ,
פַּאר וָאס זַייט אִיהר נָאךְּ אַלְץ אַזֹי בְּלַאסן
-- אִיךְ וַויים גָאר נִישְׁט צִי בִּין אִיךְ בְּלֵאם, הָאט עֶר נֶעאָנטְלֶערְט, אִיךְ
בִּין, נָאטט צוּ דַאנְקֶען, גֶעווּנְד !
נְלוֹיבְּט אֵיהר מִיר נִישְׁט! קוּמט-צוּ צום שְׁפנֶעל אוג קוּקט לִךְּ אֵיין,
וֶועט אִיהר אַללֵיין זֶעהֶען !
אוּג אֵיירֶער עֶר הָאט צַייט גֶעהַאט עָפִּיס צוּ אָנטְוֶערן הָאט זִיא אִיתם
ְּרַינדְליךְּ פַארן הַאנְד אָנגֶענוּמֶען אונ צוּם שְׁפִּינֶעל צוּנָעפִיהרְט ,
עָר אִיז ויא אַ צוּמִישְׁטֶער פֶערשָׁאמְט גֶעשְׁטַאנֶען, אִין שְׁפִּגֶעל גֶעקקְט ,
גֶעזֶעהֶען דָארְט מִירֶעלֶען: אין אִיהְרֶע בַּאקֶען בְּלֵיהֶען אַ פָאאר שָׁאגֶע רָאזֶען ,
אִין דִיא אוֹינֶען בְּרֶענְט אַ לִיכְטִינֶער בְּלִיטְץ, עֶר זֶעהט זִיא נור אוג זִיךְ--כִּמְעַט
נָאר נֵישְׁט ; פְּלוְּלינְג דֶערוֶעהט עֶר אוֹיךְּ זִיךְ אַלליין אונ ער דֶערשְׁרֶעקְט זִךְ
בְּאֵמָת פון זַיין בְּלַאפְקֵייט .
דֶער קוּפֶעוְנֶער בֵּית:הַמָדְרֶשׁ כִּיוֹר, וָאס הָאט אִיהם אִין דֶער לֶעצְטֶער
צֵייט אַלֶם שְׁפִּינֶעל גֶערִיענְט, הָאט אִיהם זַיין וַייס בְּלַאס פָּנִים נִישְׁט נֶעקַאנְט
בֶּעוייזֶען, אִיצְט אָבֶּער זֶעהט עֶר זִיךְ אַקורַאט וִויא עֶר אִיז אוּג עֶר פֶערוואוּנְדֶערְט
זִיךְ, וִויא איז דָאם אַ טֶענְשׁ אַזוֹי בְּלַאס 1 אַ שְׁוֶערֶער זִפֶץ רַייסְט זִיךְּ איהם
פון הַארְץ אַרוֹים ,
מִירֶעלֶע הָאט פֶערשְׁטַאנֶען זַיין שׁרעץ, אנ נִישְׁט אָבּלָאזֶענְרִי זַיין הַאנְד,
הָאט זִיא גֶעוָאגְט: זָעהט הָאטְשׁ, אַז אִיהר פָּאלנְט טִיר נִישְׁט אוּנ אִיהר הִיט
נישט
נִישְׁט אָבּ אִייֶער נֶעזוּנְד, ויא אִיךְ הָאבּ אַייךְ גֶעבֶּעטֶען, װיא אֵיהר הָאט פיר
צוּגֶעזָאגְט .
פון צוּמִישְׁקֵייט הָאט עֶר כָּמעט פֶערנֶעססֶען, אַז עֶר שִׁטֶעהט דָא הַאנְר
אִין הַאנְד מִיט דֶער מִירֶעלֶען, וָואס פַאר אֵיין נוט וָארְט פון אִיהר צוּ
הָארֶען וָאלְט עֶר זַיין נְשָׁמָ זֶעלבְּסְט אָבֶּעבֶּען, דֶערפַאר אַז זיא הָאט אָנגֶע
הוֹיבֶּען רֶעדֶען , הָאט ער זִיךְ וִויא פוּן אַ הָלוֹם אוֹיפְגֶעהַאפְּט אוג עֶרסְט דֶער-
זֶעהֶען זִיא, נֶעבֶּען זִיךְּ טֵאקִי אוג נִישְׁט ר אִין שְׁפִּינֶעל,
-- טִירֶעלֶע ! הָאט עֶר פְּלוּצְלִינְג אוֹיס-גֶעשְׁרִיעֶן , אוּנ אִיהר הַאנְד אַ
הֶערצְלִיכֶען דְרִיק גֶעטְהוּן, אָבֶּער בַּאלְד הָאט עֶר זִיךְ אַללַיין פֶערואוּנדֶערְט
ויא אַזוֹי הָאט זִיךְ בַּייא איהם דֶער לִיבֶּער נָאמֶען אוֹיסְגֶעשְרִיעָן, אונ ואנ
הָאט עֶר דֶען מוּטָה גֶענוּמֶען אִיהר הַאנְד נָאךְּ צוּ דְריִקֶען 1 עֶר הָאט פֶערשָׁאמְט
דיא אוֹיגֶען אַראבְּגעלָאזֶען, אוּג זיא הָאט אִין שׁפּינֶעל גֶעזֶעהֶען ויא אוֹיף זַיינֶע
וַיים בְלֵייכֶע בַּאקֶען הָאט זִיךְ פְּלּצְלִינְג אַ הֶעררְלֵיכֶע רוימקייט אוֹיסגֶענָאסֶען.
אַוֶוענ-גֶעהֶענְדִיג . צוריק פוּן שְׁפִגֶעל הָאט זִיא אִיהם גֶעבֶּעטֶען וִיטְצֶע ,
אוג הָאט זִיךְּ גֶעבֶּען אִיהם אוֹיךְ גֶעזֶעטצְט,
-- זֶעהט אִיהר, אַז אִיךְּ זָאג אַייְךְ אֶמֶת , אִיהר זַייט קְרַאנְק!.. הָאט זִיא
גֶעזָאגְט, אִיהר לֵיידְט, אִיהר בָּאנגְט גֶעוִים נָאךְּ עֶטִיצען, אוּנ מִיר דֶערצָאהלְט .
אִיהר נִישְׁט, חָאטְשׁ אִיהר וֵוייסְט, אַז אִיךְ בִּין אַייךְ אַ כְּרַיינְר אוג אַייֶער גֶעווּנֶר
אִיז מִיר זְעתר, זָעֹתר טְּהַייֶער !
- אִיךְ בִּין גֶעווּנְד, גְלוֹיבְּטּ מִיר ! הָאט עֶר װִיא גֶעבֶּעטֶען, אֶפְשַׁי ײ
הארץ קלאנק אי פירי יא. וָאָס האן הנ מ טי יי וי יע
אָבֶּער עִם אִיז קיין רְפוּאָה נִישְט רָא .. אוג מֶען קאגן עם נִישְׁט אָבְּהִיטֶען, עֶס
וָאלל נִישְׁט וועה טְהוּן ,
- ואס טְהוּט וָועה אֵייֶער הַארְץ ! הָאט זָא מִּיט אַ קֶאְקֶעטִישֶען חַ
גֶעפְרָאגְט, דֶערצָאהלְט מִיר אֵייֶער הַארְץ.
- קאנן מֶען דֶענן אַ הַארְץ אוֹיפְרֶערצָאהלֶען הָאט עֶר נֶעאָנטְוֶערְט אוּנ
אַרִיהרֶענְדֶען קוק נֶעטְהוּן אויף איהר ,
- פַאר אַ פְרַיינְד. אַין-אֶמֶתן, פַאר אַ טרייען פְרֵיינְד , קאנן מֶעגן זֶעלבּסְט
אַהַארְץ אוֹיסְדֶערצָאהלֶען ! הָאט זִיא פֶּערלַאננְט, זַייט אִיהר נָאךְ גִישְׁט זִיכֶער,
אַז אִיךְ בִּין אַייךְ אַזֵא פְרַיינְד !
- אָבֶּער, אַז אִיךְּ וֶועל אֵיךְ רֶערצָאהְלֶען וֶועט אִיהר אִין כַּעס וֶערְע
אוג
088 -=
| אוּג נִישְׁט וֶֶעללֶען מָעֵתר מִיר אַזֵא פְרַיינְ זַיין, הָאטְשׁ אִיךְ בִּין אין דֶעם נִישׁט
שׁנְּדִיג .. גָאטט אַללַיין אִיז טֵיין עֵרוּת |
- זַייט זִיכֶער, אִיךְ ועלל אַיך נִישְׁט שׁולְדִיג מַאכֶען אִין וָאם : הו
זַייט נִישְׁט שׁוּלְדִינו...
עֶר הָאט דֶען מוּמָה נִישְׁט גֶעהַאט, אָדֶער נִישְׁט גֶעוואוּסְט װִיא זֵיינֶע
הֶערצֶעגְס-לֵיירֶען אַ נָאמֶען צוּ גֶעבֶּען אוּנ הָאט צוּגֶעשְׁוִוינֶעץ, זִיא הָאט אִיהם
מִיט חַן אָנגֶעקוּקְט אוג נֶעפִיהלְט זַיין הֶערְץ נָאךְ מָעֵהר וִויפִיעל עֶר הָאט אִיהר
גֶעקַאנְט רֶערצָאהלֶען ,
-- נוא, אִיהר וְלוֹיבְּט מִיר נִישְׁט, אַז אִיךְ וֶעלל נִישְׁט אִין כַּעס זייןו
הָאט זִיא מִיט אַ זִיסֶען שְׁמֵייבֶעל גֶעפְרָאגְט נָאךְ אֵיינִינֶע טִינוּט שְׁטִילל שְׁוַיינֶען .
-- אַז אִיהר פֶערלַאנגְט פָּארְט, מוּז אִיךְ !.. חָאטְשׁ אַזוֹי וָואלְט אִיךְּ עַם
אֵייבִּינ פון מַיין מוֹיל נִישְׁט אַרוֹיסְנֶערֶערְט,. הָאט ער מִיט אַ צִטֶערנְדֶער
שְׁטיטְמֶע גֶעאָנטְוֶערט. נָאךְּ אייך,. גוּטֶע טִירֶעלֶע, בָּאנגְט טֵיין הַארְ'ן .. אִיך
וַויים אַללֵיין נִישְׁט ויא אַזוֹי דָאס הָאט זִךְּ אָנגֶעהוֹיבֶען, נור שׁוֹין בַּאלְד.
אַיְאחֹר װִיא אִיךְּ קאנן אַייך אֵיין מִינוּט נִישְׁט פֶערגֶעסֶען ... וָאס אִיךְ
טְּרַאכְט, טְרַאכְט אִיךְ נוּר פוּן אַייך ; וָאס אִיךְ טְהוּ , טַיין אִיך, אַז נך
צוּלֶיעבּ אַייך טְהוּ אִיךְ עֶם! עָם אִיז אַ זִינֶד פַאר נָאטט , אִיךְ לַייקֶען נִישְׁט,
אָבֶּער עִם אִיז פָּארְט אַזוֹי, או אִיךְּ װילל קיין לִיגֶען אַייךְ נִישְׁט זָאנֶען..
אָפִילוּ נְמָרֹא הָאבּ אִיךְ אַ נַאנְץ יְאהר נור צוּ-לִיעבּ אַייךְ גֶעלֶערנְט, טָאג א
נַאכְט גֶעלֶערנְט , אִיךְּ זָאלל וֶוערֶען אַ מָאל אַ נְרוֹיסֶער לַייט אוּנ זָאלל וֶוֶערטָה
ַיין, אַז אִיהר זָאלְט וֶועלֶען מיט מִיר רֶערֶען ; אִיךּ הָאבּ גֶעדַאוֶוענְט, גֶעפַאסְט
אוּנ נָאטט גֶעבֶּעטֶען, אִיךְ זָאלל רֵייךְ וֶוערֶען, נְלוֹיבְּט מִיר, נִישְׁט אִיךְ װילל
אַ הַנָאה הָאבֶּען פון דֶער רֵייכְקֵייט, נור אִיךְ זָאלל קאננֶען אייךְּ, טִירֶעלֶע,
נוָּם טְהוּן !,. אַייך זָאלל קיין גוּמָע זַאךְּ אִין דֶער וֶעלְט נִישְׁט פֶּעהלֶען אוג
אִיהר זָאלְט וִיססֶען, אַז אִיךְ טְהוּא עָם אַייךְ !,, , אִיצְט זַייט אין כַּעַם אוֹיף
מִיר, נוּר גֶעדֶענקט וָאס אִיהר אַלְלֵיין הָאט מִיר פְרִיהֶער גֶעזָאנְט, אַו מֵיין
הַארְץ זָאנְט מיר קֵיין לִֵינֶען נִישְט; דָאס רֶעדְט צוּ אִייךְ מיין הַארץ, אונ עס
זָאנְט אַייךְ אוֹיךְ נור אָמֶת ו.י,
מִיְרֶעלֶע חָאט ריא אוֹינֶען אַראבּגֶעלֶאוֶען, גֶעהָארט חֶערשֶׁעלֶעס הֵייסֶע,
פַייעֶרִינֶע רֶעד אַזוֹי רִיהרֶענְד אַזוֹי ויא אַ מָאהל פַאר דֶער מוּטְטֶער רְחָלס
קֵנֶר, דַאמָאלֶם הָאט זִיא פוּן אִיהם נִישְׁט גֶעקָאנְט אַי-אוֹיג אַרָאבְּנֶעהמֶען,
| ר אִיצְט הָאט זִיא זִיךְּ גֶעשָׁאמְט אִין דֶער מִינוּט אִיהרֶע אוינֶען אִיהם צוּ וֵוייזֶען .
האטש
89
תָאטְשׁ דֵיא וָָארטֶער זַיינֶע גנע אָיהר אִיצְט לִיעבֶּער או זִיסֶער װִיא
דַאטָאלֶם ,
עֶר הָאט אוּמְזִיסְט אַ פָּאאר טִינוּט גֶעוַארְט אוֹיף אִיהר אַנטְוָארְט. זא
אִיז שְׁטִילֹל גֶעוֶעפֶען, אנ ריא אוֹינֶען פוּן דֶער פָּאדְלָאנֶע נִישְׁט אָבּנֶרִיפֶען.
-- אִיתר זַייט אִין כַּעַס אוּנ אִיהו הָאט רֶעכְט! הָאט עֶר וִידֶער אָנגָע-
הוֹיבֶּען רֶערֶען אוּנ אִין זַיין שְׁטִימְמֶע הָאט זִך זֵיינֶע אִיננֶערְלִיכֶע שְׁמֶערְצֶען
קְלָאהִי. גֶעהָארְט . אִיךּ בִּין מִיט דֶעם זִינְדִיג גֶענֶען גָאט אוג נָאך מִָהר-גֶענְע
אַייךְ!--נָאטט וַוייס, אַז אִיךְ בִּין נִישְׁט שׁוּלְרִינ וֶעט עֶר מִיר סוֹחַל זַיין;
נור איהר קָאננְט עָם נִישְׁט וִויססֶען... אוּג אִיךְ וִוילל נָאר נִישְט אִיהר זָאללְט
מִיר מוֹחֵל זַיין ,, זָאנְט מִיר, אַז איהר וִילְט מִיךְ מָעֹהר נִישְׁט זֶעהֶען, זאג
מִיר אִיךְּ זָאלל אַוֶעק פָאהרֶען - אִיךְ וֶעל אִייךְּ אַלְץ פָאלְנֶען... אוּג וואוּ נוּר אֶיךְ
וֶעל זַיין וֶועל אִיךּ נִישְׁט פַאר זִיךְ, נור פַאר אַייך, מִירֶעלֶע, נָאצט בֶּעטֶען,
אֵייךְ זָאלל נום זַיין, אִיהר זָאלְט נְלִיקְלִיךְ זַיין 1. . . אִיךְּ וֶעל װֵייטֶער טָאנ
אוּג נַאכְט לֶערנֶען, תּוֹרָה אוג חָכֶמָה לֶערנֶען, בִּיז אִיךְּ וֶעל וֶערֶען אַגרוֹיסֶער
לֵייט, אִיהר זָאללְט מִיר א מָאל קאנען מוֹחֵל זַיין !
אַז זיא הָאט עֲנְלִיך אִירֶע אוֹיגֶען אוֹיפְגֶעהוֹיבֶּען, אַ ִיעבֶּען קוק נֶעטְּתן
אוֹיף אִיהם , הָאט זִיא אִין זַיינֶע אוֹיגֶען מְהרֶערֶען רֶערזֶעהֶען , אַ פְּאער טְהרֶע-
רֶען הָאבֶּען זִיךּ אוֹיךְּ אִין אֵיהרֶע שָׁאנֶע אוֹינֶען בֶּעוויָען, זיא הָאט אִיהם מִיט
לִיעבֶּע רִיהרֶענְד אָנגֶעקוְקְט .
- טֵיין פְריינְד , מֵיין לִיעבֶּער פְריינֶר ו הָאבֶּען אִיהרֶע ליפְּפַען שְׁטּילֶל אוּנ
גִיטְטֶערנֶר אַוֹיסְגעשְׁטַאמֶעלְט ,
- מִירֶעלֶע !
- הֶערשֶׁעלֶע ו
אוג זיא גֶערֶענְֶע בּידֶענִישְ וֶעלֶע טי געֵייטֶע הַאנֶ חָאט
זֵייא אֵיינֶע צום אַנְדֶערן צוּנֶעפִּיהרְט , וֶער הָאט זַייא אַ שְׁטוֹיס גֶעמְהוּן אוֹיפְן
הַאלְז אַרוֹיפְצופַאללֶען אוג וַייעֶרֶע בְּרֶעננֶענרֶע לֵיפְּפֶּץ אִין דֶעם עֶרסְטֶען לִיעכּ
טֶען אוּנְשׁוּלדִינסְטֶּען קוֹשׁ צחַאמְֶענגֶעבּנָדֶען . ..
מִירֶעלֶען. הָאט בַּאלְד אַץ-אונְטוּטה בֶּעהֶערְשְׁט, זִיא הָאט דִיא אוֹי;ען
אַרַבְּגֶעלְאזֶען, נור דִיא הַאנְד וַייְנֶע שְׁטַּירְקֶער אוּנ שְׁטַאהְקֶער גֶעדְריקְט . זיין
הַאנְד ואר הַיים וִויא פייֶעָר, אִיהר הַאנְד אִיז קָאלְט וִיא אַייז גֶעוֶעוֶע ,
מֶּערְשֶעלֶע הָאט זִיךְ מנְטֶערֶער אוּנ טוּטְהִינֶער פִיהלְט אוג הָאט פץ
שיר אַזן-אוֹיג גִישְט אראבְנֶענטֶען . עֲנְדְלִיךְ הָאט זי א שְׁוֶערֶער יפץ אַריס
געריסען
= 40 "=
גֶערִימֶע פון אִיתר הָארְצֶען, אזּנ זִיא הָאט רִיהרֶענְד אִיהר קָאפְף אַוֶענ-גֶעלֶענְט
אוֹיף זיין אַקְסֶעל .
--מִירֶעלָע, וָאס זַייט איתר אוּנְטוּטְתִיג גֶעהָארֶץ הָאט עֶר מִיטְליירִנ
רַאנ .
-- זָאג. מִיר נִישְׁט ,אִיהר", הֶערֹשֶׁעלֶע, הָאט זִיא גֶעבֶּעמֶען, אִיצְט בִּיְטו
שׁוֹין מֵיין פְֵיינְד , מֵיין אֵיינְצִינֶער לִיעבֶּער, טְרַייֶער פְרַיינְד! אִיצְט בִּין אִיך נִישְט
מָעֹהר אוּנְמוּטְהִיג, זיי דוּא אוֹיךְ פְרָאהְלָיך, נָאטט וֶועט אוּנָז הֶעלְפֶען אוג מִיר
וֶועלֶען אֵייבִּינ, אֵייבִּיג טְרַייֶע פְרֵיינֶד זַיין אוג בְּלַייבֶּען . גִישְט אָמָת, עי
יוא וֶעסְט מִיךְ קֵיינְמָאל נִישְׁט פֶּערגֶעסֶען ו
-- מִירֶעלֶע ! הָאט עֶר נֶעאָנטְוֶערְט אוּג טְהרֶערֶען הָאבֶּען זִיך אַנָאס נָע-
יו פון זֵיינֶע אוֹיגֶען ,
-- אִיךְּ נְלוֹיבּ דִיר, מָעהר דַארפְסְטוּ מִיר נָאר נִישְׁט זָאנֶען ., , הָאט זיא
אִיהם נִישְׁט גֶעלַאזֶען ווייטֶער רֶערֶען, אִיךְ הָאבּ אוֹיךְּ אַ הַארְץ אונ עֶס זָאגֶם
שיר אוֹיךְ קיין לִינֶען נִישְׁט!..,
-- אִיצְט בִּין אִיךְ שׁוֹין נִישְׁט עֲלֶענְד, מִיְרֶעלֶע ! אִיצְט וִויללְט זִיךְּ מִי
ואךְ מֶעהר אַנוֹיסֶער לייט וֶערֶען! הָאט עֶר פִיעָרְלִיךְּ אוֹסְֶערֶערְט. אִיך
יזֶעל אַ מָאל אַ לייט וֶוערֶען, צוּ ליעבּ דִיר וֶועל אִיךְּ אַ לַייט וֶוערֶען!
-- וִויא נְלִיקְלִיךְּ וֶועל אִיךְ דַאמָאלֶם זַיין , טֵיין לִיעכֶּער פְּרַיינְד 1 הָאט זא
יט נַאנְצֶען הֶערצֶען נֶעאָנטְוֶוערְט, אִיצָט וִוילל אִיךְּ אוֹיךְ, דוא זָאלסְט אַוֶעק
פָאהרֶען , ווייט אַוֶעקיפָאהרֶען, שְׁטוּרִירֶען, לֶערנֶען, וָואס דַיין הַארְץ
"יר הַייסֶען . קֵיינֶער זָאלל נִישְׁט וִויססֶען װאוּ דוא בִּיוְט, וָואס דוא טְהוּסְט,
ור מִיר זָאלסְטוּ שְׁרַיינֶּען ן אִיךְ וֶועל רִיר גֶעלֶר מִיטגֶעבֶּעץ, נֶעלְר שִׁיִקען ,
דיר שְׁרַייבֶּען אוּג דֵיינֶע בְּרִיוְלֶעך לֶעזֶען אוג בָּאנְגֶען אוּנ וַוַארְטֶען אוֹיף דִיר ,
כִּיז דוא וֶעסְט אַזֹי וֶוערֶען ויא דוא װִיללסְט אנ װִיא אִיךְּ וִינֶשׁ דִיר,
הֶערשֶׁעלֶע 1
| = זִיא אִיז אַ וַויילֶע אין קיך אריין, אַ קוּק נֶעמְחוּן צִי חָאט דָאס דִינסְט-
טַיירֶעל זִיךְּ נִישְׁט צוּנֶעהָארְט וָואס דָא אִיז צְווִישָׁען אִיתר אוּנ הֶערְשֶׁעלע גֶע-
ְרֶעדְט גֶעוָוארֶע ; נור דָאס מיירעל אִיז נָאר פֶערְנוּמֶען גֶעוֶועזֶען בַּיים בְּרוּנֶען מִיט
שָׁאבֶּען אונ וַואשֶען פֶּערְשִׁיערֶענֶע כַּלִים אוֹיף פֶּסַח. מִיְרֶעלֶע אִיז צוּרִיק אַרַיין
אוג הָאט נָאך סִיט הֶערְשֶׁעלֶען אָבְּגֶערֶערְט אַללֶע אִיהרֶע פְּלַאנֶען, וָואס זיא
שְרַאכֶט,, אוּג אִיתם גֶעבֶּעטֶען דֶערוַוייל זִיךְ לָאזֶען פִּיהרֶען פון אִיהר, נֶעלֶערְגְט
שָיהם טִיא מִיט אִיתר מונטֶער צוּ רֶערֶען, זִיא זָאלל נִישְׁט רֶערְגֶעהֶען בִּיז
אציים
אַ צֵייט, אַז זִיא, מִירֶעלֶע, נִיט אִיהם נֶעלְד אוֹיף קלֵיידֶער אזנ אוֹיף אַלץ,
- פּסַח וֶעסְטוּ בַּיי אוּנְז זַיין! הָאט זִיא אִיהם פַּארֹץ אַטֶענ-נֶעהֶען אָנ
נֶעזָאגְט, דִיא טוּטֶער אַללֵיין וֶועט דִיךְ בֶּעטֶען - דָאס אִיז שׁוֹין טַיין זָארְנ
וִויא אַזױ עֶס אוֹיס-צוּפִיהרֶען - זִיא וֶועט נָאךְּ אַלליין גֶעהֶען אִין קְרָאם גֶעהמֶען
פַאר דִיר שְׁטָאף אוֹיף אַקָאסטָיוּם , אוּג מִיט דֶערְצַייט וֶעסְטוּ בַּיי אִיהר אַזױ
טְהַייעֶר וֶערֶען יא בַּיי מִיר.. פֶעְלְאו ִיךְ נור, הֶערְשֶׁעלֶע, אוֹיף מִיר!
כֹּ
0
אָרֶעם, עֶלֶענְד, אֶהן מוּטֶּה אונ אִהן לֶעבֶּען הָאט מִירֶעלֶע אִיתם, תָעי
שֶׁעלֶען, גֶעזֶעהֶען טִיט אַ פַּאאר שֶׁעָה פְּרִיְהֶער צוּ אֵיהר מַאטֶעם שְׁטובּ צוקוט-
מֶענְדִיג; בֶּענְלִיקְט אוּנ טוּטְהִינ זֶעהט זִיא אִיהֶם אִיצְט פוּן אִיהר שְׁטוּבּ אַוֶוענ-
גֶעהַענְדִינ, אונ וִויא זִיא הָאט זִיךְּ פְרִיהֶער גֶעשָׁאמְט פַּאר זִיךְּ אַללַיין, ואס
דֶער אָרֶעמֶער ישִׁיכֶה-בָּחוּר הָאט מִיט זַיין אָרֶעמקייט, או אֲפַּשֵׁר אוֹיךְ מִיט
ַיין זִינְגֶען, אִין אִיהר הֶערְצֶען אַזא קאמפף אונ אוּנרוּהֶע אַרוֹיסגֶערוּפֶען , אַזוֹ
אִיז זִיא אִיצְט צוּפְרִיערֶען אוּנ שְׁנָאלְץ בַּיי זִיךְ. וָואס זִיא הָאט עֲנְדָלִיךְ דִיא
מִלְהָמָה אִין אִיהר הֶערְצֶען צוּ אַלִיעבֶּען זִימֶען שָׁלוֹם גֶעבְּרַאכְט. נָאר נִישְׁט
דֶער וָואס פְּרִיהֶער אִיז עֶר, דַאכְט אִיהר, זִיצֶענְדִיג בַּיים פֶענְסְטֶער אִיהם בֶּע-
ְלַייטֶענְד. אִין זַיין וֶעג צוריק . וִיא אַ בְּלֵיעֶנֶע שְׁוֶעכֶע לַאסְט וָאלְט אִיתם
פוּן דִיא פְּלֵייצֶעס אַרָאבּגֶענוּמֶען גֶעוָוארֶען, מְרָאנְט עֶר אִיצְט זַיין קאפ אוֹיף
רִיא פְּלֵייצעס; פְרֵיי אוּג פֶּעסְט אִיז זַיין מְרִיט, תוֹיךְ אוג שְׁמַארְק אִיז זַיִין נַאנְצֶער
קָארְפֶּער-בּוי,
ָאלְטֶען נור זֵיינֶע קְלֵיירֶער נִיט אַזוֹי אָרֶעם זַיין, מְרַאכְט זִיא, וָואלְט
נור זַיין הֵיים , וָואהִין ער נֶעהט אִיצְט צוּריק, נִישְׁט זַיין רֶער אָבְּגֶעלֶאזֶענֶער
בֵּית הִמֶדְרְשׁ. װאוּ עֶר אִיז עלֶענְד, צְוישֶען אַזֶעלְכַע וָָאס זֶעננען איהם נִישְט
גלייךְ, וואוּ קֵיינֶער פֶערְשְׁטֶעהט אִיהם נִישְׁט אוּג קאנן אִיהם נִישְׁט פֶּערשְׁטֶעהן!..=
אוג זִיא נָעהמְט זִיךְ פָאר, טאקי שוֹין זִיךְ צוּ גֶעהטֶען צוּ דֶער אַרְבֵּייט אוֹיס-
צוּפִיהרֶען אִיהר פְּלַאן, אַז מָארְנֶען אוג אֶפְשֶׁר נָאךְּ הַיינְט זָאלל דִיא מושטער
נֶעֶען אִין קָרֶאם נֶעהטֶען, אָדֶער לָאזֶען בְרַיינגֶען צוּ זִיךּ שְׁטָאף אוֹיף אַ קָאקְמְיום
אוג זיא זָאלל אַללֵיין קאננֶען אוֹיסְקלוֹיבֶּען, וָואס אִיהר גֶעפָאללְט. זיא
ווילל פוּן פֶענְסְטֶער אוֶועק-נֶעהֶען, גֶעהמֶען זִיך שׁוֹין שׁרייבֶּען אַ בְרִיוֶעלֶע צוּ הֶער-
שֶׁעלֶען, כְּוֹמָרְשְט פוּן אַ רייכֶען טְרֵייֶן פֶעטֶער, וָואס שִׁקְט אִיחם גֶעלֶר,
יי ער ת יי = עו" =
יעֶר וָאלל זי אוֹיסְקלַיידֶען, רָאס בְּרִיווֶעלֶע וֶועט הֶערְשֶׁעלֶע װַייזֶעץ דֶער מום-
ימֶער, זָאלל אִיהר נִישְׁט קֹשָׁה זַיין פוּן וַואנֶען הָאט עֶר פְּלוּצְלִינְג אַזוֹי פּיעל
נגֶעלְד. ;עס צִיהט זִיא צוּ אִיהר שְׁרֵייבּ-טִישׁעל, טוֹיֶענְדֶער גֶערַאנְקען יָאנֶען
זִיךְּ אִין אִיהר קָאפּ, װִיא אוג מִיט וָאס פַאר אַ טָאן אַזֵא פֶּעטֶער דַארְף
שְׁרַייבֶּען, ,צִי אִיז נִישְׁט גְלֵייכֶער, אַז דִיא מוּהטֶע זָאלל בֶּעסְסֶער שְׁרַייבֶּען,
! אוּג נִישְׁט רֶער פֶעטֶער אַללַיין ?' פְרָאגְט זִיא זִיךְּ, אוּג קאנן נָאךְּ פָארְט פתּם
פֶּענְסְטֶער נִישְט אַוֶעניגֶעהן כָּל וְמַן זיא זֶעהט אִיהם נָאךְ גֶעהֶענְרִיג. אוֹיף
! אִיהם אִיז וִוידֶער אוֹיסנֶענָאסֶען יֶעגֶער פַאנְטַאשְׁטִישֶׁער אָנְצִיהֶענְרֶער חַן, וָואס
! אִיז אוֹיף אִיהם גֶעוֶועזֶען וֶוענן זִיא הָאט אִיהם פֶארִינֶער נַאכְט אִין חָלוֹם נֶע-
זֶעהֶען , נזּר אִיצְט דְרַיקט אִיהר נִיט דָאס הַארְץ וִיא נֶעכְטֶען אִין חְלוֹם,
זיא שטעהט נִישְׁט אִין אַ זוּמְפֶּף, אַרוּם אִיהר אִיז לִיכֶטִינ אוג דָאם הַארְץ
אָי פאלל פֶערְנְנִיגֶען , פְרַייד אוּנ הָאפּפְנוּנְג!..
דִיא זוּנְן הָאט דֶעם טָאג גְרָאר אַזוֹי הֶעלל א לִיכְטִיג גֶעשֵׁיינְט, שְׁנֵיי
אוג אַייז - =ון לַאנְג צונַאנגֶען, דיא נַאסְסֶען טרוקען, דִיא לוּפָט אַזֹי פְרִישׁ
אוּנ וַארֶעם! גֶעהֶענְדִי דַאכְט הֶערְשֶׁעלֶען: ער זֶעהט דִיא זּנָן צוּם עֶרְס-
ימֶען מָאל אִין זַיין לֶעבֶּען אַזֹי לֵיכְטִיג, דִיא וֶעלֶם - אַזֹי פְרֵיי או
אַזוֹי שָׁאן. רֶער אַלְטֶע אוֹיסְגֶעטרֶעטֶעגֶע וֶועג , אין וֶועלְכֶען עֶר אִיז אַזױ אֶפְט
ְּוֹיָרִי: פוּן בי הַמְדְרָשׂי, צוּ בְרַיינְדֶעלֶען. אוג פוּן בְרַיינְרֶעלֶען צוריק אִין
יבֵּית-הַמָרְרְשׁ גֶענַאנְגֶען, . אִיז אָבְּגֶעווישְט אוּג װִיא פֶערְכְוואונְדֶען גֶעוָארֶען ,
נייַע נַאסְסֶען , נַייֶע הייֶוער זְעהט עֶר, אוּנ אִיהֶם װאוּנְדֶערְט וָואס ער
בֶּעמֶערְקְטעֶרְסְט אִיצְט,. אַז דִיא אַפְטייק מִיט דִיא נְרוֹיסֶע הַאלְבּ רגְרֶע פֶענם-
יטֶער אִיז צַזֹי שָׁאן ו דיא גְוֹיסֶע קְרִיסְטָּאלֶענֶע פְלָאשֶׁער מִיט פֶּערְשִׁיערֶע
פַּארְבִּינֶע וַואכסֶערְלִיךְ, וָואס זֶעגֶען אִין דיא פֶענְסְטֶער אוֹיסגֶעשְׁטֶעלְט, צִיהֶען אִיהם
יצוּ, אוּג עֶר קוּקָט זִךְ אֵיין, צִי זֶענֶען רִיא בְּלֶאשֶׁער בלְאעָ, רוֹיטֶע את
גְרִינֶע, אָדֶער צוּ זֶענֶען נור דִיא מַשְׁקֹאוֹת אוּנ וַאספערְלֶעךּ דַארִין גֶעפַארְבְּטֶע וּ
אַבִּיכֶעל וַוייטֶער אִינְטֶערֶעסִיעיט אִיהם נֶטֶע רֶעם זַיינֶערטֵייסְטֶרִם פֶענְסְטֶער.
אוג עֶר שְטֶעלְט זִיךְ אוֹיךְ ָא אבּ אַקוק מהוּן אוֹיף דִיא פֶּערשִׁיערֶענע זֵיינֶערס
וָואס שְׁטֶעהֶען אוג מַיינְגֶען אוֹיף דְרָאטְלֶעוּ אִין פֶענְסְטֶער. נר לַאנְג פֶעף.
בְרַיינְגְט ;ער נִישְׁט, דיא פִיס טְרָאנֶען, דֶער נַאנְצֶער קָארְפֶּער אִיז אִין בּעֶע-
נוּנג, דָאם הַארְץ אִיז פָאלל נְלִיק אוּנ עָר נָעהט אֶנֶע צוּ װִיסְסֶען וָאהִין,
פִּלוּצְלִינְג דֶערְוֶעתט עֶר, אַז ער אִיז שׁוֹין אוֹיסֶען שְׁטָאדְט. א בְּרֵייט כַּרַײ
פֶּעלֶר, עֶרסְט נִישְט לַאנְג פון שְׁנֵיי אוג אֵיז זִךְ בֶּעפְרייט. דֶעקְט זִיוּ אױף
פאר
פָאר זַיינֶע אוֹינֶען, עֶס נִימֶען זִיךּ נָאךְ טֵייכְלֶעדּ, אוּנ עס צִיהֶען זִיךְּ וַאסֶעף
לֶעךּ קְלָארֶע + פן צוּשְׁמָאלְצֶענֶעם שְׁנֵיי, אוג דיא זוּנן שֵׁיינְט אוג שְׁפִינֶעל
זִיךְ אָבּ אִין זֵייא, אוג דָארט בַּיים בְּרֶעג הִימֶעל דרֶעמֶעללְט שְׁמִילל דֶער
פָאלל-סוֹדוֹת'דִינֶער וַואלְד .. ,אַךּ, ויא נוש מח דָארְט זַיין !' רֶערְט דָאס הַארְץ
אִין אִיהם , אוּנ עם טְהוּט אִיהם אַ טְרָאג נְלַייךְ אִיבֶּעררץ פֶעלְד אַהֵין צוּם
זַואלְד, דָארְט אוֹיךְּ זַיין הַארְץ אוֹיסְזִנְגֶען פְּרֵיי פַּאר נָאטט א פָאר דֵיא
שְׁטוּמַע בּוֹימֶער, וָואס זָאנֶען קיין סוֹד נִישְׁט אוֹיס!..,
עֶר פִיהלְט דִיא עֶרְד נִישְׁם אוּנְטֶער זִךְּ א נָעהט נִךְּ, ויא אִין
שֵיילֶענֶעס, אַלְץ וֵוייטֶער אוג וֵיימֶער . עֶר וִילל נָאר נִישְׁט אֶבְּרוּהֶען, עֶר אִיז
נִיט מיער, עֶר פִיהלְט נור נַייֶע כּוֹתוֹת אוג ווַארֶעם בְּלוט קוּמֶען אֵיהם צוּמִיט -
יֶערֶען גֶעוּנְרֶען פְרִישֶׁען אֶטהֶעם-צוּג ,
אַזוֹי אִיו יֶער אוּמְגֶענַאנֶען, גֶעלָאפֶּען אע גֶעשְׁפְּנֶען אִיבֶּער גְרָאבֶּענֶעס,
אִיבֶּער טֵייכְלֶעךְּ וואסְסֶער, רִיא צַיים נִישְׁט בֶּעמֶערְקְט, בִּיז דִיא זוּנן הָאט זִיךְ
אָנְגֶעהַייבֶּען אַרָאבּצוּלַאזֶען אוּנ אַקָאלְט נִוינְרְטֶעל הָאט אִיהם דֶערְמַאנְט, אַו עס
אִיז שׁוֹין צַייט צוּרִיק צו גֶעהֶען ,
אַז עָר אִיז אִין כֵּית הַמַדְדֶשׁ אַרינְגֶעקּטמֶען אִיז שׁוֹין לַאנְג נָאדּ מערִיב
גֶעוֶעוֶען ,
קֵיינְטָאל, דַאכְט אִיהם, אִיז דֶער בֵּית הַמדְרֶשׁ אַזוֹיפַיְסְטֶער אוג טְרוֹיֶעינ
ִישְט גֶעוֶועזֶען ויא אין דֶער מִינוט: וִוינְטֶער אִין דיא לַאנְגֶע נָאכְט, בַּעת
אַללֶע ישִׁיבֶה-קִינְדֶער פְלֶעגֶען אַרם רִיא לַאנְגֶע טִּישֶׁען בַּיי אָפֶּענֶע נִמְרָאס
זִיטְצֶען, יֶערֶער הָאט זִיךְּ גֶעפְלֵייסְט דֶעם אַנרֶערן אַרִיבֶּער צוּ זִינגֶען, אַרִיבֶּער
צוּ שְׁרֵיי, אוג דָאס לֶערְנֶען אִיו אִין פָאלְלֶעם לוֹיף גֶענַאנְגֶען, לֵיכְט הָאבֶּץ
גֶעבְּרֶענְט אוּמֶעטוּם, אוֹיף אַללֶע טִישֶׁען, אוֹיף אַללֶע שְׁטָאנְדֶערֹס, אוג דיא
אָנְגֶעהֵייצְטֶע וַוארֶעמְִייט פוּן אוֹיוֶען הָאט זִךְ בַּאלֶ בַּיי רֶער מְהִיר גֶעלָאוְט
פִיהלֶען,- הָאט אִיהם דֶער בֵּית הַמִדְרְֶשׂ אֶפט ויא אַלִיכְטִיגֶער וַארֶעטֶער
גֶעהוֹימֶער פַּאלַאסְט אוֹיסְגעוֶעהֶען . מִיט פֶערְנִיגֶען פְלֶענְט עֶר צוּ זֵיין שְׁטָאנְדֶער
אוּנטְרן אָרֹ-קוֹרֶשׁ צוּנֶעהֶען, זִיךְּ זֶעצֶען לֶעוְנֶען מִיט אַ בְּרֶען, עֶס הָאט זִיךְ
אָמֶת גֶעוָאלְט לֶערְנֶע. וֶוער שְׁמעֶסְט , וֶוען אַ זִים פַאנְטַאוֶעלֶע הָאט אִיתם
אַ שְׁפִּיעל גֶעטְהוּן אִין הַאלְז, דַאנן אִיז רָאס לֶערְנֶען אַ-אֶמְתר קָאנְצֶערְט בַּײ
אִיהם גֶעוֶעוֶען אונ עֶר הָאט דֶערְפוּן כּוֹחוֹת גֶעשָׁאתְּט ,
ננר אִיצְט אִיז שׁוֹין דֶער פְרייֶער יבֵּין הַוְמֵנִיםי גֶעוֶעוֶען! אִין בֵּית הַמַדְרֶש
אִיז שְׁטִילל ויא אִין אַ וַאגְוַאל, וֶעען דֶער צע גֶעהט אועץ, עעהגֶעץ אז
אוויגעעל
== 694 ==
אַ ווינְקֶעל בְּרֶעגְם נָאך אַ לִיכְמֶעלוּ דָאְט לֶערְנְט נָאךְ אֶפְשִׁ אֵינֶער, פוּן דיא
גֶעבִּיבֶּענֶע וְשִיבָה בְּחֹרִים, הַלְכוֹת פטַח' , צוּ ויסְמֶען ואס צוּ אָנְטְוֶערן
טָאמֶער פְרָאגְט רֶער בַּעל הַבַּיִת, כּיי וֶעמֶען עֶר עֶסְט פַּסֶח, אַ דין וֶענֶע
יאַ חְשֵׁשׁ חָמץ, אָדֶער אַזוֹי עָפִּים פון רֶעם יִם יודִישְקֵייט, וָואס אִיז גוֹגַע יֶערֶען
יּדֶען. אוג קָאנן - פָּארְקומֶען אִין אַ יוּדִישׁ הוֹיז. אִין אֵיין אַנְֶער וִיגְקֶעל, גֶעבֶּן
יכְפָרִים אַלמֶער, שְׁטֶעהט נָאך. אֵיינֶער, אֵיין פוס אוֹיפָן בַּאנְץ אַרוֹיפְגֶעשְטֶעלְט ,
אוֹיפן קְנִיא הַאלְט עֶר אַפְִּפוֹמַפֶר , אִי טִיף פֶערְטְרַאכְט עֶרְגֶעץ אִין
אַ פְשָטל אָרֶער שְׁיצֶעל, וֶוענֶען דיא עֶשָׂרמכּוֹת", וֶועגֶען דֶער שַׁלָה פון דיא
אַרְבְָּה בָּנִם, אוער בֶּעמֶערְקְט נִישְׁט ויא דָאס הַנֶבֹנֶע לֵיכְטֶּעל שְׁמֶעלְצְט אוג
פֶערְגִיסְט אִיהם דִיא פִּינְגֶער מִיט דֶעם סֵּפֶר צוּזַאממֶען. אוג וָואס חכְט עֶרו
ינִישְט אִיהם פֶּעהלְט דֶאם פְּשֶׁטֶּל, נִישְׁט אִיהם אַהרְט דִיא קֹשְׁיָא :,מִיט
וָואם פְרָאנְט דֶער רֶשֶׁע אֶרְנֶער פַארְן חָכֶם ל*-- פוןזַיינְטְֶוענֶען וֶוערֶען זייא אַללֶע
-פיער פַאר אִיהם אַ כַּמָּרֵה, יעֶר וָואלְט בֶּעסְעי שְׁלָאפֶּען, רוהען, עֶר הָאט זִיךְ
גֶענוּג אָנְגֶעלֶערְנְט אונ אָנְגֶעהָארִיוֶעט אַזֵא לַאנְגֶען וִוינְטֶער טָאג אנ נַאכֶט ;
נור מָאמִיר וֶועט דָאס ִּשְׁטל גֶעפָאללֶען דֶעם בַּעַל הַבֵּית, בַּיי וֶועלְבֶען עי
וע דֶעם פַדֶר-אָבְּרִיכְטֶען, אוּנ דִיא בַּעַל-כַּיִת'מֶע וֶעט פוּן אִיהם הַנָאֶה הָאבֶּען,
חָאטְשׁ זִיא וֶועט נִישְׁט פֶערְשְטֶעהֶען דעם שֵׂכֶל אוּנ חֲרִיפּוֹת וָואפּ דַארִין שְׁטֶעקְט..
אֶפְשֶׁר וֶועט זַיין תּוֹרָה, רֶעכֶענְט עֶר, וֶערְטָה זַיין אין דִיא אוֹינֶען פון דֶעם
לבת טַאכְטֶער, אַזוֹי פיעל וִויפִיעל אַ נִייעֶר בָּנֶר, אַ הִיטֶעל, אָרֶער אַ הַאלְ
יטוּך אַ נֵייעֶם לכָּבוֹד יוֹם-טוֹב , וָואס אִיהם פֶּעהלְט גֶעבִּךְּזּ.. זָאלל זִיא זִיך זַיין
!אוֹיסְגֶעפּוּצְט אִין אִיהרֶע ְהַייֶערֶע קליידֶער אוג צִיערוּנְג, זִיא גֶעפָאלְט אִיחם
אַזױ אוֹיךְ.. אִיהם מוּזקְלַייִרֶען, בְּאֵין בְּרַירֶה , רִיא הֵיילִיגֶע תּנֹרָה, דֶער שַׂבְלדִיגֶער
שְׁינְדֶעל אִין דֶעם פִּשְׁטֹל, מוּז זַיין צִיערוּנג אוג חַן זַיין, הָאטְשׁ דָאס אִיו אוֹךְ
נִישְׁט זֵיינֶם, נור פְרֶעמְדֶם או גֶעבָּארְנְט ,
| == אוּנ דָארְט אִין חֵדֶר שַׁנֵיי זִיטְצֶען עֶטְּלִיכֶע צוזַאממֶען אין אַ רָארֶעל, פֶערְרִיכְטֶען
מִיט פֶּערְשִׁיערֶענֶע פָּאדִים אוּנ נארְלֶען זֵייעֶרֶע אַללֶעמֶענְם גְלֵייכֶע אָרֶעמֶע צו
רִיססֶעגֶע ְלַיידֶער אוּג לָאבֶער, אוּג דֶערְצָאהלֶען זִיך בְּעַת מַעֹשֶׁת גֶעשִׁכְטען
אוג מַעֲשׂת גֶעהָארְטֶע, גֶעזֶעהֶענֶע אע אָנְגֶעלַייֶענְטֶע, מֶען הָאט נַחַת, אוג עס
יפֶעהלְט זֵייא, שֵׁיינְט עָם, גָאר נִישְט,
== הֶערְשֶׁעלֶע הָאט עָם אִיצְט אַללֶעס אִין אֵיין בְּלִיק בֶּעמֶערְקְט, אוג אִיתם
אִיז פְּלוּצְלוּנְג 4 קֶעלְט אַריבֶּער אִיבָּערן לֵייבּ . עֶר אִיז בַּיי דֶער בִּימָה שְׁטֶעהֶע
| געבליבען
נֶעבְלִבֶּען, דֶען קאפ אַרָאנְּנֶעלְאזֶעץ אוג אַ שְׂועוּ נָעפִיהל הָאט אִיהם דָאס
הַארְץ פֶערְקְוֶועצְט ,
יא קום אִיךְּ אִיצְט אַהֶעוְצוּ ז הָאט עֶר זִךְּ נֶעפְרַאנְט , ויא פַאסֶע
אִיךְ דָא ?.. אִיז דָא מֵיין הֵיים 1 דַארְף אִיךְ דָא אֵייבִּי זַיין ?-נַיין , זִיא אִיז
גֶערֶעכְט ! זִיא הַייסְט מִיךְּ פָאהרֶען, ווייט, וַייט אַוֶועקפָאהרֶע, שְׁטוּדִרֶע ,
לֶערְנֶען..-- פַּאר וָואס נִיט ?
וֶוענן אִיךְ וָואלְט שׁוֹין קָאנְגֶען פָאהרֶען, ווענן עֶס זְאלל נִישְׁטּ פַּאר פַּסֶח
ַיין ! וָואס פְרִיהֶער אִיךְ וֶועל אַוֶועק פָאהרֶען, דָאס פְרִיהֶער וֶעל אִיךְּ קוממֶע
צוּ אִיהר,, אָ, וִויא דֶערְלֶעבּ אִיךְ שׁוֹין יֶענֶע צַייט ײ
אוג אֵיהֶם הָאט צוּרִיק אַ צִיה נֶעטְהוּן אוֹיפן נַאפס אַרוֹיס, וִיא עֶר
וָואלְט גֶעוָאלְט שׁוֹין לוֹיפֶען אַהִין וַוייטּ, וואוּ מֶען וֶוערְט אַ נְרוֹיסֶער לַייט,--דֶער
בֵּית הַמְדְרְשׁ אִיז פַאר זַיין אָנְגֶעפִיללְט הַארְץ צוּ עֶנְג גֶעוָוארֶען, ער הָאט
אַ בּרֵייטֶערן רוֹים גֶעווּכְט, אוֹיפן בֵּית-הַמְדְרְשׁ נַאנִיק אִיז עֶר שְׁטֶעהֶען גֶעבְִּיבֶּץ
גֶעקוּקְט וִויא דיא לְבְנָה שֵׁיינְט אִין רֵיינֶעם בְּלֶאעֶן הִיממֶעל, אִיהם דַאכְט, זִיא קוּקט
אוֹיךְ אוֹיף אִיהֶם, אונ פְּרַיינָדְלִיךְּ אוּנ לִיעבּ אִיז אִיהר בְּלִיק... עֶר דֶערְמַאנְט זִיךְּ,
וָואס עֶר הָאט נָאךְּ אִין חֵהֶר גֶעלֶערְנְט, אַז זִיא אִיז אַמָאל אַזוֹי נְרוֹיס אוג
לִיכְטִינ גֶעוֶועזֶען וִיא דִיא זוּנן, אוּנ אִיהם פֶערְדְרִיסְט אִיצְט, וָואס אִיז זִיא
אַזוֹ נַאררִישׁ גֶעוֶועזֶען זִיךְּ אַרַיינְצוּטִישֶען אִין מעשִׂי-בְּרֵאשִׂית, אוג בֶּעקִימֶען פון
דֶעם אֵיבֶּןְשְׁטֶען אַ פַּאץ אונ אִיז אַזֹי קליין גֶעוָוארֶען . עִפִּים דַאכְט אִיהם,
אַז זִיא אִיז נָאךְּ אִיצְט טְרֹיֶערִינ פַאר יֶענֶער זִינְד , אוּג נֶער בֶּעט נָאטט פַּאר
אִיהר, עֶר זָאל מְמֵלֵא זַיין יאֶת פְנִימַת הַלְבְנָה ,
אַ שְׁטִילל פְּרִישׁ ווינרְטֶעל בְּלָאוְט אִיתם אִיבּערן גֶעזיכְט צווַוארְפְט זַיינֶע
הָאאר אִיבֶּערן שְׁטֶערֹן אוּג אִיבֶּערן פָּנִים , חָאפְּט זִיךְ אוֹיךְ אִין בּוֶּעם אַרַין,
אוּנ עֶר טְהוֹ אַ צִיטטֶער פוּן קעלְט , עֶר לוֹיפְט צוריק אין בֵּית-הֲמדְרֶשׁ אַרַיין,
נֶעהט צוּ צוּזַיין שְׁטָאנְדֶער , צִינְדְט-אָן אַ לֵיכְט, וֵוילל זִיךְּ זֶעצֶען לֶערְנֶען נור
אנְשְׁטָאט אַבַּיִי וְרָבָא, קומט אִיהם דָאס תְּהֲלִיסֹל אַרוֹיף אוֹיפן זִיננֶען, אוג ער
הַייבְּט אָן זִינְגֶען ! ,מְקִימִי מַעֶפֶר דֶל, מַאַשְפוֹת יָרים אֶבְיוֹ"; אָבֶּער מִיט אַזֵא
ְּרִישֶׁער הֶעללֶער שְׁטִימֶע ויא נָאךְּ קֵיינְטָאל אִין זַיין לֶעבֶע .
דִיא יְשִׁינֶה בָּחוּרִים הָאבֶּען בַּאלְד זייֶערֶע סְפָרִים פֶערְמַאכְט, דִיא נָאדְלֶען
מִיט רֵיא לַאטֶעס אַוֶעקגֶעלֵיגְט אוּג זֶענגֶען צוּגֶעלָאפּפֶען הָארן רֶעם אּנְגֶעריכְטֶען
קאנְצֶערִם .
א תאלב
א חַאלְ שָׁעֵת הָאט עֶר גֶעּנגֶען, ריא גֶעפִיהלֶע הָאבֶּען זִך אַװ
גֶעמַאכְט דוָרך זַיין גְלַאט הֶעלזֶעל אוג זַייא הָאבֶּען זִיךְּ נָאכְאֵינאֵנְד אִין מְרֶעלֶען
זִיססָע אוג לִיעבֶּע אוֹים גֶענָאססֶען וִויא אַ קְלָאר וַואססער'ל פוּן אַ קְוֶועלֶע אַ טיפֶער..
אוּג אַ גֶעבֶּעט צוּ נָאטט, דֶעם אַללװִיססֶענְדֶען אוג אַלל-מַאכְטִינֶען ,
אַ גֶעבֶּעט א רִיהרֶענְדֶעס אָהן רֵייד, אָהן וָארְטֶער הָאט זִיךְּ פון בֵּית-הַמִדְרֶשׁ רוֹים
בִּיזן הִיטמֶעל אַוֶענְגֶעטרַאגֶען .
מִיט אָפפֶענֶע מֵיילֶער, פוּן חָדוּשִׁים אוּג פֶּערְוואוּנְדֶערוּנְג, זֶענֶען זֵיינֶע חַבֵרים
נֶעשְׁטַאנֶע, דֶען הוּסְט אוּג אֶטְהֶעם אַיינְגֶעהַאלְטֶען, וָואס הָאט מַאנְכֶען פון זַייא
גֶעשְׁטִיקְט, אַ בִּי נִישְׁט אִיבֶּערְצוּשְׁלָאנֶען ; אַזוֹי אִיהם זִינְגֶען הָאבֶּען זֵייא נָאךְ
קֵיינְמָאל גֶעהָארְט. אַז עָר הָאט צוּ ִינְגֶען אוֹיפְנֶעהָארט, הָאט אֵיינֶער פון זינֶע
חֲבֵרִים גֶעזָאגְט ;
- אַ שָׁאד, הֶערְשֶׁעלֶע, אוֹיף נָאֲמָנוֹת אַ שאד צוּ פֶּערְקוֹיפֶען אַזֵא מִהְנָח
טּוֹבָה וָואס נָאטט הָאט דִיר גֶעגֶעבֶּען ! אונ וֶועמֶען 1 בְּרוךְ דֶעם טַבָּה פַאר זַיין
מָאכְטֶער, וָואס וֶועט דִיר נִישְׁט מרחיב דַעַתֶּךְ זַיין וִויא אַ-ךאִשָׁה נְאֶה, וָואס
אֵיז אֵיינֶע פון דִיא דְרֵיי זַאכֶען וָואס זֶענֶען מִרחִיבִין דַעַתּוֹ שׁל אָרָם 4
-- עַל הַאי שׁוּפְרֶא דִבָּלִי בְּעַפְרָא קֵא בְּכִינָא! הָאט זִךְּ נָאךְּ אֵינֶער
מִיט אַ זֵיפֶץ אָבְּגֶערוּפֶען, אַזֵא בַּלִי, אזא בַּלִי!.., מִיט צֶעהן טוֹיזֶענְד רוּבֶּעל ,
ִּן אִיךְ קיין יור אוֹיבּ מֶען קָאנן אַזא מִתְּנַת אלקים קוֹיפֶען !
- אָט מָאנְסְטוּ, הֶערְשֶׁעלֶע, אוֹיף מִיר אִין בַּעס וֶוערֶען, אִיךְ זָאג ריר
נָאךְּ אַמָאל, הָאט אַ דְרִיטֶער זַיין מֵיינוּנְג גֶעזָאגְט, וֶענן בְּרינְרֶעלֶען, דיין
מִיטְוָואךְ, זָאלל נָאטט אַזֵא דֵעָה צוּשַׁיקֶען, דִיךְ צוּנֶעהמֶען פַאר אִיהר בַּת-יְחִידֶה,
וָואלְט אִיךְּ דִיר נְרָאד רָאטְהֶען דוּא זָאללסְט עִם טְהוּן ; זֶעהסְטוּ, אַזֵא קאנן
שׁוֹין מַרְחִיב רַעַתּוֹ שֶׁל אָדֶם זַיין !
- בְּרַיינְדֶעלֶע, וִויא בּרַיינְדֶעלֶע, הָאט אַ פִיערְטֶער זִיךְּ אַוֹיסְגֶעהַאפְט, זיא
אִיז אַ יוּרֶענֶע, פֶערְשְׁטֶעהט ֶענן אַ יוְרֶענֶע, ואס אַזֵא כַּלִי אִיזוּ נור טִירֶעלֶע,
אִיךְּ קֶענן זִיא דָאךְ, זיא הָאט דָאךְּ יָא נָעפִיהל אוּג אִיז בָּאֲמֶת דִיא עֶרְסְטֶע
גֶעבִּילְרֶעטֶע אִין שְׁטַאדְט... מִיר אִיז אַ חְדוּשׁ, וָואס זִיא אִיז נָאךְּ נִישְט פֶּער-
לִיעבְּט אִין דִיר ! פַאר וָואס זִינֶנְסְטוּ פַּאר אִיהר נִישְׁט ? וֶוענן זִיא וְאלל
דיך אַזֵא ימְקִימִי מַעֲפָר' הָארֶען אוֹימנִנְגֶענְדִיג, זָאג אִיךְּ דִיר, אִם אָבָן הִיא
וָמוּתָת !
=== = אִם לְדִירִי ציִיתָא, אַז דוא זָאללְסְט מִיר פָאלְנֶען, הָאט גֶעוָאגְט רֶע
כתער
-- 7
כַּחוּר , וָואס אִיז נִישְׁט לַאנְג בַּיים פְּפָרים אַלְמֶער נֶעשְׁטַאנֶען, אינם הַנָדֶה פשָׁטַל
פַּערְטִיפְט .
דָאס אִיז גֶעוֶועזֶען אַוִוילְנֶער בָּחוּר, וָואס הָאט נֶעהַאט אַיְרִיְעָה אִין
אַללַע שֶׁבַע חָבָמוֹת, אוג הָאט אוֹיךּ אַ שְׁטיְֶעל שְׁטִימֶע נֶעהַאט צום וִינְנען,
אין /מְכִירַת יֹסֵפ' הָאט עֶר ייְהוּרָה' גֶעשְׁפּעלְט. עִר הָאט אִין רֶער
ְִיבֶה אַ נָאמֶען גֶעהַאט פַאר אַ חַקְרְן : עֶר פְלֶעגְט אֶפְט דיא יְשִׁיכָה.בְהוִּים
דֶערְצָאחלֶען, אַז דֶער רַמְבַּים דל הָאט אַ טָעוֹת נֶעהַאט אוג הָאט צוּם סוֹף
מוֹדָה גֶעוֶעזֶען צוּ דִיא חַכְמַי אמוֹת הָעוֹלֶם, אַז דִיא עעֶרְד, דָאס הֵייסְט, פְלֶענְט
עֶר זָאגֶען, דֶער כַּדוֹר הָאָרץ, - וָוארוּם דיא עֶרֶר אִיז קִיילֶעכְדִיג, -- דְרֶעהט
זך פון מַערִיב צו מְִרָח. הֶאטְשׁ עֶס שֶׁטֶעהט אִין פְּסוּק: ווְהָאֶרֶץ לְעֹלֶם
עוֹמֶהֶת; אוּג דיא זוּנן, מִיט דֶעם נַאנְצֶען נַלְגֵל חֵמָּה-שְׁטֶעהֶען, חָאטְשׁ עם
שְטֶעהט: הוֹלַךּ אֶל דָרוֹם וְסוֹבַב אֶל צָפוֹן, אַי אִיז דָאךְ אַ קשְׁיָא, ויא אַזֹי
הָאט עס שלמה הֵמֶלֶך נִישְׁט גֶעוואוּסְט? אִיז דֶער תִּירוּץ: ער הָאט דֶעם פָּסוּק
נוּר עַל דֶרֶך הַמְליצֶה גֶעזָאגְט, אָבֶּער נִישְׁט עַל פִּי הַַקִירָה . מֶען הָאט אוְֹ
גֶעוואוּסְט, אַז עֶר לֶערְנְט תְּצַ'ךְ מִיטן ,בָּאור" אוּג אִיז מְחוּיִב צוּ זַיין אַ נְרוֹיסֶער
קֶענגֶער, דַארִיבֶּער הָאבֶּען אַללֶע אִיצְט אָנְגֶעשְׁטֶעללְט נְאו א אוֹיֶערֶען אוֹים
צוּהָארֶען זַיין חַוַת דַעת,
-- וָואס אַדְרַכֶּ זָאנְסְטוּ, וִילְגֶער? הָאט אֵיינֶער זִךְּ נִישְׁט גֶעקָאנְט דֶער-
נַארְטֶען בִּיז דֶער וִוילְגֶער וֶעט אַללַיין זָאגֶען.
- ישַׁבְעָה דְבָרִים בְּנוֹלֶםוי הָאט זִךְּ דֶער וִילְגֶער אָבְּנֶערוּפֶען אִין כַּעֵס,
ואס מֶען הָאט אִיתם אִיבֶּער-גֶעשְׁלָגֶען וַיינֶע גֶערַאנְקֶען, אִייִרֶער עֶר הָאט נָאךְ
צֵייט גֶעהַאםּ זִיךְ מְמֵדֵר צוּ זַיין וִויא זַיין רעה אַוֶועק צוּ לֶענֶען,
- אִם לְדִידִי צַיִתָא, הָאט עֶר נָאך אַ מָאהל אָנְגֶעהוֹיבֶּען, הָאר זַייא,
הֶערְשֶׁעלֶע, אַללֶעמֶען ויא אִין טְרָאֶקֶע ! קְלוֹיבּ צטַּאממֶען עֶטְלֵיכֶע רוּבֶּעל אויף
דֶער הוֹצָאֶה , פָאהר אַוֶועק .קיין אוֹיסְלַאנְד. צוּ ,אַלְטעְיֶען", אָדֶער צוּ זּלְצֶע--
דֶער וָואס הָאט דֶעם קאהר-סָדוּר גֶעמַאכְט--, בֶּעוַוייז זייא דֵיין כַּלִי, זִינְג זייא
פָאר אַזֵא,מְקִימי", זָאללֶען זֵייא זֶעהֶען דַיין הַאלְ, הָארֶען דֵיין שְׁטִיממֶע,
וֶועלֶען זֵייא דִיךְ צוּ-חַאפֶּען מִיט בֵּיירֶע הָאנְד, אִיךְּ זָאג דִיר נָאךְ אַ מְָאהל,
דיי שְׁטִיממֶע אִיו אַ מֶענָאר שְׁטִיממֶע אוג וָעֹהר א זֶעלְטֶענֶע שְׁטִיממֶע, דע
צוּ הָאסְטוּ גְרוֹים גָעפִיהל, אוג אַן-אוֹעֶר אַ גוּטֶען, אוג עֶס קאנן פו דִיף
אַוֹיס-וַואקְסֶען אֵיינֶער אִין דֶער וֶועלְט אוֹיף ריא גְרָאסְטֶע קָאנְצֶערְטֶע פַאר
מְלָכִים אוג שָׂרִים , פֶערְשְׁטֶעהסְטוּ ו
ותורת ,
- וְתוֹרְתוֹ מַת תְחַא עֵלָח ו הָאט אַסְלוּצְקֶער בָּחוּר אַ פְרָאי נֶעטחוּן,
א רִיא נְמָרָא זָאלל עֶר נָאר אַוֶעקוַארְפֶען, אוֹיפְהָארֶען לֶערְגֶעץ, פָּשםּ אה
וֶוערֶען אַ מוִּקר ז
-- חָטוֹר אֵיינֶער 1 הָאט דֶער װִוילְגֶער שְׁטָאלְץ גֶעאָנְְוֶוערְט, וֶוער הַייסְט
אִֵיהם אַוֶועקְוַוארְפֶּען דִיא תּוֹרָה אִין נַאנְצֶען 1 אִיךְּ טַיין איהם נור צוּ זָאנֶען,
אַז עֶר קאנן צוּ אַ הָאכֶערֶע מִדְֵנֵה קוּמֶען דוְךּ זַיין קֹל נְנִינָה אַלֶם דורך.
זַין תּוֹרָה! זֵיי וִיססֶען, הֶערְשֶׁעלֶע, אַז מֶען דַארְם אִין דֶער וֶעלְט אִי תּורָה,
אִי חָכְמָה, אִי נְנִינָה אוֹידָּו אִי אֶפְשׁר לְעוֹכֶם בְּלֹא בּוֹשֶׁם וּבְלֹא בָּּפְקִי, אַשְֵי
מִי שְׁאוּמְנוּתוֹ בוֹשְׁם וְאוֹי לו לְמי שְׁאוּמנתוֹ בּוְרִפקִי ! אוּנ, אַז בְּצַלָאֵל בֶּן אוּרִי
אונ אָהֲלֵיהֶב בֶּן אֲחִיסְמֶךְּ וָואלְטֶען אַוֹי פִיעל דיא תּוֹרֶה גֶעלֶערְנְט ויא מֹשֶׁח
אוּנ יְהוֹמַע, וָאלְט נִישְׁט גֶעוֶועוֶען וֶוער יֶעס זָאל בּוֹוֶן דֶעם מִשְׁבָּן, מַאכֶען
דֶעם אָרוֹן מִיט דִיא כָּלִים.. ור אַ שֹׁמָה, וָואס הָאט קיין פִּרְקִי אָבוֹת אֲפִילו
נִישְׁט גֶעלֶערְנְט נְלוֹיבְּט, אַז אַלְלֶע יוּרֶען, פון נְרוֹים בִּיו קלַיין. פון ארֶעם בּיז
ַייך, מוּזֶען זִיךְּ עוֹסֵק זַיין יוֹמֶם וְלְיְלָה אִין תֹּרָהוּ דִיא תּוֹרֶה קָאנן נר
אַ קִיוּם הָאבֶּען, אַז זִיא אִיו אָנְגֶעלֶעהנְט אוֹיף א מְלָאכָה, וְכָל תּוֹרָה שׁאֵין
עֵמָה מְלָאכָה סוֹפָה בְּמֵלֶת!
- אָבֶּער זִינגֶען איז נִישְט קֵיין מְלָאכָח ו הָאט דֶער סְלוּצָקֶער אֵינְגֶעוִויוֶץ,
- זִינגֶען אִיז אָכֶּער אַ חָכָמָה, מֶען דַארְף אִין דֶער װֶעלְט רַבְּנִים ,
מְלַמְדִים,בַּעַלַי-מְלָאכָה אוג חַכָמִים אוֹיךְ, זָאלל אִיטְלֵיכֶער ֶערְנֶען אוג אוֹיסְלֶערְנְע
דָאם וָָאס ער פִיהלְט זִיךְּ, אַז עֶר הָאט דֶערצוּ מָעֹהר כַּשְׁרוּן,
- פַאר וָאם לֶערנְסְט דוא נִישְׁט וִינְגֶען ז הָאט הֶערֹשֶׁעלֶע גֶעפְרָאנְט דֶעם
ִוילנֶער ,
-- הָעַ. בְּרוּדֶער, וֶוענן אִיך וָאלְט דַיין כַּלִי נֶעהַאט, וָאלְט אִךְּ שׁוֹין
דָאם גֶעווֶעץ, ואס פן דִיר קאנן עֶרכְט װֶערֶען! הָאט דֶער װִילְגֶער גע
אָנטְוֶערְט, וֶאם אִיז ריא פְּעוּנָה 3 זִינְגֶען אִיז אַ גֶעוֹירֶען זַאךְּ, אַ מַתְַּת
אלקים ,. אוּג דוּא בִּיזְט עֲתִיד לֵיתֵּן אֶת הַדִין אוֹיבּ פוּן דִיר וֶועט נִישְׁט אַרוֹס
אַזֵא כַּלִי נַפִלָא ויא דָאם וִוילְנֶער בַּעֵל הַבַּיִת'ל, וָואס הָאט מַרְעִישׁ עוֹלֶם נְעי
וֶועזֶען בְּשַׁעתּוֹ מִיט זַיין הָאלְז, מִיט זַיין שְׁטִימְמֶע אוג מִיט זַין פִּיערֶעלֶעו
עָם הָאט וִיךְ אָנגֶעהוֹיבֶּען א גֶעשְׂפָאך וֶוענֶען וִילגֶער יבַּעַל הַבִּהליי,
יֶערֶער הָאט דֶערצָאהלְט זַיין לֶענֶענְדֶע, ואס עֶר הָאט גֶעהָארְט רֶערצַאהלנְרִג
אִין זַיין שְׁטָאדְטֶעל. אֵיינֶעז הָאט דֶערצַאהלְט, אַז דָאס בַּעַל הַבֵּיתֹל הָאט
גֶעדַאוֶוענְט אַ מָאל אִין וְעֵהר אַנְרוֹימֶער שְׁטָאדְט, פַּארִיו, סְטַאמְכּוֹל, אָדֶער
אלכסנדריא
אַלכְּסנְרְיֵא שָׁל מִצְרַיִם , או אַ גְוֹיסֶער שַׂר, אַ מָארְנֶער מִילְאנֶער, אִיז פץ
מֶרְחֵקִים אִיהם גֶעקוּמֶען הָארֶען אוג הָאט אַבְּגֶעקוֹיפְט בַּיים בַּעל הַבַּיִתל זַיין
נָארְנֶעל -- אוֹיף נָאךְ זַיין טוֹידְט, פֶערשְׁטֶעהְט זִיךְ-- פַאר מֵאֶה אֲלְפִים רִנְ
זֶהֶב ,
-- וָואס הָאט אֵיהם גֶעטוֹינְט רֶער גָארְנֶעל נָאכץ בַּעַל הַבַּיִתלס טוֹירָט ו
הָאט אֵיינֶער אַ פְרָאג גֶעטהוּן , אַ טוֹירְטֶער נָארְנֶעל זִיננְט רֶענן ז
- מְתַּם מִקְשְׁן עַם הָאָרֶץ ! הָאט דֶער רֶעצָאהלֶער דֶעם פְרָאנֶער אָבְנֶע
ְׁלָאגֶען דִיא פְלִינֶעל, עֶר דַארְף אַלְץ קִשׁוֹת פְרָאגֶען, מֶען דֶערצָאהלט דִיר
אַ מַעֲשֶׂה שְׂהָיִת, פְּרָאנסְטוּ } וָואס טוֹינ איהם דֶער גְארנֶעל, מִסְהָּמֵא טוֹינ
אִיהם דָאךְ |
- דוא. בִּיזְט קֵיינְמָאל נָאךְ ; קיין גְרוֹיסֶער שׂר נִישְׁט גֶעוֶעוֶעץ. הָאט נָאךְ
אֵיינֶער רֶערקְלֶערְט, אַ נָארְנָאל, פון אַ בֶּערִיהמְטֶען זִינגֶער אִיז נְלייךְ ויא אַ
בָּרִילְיַאנְט ; פַּאר וָואס טֵיינסְטוּ בֶּעצָאהלְט מֶען אַזוֹי טְהֵייֶעֶר פַאר אַבְּרִילְיאנְט!
דָאם אִיז דָאךְּ אֵיינֶענְטְלֶיךְ נִישְט מְעֵהר ויא אַ שְׁטִינְדל, מַּאקִי אַ שָׁאן
שְׁטֵיינְדֹל, אָבֶּער וָואס הָאט מֶען דֶערפון ; אַז מֶען הָאט שוֹין אַזֵא שְׁטֵיינְדל וּ
נִישְׁט מעֵהר , פָּשׁוּם, וַוייל דָאס אִיז אַ יָקֶר הַמְצִיאות, אַ טוֹירְטֶער נָארְגֶעל
פון אַגְרוֹימֶען וִינגֶער, פֶערֹשְׁטְעהט אִיהר, אִיז אוֹיךְ אַ יָקֶר הַמְצייוֹת , אָט
זֶעננֶען גְרוֹיפֶּעץ שְׂרִים בּעֲלְנִים דַארוֹיף, אוג בַּיי זֵייא אִיז רֶעכְט מִילָיאנֶען אָבְּצוּ
צָאהלֶען דֶערפַאר, הָאטְשׁ בַּיי אוּנָ, וָאס מִיר הָאבֶּען דַארִין קיין הַשְׂנָה נִישְׁט,
אִיז דָאס אַקְאפַּייִקֶע נִישְׁט וֶוערטָה ,
נָאךְ. אֵיינֶער הָאט דֶעצָאהלְט וַיין לֶענֶענְרֶעץ, אַז בְּעֵת רָאס בַּעַל הַבַּיְתל
אִיז נָאךְ אַ קֵינְד גֶעוֶעזֶען, נָאךּ אין ויענֶעלֶע גֶעלֶעגֶען , האט שׁוֹין גֶעקְלוּנגֶען
דִיא וֶעלְט פוּן זַיין זים קוֹלבֶעל. חֲזְנִים זֶענגֶען זִיךְּ צוזַאמְמֶענְגֶעזָאהרֶען קיין
וִוילְנְא מֵאַרְבַּע כַּנְפוֹת הָאֶרֶץ צוּ הָארֶען אַזֵא זִים קוֹל פון אַ קִינְד אִין וֶויעג,
בְּעֵת דִיא מוּטְטֶער זַייִנֶע פְלֶענְט איהם אָנזַיינֶען אוג פון וִיעג אַ וֵויילֶע אָב
טְרֶעטֶען, פְלֶעגֶען דיא חֲזְנִים אִיהם שְׁטָאבֶען מִיט ?פִּילקֶעם, כְּדֵי ער זָאל
אָנהַייכֶּע וויינֶעץ אוג זייא וָאללֶען דֶערװַייל הָארֶעץ ריא וִססֶע שְׁטִימְֶע
ַיינֶע .
נָאךְ. אַנְרֶערֶע הָאבֶּען נָאךְ אַזֶעלְכֶע לֶעגֶענְדֶען דֶערצָאהלְט, אונ צוּ דִיא
שַׁאֵלוֹת אוג תְּשׁוּבוֹת , קשְׁיוֹת אוּג תִּיוּצִים וָאס זֶעננֶען דָא פָארֹגֶעקוּמֶען וָואלְט
קֵיין סֹף נִישְׁט גֶעװֶעֶע, וֶענן דֶער וִילְנֶער בָּוֹר, ואס הָאט זִךְּ רֵא
נאנצע
= 100 --
נַאנְצֶע צַיים צוגֶעהָארְמ אונ צוּגֶעשְׁמֵייכֶעלְט, וָאלְט נִישְׁט אַ קְלַא נַעמְהוּ
אִין שְׁטָאנְדֶער אַרַיין אוג אוֹיסְנֶעטְריעֶן '
-- אֶת מִי תֵנִיד מְלִין 7 וֶועמֶען רֶערצָאהלְט אִיהר מַעֲשׂוֹת פונש וִילְנֶער
בַּעַל הַבַּיִתֹל 1 בְּהֲמוֹת, אִיךְּ בִּין דָאךְ אַ גֶעבּוֹירֶענֶער אַ וִוינְנֶער, בַּייא מִיר
פְּרָאגְט, וֶועל אִיךְ אַיך דֶערצָאהלֶען !
-- אִיך בִּין זְעהר אַבּעלְן צוּ הָארֶען, חָאט הֶערשֶׁעלֶע גֶעזָאגְט, רֶערצָאהל!
-- אבַּער נִּתְּנַאי קוֹדֶם לְמַעֲשֶׂה, הָאט דֶער וִילְנֶער געאָנטוָארְט, מֶען
זָאלל הָארֶען, זִיךְּ נִישְׁט אַרַיינמִישֶׁען אִין ֵיינֶע רֶער ו
-- גוט ! הָאבֶּען אַללֶע מַסְכִּים גֶעוֶועוֶען .
-- נור אֵיידֶער אִיךָ הֵייבּ אָן אַייךְ צוּ רֶערצָאהלֶען פונם בַּעַל הַבַיִתֹל,
מוז אִיךְ אֵיך אַקְלֵיינֶע הַקְרְמָה זָאנֶען פון דֶער עֵצֶם שׁטָאדְט וִילְנָא. ואס
וַייסְט אִיהר , . וָואם טֵיין גֶעּוֹירֶען שטאדט וֵלְנָא הָאט שוין פַאר אַ גְרֹיסֶע
לייט פוּן זִיךְּ אַרוֹיסְגֶענֶענֶּעץ ן הָאט דֶער װִילְגֶער , זְעֹהר שְׁמָאלְץ א
בּענַייסְטֶערְט פוּן זַיין גֶעבּוֹירֶען שְׁטָאדְט אָנגֶעהֵייבֶּען צוּ דֶערצָאהלֶען וואו
נַעהמְט מֶען נָאךְּ אזא נָאוֹן עוֹלֶם וִויא אוּנזֶער וִוילְנֶער נָאוֹן זל! ואוּ גֶעפִינְט
מֶען נאךְ אזא שול, אַזֶעלכֶע בְתִּי מִדְרָשִׁים, ויא בַּיי אוּנָז אִין וִילְנָא ! אִין
וֶועלְכֶער שְׁטָאדְט הָאט זִיךְּ גֶעפּבֶּען אַזֵא מִין צְהָקָה (קלוֹיבֶּער ויא ר' שִמְעֹן
קַאפְטָאן ז"ל מִיט זַיין נְרוֹיסֶער צְדָקֶה פּוּסְקֶע ! אוּנ ואוּ אִיז דָא אַזוֹי פִיעל הּוֹרָה
עֲבוֹדָה, צְדָקָה אוּנ מַעֲשִׂים טוֹבִים ווא בַּיי אוּנז אִין וִילְנָא ? הַיינְט אוּנְזֶערֶע
הָבְרוֹת , הְבָרֶה קדִישָׁא, בָּקוּר חֹלִים, נְטָח , יצְדָקָה נְוֹלָהֹ, שׁוֹמְרִים
לַבּוקר" , המַעֲמְדוֹת", יהַכְנָסת כַּלָה', הֲהַכְנָמַת אוֹרָחִים", יתַּלְטוּד הּוֹרְה",
יהֶבְרָה שֵׁיס" , ,מִשְׁנַיוֹת", יתְּהְלִים' , ,חַיּי אָדָם', אִיהר טֵיינְט אִיךְ קאנן איךְ
אוֹיסְרֶעבֶענֶען אַללֶע ?. קיין שְטָאדְט אִין דֶער וֶעלְט הָאט יֶעם נִיט וָואס מֵיין
וִוילְנְא ! נִישְׁט אוּמְוִיסְט רוּפְט מֶען זִיא ירוֹשָׁלִם דְלִיטָא" , וִויא יְרוּשָׁיָם אִיז גֶע-
וֶועוֶען אַ עִיר הַצְדֶץ, אַ קִרְיֶה נַאֲמָנֶה, צָדָק יָלֵין בָּה, אַזוֹי אִיז אִיצְט אוער
ווילְנָא אַ עִיר וָאִם בְּיִשְׂרָאֵל ! אֲפִילוּ אִין חַכָמִים אוּנ הַוַיוֹת הָעוֶֹם אִיז וִילְנָא
דִיא עֶרסְטֶע שְׁטָארְט, וְואס הָאט אַרוֹיסְנֶענֶעבֶּען אַזֶעלְכֶע חַכְמִים . סוֹפְרִים אוּנ
מְשׁוֹרְרִים , . נִויא ר' מָרדְכֵי אַהַרן נִינצְכּוּרֶג, וִויא אָדִים הַכֹּחַן לֶעבֶּענְזֶאהן, זַיין
זוהן מִיכֶה יֹסֵם, ר' אִידֶל שֶׁערְשֶׁעוסְקִי, ר' מַתִּתְיָהוּ שִׁטְרֵאשׁו, ר' מְרדָכֵי
פְּלוּנְיאן, ר' שְׁמוּאֵל יוֹתֵם פִין אוּג ר' ַלְמֶן שׁוּלְמַאנְן . אִיהר וֵייסְט אֶפָשֶׁר
נִישְׁט וֶוער זֵייא זֶענגֶען גֶעוֶעזֶען, װַייל אִיהר לֵייעֶנְט נִישְׁט אוג וֵייסְט נִישְט
מָאס עֶס טְהוּט זִיךְ אוֹיף רֶער וֶועלְט 1 זַייט-זְשֶׁע ווִיפֶען , אַז רִיא אַללֶע חכטִים
האבען
| = 101 -
הָאבֶּען מַחֲויר עְֶרָה לְיוֹשׁנת גֶעוֶעזֶען: זייא הָאבֶּען צוריק גֶעמַאכְט אוחֲי
פֶערלָאזֶען פֶערנֶעסֶען לָשׁוֹן הַקוֹרֶשׁ - פַּאר אַ לָשׁוֹן, פאר אַ ישְָּׁה יִפָה, אוג אַז /
מֶען לייעֶגְט זייעֶרֶע מְפָרִים מח מֶען דיא פִינגֶער לֶעקֶען פון מְתִיקוֹתו אַי,
הֶערְשֶׁעלֶע , וָואלסְטוּ אַ מָאל לַיֶעגֶען וייֶערֶע לשֹׁ.הַקוֹרֶשׁ פפִָילָעך, דֵיא אוֹינֶט .
וָאלְטֶען זִיךּ דיר אָפֶענֶע! |
- וֶעסְטוּ וֶוערֶען אַ שָׂאנֶער לַייטּ, הָאט זִךְּ דֶער מְלוּצְקֶער אַרֹיסְנֶ
חַאפְּט , אָט הֵייסְט גֶר דִיר פָאהרֶען קיין אוֹיסְלַאנְד וֶערן אַ קָאהר חֵץ, אע /
אָט הֵייסְט ער דִיר שׁוֹין לֶערְנֶען סְפָּרִים חִצוֹנִים ! הָאר אִיהם נִישְׁט, אַפְקוּרְסִים /
הָאט וִויְנָא אַרוֹסְֶעגֶעבֶּץ אוג עֶר שְֵׁיירְ זיךְ אוֹךְ אזא אַפְקרום צו וֶערֶעי-
אַ יֶרבעם בֶּן נְבָט, אַחוֹטֵא אוג מַחְטִיא |
-- מִתֹּךְ שְׁבָחֶת אַתֶּה בָּא לֵדֵי נְנוּתֶח ו הָאט זִיךּ הֶערְשֶׁעלֶע אָבְֶּערוּפֶּען,
-- סלוּצְקֶער גרָאבֶּער יוּנְג 1 הָאט דֶער וִויְגֶער אַ גֶעֹשְׁרי גֶעטְהוּן, אָפְֶר
דיין סלוּצק אִיז אַ שְׂטָאדְט 1 אַ דָארֶף פולל מִיט פּוֹיָערִים, אוּנ דֶער גְרָאסְטֶער
פוּן זיא בִּיְטוּ מַאקִי ו אִיך בַּייש נִישְׁט אֲפִלוּ אֵין שַׁאיְקֶע פֵייפֶּער אנְזֶערְש
אוֹים אַללֶע רֵיינֶע גְרוֹלֵי סִפְק ו
אָבֶּער רֶער פְלוּצְקֶער הָאט אוֹיךְּ נִישְׁט נֶעשְִׁינֶען, אוּנ עֶם הָאט זִיךְּ אָנ
גֶעהוֹיבֶּץ א נְרוֹיסֶע מַחְלוֹקֶת אִיבֶּער פְלוּצְק אוג וִיְנָא, בִּיו הֶערְשֶׁעלַע הָאט
אוֹיסְגֶעזּנְגֶען. מִיט אַ נִמְרָא נגוּן,
--פֶּתַח בְַּּד וְמִיִם בְּחְָיוֹת ! דוא חָאסְט אָנגֶעהוֹיבֶּען רֶערצָאהלֶען פוּנם בַּעַל
תַבַּיְתֹל בִּיזְטוּ אַרוֹיפְנֶעקְרַאכֶען אוֹיף דֵיינֶע נְדוֹלֵי וִילְנְא ; וֶוער וַוייסְט נִישְׁט, אַז
ווילְנָא הָאט גֶעהַאט נְדוֹלִים, אוּנ וָואס בִּזְטוּ דָא מְחֵרֵשׁ 1 דֶערצָאהל בֶּעסֶער
ְֵּרֵר, וֶוער אִיו גֶעוועוֶץ דָאס בַּעל רַבַּיִתֹל ז וֶועגן אִיו עֶר גֶעוֶעזֶץ ו וָאס
אִיז מִיט גֶעוָוארֶען, אוּג נִישְׁט מִישׁ אַרַיין זַייטִינֶע וַאכֶען .
-- חֵן מָקוֹם עַל יוֹשׁבָיוו! הָאט דֶער וִויְגֶער גֶעאָנטוֶוערְט, דיא מֶבַע פן
אַ מֶענשֶׁען אִיז שוֹין אַוֹי צוּ דֶערצָאהלֶען נָאךְ מַעֲלוֹת פוּ זַיין גֶעבּוֹירֶען
שְׁטָאדְט, בְּעֵת עם קוּסְט צוּ רֵיי וֶוענֶען אֵיינֶע פון אִיהרֶע מַעֲלוֹת . װירֶער,
הָאבּ אִיך דָאך לְכַתְְּלָה גֶעזָאגְט, אַו אֶךְ זאג אַייך נר אַהְלַיינֶע הַכְרָמָח
מִכֹּחַ וִוילְנָא ,
- דַיין הַקְרְמֶת אָבֶּער אִיז נְרָאסֶער פארן נוף הַמַפּרו הָאט הֶערְשֶעלֶע
גֶעזאנְט, דֶערצָאהל שׁוֹין אַ מָאל, מִיר וִוילְט זִיך זְעֹתר הָארֶען ריא גֶעשִׁיכְטֶע
פונ'ם בַּעַל הַבַּיתל ,
-- גוּט ו ויא אִיךְּ חָאבּ אִין מֵיין וִילְנָא גֶעהָארְט רֶערצָאהלֶענְדִיג , הָאט דֶער
ווילנער
== 1024 =
וילגֶער חִידֶער אָנגֶעויבֶּען - איז דֶער בַּעַל הַבַּיִתֹל בָּאֶמֶת מְפּוְמֶם גֶעוָארְש
בְּעַת עֶר אִיז נָאךְ אַ קֵינֶר גֶעוֶעוֶץ. מֶען הָאט גֶעזֶעהֶעץ, אַו דָאס וַאקְסְט
אַ טְּהִייֶערֶע כַּלִ ! פון זַיין זינגֶען אִיז נִישְׁטָא ואס צוּ רֶערֶען, דָאס אִיו דָאןְ
אַ דָבָר יְרוּעַ, אַז שָׁלֹא הָנִיחַ אַחֲרָו כְּמוֹתוֹ בְּיִשְׂוָאֵל, אֲפילוּ אִין פִיערֶעל
שְׁמִּיעלֶען אִיז לת מַאן דְפֵלִג, אַז פוּן דָוַד הַמְקָדֶם צֵייטֶען אָן הָאט מֶע
אַזַא מִץ פִיערֶעל שְִׁילֶען נִישְׁט גֶעהָארְט1 אוּנ מֶען הָאט מַאקִי גֶעָאגְט אוֹיף
אִיהם , אַז עָר הָאט דֶעם ,כָּנוֹר דָורי . מִיר הָאבֶּען אַלְטֶע לַייט, וָאס גֶערֶענְקְע
אִיהם נָאךְ, נֶעשְׁוארֶען, אַז וַיִיא הָאבֶּען מֵמֶשׁ וָארְטֶער גֶעהָארְט וָאס רָאס
מִיערֶעלֶע זֵיינְם הָאט אַרוֹיסְנֶערֶעדְש בְּעַת עֶר הָאט נֶעשְׁפִיעלְט . נָאךְּ עַר הַיּוֹם
זָאנְט מֶען, אַז ֶעם בַּעַלהַבַּתֹלֹם פִּיערֶעלֶע הָאט נִישְׁט גֶעשְׁפִּעלְט נר
גֶערֶעדְט, צוּם הָארְצֶען נֶערֶעדט אוג צוּ טהרֶערֶען נֶעבְּרַאכְט וֶוער עֶס הָאט אִיהם
נור שְׁפִיעלֶענְרִיג גֶעהָארְט אַזֵא נָעפֵיהל הָאט עֶר גֶעקָאנְט אַרינְגֶעבֶּען אִין
דָּא שְׂטונֶעם. חוּץ דֶעם אִיז עָר גֶעוֶעוֶן אַ יְפַה-תוֹאַר אֵיינֶער אִין רֶער
וֶועלְט, גֶעקָאנְט נום לֶערְגֶען אוג אִיז פְרוּם גֶעוֶעזֶען, ויא אִין יֶענֶע יְאהרֶען.
- הַיינְט וָָאלְט עֶר גֶעוֶעוֶען אֶפְשֶׁר דֶער גְרָאסְטֶער מַשְׂכִיל.--עֶס פֶּערשְׁטֶעהט
זֵך, אַו עֶס הָאבֶּען זִיך גֶעפּנֶען אוֹיף אִיהם בַּעֲלָנִים, אונ עֶר אִיו אַ הָתֶ
גֶעוארֶען פַאר אַ נְרוֹיסֶען נְבִירֶם א בַּתיְחֵירָה, בְּעַת עֶר אִיו נָאךְ אַ קֵינֶר
גֶעוֶעוץ. צוּ כֵּר מִצְוֶת אִיז שׁוֹין זַיין הֲתּנָה גֶעוֶעוֶעץ, אוּנ תֵיכֶּה נָאד רֶער
חֲתוּנָה הָאט מֶען אִיהם אוֹיְגֶענוּמֶען פַּאר שְׁטָארְט חַזְן אִין ווילְנֶער גְרוֹיסֶער
שֹׁנל. אִיהר דַארפְט וִיפְסֶען וָאס פַּאו אַכָּבוֹד דָאס אִיז! אִין וִילְגֶער
נְוֹיסמֶר שול אִיז אַללֶע מָאל מִסְתֶּמָא חֵזְ גֶעוֶעוֶץ אזְק וְָנִיל, אג פו
דֶעסטְטֶענֶען הָאט מֶען אִיהם בּוֹחַר גֶעוֶעזֶען, דָאס אַללֵיין בֶּעוויינְט שׁוֹין
ויא גְהוֹים עֶר אִיז גֶעוֶעוֶען אִין זִנְגֶץ. מֶען הָאט אִיהם גֶערשֶען! בַּעַל
הַבַּוְלי, כְּדֵי מֶען זָאל נִישְׁט זָאנֶען, אַז וִילְנֶער שְׁטָארְט חֵזָן, אִיז אַיונֶעל,
אַ בָּחורֹל -- ,בַּעל-הַבַּיִתֹלי הֵייסְט בַּיי אוּנְז! אַבֶּעוַייבְּטֶער. אִין יָאהרֶען אונ
אִין נַדוּל אִיז עֶר אָבֶּער נָאךְ א קֵינְד גֶעוֶעזֶען, אוג פְלֶעגְט פַארן לָמוֹר מוזֶץ
שְטֶעהֶען אוֹיף אַ בַּאנְקֶעל. וֶער עִם הָאט אִיהם נור אֵינְמָאל גֶעהָארְט
דַאוְונֶענְדִי, הָאט אִיהם שׁוֹין נִישְט גֶעקָאנְט פַארנֶעסֶען , ויינֶע יּרִישֶׁע נָגוּנִים,
זַיין יוּרִישֶׁער קְרֶענְץ, עִם הָאט זֶעלבְּסְט אַ שְׁטֵיינֶערן הַארְץ וַוייךְ גֶעמַאכְט,
אוג אִין טְהרֶערֶען צונָאססֶען , דיא, וֶעלְט הָאט גֶעקְלוּנגֶען אוּג מֶען אִיו נֶע
קּמֶען אִיהם הָארֶען טַארְַּע כּנְפוֹת הָאָרֶץ. פון דִיא גְרָאסְטֶע יוּרִישֶׁע קְהלוֹת
הָא מֶען נָאךְ אִיתם שָׁלוּחִים גֶעשִׁיִקְט, עֶר זָאלל כַּיי ויא אַ מָאל חָאטְשׁ
=- 103 --
פַארֹץ עִמוֹד דַאוְונֶען ; נור וִילְנְא הָאט נִישְׁט גֶעלָאוֶען אִיהם פַאחרֶען: מֶען
הָאט פָּשׁוּט נִישְׁט גֶעקַאנְט לֶעבֶּען אֶהן אִיהֹם . בִּיז וַיְהִי הַיּוֹם, -- וואו ויהי
אִיז אַ צֶרֶה - אונ דִיא שֵׂדִים הָאבֶּען בֶּעדַארפְּט אָנְטְרָאנֶען א גְרוֹיסֶען נְבִיר א-
אַדִיר פוּן דֶער נְרוֹיסֶער שְׁטָאדְט וַארְשׁוֹ, אונ עֶר הָאט בַּיי וִילְנֶער קהֶל
גֶעפוֶעלְט. מֶען הָאט דֶעם בַּעַל הַבַּיִתֹל גֶעלָאזְט פָּאהרֶען קיין וַוארְשֹׁי, דאיט
אַ דַאוֶוען טְהוּן אוּג קוּמְמֶען בַּאלְד צוּרַיק, נוא, נוּא, הָאט ער אִין וַארְשוֹי
אַ דַאוֶוען גֶעמְהוּן ן עֶס הָאט וַארְשׁוֹי גֶעשְׁטוּרֶעמְט, שָׂרִים , נְרַאפֶּען אוּנ נְרֵא-
פִיגֶעם זֶענֶען אִיהם גֶעקוּמֶען הָארֶען ; רָאס אָבֶּער אִיז זַיין אוּנְְלִיק גֶעווֶעען ו
פוּן נְרוֹים כָּבוֹד, וָוָאס זֵיי הָאבֶּען אִיהם אָבּגֶעגֶענֶּעץ הָאט עַר פֶּערגֶעסֶען
וֶער אוג וָואס עֶר אִיז, אוג עֶר הָאט זִיךְּ נִישְׁט דֶערְמַאנְט, אַז אִיהם קאנן
זִיךּ אַ גְרוֹימֶער נִסָיוֹן מַאכֶען .. עֶר הָאט זִיךְ גֶעלֶאוְט אִיבֶּערֶיערֶען אֶבּצוֶּעבֶּן
קַאנְצֶערְט אִין נְרוֹיסֶען וַארְשֹׁיֶער טֶעאַטֶער, מֶען הָאט מִמֶהָמָא אַזַא קָאנְצֶערְט
כום נעהיט. :
אֵיינֶע,. אַ פְרֵיילִינְטֶע , אַ נְרוֹיסֶען גרַאף'ס אַ מַאכְטֶער; וָואס הָאט אַלליין
אוֹיךְ נוט גֶעקָאנְט זִינְגֶען אוג אִיז אַ גְרוֹיסֶע יָפַת-תּוֹאר גֶעוֶועזֶען, הָאט זִיך
אִין אִיהם בַּעתץ קָאנְצֶערְט אַזוֹי פֶּערְלִיעבְּט, אַז אַללֶע דָאקְטוֹירִים הָאבֶּען אִיהר
ָבְגֶעָאגְט דָאס לֶעבֶּען אוֹיבּ זִיא וֶעט נִישְׁט חֲתונָה הָאבֶּען מִיט אִיהםי..
נוּ, כָּ.-שְטֶעהט זִיךְ, אַז מֶען הָאט זִיךְּ גֶעלָאוְט קאסְטֶען גָענוּ גֶעלָר א
כֹּחוֹת בִּיו מֶען הָאט גֶעפּוַעֶלְש. בַּיים בּעל-חַבַּיתֹל, עֶר זָאלל וֶוערֶען א--אֵיינ-
נֶעהֶער צוּ אִיהר . עֶר הָאט פוּן קיין מַעֹשֶׂה נִישְׁט גֶעוואוּסְט, אוג קיין בַּאז
חֲלִילֹת נִישְׁט גֶעקלֶערְט, יֶעֶר הָאט גְלַאט גֶעטֵיינְט : זִיא וִוילל נוּר זיין זִינְגֶען
אוּג שְׁפִּיעלֶען הָארֶען, פַאר וָואם נִיט ? בִּפְרֵט אַ מַבִינֶשֶע אַ גְהוֹיסֶע אִיז וִיא
דָאךְ, אוּנ אַלְלֵיין זִינְגְט זִיא דָאךְ אוֹיךְ, האט יעֶר טאקי גֶעמֵיינְט צוּ הָארֶען
איהר גֶעזַאנְג אוֹיך.
קוֹל בְּאֲשֶׁה ערְוָה! זָאגְט אָבֶּער דִיא נְמֶרָא, אתג דָאס אִיז שׁוֹין דער
עֶרְשְׁטֶער מִכְשל וַיינֶער גֶעוֶועזֶען.. אֵיינְטָאל, אַז ער הָאט אֶבגֶעוּנגֶען א טְּהֵייֶ
רֶען קַאנְצֶערְט בַּיי אִיהר, אוּג אִיז זְעֹהר פֶערְשְׁוִיצְט אוּג מיער גֶעוֶועזֶען פן
ְהוֹים גָעפִּיהל, אִיז יֶער אַרַיינְגענַאנְגֶען אין א חֵדֶר זיךְ אְבְּרוּהֶען . רָאס פַייַיין
הָאט אָבֶּער טַאקִי אוֹיף דִיא רֶנַע גֶעוַארְט אוג אִין אֵיהם נֶאבְנֶענַאנְגֶען,
ארוֹיסגֶענוּמֶען אַ זֵיידֶענֶע טוך אַ טְהֵייֶערֶע, וָואס אִיז בְּכָּשׁוּפש גֶעוֶועזֶען, זַאנְט
מֶען, אונ הָאט אִיהם אָבְּגֶעוִוישְט דֶען שְׁוַויים פוּכ'ם פָּנִים ; דֶערְנָאךְ הָאט זיא
אִיהם גֶעקֵיהלְט מִיט אִיהר טְהַייעָרן נָאלְדֶענֶעם פָּאכֶער, וָאס אִיז אױך
געוועזען
- 104 -
נֶעוֶועזֶן מִיט כַּשׁוּף, אוּנ הָאט אַרוֹיפְגֶענְּלאזֶען דֶען כַּשׁום אוֹיף אִיהם אַלץ מעהר,
בִּיז עֶר הָאט דִיא וֶועלְט אונ זִיךְּ פֶערְגֶעסֶען... זיין הַארְץ הָאט אָנְגֶעהוֹיבֶּען
בְּרֶענְנֶען פון אַ שְׁרֶעקְלִיכֶער לִיעבָּע צוּ דֶעם פְרֵיילֵיין, ער הָאט גָעפִּיהלט עֶר
שְׁטַּארֶבְּט נָאךְ אִיהר.,, פון יֶענֶעם טָאנ, דֶערְצָאהלְט מֶען, אִיז עֶר ארֵיינְגֶע-
פַּאללֶען אִין אַ טִיעפֶּע מֶרָה-שְׁהוֹרָה, הָאט אוֹיפְנֶעהָארט צו זִינְנֶען, הָאט אוֹים
נֶעהָארְט צוּ עסטֶען אוּנ צוּ רֶעדֶען אֲפִילוּ... קֵינֶער הָאט נִישְׁט גֶעואוּכְט
וָואס אִיהֹם אִיז . עֶר הָאט זַיין הַארְץ נִישְׁט גֶעהַאט פַאר וֶועמֶען אוֹיס-צוּ-
רֶעדֶען אוּנ נִישְׁט גֶעקָאנְט נָאר דֶערְצָאהלֶען, וִויא ער בָּאנְגְט, ויא עֶס בְּרֶעגט
אִין אִיהם דִיא אַהֲבָה צוּ אִיהר!,,, נִישְׁט נָאכנֶעֶּען דֶעם יֵצֶר הֶרַע, הָאט
עֶר נָאךְּ כֹּחַ גֶעהַאט, אָבֶּער אַוֶועקפַּאהרֶען פון וַוארְשׁוֹי, הָאט אִיהם דֶער
ַּשׁום נִישְׁט גֶעלָאזֶען, אוּג עֶר הָאט אַלֶץ דוחָה גֶענֶעוֶע זיין נְסִיָה אַהֵיים
אוֹיף נָאךְּ. אַ וָאךְ, אוֹיף נָאךְ אַ טאג, בִּיז זַיין וַוייבּ אונ וִולְנֶער קֵהֶל הָאבֶּען
שׁוֹין נִישְׁט גֶעקָאנְט רֶערַוארפֶע זִיךְ אוֹיף אֵיהם א וֶענֶען גֶעקוּמֶען צוּ
לוֹיפֶען קיין ווארְשׁוֹי,
וִויא נְרוֹים איז זִייֶער שְׁרֶעק אוג צַעַר גֶעוֶעזֶען, אַז זֵייא הָאבֶּען זֵייעֶר
טְהַייערְן אֶבֶן-טוֹב אַזוֹי טְרוֹיֶערִיג, אַזֹי פִינְסְטֶער גֶעפוּנֶען, קאנן מֶען זִיךְּ פָאר.
שְׁטֶעללֶען :
וָואס אִיז דִיר טֵיין קרוֹין, מֵיין לֶעבֶּען זי אִיז אִיהם דָאס וַוייבּ זֵיינ
גֶעפַאלְלֶען אוֹיפן הַאלְז מִיט אַ בִּיטֶער גֶעוֵויין ; וָוארוּם מֶען קאנן פֶּערְשְׁמֶעהֶען
וִויא זִיא הָאט אִיהם לִיעבּ גֶעהַאט. ווָואס פֶעהלְט אִייך, אוּנְזֶער טְהייֶערֶער
חזן ל' הָאבֶּען וִוינְגֶער נְהוֹיסֶע לייט גֶעפְרָאנְט, גֶעבְּרָאכֶען דִיא הָאנְד, אוּג
טְהרֶערֶען הָאבֶּען זי גֶענָאסֶען קוקֶענְדִיג אוֹיף זַיין בְּלֵאם כָּנִים.. נור גָאר גִישְט,
נִישְׁטָא קֵיין דַבּורִים ! ער קוקט אוֹיף זַיין וַוייבּ מִיט רַהֲמְנוֹת, דָאס הַאר
צוּנֶעהט אִיהם פוּן אִיהר ווייִנֶען אוּג קלָאנֶען, עֶר וַוייס, אַז זִיא אִיז אִיהם
מְרֵיי,, אַז זִיא וָאלְט אִיהר לֶעבֶּען אַוֶעקְנֶענֶּען פַאר אִיהם ; אָבֶּער וָואס קאנן
ער אִיתר הֶעלְפֶען , אַז זַיין הַארְץ הָאט זִיךְּ פְּלוּצְלִינְג אָנְגֶענּוּנְדֶען פון אִיה-
אוג אִיז דורך אַ שְׁוֶוערֶען כָּשׁום צוּנֶעבּוּנְדֶען גֶעוָוארֶען צוּ יֶענֶעם פְרֵיילֵיין - נָאךְ
וֶועלְבֶען ער בָּאנְגְט אוּנ שְׁמַארְבְּט פון לִיעבֶּע +..
עֶר קוקט אוֹיף דיא מְהרֶערֶען פוּן וויְנֶער גְרוֹיפֶע לַייט, וָואס הָאבֶּען אִיהם
שְׁטָּאנְדִינ אוֹיף דִיא הָאנְד גֶעטְרֶאנֶען, כְּבוֹד אָבְּגֶעגֶעבֶּען, או: אִיהם הָאט בַּי
זֵיי פוּן כָּל-טוב נִישְׁט גֶעפֶּעהלְט, אבֶּער ער קאנן זייא זַיין וואוּנְד אִין הַארְצֶען
נִישְט טֵייוֶעץ, אוּג זֵיינֶע שְׁמֶערְצֶען װערֶען גְרָאכְסֶער, גְרָאפְפֶער,. ער בֶּעט
= 105 -
נָאטט אַ טוֹירְט אַ נִיכֶען, דִיא וֶועלְט אִיז אִיהם טאזס; זַיין לֶעבֶּען אִיז ננ
הָאם פְּרֵיילֵיין אוּג זִיא צוּ הָאבֶּען אַמָאל קאנן עֶר נָאר נִישְׁט הָאפֶען...
מֶען הָאט דִיא גְרָאסְטֶע רָאקְטוֹירִים אוּנ פְּרָאפֶעפָארֶען צוּ אִיהם נֶעבְּרַאכְט,
זייא הָאכֶּען זַיין קְרַאנְקְתַייט נִישְׁט גֶעקָאגְט דֶערְנֶעהֶען, זֵיי הָאבֶּען נוּר נָעי
זָאנְט: אַז עֶר הָאט צוּ פִיעל נָעפִּיהל, אוג דָאס הַארְץ זֵיינֶם פְּלַאצְט פן
נָעפַיהל,
קֵיינֶער, נוּר עֶר אַללֵיין הָאט גֶעוואוּסְט וָואס אִיהם אִיזו עֶר הָאט זין
רְפוּאָה אַזוֹי נָאהֶעֶנְט נֶעוֶעהֶען פַאר וִיךְ, אָבֶּער אוֹיסשְׁטְרֶעקֶען אַ הַאנְד זִיא
צוּ גֶעהמֶען, הָאט עֶר נִישְׁט נֶע קאנט.,. זָאלל עָר זַיין וַוייבּ נָטֹֿן! פַאר
וָואס 1, ,, וָאס הָאט עֶר צוּ אִיהר ? װִיא וֶועט זִיא דָאם אִיבֶּערְלֶענֶּען! ויא
קאנן עֶר זִיךְ אַזֵא אַכְזְְיות הַארְץ מַאכֶעןו.,, אוּנ זָאלל .ער שׁוֹין אַזֵא הַארְץ
הָאכֶּען דָאם צוּ מְהוּן, ואס אִיו דיא פְּעּנֶת 1 דָאס פְרַילֵיין אִיו דָאך נִישְט
;קיין יוִּישֶע.. זָאלל עֶר זַיין אֲמוּנָה בַּייטֶען ז נָאר אַ קְלַיינֶקֵייש דָאס אַרוֹ
צוּרֶעדֶען אָרֶער נָאר בְּמַחֲשָׁנָה צוּ הָאבֶּען! עִפִּים הָאט ור דָאךְּ גֶעהַאט אַ
יּרִישׁ הַארץ, אַץאֲמֶת יוּרִישׁ הַארְץ... דָאם הָאט דָאךּ יֶערֶער אִין אִיהם
בְּחוּשׁ גֶעזֶעהֶען, וֶוענן מֶען תָּאט נזר זַיין יוּרִישֶׁען קְרָאכְץ גֶעהָארְט אִין זֵייגֶע
ִיססֶע טְהוֹעֶרִינֶע נְגוּנִים. נֵיין, אִיהם אִיז קיין בְּרַירָה נִישְׁט גֶעבְלִיבֶּען נור צו
מְרֶאנֶען זַיין ווייטִי: אין הַארְצֶען, שטילל לייִדען אוג בָּאנְגֶען, בִּיז ער וֶעט
בִּיסְלֶעכְוייו וִויא א לֵיכְט אוֹיסְנֶעהֶען, אוּנ דֶערְוַוארְטֶען דֶעם טוֹיִדְט, וָואס זָאלל
אִיהם פון אַזַא פַיינְלִיכֶען לֶעבֶּען אוֹיסְֵייזֶען ... אוּג אַזֹי אִיז טַאקִי גֶעוֶעוץ:
מֶען הָאט אִיהם צוּרִיק אִין וִיְנָא גֶעבְּרַאכְט, פַארן עָמוּד הָאט עֶר שי
נִישְׁט גֶעוָאלְט אוּג נִישְׁט גֶעקָאנְט דַאוְנֶען! עֶר הָאט מִים קֵיינֶעם גִישְׁט
גֶערֶעדְט, זַייץ פִּיערֶעלֶע הָאט ער אוֹיפְנֶעהַאנְגֶען אוֹיפן וַאנְד, וִויא אַמָאל דיא
לוַיִים - אוֹיףּ דִיא עֲרָבִים פוּן דִיא ינַהֲרוֹת בָּבָלי, א אִיךְּ נָשִׁיר אֶת שִׁיר ה"
ויא זָאלל ער נָאךְ יּדִישׁ גֶעזאנְג זִיְגֶען, אוּנ זַיין הַארְץ אִיז צוּגֶענּוּנְדֶען
צוּ אַ פְרַיילֵיין א גָרַאפִינֶע, וָואס הָאט אִיהם א כַּשׁוף גֶעטהוּן ו,,. נור וֶענן
נִישְׁט וֶוענן פְלֶעגְט נָאךְ אַרוֹיף אוֹיף אִיהם דֶער רוּחַ הַשִׁיר, אוג אוּמְנֶע-
הֶענְדִי אִין דֶער הַיים אָדֶער אִין בַּית-ִמְְרֹשׁ אַ פְּרָאסְטֶען טָאנְטַאג צוּ לַאנְגֶען
וְהוּא רחום', מיטץ מלית אָראבּגֶעלָאזֶען, פערטראכט אוּג דָאם פְּנִים בְּלַאכס
ויא קאלך, פְלֶעגְט עֶר זי פְּלּצְלינְג שְׁטִילֹל אַזָאג טָּהץ אַ שְׁטיינֶערל, אַו
אַ שטיין הָאט גֶעקאנט צוּ גֶעהֶען.. אין דֶעם שְׁטֵיגֶערל הָאט מֶען קְלָאר גֶע-
הָארְט נויא ניין רֵיינֶע נְשֶׁמֶה בֶּעט זיךְ גֶעבִּיךְ בַּיי נָאפּט, עֶר זָאלל זִיא שׁוֹין
== 106 =
אוֹיסְֵייזֶען פונְס לֵיידֶענְדֶען בְכַּשׁוּפְטֶען נוף. אַךּ, וָאס תָּאט עֶר גֶעקָאנְט דַאנן
קְלֶערֶען... אוּנ וִויא גְרוֹיס הָאבֶּען גֶעמוּנְט זַיינֶע עָנוּיַי הַנָפֵּשׁ זַיין !..,
מֶען הָאט אִיהם וַאנֶעס גֶעמַאכְט פוּן טְהַייֶערֶע וַיינֶען אוג פון קָאלְט
וַואסְסֶער, מָאמִיר וֶועט דָאס הֶעלְפֶען, נוּר אַלְץ אוּמְזִיסְט 1 זִיצֶענְדִיג אַיינְטָאל
אֵין אַ-אֵייו קָאלְטֶע וַאנֶע, הָאט עֶר פְּלוּצְלינְג אָנְגֶעהֹיבֶּען צוּ זִינְגֶען דיא
סְלִיחָה פוּן תַּחְלוּאִי יְלָדִים! ,עוֹדְדֵנוּ בְצֶדֶק מָשׁוּי טָמַיִם 1" אַללֶע וָואס זֶעננֶען
דֶערְבֵּיי גֶעשְׁטַאננֶען זֶענגֶען צוּנָאססֶען גֶעוארֶען פון נֶעוַויין: מֶען הָאט בְּהוּשׁ
גֶעזֶעהֶען וַויא דָאס נַאנְצֶע הַארְץ זֵיינֶם צוּנִיסְט זִיךְ אִין דֶעם נַנוּן.. זַיינֶע אוֹיגֶען
זֶענגֶען פְּלוּצְלִיג לִיכְטִיג גֶעוָוארֶען, דָאס פָּנִים הָאט צוּרִיק אָנְגֶעתֵיבֶּען שֵיינֶען
ויא אַ מָאל, רֶער כַּשׁם הָאט אבְּנֶעטְרֶעטֶען, אָבֶּער דֶער נוּף הָאט שׁוֹין קיין
כֹּחַ נֶעהַאט צוּ לֶעבֶּען,.. אוּנ תֵּיכָּם וִויא מֶען הָאט אִיהם פוּן וַאנֶע אַרוֹיס-
גֶענוּמֶען הָאט עֶר וַרוּי גֶעזָאגְט, גֶעוֶעגֶענְט זיך מִיט אַללֶע בֶּעקַאנְטֶץ אנ
נוּטֶע פְרַיינְד , מְחֵילָה נֶעבֶּעטֶען זַיין ווייבּ, אוּנ אִיז שְׁטֵילל וִויא א קְהוֹשׁ גֶע-
שְׁטָארְבֶען .. יונ גֶעבִּיך אִיז ער נֶעשְׁטְאַרבֶּען, נָאך לַאנְגֶע שְׁוֶערֶע פַּיין אוּנ
צַעַר, וָואס קיין מֶענְשׁ הָאט פון זֵייא ;קיין בֶּענרִים אֲפילוּ נִישְׁט גֶעהַאט.-
הֶערְשֶׁעלֶען הָאט דָאס הַארְץ אָנְגֶעהוֹיבֶּע קְלֶעמֶען פון רַחֲמְנוֹת, וַויינֶע
הָאט זִיךּ אָיהם גֶעוָאלְט, אוג אִין זֵיינֶע אוֹיגֶען הָאבֶּען זִךְּ טְהרֶערֶען
0
- אִיךְּ בִּין אִין כַּעִם אוֹיף דַיין וִוילְגֶער קחָלו הָאט עֶר גֶעזָאנְט, ואס
הָאכֶּען זֵייא אִיהם גֶעלָאזְט פָאהרֶען קֵיין וַארְשׁוֹיז עֶר וָואלְט נָאךְ אֶפְשֶׁר בִּי
הַיינְט גֶעלֶעבְּט אוּנ וָואלְט אַזוֹי פִיעל פֵּיין אוּנ צַעַר נִישְׁט גֶעלִיטֶען!..
- חָבֵל עַל דְאַבְּדין וְלֹא מִשְְִּׁחִן ! אַזֵא אֲבֵרֶה אִיז בְּאֶמֶת אַןאֲכַרָה
שָׁאֵינָה חוורֶת ! הָאט לדער ווילְנֶער אוֹיפְנֶערֶערְט , הַלְוַאי וָאלט מֶען צוּ יֶענֶער
צֵייט גֶעוואוּסְט וֶוער אוּנ וָואס רָאס בַּעל-רַבַּיתֹל אִיז! נור עס אִיז מֵטֶשׁ אַ
מַעשֶׂה שֶׂטן גֶעוֶועזֶען, מֶען הָאט אִיהם גֶעלָאזְט פָּאהרֶען ... רָאס טְּהַייֶרֶע ונ
פַיינֶעלֶע הָאט זִיךְ פוּנם גָאלְדֶענֶעם שְׁטֵיינֶעלֶע אַרוֹיסגֶערִיססֶען, א קאטְץ הָאט
עֶס גֶעחַאפְּט, פֶערְצוּקְט אונ צוּרִיסמֶען, אוּג מִיר וֶועלֶען שוֹין אַזֵא חַזְן אָפְשֵׂר
אַייבִּיג נִישְׁט הָאבֶּעןו... סַייְדֶען דוא, הֶערְשֶׁעלֶע, וֶועסְט זִיךְּ אַ נָעהֶם טהוּן
אַזֵא צוּ וֶוערֶען . אַ שְׁטִיממֶע הָאסְטוּ, אַ האלְז אוּג נעפִיהל אוֹיךְ, וָואס פֶעהלְט
דִיר 1 נור מִוְל ז אָבֶּער אֵין מזָל לְיִשָׂאֵל! אַ יּרִישׁ יּנְגֶעל דַארֶם אַללַין גֶעפִיגֶע
דֶען וֶועג וָאס פִיהרְט פון קְלֵיין בִּיו גְרוֹים... נוּר הִיט זִיךְּ, הֶערְשֶׁעלֶע, פון
אַהֲבָתו... גֶערֶעְק אַללֶע מָאל, אַז דא בִּיכְם אַיוּר א קוק נִישְט אוֹף
דיא
= 4107 --
דיא נְרַאפִינֶעם אוג פְּרַיילִינְטֶעם, וָאס וֶעלֶען קוּממֶען דִיךּ הָארֶעןו... אִי
הָאבּ זָעֵהר טוֹרָא פַאר דִיר,. מֶען קאנן זִיך אִין דִיר פֶּערְלִיענֶּען, וֶוענן דוא
זִינְגְסְט נִישְט, אֲפִּילוּ אִיצְט, וֶֶענן דוּא בִּיוְט אָרֶעם, אַפְּשִׁיטָהּ שׁוֹין וֶוענן דוא
וֶועסְט קַאנְצֶערְטֶען גָּבְּנֶעכֶּען אוג זַיין רַייךְ|...
אַ נַאנצֶע נַאכְט נָאךְ רֶעם גֶעשְׁפְּרֶעךּ. הָאט הֶערְשֶׁעלֶע נִישְׁט גֶעקָאנְט
עֶנְטְשְׁלָאפֶען וֶוערֶען; רִיא גֶעשִׁיכְטֶע פונ'ם בַּעַל-הַבַּיִת'ל אִיז אִיהם פוּן זִיננֶען
נִישְׁט אַרוֹיס. אִיהם הָאט גֶעדַאכְט עֶר זֶעהט איהם, זַיין נֶעזִיכְט אִיז וַוייס וִיא
קָאקְך, עֶר אִיז טִיעף פֶערְטְרַאכְט, דֶער קאפס אַרָאבּנֶעלָאזֶען, רֶער טֵלִית
פַאלְט פון דִיא אַקְסֶעל אוג שְׁלֶעפְּט זִיך אוֹיף דער עֶרֶד, שִׁטִילל אוג טְרוֹיֶע-
רִיג גִיסְט זִיךְ א זִיסֶער טיעפֶּער אונ רִיהרֶענְדֶער נָוּן; דָאס בֶּעט זִיךְ רִיא עֶלֶענְדֶע
נָשְׁמה זַיינֶע : שׁוֹין אוֹיפְגֶעלֵייוְט צוּ וֶוערֶען פון דֶעם גֶעפֵּיינִינְטֶען נוף, אִיהם
וִויללְט זִיךְ דֶעם בַּעַל-הַבַּיתֹל אוֹיפץ הַאלְז פַאלְלֶען, טרָאסְטֶען אִיהם , זָאנֶען,
אַז ער וַוייס זַיין ואוּנְד, עֶר פִיהלְט זַיין שְׁמֶערְץ, הֶעלְפֶען װוילל עֶר אִיהם
מִיט'ן נַאנְצֶען לֶענֶּען, אָדֶער הָאטְשׁ טְרָאסְט פוּן אִיהם בֶּעטֶען אונ וֵיינֶע
מָיט אֵיהם צוְזַאממֶען אוֹיף זֵיינֶע פַיין, אוֹיף זַיינֶע אִיננֶערְלִיֶע לֵיידֶען 08
אוּג וֶוער נָאךְ וִויא אִיךְ, קלֶערְט ;ער, קאנן אַזוֹי וִויססֶען ויא גְרוֹיס
זֶענֶען דִיא שְׁמֶערְצֶען גֶעוֶעוֶעץ וָואם ;ער הָאט גֶעלִיטֶען ! הָאבּ אִיך נִישְׁט גֶע-
בֶּעטֶען דֶען טוֹידְט, בְּעַת אִיך הָאבּ נִישְׁט גֶעהָאפְט, אַז ִירֶעלֶע װֶעט וֶועלְט
מֵיין פְרַינְְשַׁאפט? אוג מִירֶעלֶע הָאט מִיך נִישְׁט בְּכַּשׁףש.. אֵין נַחֵשׁבְּיעֲקֹבו
וִויא קוּמְט זִיא דֶערצוּ 1 נור נְלָאט אַזוֹי אִיז מֵיין הַארְץ צוּנֶעצוֹינֶען גֶעוָארֶען
צוּ איהר וִויא צוּ א מַאנְנֶעט,,. אוג {עם,קאנן זֵיין , אַז דָארְט בַּיים בַּעַל-הַבַיִתֹל
אִיז אוֹיךְּ קיין כְּשׁוֹם גֶעוֶעזֶען, נוּר וְלַאט אַזֵא נְעפִיהל וָאס צִיהט.. אִיהם
הָאט אָבֶּער צוּ נִישְׁט אַ יוּדִישׁ קינד גֶעצוֹיגֶען, אוּג צָוֵייטֶעְס הָאט עֶר שׁוֹין
אַ וַוייבּ גֶעהַאט - אָבֶּער וָואס הָאבּ אִיךְ מוֹרָא צוּ הָאבֶּען 3 וִוילֹּל דֶענן מִיְרֶעלֶע
מִיט מִיר זִיךְ אַ מָאל צוּשֵׁיידֶען, אָדֶער ווילל אִיךְּ דֶענן זִיא אוֹיסְבֵּייטֶען אֲפִילוּ
אוֹיף דֵיא שָׁאנְסְטֶע אונ רייבסטע גְרַאפִינֶעס אין דֶער וֶועלְט 1 יקֵיינְטָאל, קייני
מָאל {קאנן מִיר אַזא נִסָוֹן טרֶעפֶען, אִיך זָאלל יֶעם וֶועללֶען אָרֶער קאננֶען ו-.
אִיךְ מָאג אוּנ מח אַזֵא לייט וֶערֶען ויא דָאס בַּעַלהַבַּיתֹל אִיז גֶעוֶעוץ -
צִי אִין זִינְגֶען, צִי אִין חָכְמוֹת, אַ לַייט טוּז אִיךְּ וֶוערֶען צוּ לִיעבּ אִיהר, צוּ
לִיעבּ מִירֶעלֶען ו.. .=
אוּג עֶר דֶערְמַאנְט זִיךְ, אַז זַיין וִילְגֶער חֵכֶר הָאט עָמִּים דֶערְמַאנְט
נָאמֶען פון וִיקנֶער גְרֹיסֶע לַייט אוג הֲבָמִים, וָאס זִייֶערֶע פְפָרִים וָאלְטֶע
איהם
=- 108 --
אֵיהם זַיינֶע אוֹינֶען אָפֶענֶען ... אוג עֶר טְַּאכְט , וָואס קאנן דָארְט זַיין אִין דִיא
סְפָּרִים 1 װאו בֶּעקוּמט מֶען זֵייא צו זֶעהֶען, צוּ לֶייֶענֶען אָדֶער צוּ לֶערנֶען
הָאטְשׁ 1 עֶר בֶּעשְִׁיפְט בַּייא זִיך : מַארְנֶען מִיטן וִוילְנֶער זִיךְ רוּידדֶערְן
אוֹיף קלָאר, זָאלל עֶר אִיהֹם זָאנֶען וִויא וֶוערְט מֶען אַ קעננֶער אוג אַ חַקְרְן?
עֶר מח עֶס וֶוערֶען ! זָאל מִירֶעלֶע וִויססֶען, אַז עֶר אִיז נִישׁׁ גְלַאט אַ יְשִׁיבֶת
בָּחוד וָואסּ קאנן נור לֶערְנֶען אוג זִינגֶען אַללֵיין,
א פְּלָאנֶער אוג הָאפּפְּנוּנְגֶען בּוֹיען זִיךְ אוג וֶעבֶּען זִיךְ בַּיי אִיהם אִין
קאכּף , אוג טְרָאנֶען אִיהֹם אַוֶועק אִין דֶער צוּקונפּט. ער זֶעהט זִךְּ אוֹיף
קאנְצֶערְטען , - מִיְרֶעלֶע אִיו נֶעכֶּען אִיהם, ער קוּקט אוֹיף קֵיינֶעם, זיא אִיז
דִיא שָׁאנסְטֶע, דִיא קְלִינסְטֶע אוּג רֵייכְסְטֶע פון אַללֶע ! עֶר אִיז רַייךְ אוג
מְחוּט טוֹבוֹת אַללֶע זֵיינֶע חֲבֵרִים. דֶעם וִילְגֶער מַאכְט עֶר רַייךְ, דֶעם
סְלוּצקֶער אֲפִילוּ לָאזְט עֶר אוֹיךְ אַרֵיין אֶהן אַ בִּילֶעט אייף זֵיינִם אַ קאנְצערט
אִין וַוארשׁוֹיָער גְרוֹיסֶען טעאַטער , דֶעם ראש יָשִׁיבָה שֶׁענקט עֶר אַ סך נֶעלְד,
בּוֹים אִיהם אוֹיס אַ הוֹיז, קוֹיפְט אִיהם אַ כַךְּ טְהַייֶערֶע כְשיִים, אוּנ פַּאר זַיין
רַבִקֹהץ זּכְט עֶר אֶבּ אַ חָתֶן אַלַייט, ער נִיט אִיהר אַ סֵךְּ נדן, אוג מִירֶעלֶע
אֲפִילוּ הָאט זִיא אוֹיךְ ליעבּ ויא אַ שְׁוֶעסְטֶער . אֲפִלוּ אָן בְּרודְּן פֶּערנֶעסְט
עֶר נִישְׁט אוּנג מאכט בְּרוּדְן אוֹיךְּ רַייךְ ויא קֹרַח ; נוּר מִיט שֵׂרֶה פֵיינֶען וילל
עָר זִיךְ נִישְׁט זֶעהֶען ... עִפִּיס דַאכְט אִיהם, אַז מִירֶעלֶע הָאט זִיא פַיינְד אונ
וִוילל זיא פַאר אֵיהרֶע אוֹינֶען נִישְׁט הָאבֶּען, אונ ער דֶערמַאנְט זִיךְ אוֹיך אָן
זַיין. אַרֶעמֶע מוּטְטֶער וֶעלְכֶע לִינְט אַזֹי ייג אִין קֵכֶר אוֹף יֶענֶעם קאין
שְׁטָאדְטֶעלְדִינֶען בֵּית-עוֶֹם ... אִיהם וִוילְט זִיךְ אֵיהר אַ גְרוֹיסע מַצֵבָה שִׁמֶּעללֶען
מִיט נַאלְדֶענֶע אוֹתְיוֹת, - זַיין פאטער הָאט (ער נישט געקענט אוג עֶר גֶעדֶענקְט
אֲפִילוּ נִישְט װאוּ, אִין וֶעלְכֶען שְׁטָאדְטֶעל אִיו עֶר מִקְכֶּר גֶעוָארֶען. נור
עֶר זוּכְט אוֹיף זֵיינֶע צְוֵיי אְרֶעמֶע שְׁוֶועסְטֶער אוג זֵייא זָאנֶען אִיהם װאוּ דֶער
פָאטֶער אִיז גֶעשְׁטָארְבֶּען . דָאם הַארְץ קְלֶעמְט אִיהם, אַז עֶר דֶערמַאנְט זיך
ויא אָרֶעם זיינֶע צְוֵיי שׁווֶעסְטֶער זֶעננֶען. אונ אִיהם װִילְט זיךּ אִיצְט נָאךְּ מָעֵהר
רַייךְ אוּנ גְרוֹים וֶוערֶען ! זֵיי וֶועללֶען אִיהם נִישְׁט דֶעהְקֶעננֶען, שְׁטֶעקְט עֶר
זִיךְ פאר, עֶר וֶעט זַייא זָאנֶען, עֶר הָאט אַגֶערוּסם צוּ זֵיי פון זֵייעֶר בְּרוּדֶער
הֶערֹשֶׁעלֶען , וֶועלְכֶער איז אַ יְתום אַ קֵינֶד אַוֶועק .. זֵייא וֶעללֶען זיךְּ דֶערפְּרֵייהֶען
מֶּסְתֵּמָא מִיט דִיא מַתָּנוֹת, וָואס עֶר הָאט זֵייא כְּלוֹמרִישט גֶעשִׁיקְט אוג וֶועללֶען
פְרָאנֶען : וָאם אִיז מִיט איהם װאוּ אִיז עֶר 1... פְּלוּצְלִינְג וֶעט עֶר זייא
זָאנֶעץ, (א יֹסֵף צו דֵיא בְּרוּדֶער ; יאֲנִי יוֹמֵם! אִיך בִּין אַייֶער בְּרוֹדֶער
הערשעלע
= 109 =
הֶערשֶׁעלֶעו זֵייא וֶעללֶען אִיהם אוֹיפן הַאלְז פַאללֶען אונ אוֹיסְַויינֶען זֵייעָר
פְרֵייד. גִישְׁטּ מִיר דַאנקְט , נִישְט מִיךְ קוֹשְט, וֶעט עֶר אָנטְוֶערְן, מִירֶעלְש
דַאנקְט אוג קוּשְׁט ! זִיא הָאט מִיךְ פַאר אַלֵייט גֶעמַאכְט, זִיא הָאט מִיר דֶען
רָצוֹן אוג כֹּחַ גֶענֶעכֶּען צוּ וֶעללֶען אונ צוּ קָאננֶען וֶערֶען אַ גְרוֹיסֶער לֵייט..
וֶעגן נִישְׁט זיא, וָואלְט אִיךְ. אֵיבִּי אַזֵא אָרֶעמֶער פֶערחוֹשָׁכטֶער יְשִׁיבֶה-בָּתר
נֶעבְליבֶּען עִוְנֶעץ אִין אַ בֵּית-הַמָדָרֶשׁ, אונ וָאלְט אַזֹי אָרֶעם גֶעוֶעוֶען ויא
אִיהר ! -- הַיינְט בִּין אִיךְ רֵייךְ, אוג וִילל אַייךְּ אוֹיךְ רֵייךְ מַאכֶען ו', .. זייא
פַאלְלֶען טִירֶעלֶען אוֹיפן הֵאלָו, דַאנְקֶען אונ קוּשֶען זִיא, אונ זיא שָׁאסְט זִךְ
נִישְׁט מִיט זִייֶעֲר אָרֶעמְקֵייט , ישָׁאנֶע זֶענגֶען זייא , זִינְגֶען קעננֶען זייא אוֹיךְ,
אוג פון דֶער מִינוּט אָן וֶועללֶען זֵייא שׁוֹין אוֹיךְּ רֵייךְ זַיין, פַאר וָואס זָאלל זִיא
זִיךְ מִיט זֵייא שָׁאמֶען!..."
מִיט אַוֶעלְכֶע ויסֶע גֶערַאנְקען אִיז עֶר עֶרסְט מִיטץ בֶּעִינֶען עָנטשְלָאפְע
גֶעוארֶע, |
יא,
מִירֶעלֶע הָאט זֵף נֶעאֵיילְט אִיהר פְּלַאן אוֹימְצוּפִּיהרֶען , וִויא הֶערֹשֶעלְש.
פון אִיהרֶע אֵיינֶענֶע מִיטְּטֶעל אוֹימְצוְּלֵיירֶען דִיא מוּטְטֶער זָאלל נִישְׁטּ מֶערְקֶען,
אוג תֵּיכָּף וִויא זִיא אִיז פון פֶענסְטֶער אַוֶועק, ואנ זָא הָאט אִיהֶם מימ
אֵיהֶרֶע אוֹיגֶען אַזוֹי לִיעבּ אוּג נְלַיקְליךְּ בֶּענְלֵייט, הָאט זִיא זִיךְ גֶענוּמְמֶען אוֹים-
ְַׁיבֶּען אַ בְּרִיוֶועל, כְּלוֹמְרֹשט פון הֶערשֶׁענֶעס אַ פֶּעֶער אַרַייכֶען, ואס שִׁיקְט
אִיהם נֶעלֶר אוֹיף קְלַיידֶער.
שְׁרַייבֶענְדִיג דָאס בְּרִיוֶעל הָאט זִיא אָבֶּער זִיךְּ אַרוּמְגֶעקוּקְט, אַז אִיתר
פֶּעלְט דיא נֶעבְּוֹיכְלִיכֶע. לָשׁוֹן-הֲקוֹדֶשׁ וָארְטֶער וִויא אַ בַּעל-הַבַּיִת אַ מַאנס-בּל
ְּרוֹיךְ צוּ שְׁרַייבֶּען, אוּג אַז אִיהר טָאן אִין שְׁרַייבֶּען אִיז נְלַאט צוּ וַייךְ פַאר
אַ מַאנסִיבִיל 4 רֶערִיבֶּער הָאט זִיא רָאס בְּרִיוֶעלֶע, אִין מִיטֶען שְׁרַייבֶּען, צִּיסְץ
אוג הָאט זִיךְ גֶענוּמְמֶען שְׁרֵיבֶּען בְּלוֹמְרשׁט פַאר הֶערֹשֶׁעלֶעם אַ מוּהמֶען. רָאס
מָאל אִיז שׁוֹין דָאס בְּרִיוֶועלֶע אַרוֹים נָאךְ בֶּעמֶער װיא גֶעוואנְשֶען. דֵא אִיו פ
פְרייר גְלִקְלִץ אע שְׁטָאלְץ גֶעוֶעזֶען אוֹיף אִיהרֶע גֶערַאנְקֶען, אוּג הָאט דִיא
מוּמְטֶער דֶערוַוארְט מִיט אוּנְגֶערוּלֶר, אִיהר רָאס אוֹיפְנֶעשְׁרִיבֶּענֶע שׁוֹין פָארצוּלֵיינָען.
אַ הּנְנֶערִיגֶע אִיז בְּרַיינרֶעלֶע פון נָאם גֶעקִימְמֶען, אוג אֵיידֶער הָאט
יי = ז5א --ס -- 8
נָאךְ צֵייט גֶעהַאט אִיחר הַארֶעמֶען מַאנְטֶעל פוּן זִיךְּ אַרָאבִ-צווַארְפֶץ הָאט זא
צוּ דְבוֹרקָהן, רֶעם רינפט מֵיידֶעל א גֶעשְׂריי גָעטהוּן !
-- נָרַיים מִיר צוּם טִישׂ, דָאס הַארְץ אִיז מִיר אַ וֶעק, אִיךְּ חַלֶשׁ
עֶספֶען !
- נו, = מַאמִישֶׁע, וָאס דוּא בִּינְט עֶנדְלִיךְ גֶעקוּמְמֶען ! הָאט מִירֶעלֶע
אַ פְּרֵייְלֵיכֶע גֶעָאגְט, אונ גֶעהָאלְפֶעץ דֶער מוּנְטֶער זִיךְּ פַאנַאנְדֶער בִּינְרען אוּג
- אַרָאבְּצֵיהֶשׁ רֶען ריִקען פֶּעלְץ טַאנְטֶעל-- אִיךְ הָאבּ אוֹיךְ כִּמְעעט אַ נַאנְצֶען טָאג
אִין מֵיין מוֹיל נִישְׁט גֶעהַאט, נִיכֶער רְבוֹהֶקֶע, נִיּ שׁוֹין עֶססֶען |
- מֶען טָּאר פון שְׁטוּבּ נִישְׁט אַוֶעק גֶעהֶען, הָאט בְּרינְרֶעלֶע מִיט
אַ פַארווירְפֶענְדֶען טָּאן נֶעזָאנְט, ויא אַ קְלֵין קֵינְד אִיז זא ! טְרָאנְט אִיהר
דִיא מַאמֶע צוּם טוֹיל נִישְׁט צוּ, אוג שְׁטָעהט נִישְׁט אִיבֶּער אִיהו זִיא זָאלל
עֶסֶּען , פֶערנֶעסְט זִיא נָאר אַז אַ טֶענְשׁ מוּו עֶסְסֶען . וָועה אִיז מִיר, דִיר אִיז
אַוְִאַי רָאט הַארְץ אִיבֶּער גֶעתלִשטוי מִיְרֶעלֶע אִיז אֶמֶת הוּנגֶרִיגגֶעווֶען אוּג הֶם מִיט
אַ גֶעזוּנְרֶען אַפֶּעטִּיט גֶעגֶעפֶען. דִיא מוּטְּטֶער הָאט נֵחַת גֶעקְלִיבֶּען , אַזא אַפֶּעטִיט
הָאט זִיא אִין אִיהר עֶרֶעל גָאבְגֶענֶעבֶּען קֵינֶר קֵיינְטָאל נִישְׁט גֶעוֶעהֶען . עִפִּים
הָאט אִיתר גֶעדַאבְט, אַז טִירֶעלֶע אִיז נָאר אִיצְט נְרָאסֶער, שָׁאנֶער אוג צֵייטִינֶער
גֶעוָארֶען, וָואס זיא הָאט עֶס פְּרֵיהֶער נָאר נִישְט בֶּעמֶערְקְט . דִיא בַּאקֶען
הָאבֶּען פון אַ גֶעוּנְרֶען פַארְבּ גֶעשֵׁינְט, ריא אוֹינֶען אַ פללער אוג גְלָאנְצֶענְרֶער,
אוג רָאם פֵּייַעֲרֹל וָואפּ בְּרֶענְט אִין זייא לֵייכְט הֶעללֶער אוּג לִיכטִינֶער .. זֶעלבְּסְט
דִיא שָׁאנֶע וֵיסֶע לִיפֶּעלֶעךּ אֵיהרֶע זֶעגֶען הַיינְט רוֹיטֶּער ; אוג אַז טִירֶעלֶע האט
זִיךְּ פון אִיהר שְׁמוּהל אוֹיפְּנֶעהוֹיבֶּע, הָאט בְּרַיינְרדֶעלֶען גֶעדַאכְט, זִיא אִיז אוֹיךְ
הָאכֶער אוג דִיקֶער גֶעוָארֶען , אַ נִיט-בֶּעקֶענְט זִים גָעפַיהל הָאט דֵיא טוּמְטֶער
בֶּעהֶערְרְשְׁט קוּקענְדִיג אוֹיף אַיהר לִיעבּ קֵינְד. זִיא הָאט זִיךְ נִישְׁט גֶעקָאנְט צורִיק.
הַאלְמֶען אוּנ אִיז צוּ טִירֶעלֶען צוּ, זִיא צונֶעדְִיקְט צוּ אִיהר הֶערְצֶען, נֶעקישְט
אוּג שְׁטִילקֶערהַייט אוֹיךְ אַ-עין הֶרע אֶבְּגֶעשְׁפרֶאכֶען.
מִירֶעלֶע הָאט זִיךְ צָארטְליץְ צוּ דֶער טוּמְטֶער צוּגֶעטוּלֶעט אוּג מִיט הֵייסֶע
קוּשֶען גֶעאָנְוֶוערְט .
- הָארפְטוּ, מַאמִישָׁע, הָאט מִירֶעלֶע מִיט אַ לוְּטִינֶע טָאן צוּ רֶער
מוּטטֶער זִיךְ גֶעוֶענדְט, הֶערשֶעלֶע אִיז דָא גֶעוֶעזֶען, עָר הָאט גֶעוַארְט אוֹיף
רִיר, עִמִּים אִיו אִיהם א בְּרִיוֶועלֶע אָנגֶעקוּמֶען פון אַפעטֶער אוּג פון אַמוּהְמְע
וָואס שׁיקֶען אִיהם גֶעלֶר, זִיךְּ אוֹיסְצוְּלֵיירֶע. עֶר הָאט דִיךְ גֶעוָאלְט בֶּעמֶען,
וא זָאללְסְט דִיא מִצְּוָה פֶערְדינֶען, נֶעמֶען אִין קָרָאם גֶעהמֶען פַּאר אִיהם עֶמִיש
אשאגע
-- 111 --
אַ שָׁנֶע פְחוֹרָה אוֹיף בְּנָדִים, הָאבּ אִיךְ נִישְׁט נְלֵייךְ נֶעטְהוּן, מַאמִישֶׁע , װָאס
אִיךְ הָאבּ בַּיי אִיהם רָאס גֶעלְר מִיטן בְּרִיוֶועלֶע צוּגֶענוּמֶץ 1 אִין בֵּית:הַמְֶרֶשׁ
קָאגן מֶען עֶס נָאךּ בַּיי אִיהם אַוֶעקננבֶען .
- וִויפִיעל גֶעלֶר 3 הָאט בְּרַיינְדֶעלֶע גֶעפְרָאגְט .
-- אִיך װַייס אַללַיין נִישְׁט וִיפִיעל, דַאכְט זִיךְ, דְרֵייסִיג אָדֶער צְוַייא
אוּג דְרֵייסִיג רוּבֶּעל, אָט הָאבּ אִיךְ עֶס אִין בְּרִיוֶועלֶע ! אִיך הָאבּ עֶס צוּגֶענוּמֶען
אוג נִישְׁט אִיבֶּערגֶעצָאהלְט אֲפִילוּ : ;ער הָאט מִיך גֶעבֶּעטֶען אִיבֶּערלייענֶען, אִיך
הָאבּ אָבֶּער ;קיין צֵייט נִישְׁט גֶעהַאט, הָאבּ אִיךְ אִיהם צוּנֶעזָאגְט צוּ לַיינֶען עס
פַאר דִיר , |
-- גֶעלְד מוּו מֶען צָאהלֶען , מֵיין טָאכְטֶער ! הָאט בְּרַינְדֶעלֶע אִיהר קֵיְ
גֶעלֶערנְט, הֶערשֶׁעלֶע וֶעט טַאקִי דִיר קיין בִּלְבּוֹל נִישְׁט מַאכֶען ; נוּר וָאס מויג
עָם דִיר, נִישְׁט וִויססֶען נָאר וִויפִיעל עֶר הָאט דִיר גֶענֶעבֶּען ? ויז דָאס בְּרִיווֶעלֶע!
מִיָרֶעלֶע הָאט אַרוֹיסְגֶענוּמֶען אַ קָאנְוֶוערְט , אַ בִּיסֶעל אַ-ךאַיינְגֶעשְׁטוּצְטֶען אוּנ הָאט
דֶער מוּטְטֶער דֶערלַאנגְט ,
בְּרַיינְרֶעלֶע הָאט תֵּיכָּם דָאס גֶעלֶר אַרוֹיסְגֶענומֶען אוּנ אִיבֶּערגֶעצָאהלְט,
- פִּינָף אוּג דְרֵייסִיג רוּבֶּעל, עֶר אִיז דָאךְ גָאר בֶּענְלִיקְט גֶעוָוארֶען ן הָאט
זִיא זִיךְ נִישְׂט גֶעקאנְט גֶענוּג אֶנְוואוּנְדֶערן . עֶר מוז דָאךְ נָאר פוּן הוֹיט אַרוֹיס
קְרִיכֶען פוּן שִׂמְחָה. אִיצְט וֶועט עֶר שׁוֹין בּרוְּן אַ וִדְאַי נִישְט וָאללֶען הָארֶע
אע זֶעהֶען !
-- נֵיין מַאמֶע, דוּא הָאסְט אַ טָעות, עֶר אִיז דֶער אֵייגֶענֶער ויא גֶעוֶוע-
זֶען, אִיךּ מֵיין:אַזֹי ויא עֶר אִיז שְטָאנְדיגגֶעווֶעזֶען אוג דָאם גֶעלְד הָאט אִיהם נָאר
נִישְׁט אִיבֶּעררַאשְט, עֶר זָאגְט : עֶר הָאט גֶעוואוּסְט, אַז דֶער פֶּעטֶער אוג זַיינֶע
רֵייכֶע קרוֹבִים וֶֶעללֶען אִיהם נִישְׁט פֶּערלָאוֶען, אונ אַז עֶר זָאלל נוּר וָואללֶען
זֵייא זָאללֶען אִיהם שִׁיקֶען, וָואלְטֶען זייא אִיהם שְׁטָאנְדִיג נָאךְּ מָּעֹהר שִׁנקֶען.
- אַזֹי1 הָאט זִיךּ בְֵּינְדֶעלֶע גֶעוואוּנְדֶערט , מֶען קאגן אַ מֶענְשֶׁען הוּנְדֶערט
יְאהֵר קעננֶען אוּג נִישְׁט וִויסְסֶען וֶוער עֶר אִיז אונ וִויא אִיהם אִיז ! אִיךְ הָאבּ
קֵיינְמָאל נִישְׁט גֶעוואוּסְט, אַז עֶר הָאט רֵייכֶע פֶעטֶערֶס מִיט מוּהמֶעם, או
קֵיינְמָאל נִישְׁט נֶעקְלֶערְט, אַז אִיהם אִיז קֵיין נוֹיטָה נִישְׁט. נוּר נְלֵאט אַזוֹי אִיז
עֶר מִיר גֶעפָּאללֶען גֶעוָארֶען פַּאר אַזֵיידֶען עֶרֶעל קֵינֶר; אוּנ מֶען זעהט טאק
אָן אִיהם, אַז עֶר מח שְׁטַאמְמֶען פון אַשָׁאנֶער גְזַע. לייעֶן, מיין מָאכְטֶער,
מָיר דָאס בְּרִיווֶעלֶע פָאר !
נצוּ טֵיין לִיעבֶּען טְהִייֶערֶען פְּלֶעמֶענִיץ, טו"ח הֶערשֶׁעלֶע לֶעבֶּע"! הָאט
טירעלע
-- 112 --
טַיֶרעלֶע אָנְגֶעהוֹיבֶּען לֵייעֶנֶען דָאס בְּרִיֶועלֶע, כְּלוֹמישׁט שְׁוֶערְלִי אַכִּימֶעל ויא
אַ נִיטבֶּעקַאנְטַע שְׁוֶערֶע הַאנרְשְׁרִיפֶט ,
עִרפְטֶען מֶעלֶר אִיךְּ דיר, מַיין לִיעבֶּער טְהַייֶעֶרֶער פְּלֶעמיֶענִיק, אַז אִיך
אוּג דֵיין פֶּעטֶער אוג אעְזֶערֶע לִיעבֶּע קִינְדֶער, זֶעננֶען אַללֶע הַשֵׁם יִתְבָּרַך גֶעזוּנָד,
נִיבּ נָאטט דָאם נָאמְלִיכֶע פוּן דִיר צוּ הָארֶען אוּג אִין נִיכֶען אִין נַחַת דִיךְ צוּ
זֶעהֶען בַּיי אוּנְז אִין דֶערהַיים, אָמֵן !
צְווייטֶענִם מֶעלְד אִיךְּ דִיר , אַז תֵּיכָּם וִיא מַיין מַאנן, דַיין לִיעבֶּער
פֶּעטֶער, הָאט דֶערהַאלְטֶען דַיין בְּרִיוֶועלֶע, אַז דִיא בִּינְט דָארְט, װאוּ דוא
לֶערנסְט, נֶעבִּיך עֶלֶענֶר, אוּג דִיר פֶּעהלְט אַ רוּבָּעל אִין קֶעשֶׁענֶע אוֹיף דֶער
הוֹצָאֶה אוג אוֹיף אַ שֶׁוךְ, אַ קלֵייד-- הָאט עֶר, דֶער פֶּעטֶער דֵיינֶער, נְעוֹוְא ט
אַרִיבֶּערפַאהרֶען דִיךְ שׁוֹין נָאר צוּנֶעהמֶען צוּ אוּנז אַהַיים . נֶענוּג שׁוֹין דִיר זִיךְ
וַאלְגֶערֶען אִין דֶער פְּרֶעמְד, הָאבֶּען טיר אַללֶע גֶעזָאגְט, זָאלל עֶר קוּממֶען ,
עֶר קענן שׁוֹין בָּרוּך הַשֵׁם גֶענוּג לֶערְנֶען, וִיפָיעל אִיז אַשִׁיעוּר רָאס לֶעבֶּען
אַוֶענצוּנֶענֶען !
עָם אִיז אוּנז אוּנְִיטְהִינ אֶהן דִיר!ּ אַז דוא בִּינְט בַּיי אוּנָז גֶעוֶעזֶען
אִיז אוּנְזֶער שְׁטוּבּ פָאלל גֶעוֶועזֶען מִיט גֶעזַאנְג או פָּרֵייד, אתת זֵנֶט דוא
בִּיזֶט אַוֶוענגֶעפַאהרֶען וֵוייסֶען מיר נוּר, אַז מִיר בָּאנְגֶען נָאךְ דִיר, אוּג מִיר פְרָאנֶען
אַלְץ : וָאס טָּהוּט אִיצְט אוּנְזֶער לִיעבֶּער גוּטֶער הֶערְשֶׁעלֶע? זִינְגְט עֶר נָאךְ
אַזוֹי זִים אוג לֵיעבּ? וֶוער הארט איהם איצט ? נָאטט וַייס צִי פֶּערְשְׁטֶעהֶען
ַיינֶע צוהָארעֶר דִיא טְהִייֶערֶע מַתְּנָה, ואס דֶער רִבּוֹנוֹ שֶל עוֹלָם הָאט אִיהם
גֶענֶעכֶּען אִין זַיין זִים;ֶער שְׁטִיממֶע!.., נִישְׁטָא דֶער טָאנ אוּג דִיא שָׁעָה וָואס
אֵיינֶער פוּן אוּנז זָאלל דִיךְּ נִישְׁט דֶערְמַאנֶען מִיט טְרייִקייט אוג לִיעבְּשַׁאפֵט !
דַארִיבֶּער הָאט דֶער פֶעטֶער דֵיינֶער תֵּיכֶּם גֶעוָואללְט פַאהרֶען צוּ דִיר אוּנ נֶעהמֶען
דִיךּ אַהֵיים . עֶס אִיו שׁוֹין אָבֶּער נָאהעֶנְט צוּ פַּסָח, אוּנ דוא וַוייסְט דָאךְ וָואס
פַּאר אַ פֶערְנוּמֶענֶער מֶענְשׁ טֵיין מַאנן אִיז, עַל כֵּן שִׁיקְט עֶר דִיר דֶערְוַוייל
פִינָם אוּנ דְרֵייסִי רוּבֶּעל, צוּ מַאכֶען זִיךְּ עֶטְלֵיכֶע קליידֶערְלֶעךּ. אָבֶּער לָמען
הַשֵּׁם, זָאללְסְט זֶעהֶען עֶס זָאלל וֶוֶערֶען אֶרְרֶענְטְלִיךְ אוֹיפְגֶענָאהט! נִישְׁט צוּ לַאנְג,
נִישְׁט ויא אַ וְשִׁיכֶה בָּחוּר , כְּדֵי זָאללְסְט קָאנגֶען זֵייא טְרָאגֶען גֶעזְּדֶערְהייט ,
אֲפִּילוּ אַז דוּא וֶועפְט אִם יִרְצָה הַשֵׁם אִין נִיכֶען צוּ אוּנְז אַהַיים קוממֶען .
וֵוייטֶער וָואס נָאךְּ זָאלל אִיךְּ דִיר ערֵייבֶּען? בַּיי אוּנז אִין בָּרוּךְָ הַשֵׁם אַלְץ
וִויא גֶעוֶועזֶען, אַ דַאנְק דֶעם וָואס לֶעבְּ יט אֵייבִּינ פַאר נֶעזוּנְד אוּנ פַּרְנְסָה! דֶער
פַעמָעֶר וֶועם מַסְתָּמָא הו בֶּעזוּנְדֶער שְׁרַייבֶּען ; עֶר אִיז אִיצְט אִין נַאסם, אִין
געשאפט
-=- 118 -
גֶעשָׁאפְּט . איך אֵיל אבֶּער דָאס בְּרִיוֶעלֶע אַוֶועקצושיקען, רוא זָאללְסְט נָאף
צֵייט הָאבֶּען אִין קָרֶאם צוּ גֶעהֶען, אַ רֶעכְטֶען שְׁנֵיִרֶער אַוֶועקְצוּגֶעבֶּען, אנ נֶע
וּנְדְטֶערְהֵייט אוֹיף פֶּסַח אי"ה אֶנְטְהוּן ! הָארְסְטוּ, לְמען הַשֵׁם נוּר נוט את
מָאדְשׁ גֶענָאהט, דוּא בִּינְ אִין יְשׁיבָהיבְּחּרשֶׁע קְליירֶער חלֵילָה גִישְׁט גֶעּוֹירֶען,
אונ בְּרוֹיכְסְט לַאנְג קֵיין יְשִׁיבָה בָּחוּר מָעהר צוּ זַיין ,
גֶערִיסֶס נָאר פְרַיינְְלִיךְ פוּן דֶעם פֶעמֶערס נָאממֶען אוּנ פון מֵיין נָאמֶץ
דיא נוּטֶע טְהַייֶערֶע בַּעֲלִ-בַּתִִּם דַיינֶע, וֶעלְכֶע טְהוֶען מִיט דיר חֶסָד, אוּג דוא
זֶעסְט זֵייעֶר בְּוֹֹם! בֶּעזָנְדֶערְס בֶּעטֶען מִיר נָאפט בָּררְּהוּא פַאר דֶער
אַלְמְנָה הַנְבִרֶה מָיַת בְּריינְדֶעלֶע, זָאלל לֶעבֶּען אונ גֶעזוּנְד. זַיין. זֵינְט דוּא הָאסְט
אוּנָז גֶעשְׁרִיבֶּען, אַז דוּא הָאסְט חַן גֶעפוּנֶען אִין אִיהרֶע אוֹינֶען אונ זִיא אִי
דִיךְ מִקְרֵב, קָאננֶען מִיר קֵיינֶער אִיהר לַיעכֶּען טְהַייֶערן נָאמֶען נִישְׁט פֶער
גֶעסֶען ! מִיר בֶּעטֶען נָאטט בָּרוּךְ חוּא פַּאר אִיהר אונ פַאר אִיהר טְהַייֶער הוֹיז
גֶעִינֶר, עֶר זָאלל זֵייא אַללֶעמֶען בֶּענְלִיקֶען מִיט וָואס זֵייא וַוינְשֶען זִיךְּ אַללַיין,
אוּנ זִייֶער חֶסָד אוג מִצְוָה זָאלל זֵייא פֶעררֶעבֶענְט זַיין אִין הִימֶעל, אִין נָאטטְס
בּוך, וואוּ אַללֶע נוּמֶע מַעֲשִׂים וֶוערֶען פֶערְשְׁרִיבֶּען! וַוייז אִיהר, מַיין זוהן, דָאס
בְּרִיוֶועלֶע, זָאלל זִיא זֶעהֶען, אַז אֵיהר חֶסָד אִיז אָנְגֶעלֵיינְט, אוג אַז דוּא בִּיזְט חָלֵילֶת
נִישְׁט פוּן אַ שְֵׁיין גֶעּוֹירֶען, נָאמט צוּ דַאנְקֶען דוּא דַארְפְסְט מִיט דַיין יָחוס
נִישְׁט זַיין אַרָאבְּגֶעפַאללֶען, אוג דוא הָאסְט מִיט דֵיינֶע פֶעטֶערְם אוּנ טוּהְמֶעם זִיךְ
נִישְט צוּ שָׁאמֶען ,.. זָאלל דִיר נָאר נִישְׁט אַהרֶען וָואס דוּא בִּיזְט אוֹיף אַ צַייט
אִין דֶער פְרֶעמְד אַ יְשִׁיבָה בְּהוּר גֶעוֶעוֶען, דֶערמַאר הָאסְטוּ דִיר דיא הַיילִנֶע
תּוֹרָה גֶעקוֹיפְט, אוּנ זִיא וֶועט דֶעם חַסָרוֹן פוּן ,פְרֶעמְדֶע טִישָׁען" פֶערְדֶעקֶען ...
נִישְׁקשָׁה, זָארְג נוּר נִישְׁט, מִיר וֶועללֶען נָאךְּ נְרוֹיס נַחַת הָאבֶּען פון דִיר אונ
דוא וֶועסְט אָט דִיא טָאג אִין אס לַאנְגֶע נַחַתדִינֶע יָאהרֶען דֶערְמַאנן !
עִם גְרִימֶע דִיךְּ הֶערְצְלדּ אַללֶע קִינְדֶער, דִיא יוּנְגְלֶעךּ זֶענֶען אִיצְט אין
חֵדֶר, אוג דִיא טֵיידְלֶעך קלוֹיבֶען זִיךְ צוּ צוּ נֶעהֶען טַאנְגֶען בַּיי דַיין גֶעוֶועֶענֶעם
רָבִיזְם טָאנְטֶער אוֹיף אִיתר חֲתוּנָה מִיט מִזֶל . אִיךְ וֶעל נָאךְ אוֹיךְ אויף רֶער
הַתוּנָה זַיין, ר עֶס אִיז עֶרָב יוֹם-טוֹב, אוג אִיךְ וֶועל נוֹר צוּ בֶּערֶעקֶענְס
אַרַינְגֶעהֶען .
דְרֶשֶׁה גֶעשַׁאנְץ הָאבּ אִיךְּ נָאר אַ מַיינְט גֶעקוֹיפְט, אוּג וֶועל לָּאזֶען אוֹים
רוּפֶען : דָאס שֶׁענְקְט אַ תַּלְמִיר פוּן דֶער כַּלְהֹס פָּאטֶער, הַרָתֶן הַמוּפְלְג מוֹת'
הֶערְשֶׁעלְע! אַז נָאטט וָאלְט מִיךְ שׁוֹין מְַכֵּה זַיין צו טַאנְצֶען אין אַ מַוְלדִינֶער
שָׁעַח אוֹיף דיין הֲתוּנָת, מֵיין לֶיעבֶּער פְלֶעמַיָאנִיק, נִישְט אַוֵא רְרָשָׁה גֶעשַׁנְק
מאלט
= 114 -
וָאלְט אי ריר נֶעבֶּען ! וִויא וילל אִיךְ וֶוערְמָּה זַיין צוּ זֶעהֶען שֹין אַ מָאל
ריא לִיעבֶּע שָׁאנֶע כַּלֶת, וָואס דִיר אִיז פוּן נָאטט דֶעם לֶעבֶּערִיגֶען בַּעשֶׁערְט!
נור דֶער וָואס לָאזְט אוּנָן לֶעבֶּען וֶעט אוּז מִסְתָּמָא דִיא נְלִיקְלִיכֶע כַּלֶה
אוֹיךְ יי .. זָאלל זא זִיךְ הָאדִיוֶען אִין נַחַת אונ אִי ליק :-קין זייךְ קומְט נִישְט
פָאר דֶערְצַייט 2
זֵיי טִיּר גֶעווּנְד, טְהוּא אַלְץ וִויא אִיךְ שְׁרֵייבּ דִיר, אוּנ הָאבּ אַ פְּרִייהלִיכֶען
ְלִיקְלִיכֶען יוֹם-טוֹב, וִויא דִיר וִינְשְט פון נַאנְצֶען הַארְצֶען דיין טְרִייֶע מוּהְמָע
גִיטָא-רֵייזֶעל גָאלרְשְׁטֵיין ."
-- אַ לייטִישֶׁע יוּרֶענֶע, אַ טְחַיָה צוּ הָארֶען אַזֶעלְכֶע רֶע ! הָאט בְּרַיינְֶעלֶע
גֶעזָאנְט וֶוענן טִירֶעלָע הָאט גֶעעֶנְדִינְט לִייֶענֶען אךאֶמַת וָואהְל-גֶעלֶעינְטֶע,
ויא אִיך בִּין אַ יוִישֶׁע טָאכְטֶער! הָאסְטוּ גֶעוֶעהֶען אַ בִּימֶעל אַ מְגִילֶ אָנְנע.
שְִׁיבֶּען, אונ פוּנקְט ויא מֶען רָעדְט! בַּעַת דוא הָאסְט גֶעלַייֶעְט, הָאבּ אִיך
גֶעמַיינְט, אַז זִיא, דִיא מוּהְמֶע הֶערְשֶׁעלֶעם, שְׁטֶעהט דָא אָדֶער אִיךְ זִיטְץ דָארְט
בַּײי אִיהר אִין שְׁטוּבּ, אוג הָאר מִיךְ צוּ װִיא זִיא רֶערְט צוּ אִיהם, אֶט דָאס
הַייפֶט אַ קְלוכֶע אֶשָׁה ו
-- זֶעהסְטוּ, דוּא זָאנְסְט דָאך, אַז עֶס אִיז נָענוּ נור אַבִּיסֶעל קֶעננֶען
ְׁרַיינֶּען ו הָאט טִירֶעלֶע דֶער מוּטֶער כְּלוֹמִרשְׁט פַָארווירְפֶע גֶעמַאכְט, זֶעהסְטו
שׁוֹין וִויא נוט אוג טִיא שָׁאן עִם אִיז, אז טֶען קענן טֵאקִי אַזֵא בְּרִיוֶועלֶע
אוֹיפְשרייבֶּק ו
- זֶעהסְטוּ דָאךְּ., טֵיין טָאכְטֶער, אַז דוא לֶערְנְסְט אוג לֶערְסְט אונ אַזֵא
בְּרִיוֶועלֶע וֶועסְטוּ נָאךְ אַלְץ נִישְׁט אוֹיפְשְׁרייבֶּען! מֶען טוו מיט אִזַא קאפ אונ
שֵׂבָל גֶעּוֹרֶע וע .
- גֶעפָאללְט דִיר נִישְׁט, מַאמֶע, מֵיין קאפ אתּ שֵׂכָלו הָאט בִירֶעלֶע
מִיש אַ בְּרֹנְץ מָאן נֶעפְרָאנְט, פַאר וָאס הָאסְטוּ מִיךְ נִישְׁט גֶעהַאט מִים
אַ בָּעסֶערן קאם אוג שֵׂכָלוּ
- מִיר גֶעפָאללְסְטוּ, מיין קֵינְד, נֶעוִים ו אִיך רֶער נְלַאט אִין דֶער וֶועלְט
אַריין, ויא שָׁאן עִם אִיז פַאר לֵיימֶען, אוג וָואס פַאר אַ נַחַת עס מוז זַיין פַאי
זִיךְ אַללין אֲפִילוּ, אַז טֶען קעגן אַזֵא שָׁאן בְּרִיוֶועלֶע אוֹיפשְַייבָּץו עִם אִיו ָאךְ
צוּ קושֶׁען אִיטְלִיכֶעם וָוארְט ו
- מַאמִישֶׁע, אַז אִיךְ זָאלל הָאבֶּען אַזֹא לִיעבֶּען פְלֶעטיֶענִיק ויא חֶערְשֶׁעלֶע,
וָאלְט אִיךְ אִיהם אֶפְשָׁר נָאךְּ אַ שָׁאנֶערן בּריקף שְׁרַיינֶּץ ! הָאם זִיך טִירֶעלֶע
ארויסגעהאפט
-- 115 --
אַרוֹיסְגֶעחַאפְּט, אונ אִיז בַּאלְד. אַללֵיין פֶּערְוִירְרט אונ פֶערְשָׁאמְט גֶעוָוארֶען פץ
אֵיהרֶע אֵיינֶענֶע וָוארְטֶער. וָואס זִיא הָאט עֶרְסְט אַרֹיפְנֶערֶעדְט. אִיךְ מַיין : הָאט
זִיא בַּאלְר אַ דְרָעה נֶעמְהוּן צוּרִיק, אַז וֶוענן איך וֶועל אַ מאל זיַן. וַוייט כק
רִיר, לִיעבֶּע מַאמִישֶׁע, וֶועל אִיךּ דִיר קֶעננֶען נָאךְ שָׁאנֶערֶע אוּג גְרָאססֶערֶע
ְרִיוְלֶעךְּ שְׁרַייבֶּען ! פוּן אֵלְץ דיר אוֹיסְשְִׁיבֶּען , אַ יָא טַאמִישֶׁע, דוּא וֶעכְט
זי פְרייהֶע, אַז דיר וֶעט פוּן מִיר אזא בְּרִיוֶעל אָנקּמֶען ז
== ניין מַיין קִינְד, אִיךְ וֶועל מִיךְ מיט דיר קֵיינְָאל נִישְט צוּשִׁיידֶען! הָאט
ְרייְדֶעלֶע מִיט אַ שְׁוֶערֶען זֵיפֶץ גֶעאָנְטְוֶעְט . טָאנֶען נָאלְד מֶען זָאלל מִיר
אָנְשִׁיטֶעץ, איך זָאלל רִךְּ אוֹיגֶעבֶּעץ אִין דֶער פְּרֶעמְד, וֶועל אִיךְּ נִישְט
וָואללֶען ! אוּמְשְׁטֵיינֶם גֶעזָאנְט, וָואס אִיז מֵיין לֶעבֶּען , טַיין וֶעלְט, אַז נִישׁט
דוּא ? ויא לַאנְג אִיךְּ וֶעל לֶעבֶּען, וִיל אִיךְּ דִיךְ בַּיי זִיךְ, אִין טֵיין שְטוּבּ,
אִין מיין הֵיים, זֶעהֶען אוּנ הָאבֶּען ! וֶועט דִיר נָאטט בָּרוךְ הוא צוּשַׁיִקֶען דֶעם
אֲמִתֹן בֶּעשֶׁעוְטֶען וָואס וֶעט זַיין חַן גֶעפִינֶען אִין טֵיינֶע אוֹינֶען, וֶעט ער
אוֹיך מיין קִינְד זַיין, אנ אִין מֵיין שְׁטוּבּ וֶועט צְוַייי מָאל אַזוֹי לִיכְטִיג זַיין
וִויא אִיצְט, דַיין מַזֶל, טַיין קינְד, זָאלל נור וַואךְ זַיין אוּג לַייכְטֶען דִיר ויא
אִיךְ ווילל ריר אַלְץ אַוֶעקְגֶעבֶּען, זָאל בור דֶער אֶמְתֹר בֶּעשֶׁערְטֶער דֵיינֶער
קוּמֶען.
- בַּאלְד. הַייבְּט זיא אָן צוּ רֶערֶען פּן בֶּעשֶערְטֶע! הָאטּ מִיְרֶעלֶע קאפּרִיזנע
ְּלוֹמְר'שְט גֶעזָאגְט , זאג מִיר בֶּעמֶער צוּ, אַז דוא וֶועסְט מָארְגֶען גֶעהֶען אִין
דיא קְרָאמֶען קוֹיפֶען סְחוֹרָה פַאר הֶערְשֶׁעלֶען, אָדֶער הֵייסֶען בְּרֶענְגֶען בֶּעסֶער
אַהֶערְצוּ, אוּג אִיךְ וֶועל אוֹיסְקְלוֹיבֶּץ ; אִיך הָאבּ אַ בֶּעסֶערן גֶעשְׁטַאץ פַאר
דִיר .
-- וָואס מַיינְסְטוּ דֶענן, מֵיין קִינְד, הָאט בְּרַיינְרֶעלֶע דָאם אִיהרִינֶע
ֵייטֶער גֶערֶעדְט, עס וֶעט דָאךְּ קוּממֶען אַ מָאל אַ צֵייט, וָואס דַיין לִיעבֶּער
בֶּעשֶׁערְטֶער וֶועט קוּממֶען! נָאךְ אַ יְאהר, שְׁפָּאמְסְטֶענְם-נָאךְּ צוויי.. ויא רֶערלֶעבּ
אִיךְ שׁוֹין יֶענֶעם גְלִיקְלִיכֶען טָאג ו
-- נִיּ מִיר דָאס נֶעלְד צוּריק ו הָאט מִיְרֶעלֶע שׁוֹין אִין כּעס גֶעאָנְטְוֶערְט,
אִיךְ וֶועל אַללֵיץ גֶעהֶען צְװִישֶעץ דִיא קְרָאמֶען ; נִישִׁקְשֶׂה , רא קְרָאמֶער
ֶועללֶען נִישְׁט הָאבֶּעץ מִיט וָאס זִיךְ צו פְרֵייהֶע; אִיךְּ ַיים אַ מָקַח ווֹיף
אַ גוּטֶע סְתוֹרֶת |
-- אָבֶּער עָם פַּאסְט נִישְט פַאר דִיר, מֵיין קִינְד! הֶאט בְּרַיינְדֶעלֶע גֶע-
יענְט! לָאז מִיר, אִיךְ ֶעל גֶעהֶען, וָואס פֶערְנִינְסְטוּ מיר דיא מְצִוָה נִישְׁטו
איך
-- 1168 =
-- אִיךְּ חָאפּ מוֹרָא : דוּא וֶועסְט גֶעהֶען צוּ חַיִַם שִׁפְּרָה'ֹס אוּנ דוּא וֶועסְט
וָואללֶען עֶר זָאלל דִיר סְחוֹרָה נֶעבֶּען אוֹיפן חוֹב, וָואס קוּמְט פון אִיהם, אונ
עֶר וֶועט רֶערְוַייל רֶעבֶענֶען טְּהַייֶערֶער !
- קִינְד אֵיינֶע, אִיךְּ הָאבּ נָארר קֵיין שֵׂכָל נִישְׁט ז אִיך על אִיהם זָאנֶען!
אִיךְ קויף פַאר מְזוּמְן אוֹיף נָאֲמֵנוֹת פֶּערְדִינְסְט , חַיִים שִׁפְרֶהס וֶועט נִישְׁט
פֶּערְקויפֶען זֵיינֶע נָאֲטְנוֹת פַאר אַ רוּבֶּעל, אֲפִּילוּ נִישְׁט פַאר צָעהן - דֶער נָאךְ
- וֶועל אִיךְ אִיהם זָאגֶען: זָאל עִם זַיין פון חוֹב אֶבְּגֶערֶעכֶענְט.. וָואס פֶערְִינְְטו
נִישְט דַיין מַאמֶען אָבְּנֶעהמֶען אַ:-אַלְטֶעץ חוֹב ז
-- אוּנ אַז עֶר וֶועט נִישְׁט וָאלְלֶען ו
-- וֶועל אִיךְ דָאךּ. א בְּרֵירֶה הָאבֶּען ו
מִירֶעלֶע הָאט מַסְכִּים גֶעוֶעזֶען, וָארוּם דֶערְמִיט אִיז זִיא שוֹין נְא"
ִיכֶער גֶעוֶועזֶען, אַז דִיא מוּטטער וֶעט נֵישְׁט אִיבֶּעןְקְלֶערֶעץ אוג װֶעט נָאְ
צוּפְרִיעדֶען זַיין , וָואס הֶערְשֶׁעלֶע הָאט כְּלוֹמְר'שְׁט דָאם גֶעלְר צוּ אִיהר גֶעבְּרַאכְט,
אוּנ זִיא הָאט דורְךְ אִיהם אַן-אַלְטֶען חוֹב אוֹיפְגֶעמָאהנְט ,
דֶען נַאנְצֶען אָבֶענְד אִיז מִירֶעלֶע צָארְטְליךְ צונֶעטְהוּן גֶעוֶעזֶען צו דער
ימּוּמטֶער ויא נָאךְ קֵיינְטַאל, אַז בְּרַיינְרֶעלֶע הָאט זִיךְ אַ מיערֶע אִין בֶּעט אַרַיינ-
גֶעוָוארְפֶען אוֹיסְרוּהֶען, מָארנֶען נַאנְץ פָּרִיה אוֹיפצוּשְטֶעהֶען דֶעם גֶעהָאפְּטֶען
אַלְטֶען חוֹב אָבְּצונֶעהמֶען פוּן חַיִִם שִׁפְרָהֹם , הָאט זִיךּ טִירֶעלֶע נֶעבֶּען אִיהר
אוֹיכּן בֶּעט אַוֶעקְנֶעזֶעצְט אוג דֶערְצָאהלְט דֶער מוּטטֶער אַ לִיעבֶּע שָׁאנֶע מַעֹשֶׂה,
פן א פְרִינְצֶען, וָואס הָאט זִיךְּ פָארְגֶענוּמֶען הַתוּנָה צו הָאבֶּען נור מִיט דֶער,
וָואס וֶועט וֶועלֶען אִיהם גֶעהמֶען. נישט פאר זַיין רֵייכְקֵייט נור פַאר זֵיינֶע גוּטע
מִדוֹת. עֶר הָאט זִיךְ פֶערְשְׁטֶעללְט פַאר אַ-אָרֶעמְמַאנן אוג אִיז אוּבְגֶענַאנְנֶען
וִויא אַץ-אָרֶעטֶער בֶּעטְלֶער; עֶר אִיז אָבֶּער זָעֵהר שָׁאן גֶעוֶעזֶעץ אע אַז עֶר
פְנֶענְט אָנְהַייבֶּען זִינגֶען פְלֶעגֶען אָפִילוּ דִיא בּוֹימֶער אִין ואלְד אוֹיפְהָארֶען צו
רױישֶען אוג פַּלֶענֶען אַרָאבּ-בּוֹינֶען דיא צְוַויינֶען צוּ צוּהָארֶען זַיין זִים גֶעזַאנְג, אֵיינ
מָּאל אִיז עֶר אַרַיינְֶעקומֶען אִין אַשְׁטָאדְט וָאס דָארְט הָאט גֶעוָאהנְט
אַ גְרוֹיסֶער מִילְיאנֶער, אוג ער הָאט גֶעהַאט אַבַּת יְחִירָה זְעהר אַ גֶערַאטְהֶענֶע,
אַללֶע חָתֵנִים, וְואם דֶער פָאטֶער הָאט איהר פָארְנֶעשְׁטֶעלְט זֶעְנֶען אִיהר אלְץ
צום הַארְצֶען נִישְׁט גֶעוָו. זֶען; בִּיז עִם אִיז גֶעקוּממֶען אָט דֶער אָרֶעמַאנן או
הָאט זִיךּ גֶעשְׁטֶּעלְט אוּנְטֶּער אִיהר פֶענְסְטֶער אוֹיסְוינְגֶען אַ שָׁאן לִיערֶעל. אוּ
ְלוֹמְרשְט בֶּעטֶען אַנִדבֶה. דִיא כַּת יְחִירֶה הָאט עֲפִּיס דֶערְהָארְט אַ זִיס
גֶענַאנְג וָואם צוּנעהט זִיךְ אִין אַללֶע נְלֵירֶער, איז זִיא צוּגֶעלָאפֶן יו פֶענְסְטֶער
קק
- 117 --
אַ קק מְהוּן וֶער זִננֶם עס אַזֹי זִס. פֶערְשְׁטֶעהט וךְּ, מַאמִישֶׁע, אַז זא
הָאט זִךְּ שׁוֹין נִישְט נֶע קָאנְט אָבְּרֵייסֶען צוריק.. אונ פון יֶענֶעם טָאג הָאט זֵיא
אָנְגֶעהֵייבֶּען בָּאנְגֶען אוג אוֹיסְנֶעהֶען פון לִיעבֶּע צוּ דֶעם אֲרֶעמַאנן.. אַ לַאנְנֶע
צַייט הָאט זִיא מִיט זִךְּ צוּ טְהוּן נֶעהַאט! זִיא הָאט אִיהם גֶעוָואלְט פֶער-
גֶעפֶען ; אִיהר אִיז פַאר אַללֶע אִיהרֶע רֵייכֶע הַבְרטָארינֶם נִישְׁט אָנְגֶעשְטַּאנֶען,
זד צוּ פֶערְלִעבֶּען אִין אַןארֶעמֶען בֶּעטְלֶער . אָבֶּער אַללֶע נַאכְט פְלֶעגְט עֶר
קוּממֶען אוג זִינְגֶען אוּנְטֶערן פֶענְסְטֶער, אונ זיא הָאט שׁוֹין קיין כֹּחַ נֶעהַאט
מָעהר, בִּיז זִיא אִיז אִיהם אַ מָאל אוֹיפן הַאלְו גֶעפַאללֶען אוּג גֶעזָּאנְט, אַו זֵיא
הָאט אִיהם לֵיעבּ. ,אִיךּ בִּין דָאךְּ אָכֶּער אָרֶעם ! הָאט עֶר נֶעאָנְטְוֶוערְט, רַינֶע
רייכֶע אָלְטֶערן וֶעלן אונז דָאךְּ פון זֵייעָר הוֹיז אַרוֹיסְטְריבֶּען, אַז דוא וֶעסְט
מִיט מִיר חֲתוְנָה הָאבֶּען * נוּר זִיא הָאט אַנְדֶערְשׁ שׁוֹין נִישְׁט גֶע קֶענְט לֶעבֶּען
אוג אִיז צוּפְרִיערֶען נֶעוָוארֶען מִיט אִיהם הַתוּנָה צוּ הָאבֶּען, חָאטְשׁ דֶערְנָאךְּ מִיט
אֵיהם צוזַאטמֶען אִין דיא הייזֶער בֶּעטְלֶע אוּמְצגֶעהֶען. זִיא הָאט טַאֲקִי בַּאלֶר
מִיט אִיהם הֲתוּנָה גֶעהַאט, אוּג אַז דֶער פָאטֶער אוג פַאטְיליִע הָאבֶּען וִךְ
דֶערְוִיסְט הָאט מֶען זייא בֵּיירֶען אְָגֶעהַייבֶּען פֵּיינִינֶען, זיא זָאל זִיךְּ צוּשַׁיירֶען:
נור זִיא הָאט נֶעשְׁרִיען: מֶען זָאלל זִיא בֶּעסֶער טוֹירְטֶען אִייִדֶער מִיט אִיהם צוּ
צוּשִׁיירֶען, בִּיו דֶער פָאטֶער הָאט נגֶעזְעהן אַז זִיא זָאנְט אֲמֶת, או דָאקְטוֹירִים
הָאבֶּען אוֹיך נֶעזָאגְט, אַז אֶהן אִיהם וֶעט זִיא טֵאקִי בַּאלְד שְׁטַארְבֶּען, הָאט
עֶר קֵיין בְּרֵירֶה נֶעהַאט אוג אִיהם פַּאר אַ קִינְד צוּגֶענוּמֶען,
חַיינְט שְׁטֶעלל זִךְ פָאר דֶעם פָּאטֶערֹם נְלִיק אונ פְרֵייר, אַז דֶער אָרֶעמֶער
בֶּעטְלֶער, הָאט פְּוּצלוּנְג אַרָאבְֶּעוָאְרפֶען זַיינֶע צוּרִימֶענֶע קְלֵיידֶער אוג אִיו נֶע-
ְליבֶען שְׁטֶעהֶען ויא אַן-אוֹיסְגֶעפּוּצְטֶער פְּרִנְץ
נוּא מַאמִישֶׁע, חִיא מַיינְסְטוּ, אִיז עֶר עִמִּים צוּפְּרִיערֶען גֶעוֶעזֶען וואם זַיץ
טְהַייֶֶרֶע בַּת יְחִירָה הָאט זִיךְ פֶּערְלִיענְּט אין רֶעם בֶּעטְלֶער ז
- אַ וִדְאַי, מֵיין מִינְד, אִיז עֶר נְלִקְלִיךְּ אוג צוּפְרִיערֶען גֶעוֶעזֶע, הָאט
ְּרַינְֶעלֶע גֶעאָנְטְוֶוערְט, וָואם אִיז, עֶר וַיים רֶענן נִישְׁט, אַז זַין מָאכְטֶער
הָאט אַ נְלִיק נֶעטְרָאפֶען ז
-- אָכֶּער וייסְטוּ, מַאמִישֶׁע, פַּאר וָואם הָאט אִיהר דָאס נְלִיק גֶעטְרָאפֶען ז
וַוייל זִיא הָאט זַיין זִינְגֶען פֶּערְשְׁטַאנֶען, אוּנ נִישְׁט גֶעקוְקְט אוֹיף רֵייבקֵייש ,
אוֹיף קְלֵיירֶער אוּג צִיערוּנְג, אוג הָאט בֶּעמֶער גֶעוָואלְט זַיין אָרֶעם נור אָט דֶעם
יעבֶּען וִינְגֶער צוּ הָאבֶּען .י.
מג
= 118 -
= זָאנ סִיר, מֵיין טָאכְמֶער , דֶער פְרִינְץ אִיז אַ יד גֶעוֶעזען ז הָאט בְּרינְרֶעלֶע
גֶעפְרָאנְט .
- יוִישֶׁע פְּרִינְצֶען , מַאמִישֶׁע, זֶענגֶען גִישׁטָא, הָאט מִירֶעלֶע נָע
אָנטְוֶערְט, אֶבֶּער עֶס וֶענגֶען דָא יּדִישֶע קִינְדֶער, וָאס קָאנֶען פון אָרֶעם
רַייךְ ווֶערֶען, פון קלֵיין אוג נִידְרִיג -- גְרוֹיס אוג בֶּערִיהמְט!.. אַ מָאל, מַאטִישֶׁע,
דַאכְט אוּנְז, אַז יֶענֶער אִיז אָרֶעם, מִיר שָׁאמֶען אוּנז מִיט אִיהם, פְּלוּצְלִינג
דֶערהָארֶען מִיר וָואס פַאר א נְרֹיסֶע רָאלְלֶע יֶעגֶער שְֵּׁלְם , אוג ער שָׁאבְט
זִיך שׁוֹין מִיט אונָז!י..,
-- גֶעגֶען וָואס, מֵיין קִינְד, דֶעצָאהלסְטוּ עֶס מִיר הָאט בְּרַינְרֶעלֶע
מִיט אַ גֶענֶעץ נֶעפְרָאגְט, אִיךְּ וַייט דֶענן נִישְׁט, אַו אָרֶעם אוג רַייךְ זֶענגֶע
בַּיי נָאטט אִין הַאנֶר 1
- אָט אִיךְ דֶערצָאהל עֶס גְלַאט אַזֹיו הָאט מִיְרֶעלֶע גֶעאָנטְוֶערְט, אוג
אַז זִיא הָאט בֶּעמֶערקְט ויא דֶער מוּטְטֶער קְלֶעכֶּען זִיךְ צוּ רִיא אוֹינֶען פן
שְׁלָאף, אִיז זיא שְׁטִילל פון בֶּעט אַוֶעק אוג זִיך אַללין אֹיךְ שְלָאפֶען גֶעלֶענט .
הֶערֹשֶׁעלֶע הָאט אוֹיף מָארְנֶען פְרִי , תֵּיכֶּם נָאדְּן רַאוְנֶץ, אַרֶעד נֶע
מַאכְט מִיטץ וִילְגֶער וענֶען יֶענֶע נָאמֶען פוּן דִיא חֲכָמִים אוּג גְרוֹיסֶע לֵייט ,
וָאס עֶר הָאט גֶעכְטֶען רֶעמָאנְט . אִין נֶעשְׁפְרֶעך הָאט אִיהם הֶערשֶׁעלֶע טוֹרָח
גֶעוֶעזֶען, אַז עֶר וילל זיךְּ גֶעהמֶען צוּ וֶערֶען אַקֶעננֶער, אוג אַז אֵין לָשֹׁך
הַקוֹרֶשׁ סַָרֹל, הָאט עֶר שׁוֹן אַ מָאל גֶעלַייֶעגְט, עֶר הָאט אִיהם דֶערצָאהלְט
רִיא. גֶעשִׁיכְטֶע פון אַמְוֹן מִים תֶּמֶרן !
דֶער וִוילְגֶער אִיז דֶעפְוַייהְט נֶעוָוארֶעץ ואס עֶר הָאט גֶעפוּנֶע הָאטְשׁ
אֵיינֶעם פוּן זֵיינֶע חֲבֵרִים טִיפ וֶעמֶען עֶר קאנן זִיךְּ אוֹיסְרֶערֶען ווענֶען ,אַהְבַת-
ִיוֹן" , וָאס הָאט אוֹיך אִין יין הַארְצֶען א טִיפֶען אֵייְדְרוּץ גֶעלָאזֶען, אוּג הָאט
הֶערֹשֶׁעלֶען אָנגֶערוּפֶען דיא אִיבְרִינֶע כְפָרִים פונ'ם אֵייגֶעגֶעם טְהַבֵּר, ֶעלְכֶע עֶר
רַאטְת אִיהם דוּרבְלֶעזֶען ואםֿ צוּם גִיכסְטֶען ,
- מִיר דַאכְט, הָאט עֶר גֶעזָאגְט, אַז בַּיי דַיין מִימְואךְ, מוּזֶען זִיד דיא
סִפְּרִים גֶעפִינֶען. אִיך הָאבּ גֶעהָארְט, אַז בְּרַינְרֶעלֶעס מאגן אִיז בְּחַיָוו גֶעוֶעזץ
אַין-אוֹיפְנֶעקְלֶעטֶער אוג הָאט אַסֵךְּ סְפָרִים גֶעלָאוֶען . פְּרוּ אַדְִבָּא 8 מָאל
אַבֶּעש טְהוֹן מֶען זָאלל דִיךְּ צולָאוֶען צום מִפָרִים-אַלְמֶער: אִיך בִּין ריר
עָרֵב דוא וֶועסְט דָארְט אַלֶץ גֶעפִיגֶען
= שִיו נגר עָמִים רָא, וועט מִיר בְּרֵינְרֶעלֶע גִישְׁט אָבּזָאנֶען ו
הערזשע
=-- 119 --
- הָאר-זְשֶׁע, הָאט דֶער וִילְנֶער וייטֶער גֶערַאטְהֶען, זֵיי וִיססֶען, אַז
דיא סִפְרִים'לֶעךְ זֶעננֶען נ נש אוֹיכְצוּוֶעקְע אַ שְׁלִיפֶּנְִינֶען אָבֶּער זייא
הָאבֶּען נָאךְּ נִיט אִין זִיךְ דִיא סְנוּלָה, דֶעם אוֹיפְגֶעוַאכְטְץ כּחַ צו גֶעבֶּען ,
אַללַיין אוֹיף דֵיא פִּים זִיךְ צוּ שְׁטֶעללֶען ! עַל כֵּן, דַארפְסְטוּ רֵאשִׂית לִייעֶנֶען
דִיא כְפָרִים וָואס אִיךְ זָאג דִיר , דוּא זָאללסְט פוּן דַיין אֶרֶעם-בָּחוֹּ'שֶען שְלָאף
זִיךְ אוֹיפְחַאפֶּען , זיךְ אַרוּמְקוְֶען , אַז אַזוֹי אֵייבִּיג צוּ בְלַייבֶּען אִיז קיין תַּכְלִת
נִישְׁט ... דֶערנָאךְ. אָבֶּער זָאללסְטוּ זֶעהֶען אַנְדֶערֶע סְפְּרִים צוּ בֶּעקוּמְמֶען, וועלְבֶע
שְׁנֶעללֶען אַ מֶענְשֶען אוֹיף דִיא פִים. איך בִּין שין פַאַרפַאללֶען !.. פוּן מִיר וע
שׁוֹין קיין לייט נִישְׁט וֶוערֶען ! דוּא אבֶּער קאנסט נָאךְּ צוּ אַלְץ זיךְּ רֶערשְׁלָאגֶען,
בְּפְרֵם , אַז נָאטט הָאט דִיר גֶעגֶעבֶּען אַזֵא בַּלִי , אַזֵא שְׁטִימְמֶע ,.,., וא דוא
העכש קומען העש מען דיף םת אע !
-- פַאר וָואס זָאנְסְטוּ, אַז דוא בִּיזְט שׁוֹין פַארפַּאללֶען ? הָאט הֶערשֶׁעלֶע מִיט
רַחֲמְנוֹת גֶעפְרָאנְט, דוּא קֶעננְסְט דָאךְ שׁוֹין בֶּעכְפֶער פַּאר מִיר ! אֵיידֶער אִיך
וֶעל נָאךְ אִין אַלְץ אַזֵא יְדִיעָה הָאבֶּען ויא דוא, על אִיךְ נָאךְ מװען אֵכַךְ
לֶרְנֶען ,
-- פַארפַאללֶען בְּרוּדֶער ! הָאט דֶער וִילְגֶער מיט אַ זִיפְץ גֶעאָנטְווערְט,
אִיךְ הָאבּ נִישְׁט אֵיינֶע פון דִיא מַעֲלוֹת טוֹכוֹת וָאס דוא הָאסְט., . אַנֶב בִּין
אִיךְ מִיט פִּינֶם זֶעקם יָאהר עֶלְטֶער אוֹיךְ פַּאר דִיר . אֶמֶת, אִיךְּ הָאבּ אַ יְרִיח
אִין אַלֶץ, אָבֶּער קעננֶען קענן, אִיךְּ נָאר נִישְט ! -- מֵיין נַאנְץ לֶעבֶּען איז אֶהן
אַ סֵדֶר אוּנ מֵיין לֶערנֶען אִיז אויך אָהן אַ סֵדֶר. אִיךְ קוק אָפּט אוֹיף זִיךְּ וִויא
אוֹים אֵיינֶעם וָואס אִיז אִין אַ זוּמְכָּם פֶערקְרָאכֶען, עֶר שְׁטעהט או: זינקט וָואס
אַ שָׁעָה אַלְץ טִיפֶער, אוּג הָאט אִין זִיךְ קיין מוּמָה נִישְׁט זַיינֶע כּוֹחוֹת צו פְּרוּבֶען
זִיך אַללַיין אַרוֹיסְצוּרַאטֶעווֶען. -- נִישְׁטְא אִין מִיר דיא כּוֹחוֹת זִיךְּ. אַרוֹיסְצוּרֵייסֶען
פון בֵּית-הַמֶדרֶשׁ.. פַארְפַאללֶען ! אִיךְ וֶועל שׁוֹין בְּלַייבֶּ אַ מְלַמֵד, גַ-+אְרֶעמַאט
אַ קייליקא ,
אָבֶּער דוּא, עוֹד חֵילֶךְ לְאוֹרֵייתָא ! פַאר דִיר אִיז דִיא ועלט אֶפַּען; אוג
אִיךְ זָאג דִיר נְבֵיאוֹת, אַז דוא וֶעסְט פָאהרֶען אע קונִמֶען צוּ אַנְרוֹיקֶען
תַּבְלִית !
-- לְאם מִיר בֵּיידֶע פָּאהרֶען ! הָאט הֶערשֶׁעלֶע גֶעבֶּעטֶען, אִךְּ נִיבּ דִיר
מַיין תּקיעת-כֵּם: מִיט דִיר זִיךְּ אַלְץ צו טְהֵיילֶען ויא אַ בְּרוּדֶער !
-- אִיךָּ דַאנְק דִיר ! פָּאהר אַללַיין, הָאט דֶער וִילְגֶער געאָנטוֶערְט - נור
אֵיין זַאךְ מוּז אִיךְ מִיט דִיר אָבּמַאכֶען : אִיךְּ וַוייס אַז פון מִיר וֶועט שוֹין קיין
לייט
-- 120 --
לייט נִישְׁט זַיין, אוּנ אִיךְ וַייס וִוידֶער, אַז דוּא וֶועסְט זְעתר אַ גְרוֹיסֶער לייט אַ טָּאל
װֶערֶען . הֶערשֶׁעלֶע, אַז מֵיין אָרֶעמְקֵייט וֶעט מִיךְ בְּרֶענְגֶען דֶערצוּ, אִיך זָאלל
אַ טָּאל זִיךְ קעה:ען צו דִיר טִיט אַבַּקֶשֶת, הֶעלְפֶען מִיר אִין אַ נוֹיטֶת ,
דֶערמָאן . דֶענסְטְטָאל. וִויא - מִיר זִיטְצֶען אִיצְט דָא אִין בֵּית-הַמֶדֶרֶשׂ אוּנ וָאס
מַיר רֶעדֶען . אִיצט ו פֶערנֶעסס נִישְט, בְרּרֶער, בְּטוֹב לֶךְ,דיין חֵבֶר פון וילָא,
וָאס הָאט דִיר דִיא עֵצֶה נֶעגֶעכֶּען פונם בֵּית-הֲמָדְרֶשׁ זִיךּ אַרוֹיסְצורֵייסֶען ו
דֶעם וִילְגֶערָם וָוארְטֶער הָאבֶּען הֶערֹשֶׁעלֶעס הַארְץ גֶערִיהרְט, אוג עֶר
הָאט אִיהם גֶעוָואלְט דֶערצָאהלֶען : הָאטְשׁ וָואס ער הָאט ערסְט גֶעכְטֶען בּײ
נַאכְט גֶעקְלֶערט וֶעגֶען אִיהם ; נור אִין דֶער מִינוּט אִיז צוּ אַ יְשִׁינָה בָּהוּר
אוג הָאט גֶעזָאנְט :
- הֶערשֶׁעלֶע , מֶען אִיז גֶעקוּמֶען דִיךְּ רוּפֶּען צוּ דַיין מִיטְוָואךְ!
אִין דֶער רָנַע אִיז צוּ זֵייא צוּגֶעקוּמֶען בְּרַיינְדֶעקֶעם דִינסְט אוּנ הָאט
גֶעגָאנְט +
-- דִיא בַּעַל הַבַּיתטֶע הָאט גֶעבֶּעטֶען אִיהר זָאללְט שׁוֹין קוּמֶען, כַאר
אַייך אִיז אָנְגֶעקומֶען אַ בּריף מִיט גֶעלֶר פון אַ פֶּעטֶער !
רוא הָאסְט אַפֶּעמֶער, הֶערשֶׁעלֶע 1 הָאט דֶער וִילְנֶער גֶעפְרָאנְט.
-- הֶערֹשֶׁעלֶע הָאט שׁוֹין פוּן גֶעכְטֶען גֶעואוְּט וֶער רֶער גוּמֶער פֶעטֶער
אוּנ לִיעבֶּע מוּהְמֶע זֶענֶען אוּנ הָאט גֶעאָנטְוֶוערְט :
-- אִיך הָאכּ אַ בָּעטֶער , זֶעהֶער א לֶיעבֶּען אוּג מְרִייֶען פֶעטֶער !
- אַז עֶר שִׁיקְט גֶעלֶר אִיו ער נֶעוִיס מְרֵיי אוּג לִיעבּ! הָאט דֶער וִוילְנֶער
בֶּעמֶערקט , וִויפִיעל גֶעלְר 1
- וַוַארְט,. אִיךְ וַויים נָאךְ אַללֵיין נִישְׁטּ וִיפיעלן הָאט הֶערשֶׁעלֶע נָע-
אָטְוֶוערְט. אוג אִיז אַוֶועץ נְלֵיךְ צוּ בְּרִיגְרֶעלֶען.
- פַאר וָואס, נַארְרֶעלֶע, הָאסְטוּ מִיר נָאר קיינְטָאל נִישְׁט גֶעזָאנְט, אַז
דוא הָאסְט אַזֵא נוּטֶען פֶעטֶער או אַזֵא נֶעמְרַיַיע קְלעָע מוּהטֶע? הָאם
ְַּיינְרֶעלָע. גֶעפְרָאנְט תֵּיכָּם ויא הֶערֹשֶׁעלֶע הָאט אִיהר ,נוט מָארְנֶען ו' גֶעזָאגְט,
עֶר אִיז פֶערְשָׁומְט אוג רוֹיט גֶעוָוארֶען, איהם אִיז שְׁוֶוער גֶעוֶעזען
גְלַייכְגִילְטִינ אַ לִינֶע צוּ אָנְטְוֶוערן ,
-- ואס שָׁאמְסְטוּ זִיךְ, .קִינְד אֵייֶנֶער ? הָאט זִיא אִיהם אוֹיפְנֶעמוּנְטֶערְט,
זָאללֶען אַללֶע אוּנזֶערֶע נוּטֶע פְרַיינְד זִיךְ הָאבֶּען צוּ שָׁאמֶען מִיט אַזֶעלְכֶע
וִויא דוּא בִּזֶם אוג וִיא דַיין מוּהְמֶע אִיז ! אִיךְּ דַארְף דָאךְ דִיךְ נִישְׁט צו
הַגְסֶּעגֶעץ, נור גְלֹיבּ מִיר, אִיךְ הָאבּ אַלְלֶע טָאל בַּייא מִיר נֶעטְרַאכְט,
או
=- 121 --
אַז דוא שְׁמַאמְסְט פו אַ פַיינֶער נָזַע . הָארֶענִינ וִויא מֵיין טִירֶעלָע, זָאלל נָעי -
ּנֶר זַיין, הָאט דין מוּהְמֶעס בְִּיוֶועלֶע מִיר פָארְגֶלייעֶנְט, הָאט מִיר אַ הָנָאת
וו
|
:
ן
:
גֶעטְהוּן וָואס אִיךְ הָאבּ ,קיין טָעוֹת גֶעהַאט! זִיא טח נָאר אַטְהַייִערֶע אֶשֶׂח -
ַיין. וִויא אַזוֹי אִיז זִיא דִיר אַ מוּהְמֶע ? דַיין מַאמֶעס אַ שְׁוֶעסְטֶער ו
- אַ שְׁוֶעפְטֶער ו הָאט עֶר קֹים אוֹיפְגֶערֶערְט, אַלנַיין גִישְׁט בֶּערֶע
כֶענְדִיג זִיךְ וָואס יֶער זָאנְט,
-- דַיין טַאמֶע אִיז שׁוֹין לַאנְג טוֹידְט!
-- שׁוֹין אַכט יְאֹהר |
-- אוּנ דֶער פֶּעטֶער, אִיהם צוּ לָאנְגֶער יָאתר, אִיז מאקי רֵייךְו
- אַ מָאל אִיז וֶער נַאנְץ רֵייךְ גֶעוֶעזֶען, אִיצְט וַיים אִיךְּ נִישְׁט!
-- זָאלל אִיהֹם נָאטט הֶעלְפֶען, עֶר אִיו אַוַדְאַי אַ פַיינֶער יוד! הָאם
ְּרַיינְדֶעלֶע. צוּנֶעוואוּנְשֶׁען אוּנ נָאךְ גֶעוָאלְט אִיהם וֵייטֶער עֶקְזאמֶענִירֶען וֶענֶען
זין פַּאמִיליֶע: נור אִץ דֶער מִינוּט אִיז מִירֶעלֶע אַרַינְגֶעלָאפען מִיטג אַ שְׁטִיק
ְחוֹרָה אִין הַאנְד, אנ הָאט אִיהם פוּן דער מוּטְטֶערְט שׁוֶוערֶען עֶקְוַאמֶען אוֹיס.
גֶעלַייזְט 0
- גֶעפָאללְט אֵייך דָאס אוֹיף אַ רָאק ז הָאט זִיא אוֹיף נִיךְ גֶעוָוְט, אזנ
אַ װואנְק גֶענֶעבֶּען עֶר זָאלל פֶערְשְׁטֶעמֶען. פן דִיא פִינְף אוּנ דְרַייסִינ
ר וּבֶּל ואס דִיא מוּהמֶע הָאט אַייךְ גֶעשִׁיקְט הָאט רִיא מַאמֶע אַכְצָעהן
רּבֶּעל מִיט זֶעכְצִיג הָאפַּיקֶעם אוֹיסְֶעגֶענֶּעץ, דֶעפַאר וֶעט אִיתר שי
הָאנֶּען אַלְץ ! אַקָאסטיוּם מִיט אַ זּמְמֶער מַאנְטֶעל, אַזֹי װיא אַייֶער
מוּהְמֶע שְׁרַייבְּט אַייךְ.. נִיטֶע רֵייזֶעל, הֵייסְט זִיא, זֶעהט אִיהר, אַו אִיךְ
נֶערֶענְק ! דַאכְט מִיר אֵייֶער זֶעלִיגֶער מּטְטֶערְס אַ שְׁוֶועפְטֶערו
-- אִיהר צוּ לָאנְגֶער יְאתר, הָאט זִךְ בְַּינְרֶעלֶע אַרַיינְֶעטִישְׁט: אַ גוּמֶע
בֶּעטֶערֶען זָאלל שׁוֹין דַיין מַאמֶע זַיין פַאר דִיר, אוג פַאר אִיתר נוּטֶער שְׁזֶעסְטֶער
וָואס פַארְלָאוְט דִיךְ נִישְט!
הֶערְשֶׁעלֶע הָאט אִין מִירֶעלֶעס רֶער אַלְץ גֶעהֶערְט וָואס עֶר דַארְף גע
רֶענְקֶען, אִיהם אִיז אָבֶּער פָארְט שְׁוֶוער גֶעוֶעוען זיין רָאלְלֶע נְלַייכְגִילְשִיג צו
שְִׁיעלֶען ; עֶר הָאט זִיךְ פַאר זִיך אוג פַאר בְּרַיינרֶעלֶען גֶעשָׁובְט, אוג ריא
אוֹינֶען נִישְׁט אוֹיפְגֶעהוֹיבֶען
-- פַּאר וָואס זָאנְט אִיתר מִיר נִישְׁט אַ דַאנְק פַאר מַיין מֶרְחֶת ו הָאט
מִירֶעלֶע, אִיהם אוֹיפְצוּמּנְטֶערן, גֶעפְרָאנְט מיט אַ חַייטִישֶׁען שְׁמֵייכֶעל,
הֶערְשֶׁעלֶע הָאט דִיא אוֹינֶען אוֹיפְגֶעהוֹיבֶּען אונ אַ קוק גֶעטְהוּן אוֹיף אִיהי,
גארעלע
- 122 =
! -- נַארֶעלֶע, . זִיא מֵיינְט נִישְׁט דַיין דַאנְקו הָאט בְּרַינְדֶעלֶע גֶעזָאגְט,
! וָואס אִיז , זִיא ייס נִישְׁט אַז דָאס טְהוּט זִיא אַ מִצְוָה, אוג אַז פאר אַ מִצְוָח
קוּמְט קֵיין דַאנְק?
- ניין, אִיךְ מֵיין טאקי דֶען דַאנְקו הָאט מִיְרֶעלֶע מִיט חַן גֶעאָנְטְוֶערְט,
-- אִיז דֶענן מֵיין דאנק אַזוֹי פִיעל וֶוערְטָה וִויפִיעל אַייֶער מֶרְהֶה? הָאט
הֶערְשֶׁעלָע עִנְדלִיךּ גֶעפוּנֶען 8 וָארְט הָאטְשׁ צוּ זֶאגֶען,
-- אָ, זָעתר, זָעהר וֶוערֶטָה ו הָאט מִירֶעלֶע קאקעטיש גֶעאָנְטְֶוערְט, מַיינְט
נִישְׁט, אַז מִיר וֵוייסֶען נִישְׁט וֶוער אִיהר זַייט , מִיר וֵיימֶען אוּג מִיר הָאפפֶען,
אַז אִיהר וֶֶעט נָאךְּ אַ מָאהל רֵייךְּ אוג נְלִיקְלִיךְּ זַיין !,.. אִיהר װֶעט נָף
אָפְשֶׁר אַ מָאל זִיךְ שָׁאמֶען מִיט אוּנְזֶער פְרַיינְְשַׁאפְט!...
-- אוֹיבּ אִיהר קְלֶערְט, אַז אִיךְּ וֶועל מָיךְ אַ מְאהל שָאמֶען מִיט אֵייֶער
פְרַינְְשַאפְּט אוג אִיך וֶועל אַייֶער חֶסֶד פֶערְנֶעפֶען - אִיז מֵיין דַאנְץ נָאר
ִישְׁט, גָאר נִישְׁט וֶערְטָה !.. הָאט יֶער גֶעאנְְוֶוערְט מִיט אַ טָאן וָואס הָאט
זיין אֶמָת הַארץ אוֹיסְגֶעדריקְט,
-- וואוּ תּוֹרֶה אִיז חָכְמָה, עֶר וַיים נִויא צוּ אָנְמְוֶוערן 1 הָאט בְּרֵיינְרֶעלֶע
צוּפְרִיערֶען בֶּעמֶערְקְט . |
- אָבֶּער דֶען דַאנְק זַייט אִיהר מִיר נָאךְּ פָארט שְֹׁלְרִינ! הָאט מִירֶעלֶע
ְּרֵיילִיךְ נֶעטענָהט , |
- אִיךְ דַאנְק אַיך, טייזֶענְד מָאל דַאנְק אִיךְ אַייךּו אונ וֶועל אייך מֵיין
דַאנְק פָארְט אֵייבִּינ שׁוּלְדִיג זַיין!.., הָאט ער מִירֶעלֶען גֶעדַאנקט, אוג גֶעוָואלְט
אוֹיך בְּרַיינְרֶעלֶען בֶּעוּנְרֶער בֶּערַאנְקֶען.
- אִיךָ, מֵיין זוהן, פֶערְלַאנְג גֶעוִיס קיין דַאנְק ! הָאט בְּרינְרֶעלֶע נִישְט
גֶעלָאזֶען בֶּערַאנְקֶען זִיך , זָאללֶען מֵיינֶע אוֹינֶען אַזוֹי אוֹיף מֵיין אֵיינֶען קיר
זֶעהֶען אַללדָאס נוּטְס, וִויא אִיךְּ וִוינְשׁ דִיר אַלל-דָאס נוּטֶם !
אַז טִיְרֶעלֶע אִיז צורִיק אַרוֹים הָאט בְּרַינְרֶעלֶע נֶעזָאגְט : וָאס זָאנְסְטוּ
אִיזּ טֵייץ מִירֶעלֶע נִישְׁט אַבְּרִילְַאנְט 1 וָואס וַוייסְטוּ וִויפִיעל זִיא הָאט מִיט
מִיר צוּ מְהוּן גֶעהַאט בִּיז אִיךְ הָאבּ אִיתר גָאכנֶענֶעבֶּען, דַוְקָא וָואס זִיא וִוילל,
אס אִיתר גֶעפַאלְלְט! דוא מָאנְסְט זִיךְ אוֹיף אִיהרֶע מְבֵינוֹת פֶּרְלָיזֶען, זיא
וַוייס וָואם נוט אִיז!
אִין דֶעם אִיז רֶער שְׁנֵירֶער גֶעקוממֶען אוג הָאט הֶערְשֶׁעלֶען א מָאאס
אַראבנענוממען פון קאפ בִּיז דיא פִּים,
= = - אַ בֵיסֶעל לֶענְגֶער, בְּבייטֶער אַ קאפ ו הָאט בְּרַיינְֶעלֶע גֶעתֵייפֶען, .סֶע
| אלה :
-- 123 --
נֵייהט נִיט אַזֶעלְכֶע טְחַייֶערֶע בְּנְדִים אוֹיף אֵיין טָאנ! טראנ אוג מרָאג, אַ בי
גֶעוּנד!,
מִירֶעלֶע אָבֶּער הָאט גֶעהֵייסֶען דַוקא מָאדִישׁ נֵייהֶען, אונ הָאט דֶעם
שְׁנֵיירֶער גֶענֶעבֶּען צוּ פֶערְשְׁטֶעהֶען, אַז וֶוענן זִיא וָואלְט גֶעוָאלְט נֵייהֶען ויא
דיא מַאמֶע װילל, וָואלט זיא /דאך גֶעקָאנְט אועק;נֶעבֶּען בָּערל לַאפָאנְניק
אוג נִישְׁט אִיהם ,
- ויא װִילְט אֵיהר? הָאט דֶער שְׁנֵיירֶער הֶערְשֶׁעלֶען אַלליין גֶעבְּרָאגְט.
-- פָאלְג אִיהר נִישְט ! הָאט בְּרַיינְדֶעלֶע נִישְׁט גֶעלָאזֶען אִיהם אָנְטְוֶערן,
זִיא מֵיינְט אַז דָאס נֵייהט זִיא זִיךְ אַ קלייד עֶנְג אוג שְׁמָאל, וָואס אִיז גוט
אוֹיף אַ פָּאאר מָאל אָנְמְהוּן אוּג דֶערנָאךְ פֶּערְקוֹיפֶען עִם אוּמְזִיסְט!,.. פון לָאנ-
נֶער - קוּרְצֶער קאנן מֶען מַאכֶען , אַבֶּער פון קורץ -- לַאנְג, נִישְט!
-- נַאט זֶעהט וָואס אַייֶער מוּהְמַע שְׁרַייבְּט ! הָאט מִירֶעלֶע גֶעזָאנְט אוּג
אִיהם דֶערְלַאנְגְט דָאס בְּרִיוֶועלֶע, זעהט אִיהר, זִיא וִוילל דַוקא מָאדִישׁ, טָאטִיר
פָאהרְט אִיהר אַהַיים אִין נִיכֶען זָאלל מֶען דָארְט נִישְט לַאבֶען פון אייך.
- אִיךְ ווילל מיין מוּהְמֶע פָאלְגֶען, הָאט הֶערְשֶׁעלֶע בֶּעשָׁאמְט זַיין רַעָת
גֶעזָאגְט, אִיהר נֶעלְד, פַאר וָואס זָאלל אִיךְּ אִיהר נִישְׁט פַאלְנֶעןו
דֶער שְׁנֵיידֶער הָאט צונֶעזָאגְט יֹצֵא צוּ זיין אַללֶע צְָדִים: עֶר װֶעט
טַאקִי מַאכֶען ויא מִירֶעלֶע הֵייסְט, נוּר ער וֶועט לָאזֶען אַ גְרוֹיסֶען זאפַּאס,
יִישְׁקְשָׁה, אִיךְּ נייה, בָּרוּךְ הַשֵּׁם, פַאר רִיֹא שָׁאנְסְטֶע בַּעַלֵייבַּתִִּם, פַאר
פְּרִיצִים אָפִילוּ, אִיך וֶועל נִישְׁט צוּ שַׁאנְדֶען מַאכֶען אַזֵא טְהַייֶערֶע סְהוֹרֶה ,*
-- זעהט, אִיהר זָאללְט נוּר אַ גְרוֹיסֶען זַאפַּאס לָאזֶעןן הָאט בְּרַיינְדֶעלֶע
נָאךְ אַ מאל אָנְגֶעזֶאנְט, אוּג דִיא שְׁטַיִקֶער וָואס וֶעט בְּלֵייבֶּען זָאללְט אִיהר
לְמַעַ-הֵשֵׁם , אָבּ-בְרינְגֶען, עס קוּמט צוּ נִיטְץ|
- הָארְט אִיהר, בְּריינְדֶעלֶע, הָאט דֶער שְׁנֵיידֶער פֶערוִיכֶערְט, הָאבּ אִיךְ
אַ הוּנְדֶערְט חַלֶק כּוּן דִיא סְחוֹרָה וָואס אִיז שׁוֹין פוּן מַיין הַאנְד אע שֶׁעער
צוּשִׁיטטֶען גֶעוָוארֶען ! נִישְט גֶערֶעדְט 1 אִיךְּ וֶועל אוֹיפְגָאהֶען, אָבְּרַייְגֶען, אוג
דעמיר עס אר ר עען!
-- גִישְׁט פֶערְגֶעסְט, אַז דָאס אִיז אֶרֶעמֶע בִּלטיגע נֶעלד! אִיהר וֶועט אַ
מִצוָה אוֹיךְּ פֶערְדִיענֶען! הָאט בְּרַיינְדֶעלֶע נָאךְ אַ מָאל גֶעבֶּעמֶען, בּינְְני אָבּ,
נור נֵישְׂט הַארְט אִין עֲֵרֶב יוֹםשוֹב אַרַיין; אַ מֶענְשׁ אִיז דָאךְ מיין ;ַלאָך
נִישְט, טָּאמִיר בְּהוֹךְ מֶען אַ פָּאפְרַאקֶע, אַ קְנָאפֶּעל אִיבֶּערְוֶעצֶען,
אגוטען
-- 124 --
-- אַ נוּטֶען טאג , בְּרַיינְרֶעלֶע! הָאט דֶער שְׁנֵיירדֶער גֶעאָנְטְוֶערְט, גֶענוּעָען
דִיא סְחוֹרָה אוּנְטֶערן אָרֶעם אוג אִיז אַוֶועק.
בְעַת בְּרַייְדֶעלֶע הָאט נָאךְּ בַּיי דֶער טְהִיר מִיטץ שְׁנֵיירֶער גֶערֶעדְט, הָאט
מִירֶעלֶע דֶערְוַוייל צַייט גֶעהַאט הֶערְשֶׁעלֶען אֶנצו אנֶען, עֶר זָאלל נור מוּטָה
הָאבֶּען וֶועט שׁוֹין אַלְץ רֶעכְט זיין , ;ער הָאט צוּגֶעזאנְט אונ גֶעבֶּעטֶען: צִי קאנן
זִיא אִיהם נִישְׁט לֵייהֶען עֶרְגֶעץ אַ טֵפֶר, פון וייֶערֶע סְפָּרִים וָואס ער וֶועט
אַללֵיין אוֹיסקלוֹיבּן,
מִירֶעלֶע אִיז תֵּיכֶּם צוּנֶענַאנְגֶען צוּ דֶער מוּטמֶער, גֶענוּמֶען בַּיי אִיהר
ריא שְׁלִיסֶעלֶעך.
-- וָאס דַארְפְסְטוּ דִיא שְׁלִיסֶעלֶעךְּ? הָאט בְּרַיינְרֶעלֶע גֶעפְרָאנְט,
--עֶר בֶּעט לֵייהֶען אַ כַפֶר !
-- זֶעהסְטוּ, מֵיין טַאכְטֶער , דִיא נַפִּקָא-מִינָה פון אִיהם צוּ. אַ-אַנְדֶערן ו
ער אִיז פוּן דיא נִייֶע בְּנָדִים גָאר נִישְׁט נִתְפָּעֵל, אִיהם לִינְט זַיינְס אִין זִיננֶען -
נִיבּ אִיהם, זָאלל יֶער טאקי אִין אֵיין גַאנְג גֶעפִינֶען מִיר מַיין מַחְוֹר מִיט דֶער
- הַנָדה ,
5 צז
מִירֶעלֶע הָאט אִיהם אִין אַ זַייטֶען צִיממֶער אַרַיינְְפִיהרט, גֶעאָפֶנְט
- אַ גְהוֹימֶען אַלְמֶער מִיט כְפָרִים אוּנ אִיהם גֶעהֵייסֶען גֶעפִינֶען ואס עֶר זוּכְט,
'
|
זַייגֶע. אוֹיגֶען זֶענֶען אוּמגֶעלָאפֶּען אִיבֶּער דיא פָּאלִיצֶעם, מִירֶעלֶע הָאט דֶערְוייל
אוֹיף דִיא רנְקֶענָם אִיבֶּער-גֶעלֵייעֶנְט מַאנְכֶע נָאמֶען פוּן מְפָרִים, אוּנ עֶר הָאט
גֶּעלֶענֶענְהֵייט נֶעהַאט צוּ פֶערִיכְטֶען אִיחר יֶעדֶען פֶעהלֶער אִין דיא לְשׁוֹן-הֲקוֹרְשׁ
וָוארְטֶער וָואס וִיא וָאגְט, אוג אוֹ ערקלֶערֶען אַ בִּיסֶעל דֶען אִינְהַאלְט פון
- יֶערֶען סַפֶּר. דָאס זֶעננֶען גֶעוֶעזֶען אַלְץ בֶּעקַאנְטֶע אַלְטֶע נוּטֶע פְּרַיינְד;
אַי וִוילְגֶער ש'ס מִיט גְרוֹיסֶע גְליוֹנוֹת, מִפְרֹשִׁים א סף, שַׁאלוֹת תְּשּׁבוֹת,
|
ו
ו
מִשְׁנַיוֹתץ. אוּנ דְרוּשׁ סְפָרִים; נִישְׁט אֵיין כֵפֶר אִיז אִיהם דָא פְרֶעמְד גֶעוֶועוֶען,
! מִיְרֶעלֶע הָאט זִיךְ גֶעוואוּנְדֶערְט, וִויא קאנן עִם אַ מֶענְשׁ אַ זֶעלְכֶע נְרוֹיסֶע אוג
דיֶע כְפָרִים אַלְץ אוֹיפְלֶערְנֶען אוג גֶערֶענְקֶען. - וָואס אִיז עֲנְרְִיךְ דֶער תַּכְלִית,
! אַז מֶען קענן שוֹין דִיא אַללֶע סְפָּרִים 1 הָאט זִיא גֶעפְרָאנְט,
--,קאנן מֶען וֶוענֶען אַ רָב, אַ לַמָדן אַ גְוֹיסֶער! הָאט הֶערְשֶׁעלֶע בִּתְּטיטוֹת
גֶעאָנְטְוֶוערְט,
-- אוּנ מְעהר נִישְׁט1
- מֵעֵהר נִישְׁט ! הָאט עֶר מִיט אַזִיפץ אוֹיסְנֶערֶעדְט, וִויא אִיהם וָואלְם
8 שְׁוֶוער גָעפִיהל גֶעפֵיינִיגְט,. וָואס עֶר הָאט אוֹיף רִיא אַללֶע סְפְרִים אַוֹי פיעל
בוחות
-- 129 =
כּוֹחוֹת, גֶעזוּנְד אזּנ יָאהרֶען פֶערְנְּרֵייכְט, אונ עִר מו אִיצְט חכֶען אַנְדֶערֶע
כְפָרִים וֶועלְבֶע זָאללֶען אִיהם עֶרֶכְט דִיא אוֹינֶען אָפֶעגֶען אַ נֵייעָ וֶועלְם פַאר זִךְ
צוּ זֶעהֶען .
עֲָדְליךְּ הָאט עֶר אוֹיפן אוּנְטֶערְסְטֶען פַאד רֶעהוֶעהֶען אָנְגֶעשְׁטֶעללְט אֵסך
ְלֵייגֶע אוג גְרָאפֶערֶע פְפִָים, וָואס זִייֶערֶע נָאטֶען זֶעהט עֶר עֶרְפְט אִיצְט צום
עֶרְכְטֶען מָאל ,
-- אַדּ! הָאט עֶר מִיט אַ זִיפֶץ גֶעזָאגְט, אָט רִיא אַללֶע וֶועלְכֶע שְׁטֶעהֶען דֵא
אוֹיבֶּען, הָאבּ אִיךְּ גֶעלֶערְנְט, טָאג אונ נַאכְט גֶעלֶערְנְט, אוג זֵייא הָאבֶּען מיךּ
נָאךְ צוּם תַּבְלִית נִישְׁט גָעפִיהרְט,,, אֶבֶּער דיא אַללֶע וָואס זֶענֶען דָא אוּנְטְע, זְעת
אִיךְ הַיינְט צום עֶרְסְטֶען טָאל, אֶפְּשֶׁר וֶועל אִיךְּ אִין זֵייא גֶעפִינֶען, וָואס אְִ
הֵייבּ אָן אִיצְט צוּ זוכֶען !
- אָן דָארטֶען שְׁטֶעהט נָאך אַ-אַלְמֶער פָאלל מִיט בִּיכֶער, אָבֶּער נִישְׁט
יוּרִישֶׁע, הָאט מִירֶעלֶע אִיהם בֶּעוִיזֶע, פ דִיא סְפָרִים וֶערְט מֶען טאק
א לִמדֶן ויא דוא זָאנְפְט: אָבֶּער פון יֶענֶע וֶערְט מֶען אַגֶעבִּילְֶעמֶער, אַנֶע
לֶעהרְטֶער .--אִיךְ. נִיבּ זֵייא דִיר אַללֶע , אונ אִיך הָאף, אַז דֶעם ואס הָאט נָעַי
קָאנְט אָט דִיא גְהוֹיסֶע דִיִקֶע סְפְרִים אוֹיְלַערְנֶען, וֶעללֶען אוֹיךְ יֶענֶע נִישְׁט צו
שְׁוֶער זַיין ! וִויל נוּר, דוּא וֶועסְט זֵייא קֶעננֶען ו
-- אִיךְ מוּז זֵייא קֶעננֶען, אִיךְּ וֶועל זֵייא קעננֶען, מִירֶעלֶע !
דִיא מוּטטֶער אִיז אַרַיין אוּג גֶערוּפֶּען מִירֶעלֶען עססען .
-- מַאמֶע, פַאר וָואס הָאסְטוּ אִיהם נִישְט גֶעבֶּעטֶען 1 הָאט מִירֶעלֶע נֶע-
פְרָאנְט אַייִדֶער זיא הָאט דֶען יֶערְסְטֶען בִּיססֶען אִין טוֹיל גֶענוּמֶען, בֶּעט אִיהם
אוֹיךְּ מִיט אוּנְז עֶססֶען, אוג בֶּעם אִיהם צוּ אוּנְז אוֹיף פָּסַח,
-- אִיךְ זְשַׁאלֶאנֶוע אִיהם נִישְׁט , וָואס עֶר וֶועט שׁוֹין בַּיי מִיר אוֹיפֶעסֶען:.
האט דיא מוּטטֶער גֶעאנְטוֶוערְט:ּ אַכֶּער כו דיא כָדְרִים פַאכְם תֲפִּים בֶעסְטֶער,
אַז אַ--עלְטֶערֶער יד זָאלל בַּיים טִישׁ זַיין , וִויא זָאנְסְטוּ ו
-- עֶר קענן מֶעהר לֶערְנֶען פַּאר דֵיינֶע עִלְטֶערֶע יוּדֶען! הָאט זִיךְּ מִירֶעלֶע
מִיט אַ קַאפְּרִיז אָבְּגֶערוּפֶּען, זְאלל עֶר בַּיי אוּנְז זַיין אַ נַאנְץ פַּסְחו וָאלל ער /
ִויפסֶען , אז דוא בִּינְט אִיהם טַאקִי אִין אֶמֶת נוט אוּג נֶעטְרֵיי--דוּא וֶעסְט
זֶעהֶען, אַז דָאס וֶועט זיין אָנְגֶעלֵַיינְט בַּיי איהם, אונ דוא וֶועכְט נָאךְ נַהַת הָאבֶּען
ר די הסָרן
-- הַלְְאַי! זָאל עֶר עֶספֶען גֶעזּנרֶערְהֵייט, זָאל עֶר בַּיי אוּנְז פֵּסֶח זַיין!
הָאט דִיא טוּטטֶער גֶעאָנְטְוֶערְט, אוּג אִיתם גֶענַאנְגֶען בַּעטֶען צוּם טִישׁ ,
הערשעלע
= בצ =
הֶערְשֶׁעלֶע הָאט זִיךְּ נֶעלָאזְט בֶּעטֶען; אִיהם אִיז בְּרַיינְרֶעלֶעס נוְּסְקייט
שי צן /שי יש
וּ שוֶוער גֶעוֶעזֶען מִיט אֵינְמָאל אָנְצּנֶעהמֶען, נר אַז מִירֶעלֶע הָאט זִיךְ נִישְט
נֶעקָאנְט דֶערְוַארְטֶען אוֹיף אִיהם, אִיז זִיא אַללַיין אוֹיךְ אַרַיין אִיהם בֶּעטֶען,
אוג עֶר הָאט אִיהר גֶעפָאלְנְט.
בַּיים טִישׁ הָאט בְּרַינְדֶעלֶע אִיהם נֶעכֶּעטֶען צוּ זִיךְּ אוֹיף אַ נַאנְץ פֵּסָח.
מִירֶעלֶע הָאט גֶעזָאגְט + זִיא וֶועט פְרָאגֶען בַּיי אִיהם דִיא פִיער קַשְיוֹת, עֶר
אלל נוּר אָנְגֶערֵייטֶען אַ נוּטֶען תֵּרוּץ אִיהר צוּ אָנְטְוֶען . . . בְּרַינְרֶעלֶע הָאט
! נַחַת גֶעקְלִיבֶּען פוּן אִיתר לִיעבּ קִינְדם נּטּפְקייט אוג פוּן דֶעם הַיימִישֶׁען טָאן וִויא
זָא רֶעדְט מִיט אִיהם. זִיא הָאט שְׁטָאנְדִינ גֶעמֵיינְט, אוּג לייט הָאבֶּען אִיהר
- אוֹיךְ גֶעזָאגְט, אַז אִיהר מִירֶעלֶע אִיז טַאקִי אַ וואל קינד, אַ קְלוּנֶע א
- אַ גֶעלֶערנְטֶע, אָבֶּער זִיא אִיז אַ בִּיסֶעל צו פִיעל נָאכְגֶענֶעבֶּען אונ הַאלְט זִיךְ
גְהוֹים ; אִיצְט זֶעהט זִיא, אַז עִם אִיז נִישְׁט אַזוֹי, אַדְרַבָּא זִיא רערט מִיטן
יּשִׁיבֶה בַּחוּר וִויא מִיט אַ הֵיימִישֶׁען, אִיז אִיהם מְקְרֵב ויא אַ שְׁוֶעסְטֶער, אוּג
אִיהר הָאט הַנָּאֶה גֶעטְהוּן,
-- פֶערְנֶעסְט נִישְט, צוּ קוּמֶען וֶעטְשֶׁערֶע עֶספֶעןו הָאט מִירֶעלֶע אָנְגֶעזָאנְט
פַּאר זַיין אַוֶעקְנֶעמֶען, דִיא מַאמֶע וֶועט אֵייךְּ שֹׁין בִּיז אִיבֶּער פֵּסֶח נִישְׁט לָאזֶען
נָאך עֶסמֶען אִין דֶער פְרֶעמְ... בֶּעט אִיהם, מַאמישֶׁע. אֶללֵיין! הָאט זיא זִיך
צוּ דֶער טוּטטֶער גֶעוֶענְדְט, מִיר גְלוֹינְּט עֶר דָאךּ נִישְׁט! ...
ְַּיינְדֶעלֶע : הָאט קֵיין בְּרירֶה גֶעהַאט אוג אִיהם אָנְגֶעזָאנְט: עֶר זָאלל
קוממֶען צוּ וֶועטְשֶׁערֶע אוּג מָארְנֶען אוֹיך, בִּיו אִיבֶּער פֶּסַח,
- גֶעדֶענְקְט עִסו הָאט מִיְרֶעלֶע פון אִיר זַייט נָאךְ אַ מָאל אָנְֶעזָאגְט, אַז
נִיש וֶעט דִיא מַאמִישֶׁע פַארְאִיבֶּעל הָאבֶּען אוֹיף אַייךְ, אוג אִיךְ וֶעל אוֹךְ
ַיין אויף אַייךְ בְּרֹנָן ייי
יב,
ָּרוְּיס וַוייבּ הָאט גֶעוַוארְט בִּיז צְוֶעלְף אַ זֵיינֶער אִין רֶערְהַים, חָאטְשׁ
עָם אִיז דָאנְגֶערְסְטִי אוג זֵיא הָאט נוֹיטְהִינ בֶּעדַארְפְט גֶעהֶען אִין יַאנְקֶע
אַריין. זִיא הָאט גֶערֶעכֶענְט, צוּ גֶעבֶּען הֶערְשֶׁעלֶען עֶססֶען אוג אִיהם אָנְַאגֶען ,
שי פוז הֵיינְם אָן וָאלל עֶר שִׂין נִישׁׁ גֶעהֶען אוֹיף זִינֶע טָאג: עֶר וֶועם
שין
-- 127 --
שׁוֹין רא עססֶען. יפריהֶער אָדֶער שְׁפָּאטֶער, עֶר אִיו דָאךְ שׁוֹין אַךאֵיינֶענֶער,
גֶענוּנ אִיהם וַאלְנֶערן זִיךּ גֶענוּג אִיהם שְׁוַוארְצֶען דָאם פְּנִים אוֹיף כְּרֶעמְדֶע
טִישֶׁען
דֶער זֵייגֶער הָאט אָבֶּער צְוֶועלְם גֶעשְׁלָאגֶען, עֶם איז שׁוֹין הַאלְבּ אֵיינם,
אונ הֶערְשֶׁעלֶע אִיז נָאךְ נִישְׁטֵא.
שָׂרה פֵיינֶע הָאט אוֹיךְּ אִיהרֶע אוֹיגֶען אוֹיסְגֶעקוּקְט דורְכן פֶענְסְטֶער, אונ
הָאט אוּנְרוּהִינ גֶעהָאפְט אִיהם צוּ דֶערְוֶעהֶען גֶעהֶענְדִיג, אָבֶּער עֶר זֶעהט זִךְ
נִישְׁט, זִיא אִיז אינְמוּטְהִיג גֶעוָוארֶען ,
דִיא מוּטטער הָאט עִם בֶּעמֶערקט, אוּנ הָאט אִיהר גֶעטְרָאסְט: ;ער שָׁאמְט
זִיךְ אַ וַדְאִי! הָאט זִיא דֶערקלָארְט, עֶר אִיז קֵיין נַארר, אוּנ עַס פַּאסְט טאקי
נִישְט צוּ קוּממֶען נָאךְּ אִיצְט אַהֶערְצוּ אַזוֹי וִויא אַ יְשִׁיבָה בְּהוּר אוֹיף זַיין מאנן
מֶען דַארֶם אִיהם דֶען מִיטָאג אַוֶועקשיִקֶען אִין בֵּית-הַמְַרֹשׁ אריין ; זָאל עֶר
עֶססֶען גֶעזוּנְדֶערְהֵייט ! בַּיי נַאכְט, וֶוענן דֶער טַאטֶע וֶועט צַייט הָאבֶּען, וֶועלל
אִיךְ אִיהֶם שִׁיקֶען צוּ אִיהם; זָאלל עֶר אִיהם זָאגֶען, אַז מִיר בֶּעטֶען אִיהם אוֹיף
פָּמַח, אוג וִויללֶען נִישְׁט עֶר זָאלל נָאךְ טָאג עֶססֶען,*
שָׂרֶה פֵיינֶע אִיז רוּהִיגֶער גֶעוָארֶען, אוג הָאט בַּאלְד צוּנֶענָרֵייט אַ שָׁאנֶעם
מִיטטָאג אִיהם צוּ שִׁיִקֶען ,
דִיא וְשִׁיבָה-בְּחוּרִים וֶענגֶען אוּמְגֶעלָאפֶען הֶערְשֶׁעלֶען זּכֶען : אִיהם אֶנגֶאגֶען,
אַזומֶען הא אַיהֶם פון זי הוט =יען ליצ יי יי 2
אִיז אין עֶרְגֶעץ נִישְׁט גֶעוֶועזֶען ואוּ זייא הָאבֶּען גֶערֶעכֶענְט אִיהם צוּ גֶעפוּנֶען,
אוּג אַזוֹי ויא עֶטְלֵיכֶע פוּן זייא זֶענגֶען הוּנְגְרִינ גֶעוֶועזֶען, אוּנ דֶער גוּטֶער רֵיחַ
פונם מִיטטָאג מִיטן פֶעטֶען צִימֶעם הָאט זֵייעֶר אַפֶּעטִּי נָאךְ מָעהר אוֹיםי
גֶערַייצְט, אִיו בַּיי זֵייא אַ פְלַאן גֶעבְִּיבֶּע אֶנְצוּפֵּייפֶען בְּרוּךְּן מיט הֶערְשֶׁעלֶען צוּ
ַאמֶען. אלל עֶר ֵיין נַארר נִישְׁט זַיין זוך צוּ פֶערְקיפֶע פַאר אַ פֶעמֶען צִיטֶעסוי
הָאבֶּען זייא -פון נִקָמָה גֶעזאנְט,
-- הֶערְשֶׁעלֶע, אִיז אוֹיבֶּען אִין וַוייבֶּער שׁוּל 1 הָאט אֵיינֶער אַ זָאג נֶעמְהון
דֶעם דִינְסְט מֵייִרעל, עֶר שָׁאמְט זִיךְּ אַרָאבּ צוּגֶעהֶען. עֶר בֶּעט, אִיךְ זָאל
אִיהם דֶען מִיטטָאג אַרוֹיפְטְרָאנֶען אונג איהר זָאלְלְט דֵא וַארְטֶען א וֵיילֶע
אוֹיף דִיא כֵּלִים! דָאס מֵייְדֶעל הָאט דֶען מִיטָאג אָבְּנֶעגֶענֶּע, אִין צעהן מִינוּט
חָאבֶּען חֶבְרֶה דִיא אוֹיסְגֶעליירִינְטֶע כֵּלִים צוריק אַרָאבּנֶעטְרַאנֶען, אוג גֶעהֵייסֶען
בֶּערַאנְקֶען, אִין הֶערְשֶׁעלֶעם נָאמֶען, בָּרוךס וַוייבּ, פַאר אַזֵא טְּהַייֶערן מִיטָאג,
פוּן וֶועלְכֶען עֶר הָאט גְרוֹים הֲנָאָה גֶעהַאט,
ברוך'ס
-- 128 --
בְּרוּדַּים װייבּ הָאט דֶען דַאנְק מִיט פֶּערְנְנִיגֶען צוּנֶענוּמֶען, אונ הָאט שֶׂרֶת
פֵיינֶען בֶּעוִיִזֶען דיא לֵיירִינֶע כַּלִים.
-- זֶעהסְטוּ, מֵיין טאכְטֶער, הָאט זִיא גֶעזָאנְט , אִין בֵּית-הֲמֶדֶרֶשׁ, װאוּ ער
שָׁאמְט זִיךְ נִישְׁט פַאר אְו, עֶמְט עֶר, אֶהן אַדעין הָרע, נָאר אַנְרֶערְשׁו
זָאלל אִיהם וָואהל בֶּעקוּמֶען , אִיךְ פֶערְנִין אִיהם פוּן גַאנְצֶען הַארְצֶען !
- א וַדְאֵי הָאט יֶער עֶס אַללַיין אוֹיפְגֶעגֶעסֶען ! הָאט שֶׂרֶה פַיינֶע אִיהס
-פֶּערְאנְטְוֶוערְט ; אִיהר אִיז נִישְׁט אָנְגֶעשְׁטַאנֶען דִיא מוטטער זָאלל מֵיינֶען, אַו
הֶערְטֶעלֶע איז אַזֵא פְרֶעססֶער--זַיינֶע חֲברִים הָאבּען אִיהם מִסְתָּמֵא צוּגֶעהָאלְפֶען.
דָאס דִינְסְטְמֵיירֶעל הָאט וָאס גֶעוָואלְט מָעֹהר אוֹיסְנֶעהמֶען בַּיי איהר
בַּעַל-הַבַּיִתטֶע האט אַ לִינֶען גֶעזָאנְט, אַז זִיא הָאט אִיהם אַללֵיין גֶעוֶעהֶע
עֶסמֶענְדִיג , ,וְהָראִיֶה גער הָאט איהר אַללַיין גֶעהֵייסֶען בֶּעדַאנְקֶען אַייךְ'
; = - דוּא זָאנְסְט אַ לִינֶען ! הָאט שָׂרֶה פַיינֶע אוֹיף אִיהר אַ גֶעשְֵׁיי גֶעמְהוּן,
אִיךְ וַויים דֶענן נִישְׁט אַז ער קאנן נִישְׁט אַזוֹי פִיעל עֶססֶען ?
- אָבֶּער וָואס אַהרְט דִיךְ? הָאט דִיא טוּטֶער גֶעפְרָאגְט, הָאט עֶר
גֶענֶעפֶען, זָאלל אִיהם וְואחל בֶּעקוּמֶען, הָאבֶּען זֵיינֶע חָבֵרִים אִיהם גֶעהָאלְפֶע-
זָאלל זֵייא אוֹיך וְואהל בֶּעקוּמֶען! וֶעסְטוּ זֶעהֶען, אִיךּ וֶועל דֶערְפַאר אִיהם
נָאךְ אַמָאל שַׁיקֶען צְוֵויי מָאל אַזוֹי פִיעל.
-- שִׁבֶּת וֶועט ער שׁוֹין בַּיי אוּנז זַיין! הָאט שָׂרֶה פֵיינֶע גֶעזָאנְט וִיא
בֶּעטֶענְדִיג זיך .
- בַּיי אוּנְז,. מֵיין מָאכְטֶער 1 הָאט דיא מוּמשֶער מִיט נַחַת גֶעאָנְטוֶוערְט,
אונ אִיז אִין ייטְקֶע אַוֶועק,
אִין אַ שָׂעָה אַרּם אִיז הֶערְשֶׁעלֶע. צורִיק פוּן בְּרַינְרֶעלֶע אִין בִּית-הֲמָדְרֶשׁ
גֶעקוּממֶען, . אוּנ תֵּיכֶּם זיך גֶענוּטֶען לִייֶענֶען מיטץ וִוילְנֶער צַאממֶען דיא נִייֶע
כְפֵרִ מ'קֶעךְּ וָואס עֶר הָאט מִיגֶענְּרַאכְט. וָואס דָא אִיז הַיינְט פָארְנֶעקוממֶען
מיט'ן מִיטָאג הָאט ער נִישְׁט גֶעוואוּסְט . בַּיי גַאכְט איז עֶר וִיעדֶער צוּ בְּרֵיינ-
רֶעלֶען אַוֶועץ עֶססֶען וֶועטְשֶׁערֶע, חָאטְשׁ עֶר אִיז נִישְט הוּנגְרִיג גֶעוֶעוֶען,
אוּג דִיא יְשִׁיבָה-בְּחוּרִים הָאבֶּען וִוידֶער דִיא גֶעלֶענֶענְהֵייט גֶעפוּנֶען אָן בְּרוּךְס
וֶועטְשֶׁערֶע זִיךְ נוֹקם צוּ זַיין וִויא אָן דֶעם מִיטָאנ.
דֶער סְלוּצְקֶער הָאט גֶעזָאנְט: ,אַ מִצוִה אוֹיף איחםץ זאלל יעֶר נִישְׁט גָעהן
אין וִוילְנֶערט דְרָכִים, דֶער סוֹף וֶועט זַיין , אַז עֶר וֶועט וֶערן אַזֵא חַקְרְן ויא
דֶער וִילְגֶער, בָּרוּך וֶועט זִיךְּ נָאךְ אַרומקוקען אַז עֶר הָאט אַ טְעוֹת, אונ,ער
וֶעט זָאנֶען : אוֹי לִי שָׁנָתַתִּי מִפַּתִּי לְאַפִּיקוֹרוּסן"
איינער
-- 129 -=
אֵיינֶער, וָאס הָאט פון בָּרוךס וֶעטְשֶערֶע נִישְׁט גֶענָאפֶען, הָאט הֶערֹשֶׁעל
אִין זֶעלְבֶּען אָבֶענֶר דֶערצָאתלְט וָואס הָבְרָה הָאט אִיהם אָבְּנֶעטְהוּן. הֶערשֶׁעלע אִז
אָבֶּער אִין אַזּא נוּטֶען הוּמָאר גֶעוֶעזֶע, אַז אַנשְׁטַאט אִין כַּעַם צוּ וֶוערֶען,
הָאט יֶער מִיט אַללֶעם מִימְגֶעלַאכְט, אוּג ָאט זַיינֶע חָבֵרִים מוֹרֶה גֶעוֶעתֶן .
אַז בָּרוך הָאט אִין נַאנְצֶען אַ טְעוּת ; וָארוֹם אִיהם אִיז נָאךְ אֲפִלוּ אַרָנַע אוֹיף
רֶער רַעָת נִישְׁט אַרוֹיפְנֶעקוּטֶעץ צוּ וָאללֶען וֶוערֶען בְּרךּס אַיידַאם . - איך
וָאלְט נִישְׁט זְשַאלָאוֶוען דיי טָאג נָאךְּ אַיינְאַנִד צוּ פַאסְטֶען, בָּרוּך זָאלל צֶךְ
פון מִיר אָבְּטְשֶׁעפֶּץ ו הָאט ער גֶעזָאגְט =
-- דוּא בִּיזְט אַ שׁוֹמֶת ! הָאט אַיְשִׁיבָה בָּחוּר אַזָאג נָעטְתוּן, אִיבֶּער
נוַאלְד וֶעט עֶר דִיךְּ צוּ דֶער הוּפָּה נִישְׁט פִּיהרֶען, וָאס הָאסְטוּ מוֹרָא ו
חַיוֹם כַּאן וֹמֶחֶר וַיבְרַח !
-דָאט זָאגְט אַ נֵנֶב , ואס דַארְם עֶנטְלוֹיפֶען פוּן זֵיינֶע מַעֲשִׂים! הָאט
הֶערֹשֶׁעלֶע גֶעאָנטְוָוארְט, אִיךּ וילל אָבֶּער נִישְט לוֹיפֶּען .. אִיך בִּין בָּרודֹּן זָעֵהר
מַכִּיר טוֹבָה ! ער הָאט מִיךְ נָענוּנ מִקְרַב גֶעוֶעזֶען דִיא נַאנְצֶע צַייט, את
וָאלְט אִיךְּ רֵיךְּ גֶעוארֶען פְּלוּצלִינג, בְּנאָמנוֹת , אִיךְּ וָאלְט זיהם אַ הֶעלפְט
פון טֵיין רֵייכְקייט אַוֶעקנֶעגֶענֶּען , נור עֶר זָאלל מִיר מוֹחַל זַיין אוג בְּלַיבֶּץ
מִיר אַנוּמֶער פְרַיינֶר ויא גֶעוֶעזֶע ו
-- אָכֶּער וָואס בִּיזְטוּ שׁוּלְדִינ ! הָאט דֶער וִילְגֶער אִיהם גֶעמְרָאסְט ,
שׁוּלְדִינ אִיז דֶער שַׁדְכָן, יִמַח שְׁמוֹן מַאלֶע וָואס אֵיינֶער רֶערְט זִךְּ אֵיין !
דֶערוַוייל הָאסְטוּ אַוִדְאַי הַיינְט שׁוֹין נֶעפַאסְט אוֹיף רֶעם הֶשְׁבּוֹן , בְּרץ זָאל
דִיר טוֹחֵל זַיין |
אוֹיסְזָאנֶען, אַז עֶר הָאט הֵיינְט גֶענֶעמֶען בַּיי בְּרינְרֶעלֶען הָאט עַר מוֹרָא
גֶעהַאט , טָאמִיו װֶערְט דורך דֶעם נָתְנֵלֶה זַיין סוֹד, אוג עֶר הָאט צוּנֶעשְִׁוינֶען,
- קִינְדֶער ! הָאט אֵיינֶער אוֹיסְֶערוּפֶעץ, לָאמִיר גֶעהֶען בּוֹרֵק חִמֵץ זַיי
אִין אוּנְזֶערֶע קָאסְטְלֶעךְּ, מָאמִיר הָאט וָעי לָתֶם, אַהֶער!
חָכְרֶה הָאט זִיךְּ אַ לָאז נֶעמְהוּן צוּ דִיא קָאסטְלֶעךְ, אונ אִין אֵיין מִינוּט
הָאט מֶען אָנגֶעבְרַאכְט שְׁטִיְקֶער פֶערטְרִיקֶענְט בְּהוֹיט, בַּיינֶעל אונ זָאמֶעל. בַּײ
אַ פָּאאר הָאט זִיךְ אוֹיךְ צו שְׁטִיקְלֶע הֶערִינְ מִיט ווֹיֶרֶע אוּגֶערְקֶע . גֶעפוּנֶן.
מֶען הָאט פֶערשְׁפְֵייט אַ פָּוֹכֶת אִיבֶּער אַ טִישׁ, אוּג אַללֶע הָאבֶּען הֶערֹשֶׁעלֶן
גֶעצְוואוּנְגֶען, עֶר וָאלל זִיךְּ גֶעהֶען ואשֶׁען אוג עֶססֶען . נוּר הֶערשֶׁעלֶע הָאט
פֶערלַאנְט, אַז אַללֶע זָאללֶען זִיךְ וַאשֶׁען אוג אַללֶע וָאלְלֶען מיט;ֶעססֶען . ער
הָאט נָאךְּ עֶטְלֵיכֶע קָאפַּיְקֶעס גֶענֶעכֶּע , אוֹיף נָאך אַהֶערִינְג אוּנ אוֹיף אַפְּאאר
קווארטלעך
= 130 -
מְזַארטְלֶעךּ בְּרוֹיט-קוַאס, אונ רִיא וֶעטְשֶׁערֶע אִיז גֶעוֶעזֶעץ כִּסְעּדַת שְׁלוּ
ְּשַׁעַתֹּ ! חָכָרֶה הָאבֶּען אָנגֶעהוֹיבֶּען זִינְגֶען : מִזְמוֹר לָדְוַר ה' רֹעִי לֹא אֶחֶסֶר,
דֶער וִילגֶער הָאט אַ שְֵׁיינֶערֹל גֶעאנְט אוֹיף דֶעם פָּסק: תַּערֹךְ לפְנִי שׁלְתָ
נגֶר צוהרִי-,אַךּ טוֹב וָחֶסֶד יִרְדְוּנִי כָּל וְמֵי חַייוי הָאט הֶערשֶׁעלֶע אוֹיסְגֶעונגען.
דֶער עוֹלֶם אִיז פְרֶאהֹלִיךְ אוג לוּסְטִינ גֶעוָארֶען, אוג זֶעלבְּסְט דֶער סְלוּצְקֶער
הָאט זִיך הַיינְט אִיבֶּערגֶענֶּעטֶען טיט וִילְגֶער. עִם אִיז בַּיי אַללֶען בְהֶמְכָּם
! גֶעְִּיכֶּען: צוּ זֶאגֶען דֶעם שִׁדכֶן, עֶר זָאלל מְהַפֵו הֲסדֶר זַיין ! רֶערֶעץ דֶעם
פְלוּצְקֶער מִיט בְּרודּן, אונ אִיהם, דֶעם שְֹׁכָן, צוּזָאגֶען כָּל טוב , עֶר זָאלל זִךְ
זָשְׁ מִיהֶען אוֹיסְצוּפִיהרֶען, אַז הֶערֹשֶׁעלֶע זָאלל וֶוערֶען בְּרַיינְרֶעלֶעט חָתן .
פּּן רֶעם פְּלַאן הָאט נִישְׁט הֶערשֶׁעלֶע אוּנ נִישְׁט דֶער וִוילְנֶער גֶעוואוסְט;
דֶער פְּלוּצַקֶער הָאט מִיט אַ הַאלְבּ מוֹיל זַיין הַסְכֶּטֶה גֶענֶעבֶען,
הֶערשֶׁעלֶע הָאט קֵיין צַייט אוג קֵיין לוסְט נֶעהַאט צוּצוהָארֶען דִיא
ּוֹדוֹת וָאס זַיינֶע חֲבֵרִים רֶערֶען צְוַיישֶען זִיך עֶר אִיו אַנַאנְצֶען טאג פְרֵייטָאג
גֶעוֶעסֶען. אין וַייבֶּער-שׁול אוּג גֶעלַייעֶגְט מִיט הַתְמְדֶה דִיא נַיע סְפְרִיסֹלֶעךּ
אוּג הָאט זֶעלְבּסְט פֶערנֶעמֶען צוּ טְרַאכְטֶען וָאס פַאר אַ תָּרוּץ צוּ אָנטְוֶוערְע
בְּרוּדְּן טֵאמִיר בֶּעט ער אִיהם אוֹיף פָּסַח.
בָּרוּךְ הָאט קוֹים דֶעם פְּרַייטָאג צוּ נַאכְט דֶערְווארְט, -- אִיצט וֶעט עֶר
אִיהם שׁוֹין נֶעהמֶען אַהֵיים וִויא זיין וַוייבּ הָאט איהם נָאךְּ נֶעכמֶען אנגֶעזַאנְט,
אָבֶּער קוֹים הָאט אִיהם הֶערשֶׁעלֶע רֶערזֶעהֶען, אִיז עֶר אין מִיטן שְׁמוֹנָה עֶשְֵׂה
עֶנְטְלָאנֶּען, . גֶעוַארְט עֶרנֶעץ אִין א וִינקֶעל אוֹיפן בֵּית הֲמָדֶרֶש הוֹיף בִּיו דֶער
עוֹלֶם הָאט אָנגֶעהוֹיבֶּען אַרוֹיסְצוּנֶעהֶען, אוג אִיז אַוֶועק נְלַייךְּ צוּ בְּרַיינְדֶעלֶען -
ֵיין ישַנֶּת' הָאט עֶר נָאךְ בַּיי טָאג א וְרִיעָה גֶעגֶענֶּעץ, אַז עֶר וֶעט נִישְׁט
קוּמֶען עֶססֶען .
ְּרוך הָאט אִיהם גֶעזוּכְט, גֶעפְרָאנְט, אוג אללֶע הָאבֶּען אִיהם גֶעאָנטוָוארְט,
ייא הָאבֶּען אִיהם עָרסְט גֶעוֶעהן ; עֶר אִיז מִסְתָמֵא אוֹיף זַיין ,שַׁבֶּת' אַועק
גֶענַאנְנֶען . בְּרך אִיו פֶערדְרוְּליךְ אַוֶעק אַהַיים אֶהן רֶעם צוּקינפְטִינֶען
הָתִן.
- אִיךְ הָאבּ. דִיר גֶעזָאנְט, וַארְט נִישְׁט בִּיו רֶער לֶעצְטֶער רָגַע! הָאט
הָאט דָאס וַייבּ זֵיינֶם גנֶעשְׁריעָן, עֶר אִיז גַאנְץ גֶערֶעכְט, וָואס עֶר אִיז אוֹיף
ַיין שׁבֶּת גֶענַאנְגֶען עֶמֶען, אַו מֶען בֶּעט אַהָתֶן צוּ זִיך, דַארְף מֶען אִיחם
נִישְ רוּפֶּען ויא ערנֶעץ אַפְּלֶעט צוּם מִישׁ,
- דוא וַייסְט דָאךְ וָאם פַאר אַ טָאג אִיךְ הָאבּ גֶעחַאט! הָאט כָּרו
געטענה'ט
=-- 151 --
גֶעמּעַנְה'ט, קֵיין גוּטָם זָאלל דֶער שׁוֹחֵט נִישְׁט וִויססֶען, נֶעהמְט עֶר אוּנ מַאכְט
אַ שַׁאֲלָה, דֶער רַב אִיז גֶעוֶעזֶען אוֹיף אַבְּרִית, אוּנ דָא אִיו עֶרֶב שׁבּת,
ווייבֶּער הַארֶען אִין יַאטְקֶע אוּג קיין פְּלֵיישׁ אִיז נֵישְׁטְא - אוג וָאלְט הָאטְשׁ
גֶעוֶעוֶען אַ שַׁאָלָה... אַ גֶעלֶעכְטֶער, ויא דוא זֶעהפְט מיך א יוּדֶען ! נור דֶער רֶב
דַארְף דָאךְּ וַוייוֶען אַז עֶר הָארִיוֶעט, הָאט עֶר גֶעקוּקְט, גֶעהֵייסֶען בְּלָאוֶץ,
גֶערִיהֶעט זִיךְּ אִין סְפָרִים, גֶעעְנֵייצְט דֶען שְׁטֶערֶען װִיא אוֹיף עֲפִים רֶעכטֹם ,
אוג קוֹים כֹּחַ גֶעהַאט אַרוֹיסְצוְרֶעדֶען : כַּשֶׁרן * --אִין נָלות אִיז מֶען. בַּיי זֵייאן .,
בְּהָמָה, וָואס הָאסְטוּ פַאראִיבֶּעל 1 הָאבּ אִיך גֶעזָאללְט אִין מֶרְחֶץ נִישְט גֶעהֶען
לְכָּבוֹד שַׁבֶּת ? הָאבּ קיין דַאֵנָה נִישְט, וֶועט מְשִׁיחַ גֶעבּוֹירֶען וֶערֶען מִיט אטאנ
שְׁפַּאטֶער.. עֶס גֶעהט דָאךְּ עָפִּיס אַפַּסח , וואוּ דֶענן וֶועט עֶר זַיין ?* דָאס וֵייבּ
אִיז בַּאלְד גֶעמְרֵייסְט גֶעוָוארֶען, נור שָׂרֶה פַיינֶע אִיז צוּם מיש אוּנטוּטְהִיג גֶע-
זֶעסֶען ; דָאס הַארְץ הָאט אִיהר גֶעזָאנְט, אַז עֶס אִיז עִפִּים נִישְׁט נָאר נְלֵאט..
אַז דִיא מוּטְטֶער הָאט זָא נָאךְּ וֶועטְשֶׁערֶע גֶענוּמְמֶען טְרָאפְטֶען, קָאט זיא
גֶעזאנְט :
-- אִיךְ מֵיין, עֶר שָׁאמְט זִיךְּ צוּ קוּמְמֶען אַזוֹי אָרֶעם אָנְגֶעטְהוּן ; דוא
וֶועסְט זֶעהֶען , עֶר וֶועט פַּסַח אוֹיךְ נִישְׁט וָואללֶען גֶעהֶען צוּ אוּנָז.
דִיא מוּטְטֶער הָאט זִיא נֶעטְרָאסְט אוג צוּגֶעזָאנְט, אַז דֶער טַאטֶע וֶעט
אֵיהם תֵּיכֶּף נָאךְ שַׁבַּת נֶעהמֶען אוֹיף בְּנָדִים פוּן דִיא שָׁאנסְטֶע אונ בֶּעסְטֶע, אונ
זִיא הָאט טַאקִי תֵּיכָּם מִיט אִיהר מַאנן אַ רֶעד גֶעמַאכְט מִכֹּחַ דֶעם.
אוֹיף מָארְנֶען הָאבֶּען זִיךְ דִיא יְשִׁיבֶה בְּחוּרִים גֶעזֶעתֶען מִיטן שַׁרְכָן , אוּנ
אִיהם זֵייֹעֶר פְּלַאן פַארגֶעשְׁלָאגֶען, אִיהם כָּל טוּב צוּגֶעזָאנְט מִשְׁנֵי הַצְּדָדִים
הַיינוּ ! פון סְלוּצְקֶער'ס אוג פון הֶערשֶׁעלֶעט צַד, אַז עֶר זָאלל מְהַפֵּךְּ הַַדֶר זַיין
וִויא זֵייא וִויללֶען , |
- דָכָרִים בְּטֵלִים ! הָאט דֶער שַׁרְכן גֶעאָנטְוֶערְט, בָּרוך װִילֹל רֶהלען אוּנ
נֵישְׁט לֵאֶהֹן !... פֶּערשְׁטָעהט אֵיהר מִיך 1 בְּרַינְרֶעלֶע קָאנן נֶעכֶּען פִינם טוֹיוֶנְד
רוּבֶּעל נַדִן, אונ פַאר וָואס נִישְׁט צָעהן טוֹזֶיענְד 1 זִיא קוקט אַרוֹיס אוֹיף בֶּן
הַנְכִיר... אִיהר פְּרִינְצֶעסִין וֶועט אֲפֵילוּ נִישְׁט וועקְלן אַ קוק טְהוּן אוֹיף איהם --
עִפַם בִּין אִיךְּ דָאךְ אַ שׁדֶן, וָואס קְלֶערְט אִיהר, צִי וַיים אִיךְּ וָואם יֶערֶער
רֶעבֶענְט 13
- בַּמָה דְבָרִים אֲמוּרִים, חָאט אֵיינֶער אַיינְגֶעוִיזֶען, וֶענן רְחַל װילל
גֶענוּמֶען וֶוערֶען צוּ יעקבן, ויא אִיז אָבֶּער דֶער דִין, אַז רָהַל זָאגְט: לא
הִפְִתִּי . אִיךְ וִוילל אִיהם נִישְׁטו
מאס
-- 182 --
- הָאס הֵייסְט ו הֶערשֶׁעלֶע װילל נִישְׁט ! פַאר וָאס עָפִּים זְאלל ער
נִישְט וֶעללֶען ז
- װַוייל עָר וִוילל נִישְׁט, פָּשׁוּט, עֶר װילל נִישְׁט, אוּג מְהוּט אִיהם עָפִיס,
-- כּוֹפִין אוֹתוֹ עַד שִׁימַר רוֹצָה אֲנִי! נוֹיטֶת מֶען אַזֵא שֵיינַאץ, ער
זָאלל זָאנֶען אַז עֶר. וִוילל ! הָאט דֶער שַׁרבֶן גֶעזַאנְט אוּנ פַארמֵייטְשְט,
-- אָבֶּער נָאר לֹא ! הָאבֶּען זִיךְ אַללֶע יֹשִׁיבֶה בָּחוּרִים טיט אַ מָאל אֶבּ-
גֶערוּפֶען ,
- אָבֶּער וָואס אִיז דָאס איער רַאֲנֶה 1 לֶערִיג גֶעהֶער ! הָאט דָעו שַׁדְכֵ
זיךְ אָנְגֶעבֵּייזֶערְט ,
- אָבֶּער וֶוער הָאט אַייךְ גֶעמַאכְט פַאר יי אַפַּטְרוּפּום אִיהר זָאללֶס
אִיהם שְׁדוּבִים רֶעדֶען טיט וֶֶעמֶען עֶר וִוילל פָארְט נִישְׁט 1 הָאבֶּען זֵייא צורִיק
גֶעְרָאנְט. אַ הַאלְבּשׁעָה נָאךְ אֵיינְאֲנְד. הָאבֶּען זִיך בֵּירֶע צְרָדִים מִתְוכֵּז גע-
וֶעזֶע, דֶער שַׁדְבָן הָאט זֵייא אַללֶעמֶען גֶעמַאכְט צוּ קְלֵיין גֶעלֶר, זֵייא אָנְגֶע
רוּפּען 1 בַּטְלֵנִָים,, שְׁלֶעפֶּער, אוּג גֶעואוּנְשֶׁען זֵיינֶע שֹׁׂנָאִים וָאס וִוינְשֶׁען אִיהם
בָּאז זָאללֶען איידַאם'ט גֶעמֶען פון רֶער יְשִׁיבֶה אַרוֹיס, אָבֶּער זֵייא הָאבֶּען אוֹיךְ
גִישְׁט גֶעשְׁוִינֶען, . אוּג גֶעשְׁוָוארֶען : ,דיא וֶעלְט מָאג זֶךְּ אִיבֶּערְקֶעהרֶען ,
הֶערשֶׁעלֶע וֶועט בָּרוּךְּם אַיידַאם נִישְׁט זַיין 1 עֶס אִיז בַּיי זֵייא אִין אַנִצְהוֹ
אַרַיין, נִישְט אַזוֹי פון הֶערשֶׁעלֶעס טוֹבֶה וֶוענֶען, ויא זִיךְ נוֹקֹם צוּ זיין אָן דֶעם
שַׁדְבֶן וָואס הָאט זֵייא אַללֶעמֶען הַיינְט אַזוֹי מְבַטֵל גֶעוֶועזֶען ; דארִיבּער הָאבֶּען
ייא גֶעהִיט, אַז בְּרוך זָאלל זִיךְּ נִישְׁט צוַאמֶען טְרֶעֶּען מִיט הֶערשֶׁעלֶען ,
מָּאמִיר שָׁאמְט עֶר זִיךְ בָּרוּדְּץ מֵעִיז צוּ זַיין אוג זָאנְט: רוֹצָּה אֲנִי!*
פַּאר נַאכְט הָאט אִיהֶם אָבֶּער בָּרוךְ פָארְט גְעחַאפְּט - זָאג מִיר ,
הֶערשֶׁעלֶע, הָאט עֶר אָנְגֶעהוֹיבֶּען, וָואס הָאסְטוּ מִיךְ אַזוֹי מְבַיֵשׁ גֶעוֶועוֶען אוג
נִישְט נֶעקוּממֶען צוּ מיר אוֹיף שִׁבֶּת ?
-- פַּאר וָואס הָאבּ אִיךְּ עֲפִּיס גֶעזָאללְט יָא קוּטמֶען 1 הָאט הֶערשֶעלְע
גֶעפְרָאנְט אוג אִיז פֶערשָׁאמְט גֶעוָוארֶען .
בַּרוךְ הָאט פון זַיין פַּערשָׁאסְט װֶערֶען, גֶעלֶעונְט דֶען פִּשט, אַז
הֶערשֶׁעלֶע. מֵיינְט אִיהם אוֹיסְצוּדְיִקֶען אַפַאראִיכֶּעל, פַאר וָואס מֶען הָאט אִיהם
מִיט אַ טָאג פְרִיהֶער נִישְט גֶעבֶּעטֶען.
- = - דוּא בִּינְט גֶערֶעכְט! הָאט עֶר פְרַיינְְליךְ נֶעאָנטְוֶערט, דֶער קֹאפף
זָאלל דֶעם שׁוֹחֵט אוּנְזֶערן פֶּערדְרֶעהט וֶוערֶען, וִויא עֶר הָאט מִיר עֲרַב שַׁבֶּת
דֶען קאפ פֶערדְרֶעהט, אוּג אִיךְ הָאבּ קֵיין צַייט נִישֶׂט נֶעהַאט צוּ קוּממען דִיךְ
בעטען
-- 133 --
בֶּעמֶען, ויא עִם דַארְה צו זַיין ! דֶערפַאר זָאנ אִיךְ דִיד מַאך אִנָם * |
זָאללפְט מָארְנֶען איה אֶבְּדַאונֶען בְּהַסְכָּמֶה את קוטמֶען צוּ מִיר, וֶעל אִץ
מִיט דיר נֶעהֶען אִין קְרֶאם אַרַיין , נֶעהמֶען דִיר אוֹיף בְּנָדִים ; דֶערוַוייל חָאטְשׁ
אוֹיף יוֹם טוֹב, נָאךְּ יוֹם טּוֹב, וֶעללֶען מִיר אַלְץ זֶעהֶען וָאס נוֹיטְהִינ אִיז |
-- אִיך דַאנְק אַייך , ר' בָּרוךּ, פַּאר אֵייעֶר נוּטֶען רָצֹן ! הָאט הֶערשֶׁעלע
מִיט עֶהרנְסְט אִיהם בֶּערַאנקְט, נְלֹיבְּט מִיר, אִיך הָאבּ אָמֶתֶע עַנְמַת נָפֶשׁ,
וָואס אִיהר הָאט אִזַא טָעוֹת אִין מִיר , . , אִיךְּ בִּין חְלִילָה נִיט אַזוֹי אָרֶעם אוּנ
עֶלֶענְד, נָאךְּ דַאנגֶערסְטָא הָאבּ. אִיך אַוֶעק גֶעגֶעבֶּען מִיר נָאהֶען אַ קָאכטיום !
בָּרוךְ הָאט אִיהם תַּמוַאטֶע אָנגֶעקוקְט אוּג גֶעכְרָאנְט ,ויא הֵייסְט 1*
הֶערֹשֶׁעלֶע הָאט קֵיין הָעְזָה גֶעהַאט אִיהם אִין פָּנִים צוּ זֶאנֶען זַיין טְעת
מִכֹּחַ דֶעם שְׁדוּךְ, אונ הָאט נִישְׁט געאָנטְוֶערט .
ְּרוּך הָאט גֶעוֶעהֶען , עֶר וַַארְט אוּמְזִיסְט אוֹיף אַ תְּשׁוּנֶה הָאט עֶר אַ זאג
נֶעטְהוּן : וֶועל אִיךְ דֶערפַּאר דִיר אַ שָׁאנֶעם זֵיינֶער מִיט אַ קֵייט קוֹיפֶען !... מֵיין
וַייבּ , זְאלל לֶעבֶּען, איז טַאקִי אַ הֲכָמָה, זִיא הָאט גֶעזָאנְט, אַז דוא מוט
פַאראִיבֶּעל הָאבֶּען, וָואס אִיךְ הָאבּ דִיךְ בֶּנֵייטֶענְס אוֹיף שַׁבֶּת נִישְׁט גֶעבֶּעמֶעןו
רֶערפַאר , הֶערשֶׁעלֶע, בֶּעט אִיךְ רִיךְ טַּאקִי אִיצְט בֶּעצֵייטֶעגֶם אוֹיף אַ נַאנְץ
פָּסַח צוּ מִיר.. הָארסְטוּ, אוֹיף אַ נַאנְץ פֶּסַח 1 זָאג-אָבּ רֵיינֶע טָאנ; עֶס פַּאסְט.
מִיר נִישְׁט דוּא זָאללסְט בִּיו דֶער לֶעצְטֶער מִינוּט נָאךְּ טָאג עֶססֶען... וִוילסְטוּ,
מָאנסְטוּ קוּמְמֶען בִּיז פָּסַח אוֹיךְ אַללֶע טָאג צו מִיר עֶססֶען; שָׁאמסְטוּ דִיךְ ,
וַייל עִם פִיהרְט זִיךְּ אֶפְשֶׁר נִישְׁט אַזוֹי בֵּיי לַייטֶּען, וֶעט מֶען דִיר בְּרֶענ
דַיין פְרִיהשְׁטִיק מִיטֹן מִיטָאג אִין בֵּית-הַמֶדְרֶשׁ,
- אִיךְ דַאנְק אַייךְ ר' בָּרוּךְּ. הָאטּ הֶערשֶׁעלֶע מִיט אַזךאֶמֶת צובּרָאכֶע
גֶעאָנטְוֶוערְט, אִיךְ קאנן אֲפִּילוּ פֶּסַח נִישְׁט זַיין בַּיי אַיך . .. בְּרַינְרֶעלֶע הָאט
מִיךְ שׁוֹין פוּן מִימְוָואך אָן נֶעבַּעטֶען, אנ אִיךְ הָאבּ אִיהר שׁוֹין צוגֶעזַאנְט.
אִיךּ עסס שׁוֹין בַּיי אִיהר, אוֹיף דֶעם סֶמֶךְּ, פוּן מִיטְוָאךְּ אָן ,
-- שְׁטֵייטְס,. מֵיין וַויינּ זָאגְט דָאךְ, אַז דוא הָאסְט זִךְּ דָאנְנֶערסְטאג /
גֶעשָׁאמְט צו-קוּמֶען , הָאט זִיא דִיר אִין בֵּית-תַמָרְרְשׁ עֶסֶען גֶעשִׁיקְט ו הָאט בָּרוך
װיא מִיט שְׂרֶעק אַ קִשְיָא גֶעפְרָאגְט,
-- אֶמֶת , אֵייעֶר וַוייבּ הָאט טַאקִי גֶעשִׁיקְט, אִיךְ וַוייס אָבֶּער נִישְׁט וֶער
עָם הָאט דֶען טִיטָאג אוֹיפְגֶענֶעסֶען, אִיךְ גֶענִים נִישְט, וָארוּם אִיךְּ הָאבּ בַײ
ְּרַינְרֶעלֶען גֶעגֶעסֶען ,
= מָיר געתם נִישְׁט אוּם דֶעם מִיטָאג, גַאררֶעלֶע , הָאט בָּרוך גֶעאָנטְוֶערְט,
אזו-טער
:
:
|
-=- 124 ==
אַ זַאמֶער הָאט אֵיהן נִיט גֶענֶעסֶען, אוּנ אַ הוְּגרִינֶען זָאלל עֶר וָאהל בֶּעקוּמֶען !--
מָיר נֶעהט , דוּא זָאללסְט פֶּסַח בַּיי מִיר זַיין, פֶּערשְׂטֶעהסְטוּ !
= - אִיךְ קָאנן נִישְט, ר' בָּרוְ ! הָאט הֶערֹשֶׁעלֶע מִיט אַננְסְט גֶעאָנטְוֶערְט,
א הָאבּ בַּיי בְּרִינְֶעלֶעְן אַוֹי לַאנְג אַ טָאג גֶענֶעסֶען ויא בַּיי אַיך, זיא
הָאט מִיךְּ שְׁטָאנְדִיג מִקְרַב גֶעועזֶען אוּג אִיז אַללַיין פַאר מִיר אִין קְרֶאם נֶעי
נַאנְגֶען סְחוֹרָה נֶעהמֶען, מִיטֹן שְׁנֵירֶער זִיךְּ גֶערוּנְגֶען , אִיהם אָנגֶעזָאגְט ויא צו
נָּאהֶען ; וִויא זָאלל אִיךְּ אִיהר אַזוֹי אוּנְדַאנְקבַּאר זַיין ו
- הָאכּ. אִיהר אַ שְׁארְץ יְאהר, דֶער אַרוּרָה! הָאט בָּרוך אִין כַּעַס
אַ נֶעשְׁרֵיי נֶעמְהוּן, דוא מוּזְט בַּיי מִיר זַיין פָּסַח!
-- אִיךְ מוּז בַּיי אֵיהר זַיין אוּג וֶעל בַּיי אִיהר זַיין ! הָאט הֶערשֶׁעלְע
עֶנטְשִׁירֶען גֶעאָנטְוֶערְט ,
- דוּא בִּינְט אַ קינד, אַזיעקְשְן, אִיךְ בֶּעם דיך, אָדֶער אֶפְשֶׁר הָאסְטו
גָאר הָרמָה ז
- אִיךְּ הָאבּ נִישְׁט אוֹיף וָואס הַרֶטה צו הָאבֶּען!
-- אוּנ אִיךְּ אוֹיךְ נִישְט! הָאט בָּרוּך ווייכֶער אַבִּיֶעל גֶעזָאגְט , נִישְׁט
פֶערשְׁטֶעהֶענְדִיג אוֹיף וָואם הֶערֹשֶׁעלֶע הָאט נִישְׁט חַרטָה צוּ הָאבֶּען .
| == - טָּא, | לָאמִיר בֶּעסֶער בְּלַיבֶּען נוּטע פְרֵיינֶר, הָאט הֶערשֶׁעלֶע ויא
דֶערפְרֵייט גֶעכֶּעטֶען, אִיהר וֵייסְט דָאךּ, ר בָּרוך, אַז אַ מֶענְשׁ וֶערְט נִישְט
פון אַ שְׁטֵיין נֶענּוֹירֶען , עֶפִּיס הָאבּ אִיךְּ דָאךְּ קְרוֹבִים אוג זֵייא הָאבֶּען אוֹיךְ
אַ דֵעָה,.. בִּפרם אַז זֵייא פֶערלָאזֶען מִיךְּ נִישְׁטּ ,..
- סְשֵייטְשׂ 3 עָפִּיס נַייַע דִבֹּוְרים הָאר איךְ ! הָאט בְּרוּך אִיבֶּעררַאשְט
אוֹיטנֶעשְׁויעֶן , מִיטץ שְַׁכֶן הָאסְטוּ , דַאכְט זִיךְ, נָאר אנדֶערש גֶערֶערט...
| == -- פַאר ואס גְלוֹיבּט אִיהר דֶעם שׁרְבְן ז הָאט הֶערֹשֶׁעלֶע, מִיט אַשְׁמֶערצ
ליב גֶעפִיהל גֶעפְרָאגְט, עֶר הָאט אֵיךְ דֶעם אָמֶת נִישְׁט גֶעזָגְט .
- אוֹיף וָואס אִיו דָאס אַ סִימְן, הֶערשֶׁעלֶע ו
= אַסִימְן, אַז אַ שַׁדכְן אִיז א לִינְגֶער ו
= אָט אַזוֹי בֶּעדַאנְקְסְטוּ מִיר 1
- וֶוער אִיז דֶענן שׁוּלְדיג?.. אז אִיךְּ וָואלְט קאננֶען וָואלְט אִיךְּ אַייךְ מִים
מיין לֶעבֶּען דאנקען עֶס קאסְט מיר שׁוֹין אַזֹי אוֹיךְ גֶענוּג גֶעזְּד !
דֶער וֵוייכֶער עֶהרנְסְטֶער טָאן הֶערשֶׁעלֶעס הָאט בְּרוּךם בַּעם אוג אִיבַּער
רַאשׁוּנג א בִּיסֶעל אָבְּגֶעקיהלְט,
= מָען הָאט דִיר גֶעמוְּט עָפִּים אָנְרֶערֶען , הָאט עֶר מִיט אַ נֶעמַאכְטֶע
זיכערהייט
-- 189 --
זִיכֶערהֵייט גֶעזָאנְט, דוא בִּיזְט נָאר אַזֵא הָעֶזְהֹנִיק נִיט, װִיא דוא מַאכקְט זִיךְ;
פָּסַח וֶעסְטוּ בַּיי מִיר זַיין. עֶס טָאג זִךְ דִיא וֶעלְט אִיבֶּערְקֶעהרֶען ! או
רֶענבְנימָאל וֶועלֶען מִיר שוֹין זֶעהֶען, . . הָאבּ דִיר אַ נוטען שִׁבָּת , הֶערמֶעלֶע,
אִיךְ בִּין נִישְׁט אִין כַּעִם, אַדרבָּא, עֶס מהוּט מִיר הַנָאֶה וָואס דוא בִּזֶט נִיט
קיין לֶעמֶעשׁקַע ו
-- אַגוטֶען שַׁבֶּת ! הָאט הֶערשֶׁעלֶע נֶעאָנטוֶערְט אוּג זִיך גֶעפִיהלְט עִפִּים
פְרֵייֶער אַזוֹי וִויא ער וָאלְט אַ שְׁוֶוערֶע מַשָּׂא פון זַיינֶע פְּלֵייצֶעם אַרָאבּנֶעפַּטְרְט.
פון רֶעסטְוֶועגֶען הָאט בָּרוךְ זַיין עִנְמַת נָפֵשׁ, וַייכּ אונ קֵנְד נָאךְ נִישְׁט דֶער-
צֵייוְט, נור אַז עֶר הָאט אוֹיף מָאהְגֶען דֶען שְִׁגָן בֶּענֶעגֶענְט הָאט עֶר בל
! חֲמְתוּ צוּ אִיהֶם אוֹיסְגֶעלָאזֶען .
- רָכ. בָּרוּךְ, לָאזְט זִיךְ דִיענֶען ! הָאט דער שֹׁדבן גֶעבֶּעמֶען, אִיך בִּין
דָאךְּ חָלִילָה נִישְׁט אזא פּוֹשַׁעַ יִשְׂרָאֵל, נְלַאט אִין דֶערוֶועלְט אַרַיין צוּ קוּמְמֶען
אָנְרֶעדֶען אַ לִיגֶן וָואס הַייבְּט זִיךְ נָאר נִישְׁט אָן ! אִיךְ לויף שוין צו הֶערשֶׁעלֶען
גֶעוָואהר וֶוערֶען וָואס אִיהֶם אִיז גֶעשֶעהֶען.,, וָאס אַהרְט אַייךְ, אִיהר דַארפְּט
נָאךְ קלֶערֶען צוּ עֶר וִוילל 1 זָאלל אִיךְ אַזוֹי וָואללֶען נוּמֶם טְּהוּן !
מִיט דִיא וָוארְטֶער אִיז עֶר גְלַייךְ אִין בֵּית-הַמֶדְרֶשׁ אַוֶעק,
-- וָואס אִיז דָאס מִיט דיר דִיא מַעֲשֶׂה, שָׁאנֶער מֶענֶשׁ! הָאט עֶר
הֶערשֶׁעלֶען נֶעפְרָאנְט בַּאלְד וִויא עֶר הָאט אִיהם אִין בֵּית-הִמֶדְרֶשׁ דֶערזֶעתֶען.
-- וָואס פַּאר א מַעֲשֶׂה 1 הָאט זִךְּ הֶערשֶׁעלֶע אָבּגֶערוּפֶען.
- אַזֹי רֶערְט מֶען עֶם. עֲפִּיס מִיט אַ מְחוּהָן, וָואם וִילל דִיךְּ נְליקְלף
מַאכֶען ?
- וָואס הָאט אִיהר אַייךְ צוּגֶעטְשֶׁעפֶּעט צוּ מִיר מִיט אִייֶערֶע מְחוּתָּנִים וּ
הָאט הֶערשֶׁעלֶע מוּטְהִי גֶעפְרָאנְט , רֶעדְט אַייךְּ שִׁדוֹכִים וֶועמֶען אִיהר וִויללט--
אִיךְ װילל אַייך נִישְׁט צוּהַארֶען אֲפִילנ.
-- זְעה נוּר זיין נַאוָה ! הָאט זִיךְּ דֶער שַׁדְכֶן אָנֹנֶעבֵּייזֶערְט, דוּא מיינסְט
אִין אֶמֶת , אַז דֵיינֶע חֲבֵרִים דִיא בַּטְלְנִים זָאנֶען, דִיר פַּאסְט צוּ זַיין בְּרֵיינְדֶע-
לֶעם אֵיידַאם , נֶעהמְט שׁוֹין ְּרינְֶעלֶע אוּנ חַאפְּט דִיךְ צו ? אַזוֹי לַאנְג מְהוּט
מיר דֶער קָאקָּף נִישְׁט וֶעה, ויא לַאנְ בְּריְֶעלֶע וֶעט עִם נִישְׁט הָאללע
הָארֶען אֲפִּילוּ ן בְּהֵמָה, וָואס בִּיזְטוּ ? וֶוער בִּיזְטוּ ! +וג אַז דוא קעננסט שׁוֹין
א בִּיסֶעל לֶערנֶען אוּנ זִינְגֶען, וָואס אִיז אִין דִיר דֶער יְהוּס 1 אִיךְ הָאבּ בָּחור-
ייו מָעהר גֶעקעננְט פַאר דִיר, אוג וָואס פַאר א שְׁדוּךְ הָאבּ אִיךְּ נֶעטְהון ז
א כַּלֶה אַ מְלַמְדֹם אַ טָאכְטֶער, הוּנְדֶערְט רִבְּלֶעם נַדֵן, אַיְאהר קָאסְט , את
שוין
-- 136 --
שוין 1 אזנ מָאמִיר מַיינסְטוּ, אַז מֶען הָאט מִיךְּ גֶענַארְט 7 פֶערְקֶעהרְט : זֵייא
הָאבֶּען זִיךְ מִיט מִיר מָעֹהר גֶענַארְרט . . . פִינֶם יָאהר בִּין אִיך גֶעלֶענֶען דֶעס
שַׁוֶוער אוֹיפן קארק, אַלליין קֵיינְמָאל קֵיין נְרֶאשֶׁען נִישְׁט פֶערדִינְט ; אוּג וָואס
בִּין אִיךְּ הַיינְט ? אַ קִבְּצְן ממצרים וְעַד הַנֶה טֵיינֶע שֹׂנָאִים זָאללֶען גֶעהטֶען
אֵיירַאםם פוּן דֶער יְשִׁיבָה אַרוֹיס! . . . דוּא פֶּערנֶעסְט נָאר, אַז מֶענן הָאט
אָ ַייב בְּרוֹיך מֶען אִיהר גֶעבֶּען פַּרְנָסַח .. נוּא, מִיט וָואס וֶועסְטוּ אָנְהַייבֶּץ וּ
אַ מְלַמָד וֶוערֶען אַז אָךּ אוּג וָעה צוּ דֶעם מֵיידֶעל, וָואס אִיהר אִיז בֶּעשֶׁערט
אַ מְלַמָדֹס אַוַוייבּ צוּ זַיין 1. . . וִיא דוּא זֶעהסְט מִיךְּ אַ יודֶען, וֶענן צוּ מִיר
קוּמְט הַיינְט אַ שַׁדְכֶן אוּנ זָאגְט: ר שֶׁלמה, אִיךְּ הָאבּ פַאר אייֶער טָאכְמֶער,
צְוַיי הַתּנִּים ; אֵיינֶער אִיז הֶערֹשֶׁעלֶע דֶער יְשִׁיבֶה בָּחור, אוּג דֶער אַנְדֶערֶעה
אִיז אַ פַּשׁוּטֹד שְׁנֵיירֶער, וָואלְט אִיךְ בֶּעסְסֶער מִיר אָנְחַאפֶּען אָן דֶעם שְׁנַיידֶער,
פָּשׁוּט : בַּיים שְׁנֵיידֶער וֶועט טֵיין קֵינד בֶּעזָארְנְט זַיין מִיט בְּרוֹיט לָכֶל הַפָהוֹת,
אוּנ. בַּיי דִיר קאנן בְּרוֹיט אוֹיךְּ חֲלֵילֶת פֶעהלֶען !. , . אִיךְּ וִינְשׁ דִיר הֲלִילֶה
נִישְׁט, נור סֶענן שְׁמוּעָסְט דָאךְּ װִיא דִיא מַעֲשֶׂת אִיז .. או אִיךְ אַללין
ימַיינסְטוּ, בִין אִיך נִישְט מִקְנֵא דֶעם קְלֶענמְטֶען בַּעַל-מְלָאכָה אֲפִילוּ ז װָאס
הָאבּ אִיךְ, אַז מֶען רופְט מִיךְּ שוֹין ,ר' שלמה" 1 וָָאס נִיט מִיר דִיא נְמרא ,
וָואס אִיךְ הָאבּ אַזוֹי פִיעל יְאהרֶען אַוֶועקגֶעלֶענְט אוֹיף אִיהר ? טֵעֵהר נִישְׁט
וָויא אַ ְֶעלונג אוֹיף זֶעכְצִינ , זִיבְּצִינ על אַ זֶמן ,.. . פַּאר וָואהלְטִיג מַיינכְטוּ
לוֹיף אִיךְּ אִין אַ שַדְכְנוֹת אוּג שְׂוַאר זִיךְ אָן, בִּיז מִיר וֶוערט טְרקֶען אִין
הַאלְז ? קֵינְד אֵיינֶער, דִיא נוֹיטָה טְרֵייבְּט, דָאס וַייבּ שֶׁעלְט, א דיא
קִינְדֶער שְׁרייֶען : עֶססֶען 1 אוּג וֶאם מַעֲנָה אִיךְּ מִיט דִיר אִיצְטוּ דיא עֶטְלִיכֶע
פוּנְט פְלֵיישׁ אוֹיף יוֹם נוֹב אִין טָאפּ אַרַיין , וָואס בָּרוּךְ וֶועט מִיר נִישְׁט אָבּ-
זֶאנֶען, אַז דוא וֶועסט דִיךְּ נִישְט עִקְשְווען ! זֶעהסְטוּ, וֶען דָאס וָואלְט גֶעוענְט
אַ קרוּמֶע זַאךְּ פַאר דִיר, הָאסְטוּ אַ טַעֲנֶה : בִּיסְט נִישְט מְחוִיִב פוּן טיין פַּרְנָסֶה
וֶוענֶען צוּ טְּהוּן וָואס דִיר טוֹיג נִישְׁט ; אָבֶּער אִיךְּ וֵוייס דָאךְּ, או נִישְׁט בָּרוך
גור רוּא, הֶערשֶׁעלֶע, הַאפּסְט דִיא מְצִיאָה -- מֵילֶא אִיהם הָאט נָאטט גְ/-
הָאלִלְפֶען , ;ער ווילל תּוֹרֶה מִיט הַשְׁלָמָה, מַהֵיבִי תֵּיתִי, אִיו דָאס דַיין נְלִיק,
דֵיין מִזֶל! טא זֵיי-זֶשֶׁע קיין קינְד נִישְׁט, חַאפּ צוּ מיט בֵּיירֶע הָאנְד, אוג זָאנ
דֶעם צַנְדֶערֶען נִישְׁט אוֹיס ! הַיינְט אֹזֵא כַּלֶה!., . אַ שְׁטִיק גֶעזוּנְד אִיו זֵיא
פַּאר אַ מַאנן !... זִיא וֶועט שׁוֹין ניטְט וַוארטען בִּיז דוּא וֶוֶעסְט אִיהר אַרַיינְבְּרֶענְגֶען
פוּן דֵיינֶע פַּרְנָסוֹת, זִיא וֶעט נִיכֶער פַאר דִיר הָארִיוֶוען אֵיידֶער דוּא פַּאר אִיה---
ועַל כָּלֶם אַזָא קאפְט! שִׁיק מִיר צוּ, רבּוֹנוֹ שָל עוֹלָם, הָאטְשׁ אוּם יוֹם טוֹבָ
= 137 -
דִיא וָואאג פְלֵיישׁ מִים מַיינֶע קִינְדֶער אוֹיפְצוּעֶסֶען, הָאס וֶערְט בַּיי בָּרהּ
אִין אַ פְּראסְטֶען וָאכֶעו-טַאנ אוֹיפְֶענֶעסֶען ו
-- ר' שֶׁלֹמֹה , נְלוֹיבְּט מִיר , אַז אִיךְּ פֶערֹשְׁטָעֹה וָאס אִיתר רֶעדְט; הָאט
אֵיהם הֶערשֶׁעלֶע גֶעאָנטְוֶערט, אִיהר זַייט טֵאקִי אִין אַלְץ גֶערֶעכְט, אַבֶּער
אִיך בִּין נִישְׁט טְחוִּב אַייך דִין וְהֶשכּוֹ אֶכּצוּנֶעבֶּען אוֹיף אַלְץ וָואס איך מְרַאבֶם..
זָאגְט בְּרודְּץ, אַז אִיךְּ וֶועל אִיהם אֵייבִּי מַכִּיר מוֹבָה זַיין, אֶבֶּער זיין, אַיירַאם
צוּ זַיין קאנְט אִיהר מִיךְּ נִישְׁט נוֹיטְהֶען ו
- אִיךְ נוֹיטָה דיך נִישְׁט, הָאט זִיך דֶער שֵׁהַבן אָבְֶּערוּפּען, אִיךְּ וִוילל
נוּר זָאללסְט מִיר צוזַאנֶען, אַז דוּא וֶעסְט חָאטְשׁ זיין בַּיי בְּרודְּן פָּסַחו-
וָאס אַהרְט דִיךְ אַז דוּא וֶועפְט הָאבֶּען אַ פָּסַח פוּן כָּל טוּב ! בְּהֵמָה, הָאי
עִלְמָא כְּבֵּי הִלולֹא דִמָיא, הֲטוֹם וְאָכוֹל הֲטוֹף וּשׁתַה, עֶס אוּנ טְּרִינְק וא עָם
טַאכְט זִיךְ .. . וייטֶער וֶעסְטוּ דָאךְּ אַ כְּרֵירֶת הָאבֶּען נִישְׁט צוּ וָאללָען נאך
פֶּסַח , ער קאנן רִךְ בָּאָמֶת נוֹימְהֶען ז
- אִיךְ הָאבּ. אַייךְ אֵינְטָאל גֶעזָנְט, הָאט הֶערֹשֶׁעלֶע נֶעאָנטְוָארְט, עֶס
אִיז אוּמְויסְט אַללֶע אִיירֶע רֵייד, אִיךְּ וֶעל בַּיי בְּרוְּּן פָּמַח נִישְׁט זַיין
- נלֶן , דוּא קֵיילֶעסְט מִיךְּ אֶהן אַ מֶעסְמֶער! הָאט דֶער שַׁדְכְן ויא
אַ פֶערצְוֵייפֶעלְטֶער אוֹיסְגֶעשְׁויֶען -- אִיךְ הָאבּ נָאךְּ קיין אָנְהֵייבּ אוֹיף פֶּסַח,
מין מצָח, קין פְלֵישׂ אוג קיין קַארְטָאפֶעל! מַיין נַאנְצֶע הָאפְוּנְג אִיז
א כָּרדְץ, נֶעהטסְטוּ אוּג מַאכסְט מִיר אַלְץ קֵיילֶע! וָאס אִיז, אִיךְ בִּין
מיין יד נִישְׁט 1 מַיין וַוייבּ אוג קִינְד דַארְפֶען נִישְׁט עֶססֶען אַ נַאנְץ פָּסַהו
חָיא הָאסְטוּ רָאס הֵיין רַחֲמְעֹת, נֶן אֵיעֶערו
- בִּין אִיך רֶען שוּלְרִיג 1 הָאט הֶערשֶׁעלֶע נֶעפְרָאגְט .
- ֶער דֶעגןז אִיךּ וִוילל נִישְׁט ו אוֹיף מיר נֶעזָגְט אַזֵא פֶּכַח חִיא דוא
טֶעפְּט בַּיי אִיתם הָאבֶּען ו 7
לָאנְט מךְ צוּ רגה ו חָאט הֶערֹשֶׁעלֶע גֶעאָנטְוֶערְט, זִיךְ אַתַייבּ גֶעמְהוּ
פּץ פַאנְק את וָךְ אַלָאז נָעמהון צוּ דֶער מְהִיר. רֶער שַׁרְכְן אִיו אִיהם
- װַייסְטוּ ואס אִיךְ וֶעל דִיר זָאנֶען, אִיךְ בִּין מִסְכִּםוּ מָאט דֵעי
ַׁדְבָן מִיט תַּהֲנוּנִים װִידֶער אָנגֶעהוֹיבֶּץ, אִיךְ אַללֵין ועלל בְּרוְּּן אָבְּרֶערֶען,
הֵפָּה שָׁאֶסַר הוא הֵפָּה שָׁהִתִּיר : דָאס אֵייגֶענֶע מול וָואס הָאט גֶעזָאנְט אַן
הֶּערשֶׁעלֶע אִיו נוּט, קאנן זְאנֶען, אַז עֶר טוֹיג אוֹיף כַּפָּרוֹת ; נוּר דֶערוַוייל ,
כִּיו אִינֶער יום טוֹב , זֵיי פֵּיי אָטם | אָט וָָאס אַהרט דִיךְ, לָאז עֶר מַיינֶען.
דערווייל
= 1238 =
דֶערוַוייל וֶועל אִיךּ הָאבֶּען עֶטְלִיכֶע פוּנְט פְלַיישׁ, א אֶפְשֶׁר אַ פָּאאר רוּבָּעל
אוֹיף וויין אוּנ קַארְטַאפֶעל. װִיא דוא זֶעהפְּט מִיךְ אַ יוּדֶען, אִיךְ װֶעל דִיר
ָבִּינֶען, הֶערֹשֶׁעלֶע!.. אִיךְ ;קענן מִיר מִיט בְּרינְרֶעלֶען אוֹיךְּ - מֵיינֶם אַוָארט
הָאט בַּיי אִיהר אַ--אֶרֶט !...
-- אִיך קאנן אַייך גָאר נִישְׁטּ הֶעלְפֶען, הָאט הֶערשֶׁעלֶע קַאלמְְִּיטִינ נֶע-
=ועים את זִך זַיין וֶוענְט נֶענַאנְנֶען.
-- גֶעדֶענְק הֶערשֶׁעלֶע, דוּא וֶעסְט תֲרֶטָה הָאבֶּען ן. ,, הָאט אִיהם דֶער
שְַׁבֶן גָאכנֶעשְׁרִינֶען . חָאָטשׁ הֶערשֶׁעלֶע הָאט זִיךְ נִישְׁט אוּמְגֶעקוּקְט , נְלייךְ ויא
נִישְׁט צוּ אִיהם וָואלְט מֶען עֶס גֶערֶעדְט , אָבֶּער דָאס הַארְץ אִיז אִיהם זְעֵהר
בֶּעקְלֶעמְט אוּנ צובְּרָאכֶען גֶעוָוארֶען . ,וָואס וִוילל מֶען פוּן מִיר, וַבּוֹנוֹ שֶל
שֹלֶם 3 הָאט עֶר נגֶעפְרָאנְט, בִּין אִיךְ דֶענן מְחויִב מִיךְ צוּ פֶערקֹיפֶּען אָרֶער
אָבּעונַאררֶען בְּרוּךְּן , כְּדֵי דֶעם שֹׁרְכְן זָאלל אוֹיף פֶַּח נִישְט פֶּעהלֶען 1.. פַּאר
וָאס שִיקסְטוּ איהם נִישְׁט צוּ, רָבּוֹנוֹ שֶׁל עוֹכֶם, אִ-ךאַנְדֶער פַּרְנָסָה 1 מוז ער
דֶעגן פּמַה דַוְקָא פון שַׁרְכְנוֹת מַאכֶען!"י..
אוּג נָאךְ פְוֶערֶע גֶערַאנְקֶען וֶענגֶען אִיהם דורְכן קָאפּם דוּרכְנֶעלָאפֶען ז
ער הָאט דֶערמַאנְט דֶעם שִׁדְמם רֵייר, אַז עֶר אִיז אוֹיךְ אַמָאל אַ יְשִׁיבֶה
בַּחוּר אוּג וְאהל לֶערְנֶער גֶעוֶועזן, אוג וָואס אִיז זַיין סוֹף 1 אִיצְט נָעבִּיךְ אַזֵא
קַבְּצֵן, אַז אִיהם אִיז רֶעכְט אַזוֹי פּיעל רֵייד אוג שְׁוִינְדֶעל, שְׁבוּעוֹת אוג לִיגֶען
צוּ גֶעבְּרוֹיכֶען, טָּאמִיר וֶועם עֶר קאננֶען דוּרְך דֶעם פֶּסַח אוימְפִּיהרֶען . , אונ
ואס וָואלְט פון מִיר גֶעוָארֶען ? פְּרָאנְט עֶר זִיךְּ, אֶפְשֶׁר נָאךְּ אַ נְרָאסֶערֶעי
ַכצְן ויא עֶר, וֶעגן נִישְׁ זִיא, מִירֶעלֶע, וָאס ווילל מִיך נְלִקְלךְ טַאכֶע,
אוּנ הֵייסְט מִיךְ פַאהדֶען אַ לייט וֶוערֶען ! * אוג עֶר פִּיהלְט נַיַע כּוֹחוֹת אִין
ִיךְּ וָאס רֵייסֶען זִיךְּ צוּ הָארִיוֶוען אוּנ וִויללֶען אִיהם טְרָאנֶען אַהִין וַוייט,
נַוייט, וואוּ מֶען וֶערְט אַלַייט אַגְרוֹיסֶער .. אוּנ אַזוֹי נֶעהט עֶר בִּיו עֶר קוּמט
אַריין צוּ בְּרַיינְדֶעלֶען ,
טִירֶעלֶע. בֶּענֶענֶענְט אִיהם מִיט אַ לִיעבֶּען קוק, בְּרינְרֶעלֶע אִיו איהם
מְקֵרַב וִויא אַ טְרַייֶע מוּהמֶע , עֶר פִּיהלְט זִיךְ נְלִיקְלִיךְ אונ עֶר פֶערגֶעסְט בְּרודְץ -
מִיטץ שַׁדְכְן . אֵיין גֶעדַאנְק אוג וואוּנְשׁ בְּלֵייבְּט אִיהם נוּר : וָואס גִיבֶער אַוֶועק-
פָאהרֶען, א לייט וֶוערֶען , אוג וָואס פְרִיהֶער צוּ קוּמטֶען! מִיט דֶעם גֶעדַאנְק
נְעהט עֶר צוּרִיק אִין בֵּית-הַמְדְרְשׁ אוּנ דָא לֶערְנְט עֶר מִיט הַתְמָדֶה דִיא נַיַע
סְפָרִיםלֶעךְ, . ויא אַ מָאל דִיא אַלְטֶע נֶמָרָא - ויא פְרִיהֶער אַזֹי אִיצֶט אִיז
מְיֶדֶעלֶע רִיא סִנָּה צוּ דֶער הַתְמָדֶה גֶעוֶעזֶען, נור װיא אַנְרֶערְשׁ פּיהלְט =ײ
דג פ ס
-- 139 --
הַארץ אִיצְט ! חִיא שְׁטַארְקֶער אִיז אִיצְט זַיין לוּסְט צוּ לֶערְנֶען !
אַזי אִיז אַוָואךְ אַרִיבֶּער אוּג עֶם אִיו גֶעקְומֶען דֶער ערֶב פָּסַח . דֶער שְׁנֵיירֶער
הָאשׁ. דאָ, בודם וק נארן המץ פַארברענֶען בֶעמְוארי יו זי 3 =
מֵידֶעל אִיז גֶעקוּמְמֶען אִיהם רופֶּען וֵייא אָנְמֶעסְטֶען. דֶער שְׁנֵיידֶער הָאט
אֵיהם צוּגֶעהָאנְפֶען דִיא אַלְטֶע קְלַיידֶער אוֹיסְטְהוּן אוּג אִיהם כִּמְעַט אַללַיין
אָנְגֶעמְהו דיא נײַע הֶערשֶׁעלֶען אִיו דָאס וְעֹהר שֶׁוֶער גֶעמָעון אִיבּערצר
דוּלְדֶען : אִין זַיין לֶעבֶּען הָאט אִיהם קֵיינֶער נִישְט צוּגֶעהָאלְפֶען א בָּנד אָנִטְהוּן
אִיצְט הֶעלפְט אֵיהם אִי דֶער שְׁניירֶער, אִי זַיין פּעַל אַרֹיפְצִיהֶען , צוקְנָאפְלֶען
זִיךְ, גְלֵייךְ וִויא עֶר אַללַיין וָואלְט נָאר קיין הָאנְד נִישֶׁט גֶעהַאט, נור אִיהם
הָאבֶּען דִיא בְּנְדִים אוֹיסְגֶעוִויזֶען אַזוֹי רֵייךְ אונ טְהֵייֶער, וָואס מֶען מח זִךְ
הִיטֶען וִויא זֵייא אֶנָצוּטְהוּן, אִיהם הָאט נָאךְ אַלץ גֶערַאכְט, אַז דָאס אִיז
פּרֶעמְדם, נִישְׁט זַיינֶע , אוג עֶר טָאהר דֶעם שְׁניידֶער קיין רֵעָה נִישְׁט זָאנֶען..
אַז רֶער שְׁנֵיידֶער הָאט זִיךְּ אִיבֶּערצֵיינְט אַז זַיין אַרבַּייש אִיז גֶערָאבְהֶען ,
הָאט עֶר אִיהם פּארֹן הַאנְד אִין זַאאל אַרַיינְגֶעפִּיקרט, וואוּ בְּרַיינְדֶעלֶע מִיט
מִירֶעלֶען הָאבֶּען גֶעווארט, נָאךְ אַ צִיה נֶעטְהוּן אַ מָאל דִיא רֶעכְטֶע, אַ מָאל
דִיא לִינְקֶע פָּאלֶע, אַהֵייבּ גֶעמהון דעם קָאלְנֶער, הָאכֶער צום נאקען צוּ, אִיהם
אוֹיסגֶענֶעגְלֵַייכט דִיא הָאנְד אוג אִיהֶם אַ שְׁטֶעלל נֶעמְהוּן אוֹיף זִייֶערֶע מְבִינוֹת,
אִין הֶערשֶעלֶעס פָּנִים הָאט זִיךְּ דָאס בְּלוּט פַאנַאנְדֶער נֶעשְׁפֵּילְט ,
-- וָואס זָאנְט אִיהר ? הָאט דֶער שְׁנֵיירֶער אַ צוּפְרִיערֶענֶער נָאפְרָאנְט,
-- גוּט ! הָאט זִיךְ מִירֶעלֶע אָבְּגֶערוּפֶען, אוּג גֶעקוקְט ויא הֶערשֶׁעלְע
שֵׁיינְט :
-- ויא הֵייסְט נוט 1 נוּט, וָואם גוּט הֵייסְט! בֶּעסֶער קאנן נָאר גִישְׁט
זיין ! הָאט דֶער שְׁנֵיידֶער בֶּעמֶערְקְט . |
-- אוּנ אִיךְ הָאבּ עַנְמַת נָפָשׁ, הָאט בְּרַיינְדֶעלֶע א-אוּנְצוּפְרִיעדֶענֶע אוֹים-
גֶערֶערְט, עֲפִּים דַאכְט מִיר, עִם אִיז נָאר קִינְדִישׁ גֶענְאהט: שמאל אוּנ קוּרץ,
אַ וֶועהטִיג אִיז מִיר נִישְׁט, פון אַזוֹי פִיעל סְחוֹרֶת הָאט אֲיהר נִישְׁט גֶעקָאנְט
לָאנְגֶער אוּג בְּרֵייטֶער טַאכֶען ? !
- וָואם אַהרט אַייך, בְּרַיינְדֶעלֶע, הָאט דֶער שְׁנֵיירֶער אוֹיטָארִיטֶעטִישׁ
אַ זָאג נֶעטְהוּן, עֶס איז שׁוֹין רֶעכְט, בִּין אִיך קיין יוד אוֹיבּ אִין פַּארִיו זֶעתט
מֶען שָאנֶערִים !
- אָבֶּער זָעהט נור, ויא עֶם צָיהט אִיהם אִין דִיא אַרְכַּעל ! האט
בריינרעלע
=- 140 --
ְּרַיינְרֶעלֶע בֶּעוִויוֶען , מֶָעת אִיז מִיר , עֶר קאנן, דַאכְט זִיךְ, נָאר אַ הַאנְד נישט
אױיפְהֵייבֶּען 1
-- דֶער שְׁניידֶער הָאט הֶערשֶׁעלֶען אָננֶעמַאפְּט פַאר בֵּיירֶע הָאנְד
אַ הֵייבּ נֶעמְהוּן אַ מָאל דיא רֶעכְטֶע, אַ מָאל דיא לִינְקֶע , אִיהם אַ בַּייג גֶע.
טְּהון אֵץ הֶעלפְט ויא א קּנְצֶנְמאבֶער, אַרוּנְטֶער גֶעשְׁטֶעקְט זַיינֶע בְּרֵייטֶע
הָאנְד פון אוּנְטֶער דִיא פָּאלֶעם בִּיזן בּוּוֶעם, אוּג מִיט נִצָהוֹן גֶעשְׁרִיעָן :
| = - נוּ, וָואס זָאגְט איהר אִיצְט נָאךְ אַלְץ עֶנְג אוג שְׁמַאל 1 אוֹיף מִיר
אַזֵא יְאֹהר, חוּץ שְׁוַוארצקייט, וָואס פַאר אַ-ן-אַרבַּייט דָאס אִיז ן -- קוּקט אַייך
נוּר צָז צוּם זַאפַּאס וָואס אִיךְ הָאבּ גֶעלָאזֶען !
אוּג אָננֶעהמֶענְדִיג בְּרַיינְדֶעלֶעס הַאנְד הָאט עֶר מִיט אִיהר אָנְגֶעטַאפּט דֶעם
זַאפַּאס אִין אַללֶע נָאמה, אנ גֶעמעֲנְהֹט : וָואס אַהרְט אַייך, נִישְׁט צוּמְזִיסְט
הָאט אַייֶער מִיְרֶעלֶע, מיך גֶעשִׁיקְט רוּפֶען!-אֵיהר מָאנְט אַייך שׁוֹין אוֹיף אִיהר
פֶערלָאזֶען, זִיא וַויים זִיךְ אִין טָאדֶע מְעֹהר פַאר אַייךְ |
הֶערשֶעלֶע הָאט זִיךְ אִין דֶער נַאנְצֶער צַייט אוּנבֶּעהָאלְפֶען אוּנ בֶּעשָׁאמְט
גֶעפִיהלְט . עֲפִּים מָאנ דֶער שְׁנֵיידֶער קאמַאנְדָאוֶוען מִיטּ אִיהם ! ישְׁטָעה נְלייךְ *
יְהַייבּ אוֹיף רִיא רֶעכְטֶע הַאנְד!* ,דיא לִינְקֶע ! * בַּיינ זיך אֵיין!" אוּג עֶר קעהרט
אָוהן אוּג הְדֶעהט אִיהן פץ אַללֶע זַייטֶען, נְלֵיךְ ויא עֶר וָאלְט גֶעוֶע זַיי
אָמִיצֶער או עֶר--הֶערשֶׁעלֶע, זַיין סָאלְרַאט ,
- נוּא, גֶענוּג שׁוֹין אַ מָאל מִיךְ מוּסְטִירֶען ! הָאט עֶר מִיט פֶּעררְרוּס
אוֹיפְגֶערֶערְט, עֶס אִיז נוּט, אִיךְּ פִּיהל, אַז נוּט, לָאזְט מִיךְ שׁוֹין אבּ |
|- גֵיין,. זאללֶען זֵייא זֶעהֶען, עִם אִיז אַ קארְטינֶע אָנְצוּקקֶען ויא עֶס
לִנְט אוֹיף דִיר ! הָאט דֶער שְׁנֵיידֶער זֵיינֶם בֶּעשְׁטַאנֶע, אונ איהם נִישְׁט
אָבּנְלָאזֶען - קום צוּ צוּם שְׁפִּייֶעל, קוק זִיךְ אָן, זָעֹה חָאטְשׁ, אַז דוא בֵּיי?
גאר נִישְׁט דֶער וָואס פְרִיהֶער |
הֶערֹשֶׁעלֶען הָאבֶּען דִיא וָארְטֶער שְׁרְעְלִיךְ בֶּעליִירינְט, אוּנ עֶר הָאט אִין
דֶער מִינוּט זַיין נַאנְצֶען עֲלֶענֶר גֶעפִיהלְט .
-- בַּיים שְׁפִּינֶעל הָאט דֶער שְׁנֵיידֶער איהם אַרָאבּ גֶעחַאפְּט דָאס הִיטֶעל
- פוּן קַאכְּף, וָואס הָאט נִישְׁט הַארְטָאנִירְט מִיט דִיא נַייֶע בְּנָדִים .
-- גֶעזוּנדְטֶערְהֵייט צוּ צֶעררֵיימֶען ! הָאט בְּרַיינְרֶעלֶע גֶעוואוּנְשֶען .
- טְרָאנְט גֶעזוּנְד 1 הָאט אוֹיךְּ מִירֶעלֶע גֶעזאנְט מִיט אֲלִיעבֶּען חִן.
- אִיךְּ דַאנְק אַייך, הָאט הֶערשֶׁעלֶע מִיט תַן גֶעאָנטְוֶערט , הָאטְשׁ אִיץְ
נוייט, אַז אֵיהר מַיינְט נִישְׁט טיין רַאנָם .
אז
-- 141 --
אַז הֶערשֶׁעלֶע אִיז צוּרִיק אִין צִימְמֶער אַריין זִיךְּ אִיכֶּערטְהוּן, הָאט רָעו
שְׁנַיירֶער אַ קְנַאק נֶעְהוּן מִיט דֶער צוּנְג אוּנ גֶעזָאנְט: נִישְט אַוַואהרֶער מאנַארְךְ ז
אַבָּן מֶלֶךּ, ויא אִיהר זֶעהט מִיךְּ אַ יוְדֶען !
- קְלֵיידֶער מַאכֶען לַייט! הָאט בְּרַינְרֶעלֶע בֶּעמֶערקְט אוּנ זִיך אָנְגֶעהֹיבֶּץ
רִינְנֶען וֶוענֶען מְלָאכָה גֶעלָד,
דֶערוַוייל הָאט הֶערשֶׁעלֶע זִיךְ אִיבֶּערגֶעמהוּן אוּנ גֶעוָאלְט גֶעהמֶען דיא
נַייֶע זַאכֶען אוג אַוֶועקגֶעהֶען צוּרִיק אִין בֵּית-הַמְדָרֶשׁ,
-- אִיצְט לָאזֶען מִיר אֵייךְ שׁוֹין נִישְט אֶבּ ! הָאט מִירֶעלֶע גֶעוָאגְט, עָרָב
יוֹם טוֹב אִיז אוֹיךְּ יוֹם מוֹב, אִיהר מוזְט שׁוֹין בַּיי אוּנז זַיין !
- טַאקִי , וָואס וֶעסְטוּ שׁוֹין גֶעהֶען צוּרִיק אִין בֵּית-הֲַמֶדֶרֶשׁ! הָאט
בְּרַיינְדֶעלֶע פון איהר זַייט צוּנֶענֶעבֶּען , זֵיי שוין דָא , וֶעסְטוּ אוּנְז טַאקִי צוּ
הֶעלְפֶען דֶעם סֵדֶר צוּנְרֵייטֶען, גײַע כֵּלִים טוֹבֵל זַיין ; וָואס הָאסְטוּ נָאךְּ הַיינְט
אִין בֵּית-הֲמֶדְרֶשׁ צוּ טְהוּן ?
-- עס זֶעננֶען בַּייא אוּנְז דָא הֲדְרִים גֶענוּג, חָאט זִיךְּ מִיְרֶעלֶע אַרוֹיסְגֶע-
חַאפֶּט, קומט זֶעהט , -אַז אִיךְּ הָאבּ פַאר אַייךְ אַ חֵדֶר צוּנֶענְרֵייט בִּיו אִיבֶּער
פָּסַח ! דָארְט הָאט אֵיהר סְפְרִים , לֵייעֶנְט, לֶערנְט וִויפִּיעל דָאס הַארֶץ גֶעלוּסְט,
אוּג אונז וֶֶעט אוֹיךְ פְּרָאהלִיכֶער זַיין ! נִישְׁטּ אֶמֶת, מַאטִישֶׁע ?
-- טַאקִי אַזוֹי , גָענוּג דִּיר אַ גַאנְץ יָאהר דֶער בִּית-הֲמֶדְרֶשׁ, הָאט
ְּרַינְרֶעלֶע. מִפְכִּים גֶעוֶעוֶען, דיא רְשְׁעִים אִין נֵיְנוֹם רוּהֶען דָאךְ אוֹךְּ אַ
גַאנְץ חוֹדֶשׁ נִיִס, פַאר וָאס, מַיין זוהן, זָאללסְטוּ נִישְׁט אוֹיסְרוּהֶען רֵיינֶע נְלִידֶער
חָאטְשׁ א נַאנְץ פֶּמַח אוֹיף אַבֶּעט מִיט בֶּעמְגֶעוַאנְד 1 בִּיזְט מִיר אַ אנַאנְץ
לֶיעבֶּער נַאסְט !
ְרינְרֶעלֶע הָאט זִיךְ קיין רענ אָבְֶּעעבּעץ וָאס אֵין אִיתר הַארצֶ
מְּהוּט זִיךְ, אָבֶּער פוּן יֶענֶעם אָבֶענְד, וָואס זִיא הָאט כְּלוֹמְרֹשְׁט זַיין מוּהְטֶעם
בְִּיחֶעלֶע גֶעהָארְט פָארְלעוֶענְדִי, אִיז עֶר אִיהר עִפִּים אֵיינְגֶעבַּאקֶען גֶעוָארְץ
װֵיא אי אינק קיר.
אִין אַ שָׁעָה אַרוּם הָאט עֶר מִיט זֵייא אַדעֶרֶב פְּסַחֹרִינֶען מִיטטָאג גֶע-
גֶעסֶען , בְּרַיינְרֶעלֶע הָאט אִיהם גֶעהֵייסֶען נִישְׁט שָׁאמֶען זִיךְ! ,דֶער טָאג אִיז
שׁוֹין, בָּרוך הַשֵׁם, נֶענוּג נְרוֹיס, אנ בִּיון סֵדֶר קאנן מֶען זִךְ נָאךְ גֶענוּג
אוֹיסְהוּנְגֶערן 1 *
נָאךְ מִינְטָאג אִיז מִירֶעלֶע אִין נַאפס אַוֶועק, נָאךְּ אַייְקוֹיפֶעץ פַאר זיךְ
אוג פַאר דֶער מוּנְטֶער עֲפִיס נִייֶעס וְכָּבוֹד יוֹם מוֹב, את אִין אֵיין נַאנְג
מאקי
-- 142 --
מַאקִי קוֹיפֶען פַאר הֶערֹשֶׁעלֶען וָאס אִיהם פֶּעהלְט נָאך צוּ זיינֶע נייָע בְנְדים ,
הֶערשֶׁעלֶע הָאט דֶערוַוייל בַּייים סְפָרִים אַלְמֶער פֶּערבְּרַאכְט . בֶּערטִיפְט עֶרנֶעץ
אֵין אַנֵיי פּּרֹל, הָאט ער זֶעְבּכְט נִישְט בֶּעמֶערקְט ויא בְּרינְרֶלֶע אִיז אַרינ
גֶעקוּמֶען מִיט אַ פָאללֶען פַארְטוּךְ מִיט נֵיסם , אֶמֶּעל אוג צִימְבְּרִינְג; אוּג מִיט אַ
מֶעשֶׁענֶעם שְׁטייסֶעל אין הַאנְד,
: - אַלְץ לֶערנֶען ! הָאט זִיא גֶעזָאנְט , וֶענִיג, טיין זוהן, הָאפְטוּ זיךְ
אָנְגֶעלֶערנְט אַ נַאנְץ יִאר ? נֵא טְהוּא עָפִים אוֹיךְ! אָט הָאבּ אִיךְ דִיר גֶעבְּרַאכְט
נִים, אֶפֶּעל אוג צִימְבְּרִינָג, צוקנאק זֵייא, שֵׁייל אָבּ דִיא אֶפָּעל, צוּשְׁטוֹיס דֶען
צִינְבְּרִינְג, אונ דֶערנָאךְ צוּשְׁטוֹים זייא אַלְץ אִין אֵיינֶעם, וֶעללֶען מִיר הָאבֶּען
תֲלֹסֶת צוּ דִיא פִּדָרִים, אע עִם וֶועט נָאךּ גֶענוג זַיין שְֵׁנִים אֵיינְעוְהֵיילֶען. --
הָאט אִיז שׁוֹין מיין מִצְוָה חָרפֶת נִישְׁטּ צוּ זְשַאלָאוֶוען זינְט אִיךְ בִּין אַ טענ
יע . :
הֶערשֶׁעלֶע. אִיז מִיט דֶער אַנְגֶענֶעהמֶער אַררַּיט צוּפְִירֶען גֶעוֶעזֶען. אין
ְלִיכָע טִינוט הָאט עֶר בְּרַינְדֶעלֶען דִיא פַארטִינֶע הֲרסֶת אָבְּגֶעגֶעבֶּען ; זי
חָאט אֵיהם גֶעלויבְּט אִין דִיא אוֹיגֶען, אַז דֵיא חֲרמֶת אִיז גָאר אַץ-אַנְטִיק, ,סֶע
מָאג אַזא אִין אֶרֶץ יִשְׂרָאֵל עֶססֶען".
עֶר הָאט פערלאננט נאָך ארבַּייט, זאונ בַּרײַנְדעֶלע הָאט אִיהם מֿכַבֵּר גֶעווֶעוֶען
אָנְשְׁטֶעעקֶען. לֵיכֶט אִין רִיא לֵייכְטֶער צו בֶּענְשֶקן, גֶענֶעבֶּען טוֹבֵל זַיין נײַע
ַלִים , גֶעוִיזֶען אִיהם וִויא דֶעם סֵדֶר טִישׁ זין אֶרדְנוג צוּ בְּרֶענְנֶעץ אונ נָאךְ
פוּן דֶעם מִין אַרבַּייט, וָאס אִיז איהם נִישְׁט שְׁוֶוער אוג נִישְׁט מאוּם גֶעוֶועזֶען
צוּ טְהוּן ; עֶר הָאט אַללֶעס אֶבְּנֶעטְהוּן נִיךְּ אוּג נוט,. אוג צוּ בְּרַיינְרֶעלֶעם צוּפְרִיע-
דֶענְהֵייט, וָואס זִיא הָאט אִיהם בֶּעוִיזֶען אִיז גָאר קיין נְבוּל גֶעוֶועוֶען,
-- אַ מַאנסְכִּיל. אִין שְטובּ, הָאט זִיא גֶעזָאנְט : אִיז טַּאקִי אַ לֵיכְט אִין
שְׁטּוֹבּ 1 בַּיי אַללֶע מֵיינֶע גוּטע פְרֵיינְד זָאללֶען זַיין מַאנסְלֵייט אִין דֶערהַיים, אוּנ
וֶוער עֶס וִוינֹשְט מִיר בָּאז זָאל זִייו אַלֵיין וִויא אַ שְׁטֵיין , אוּנ נִישְׁט הָאבֶּען דֶעם נַחַת
פּוּן ים טוֹב וָואס מֶען הָאט, וֶוענן אַ טַאנִסְכִּיל אִיו דֵא צו-צוהעלפַען אוג צן
צוּנְֵייטֶען אַלְץ ואס מֶען דַארְף !
הֶערשֶׁעלֶע הָאט זִיך שׁוֹין אַזֹי היימִישׁ דָא גֶעפִיהלְט 'אַז זֶעלְּסְט וֶענן מִירֶעלע
אִחז גֶעקוּמֶען הָאט עֶר זִיךְּ נִישְׁט מָעהר גֶעשָאמְט אִין דֶער מוּטְטֶערְט גֶענֶענְַירְט
מִיט אִיהר צוּ רֶעדֶען .
- דָאס הָאט אִיהר דָא אַלְץ אַזוֹי שָאן פֶּערריכְט 1 הָאט טֶיְרֶעלֶע אִיהם
גֶעפְרָאנְט אִין דֶער טוּטְטֶערם גֶעגֶענְוַארט ,
איך
-- 148 --
= אִיךְ ! הָאט עֶר מִיט אַ הַייטִישֶׁען טָאן נֶעאָנטוֶוערְט.
- קענְט אִיהר טַאקִי נִישְׁט 1 קוּמְט אַהֶער, וֶעלל אִיךְּ אַייך װַייוֶען ויא
מֶען דַארְם דָאס אַלְץ צושְׁטֶעללֶען.
אוג תֵּיכָּם הָאט זִיא טֵאקִי אִיבֶּערנֶעשְׁטֶעלְלְט אַלְץ וָאס אִיז אוֹיפן טִּישׁ
נֶעשְׁטַּאנֶען , -- נוּ, אִיו נִישְׁט אַזוֹי בֶּעססֶער אוּנ שָׁאנֶער 1 הָאט זִיא קאקעטִישׁ
גֶעפְרָאנְט ,
- פַּאלל. בַּיי זִךְ נִישְׁט אַרָאבּ, הֶעַרשֶׁעלֶע, הָאט אִיהם בְּרַינְרֶעקֶע נָע
טְרָאסְט,, דֶערפַּאר קעננסְטוּ טוֹיזֶענְד מָאל מָעהר לֶערנֶען פַאר אִיהר !
- מַאטִישֶׁע, דוּא וָואלסְט וָואללֶען הֶערשֶׁעלֶע זָאלל מִיט מִיר הָאטְשׁ חוּמֶשׂ
לֶערנֶען 1 הָאט מִיְרֶעלֶע גֶעפְרַאנְט .
-- וֶוענן , מֵיין טָאכְטֶער, הָאט עֶר צַייט דערצו 1
- פּסַח, מַאמִישֶׁע ! וֶועסְט זֶעהֶען אִיךְּ וֶעלל לֶערְגֶען, אִיךְּ װוילל לֶערנֶען
חוּמֶשׁ! איהר וֶעט לֶעהרְנֶען מִיט מִיר, הֶערֹשֶׁעלֶע ? הָאט ָא זֶךְָּ צו אִיהם
גֶעוֶענְרט ,
-- מִיט פֶערנגִינֶען
-- נוא, נום, אָבְּגֶעמַאכְט , מָארְנֶען הַייגֶּען מִיר אָן ! הָאט זָא פְּרֶאלִךְ
ֶעזָאגְט, אִיךְּ כִּין חָערמָה אִיהר זָאללְט מִיט מִיר לֶעהרְנֶען : אִיךְ הָאבּ פאר
אַייך אֵיינְגֶעקויפְּט אַלְץ וָואס אִיהר דַארְפְט, נור אַ הִיטֶעל וֶעט אִיהר מוֶען
אַלליין קוֹיפֶּען ! מִיט דִיא וָארְטֶער הָאט זִיא פַאנְאַנְרֶער גֶעבּוְּרֶען רָאס פָּאקֶעל, .
וָואם זִיא הָאט גֶעבְּרַאכְט, גֶעוִיזֶען דֶער מוּטְטֶער דֵיא בְּלוּמֶען, וָואס זִיא הָא
פַּאר אֵיהר גֶעקוֹיפּט צוּם נַייֶען צֶעפְּצוּג , אַנַייִע קְרוזשִׁיוֶע אוֹיפּן הַאלְו, אוג נָאל
אַזֶעלְבֶע קְלייגִינקֵייטען, אוג אַלְץ פַאר,שְׁפאט-בִּיללינ.
- צוּ וָואס דָארְף אִיך דָאס 1 אַבִּי גֶעלֶר אוֹיסְגֶעגֶען ו הָאט בְּרַיינְרֶעלֶע גֶע-
טַּעֵנֶהט, זִיא מֵיינְט בָּאֲמֶת, אַז דִיא מַאמֶע אִיהְרֶע אִיז נָאךְּ אַ יוּנג-װַוייבֶּעל!
- בַּיי מִיר , טַאמִישֶׁע, בִּיזְטוּ נָאךְ יונְג אוּנ שָׁאן! הָאט אֵיהר מִירֶעלֶע
נֶעאָנטְוָוארְט, לֶעבּ טִיר נָאךְ הוּנְדֶערְט אוּג צְוַאנְצִיג יְאהר ; פַאר וָאס זָאלל
אִיךְ פַאר דִיר זְשַׁאלָאוֶע, אַז דוּא זְשַאלָאוֶעסְט פַּאר מִיר נִישְׁט!...
- אַ דַאנְק דִיד , מַיין טָאכְטֶער, וָואס דוא פֶּערשְׁטעהסְט חָאטְשׁ וִויא דַיין
מַאמֶען צוּ שָׁאטְצֶען ! הָאט דִיא מוּטְטֶער צוּפְרִיעדֶען אִיהר קִינְד גֶעדַאנְקְט,
אוג הָאט זִיךְ שׁוֹין נִישְׁט צוּנֶעקְקְט מָעֵהר צו דִיא אִיבְּרִינֶע קְלֵיינִינְקֵייטֶעץ וָאס
זָא הָאט דָא נָאךְ אָנְגֶעקִויפְט ,
== 144 =
ו*
אִין בֵּית-הֲמָדְרְשׁ צוּ מַעֲרִיב הָאבֶּען הֶערשֶׁעלֶעס חֲבֵרִים אִיהם אִין דִיא
נֵייע קְלֵיירֶער . כִּמַעט נִישְׁט דֶעקְקֶעננְט. עֶר אַללֵין הָאט זִיךְ אוֹיךְ נָאר אַנְדֶערְש
וצ גָעפִיהלְט, זַיין הַארְץ אִיז עָפִּיס ויא זִיכֶערֶער גֶעוָוארֶען אין זַיין ליק .
דָי גיַע ְלֵיידֶער הָאבֶּען אִיהם וִיא צוּגֶעשְׁרְיֶען ; ,מִיר זַיינֶען עֵדוּת, אַז דוא
בי נִישְׁט גֶעוירֶען אִין דֶעם וֶעלְכֶּען מוָל פוּן דֵיינֶע אָרֶעמֶע חֲבָרִים ! דוא
ִּחֶטּ נִישְׁט נְלַייךְ צוּ זֵייאן. , .= דֶעננָאךְ הָאט אִיהם בַּאנְג גֶעמְהוּן קוקעֶנְרִיג
אוֹיף ִייֶערֶע עֶרֶעמֶע קְלֵיידֶער : עֶר הָאט זִיךְּ אַללֵיין גְלִיקְלִיךְ גֶעפִיהלְט אוּנ הָאט
ייא אוֹיךְּ גֶעוָואלְט גְלִיִקְלִיךְּ זֶעהֶען .
ֵיי הָאבֶּען זִיךְ אַרוּמְגֶעקְלִבֶּען, מִיט קִנְאֶה גֶעקוּקְט אוֹיף אִיהם, בֶּעטְרַאכְט
אוג גֶעשַׁאצְט דִיא נַייַע בְּנָדִים פון אִיבֶּערשְׁלָאג בִּיון אוּנְטֶערשְׁלַאג, אוּג הָאבֶּען
איהם יתּתְחַדַשׂיי גֶעזָאגְט , זֶעלְבּסְט דֶער סְלוּצְקֶער הָאט אִיהם צוּגֶעוואוּנְשֶׁען:
גֶעזוּנְטֶערהֵייט צוּ צוּרֵייסֶען", אוּג הָאט אִיהם דֶערצָאהלְט, אַז עֶר וֶועט עֶסמֶען
בַּיי בְּרוּדְּץ דִיא עֶרסְטֶע טָאג יוֹם טוֹב,
- צָדִיק מִצֶרָה נְַלץ יבא אַחַר תַּחְתִּיו ! הָאט דֶער ווילְנֶער רַארוֹיף בַּע-
מֶערקְט מִיט דֶעם נוּסַח פוּן נְמֶרָא. אִיצְט, הֶערשֶׁעלֶע, דַארְפּסְטוּ פַאר בְּרודְץ
זִיךְּ שׁוֹין נִישְׁט הִימֶען; דוא בִּיזְט שוֹין בַּייא אִיהם, װִיא מִיר דַאכֶט ,
לְאַתַר יְאוּשׁ |
- בִּרְצוֹת ה' דַוְכֵי אִישׁ נַם אוֹיבָיו יִשְלִים אִתּוֹ ן יל נָאמט בֶּענְליִֶען
אַ מֶענְשֶָען , מַאכְט עֶר פוּן זַיינֶע פֵיינְד אוֹיךְּ פַאר פְרֵיינְד ! הָאט נָאךְ אֵיינֶער
בֶּעמֶערקְט, דוא וֶעסְט זֶעהֶען, הֶערשֶׁעלֶע, בְּרוּךְ וֶעט דִיר נָאךְ אוֹיך אַ נּטֶער
פְַּיינֶד בְלֵייבֶּען !.. הֶערשֶׁעלֶע הָאט זִיךְ. נָאכְנֶעפְרַאנְט וִויא אַזוֹי אִיז רָאס נֶע-
שֶעתֶען, וָואס בָּרוך הָאט עִפִּים פְּלוּצְלִינ: צוּגֶענוּמֶען דֶען פְלּעקֶער אוֹיף יוֹם טוֹב,
== - פָּשׁוּט,. א וַדְאַי צֶעהן מָאל אִיז בְּרוּך הַיינְט גֶעוֶעזֶעץ פְרַאנֶען דִיךְ,
הָאט אִיהם אֵיינֶער פוּן זֵייא דֶערצָאלְט, אִיךְ הָאבּ אִיהם גֶעזָאגְט: הֶערשֶׁעלֶען
בֶּעטֶען אַללֶע, בְּעַת דֶעם סְלוּצְקֶער בֶּעט קֵיינֶער ! עָם וָאלְט אַ יוֹשֶׁר ַיין ר
בָר . הָאבּ אִיךְ כְּמַשׂיחַ לְפִי תּּמֵי א זָאנ גֶעטְהוּן, אִיהר זָאללְט דֶען סלוּצקער
צוּנֶעהמֶען הָאטְשׁ אוֹיף דיא עֶרסְטֶע טָאנ. אוג קים הָאבּ אִיךְ עֶס אוֹיסְנָע
רֶעדט, הָאבֶּען אַללֶע מְחַזקץ גֶעוֶועזֶען טֵיין בַּקָשֶׂה : בָּרוּךּ הָאט קֵיין בְּרַירֶה נֶע-
הַאט אונ הָאט צוּנֶערוּפֶען דֶען סלוּצְקער אוּג אִיהם גֶעכֶּעטֶען צו זִיךְּ צו דִיא
פָּדָרִים 1 וָואס דַאֲנָה'סְטוּ , זאלל רֶער סְלוצְקֶער נוּר הָאבֶּען א דְרימַת הָרָגָל בַּייא
איהם
-- 145 --
אִיהם, נִישְׁלֶשֶׁת , עס וֶועט שׁוֹין רֶעכְט וֶוערֶען!...
הֶערשֶׁעלֶען הָאט אֲפִילוּ ריא גֶעשִׁיכְטָּע הַנְאֶה נֶעטְּהוּן , אָבֶּער דָאס הַארְץ
הָאט גָעפִיהלְט בָּרוּךְּס כַּעם אע דֶען עַנְמַת נָפֵשׁ פון זַיין גֶעוִינְד , אַז זיא
וֶועללֶען אַנשְׁטַאט אִיהם, דֶערוֶעהֶען נָאר דֶען סְלוּצְקֶער אַרַיינְקוּמֶענְדִיג,
כָּאֶמֶת הָאט זִיךְ בָר נָאךְּ נִיט מְיֵאֵשׁ גֶעוֶעוֶען . עֶר הָאט צוּגֶענוּמֶען דֶען
סְלוּצְקֶער ווייל הֶערשֶׁעלֶעם הֲבֵרִים הָאבֶּען פַּאר אִיהם גֶעבֶּעטֶען. ,א נָאךְ
דְרֵיי אוג נָאךְּ פִיער יְשִׁיבָה-בְּהוּרִים וֶועל אִיךְ צוּנֶעהמֶען צוּ מִיר אוֹיף פָּכַח,
הֶערשֶׁעלֶע אָבֶּער מוּז בַּיי מִיר זַיין ! הָאט עֶר בַּיי זִיךְ אבְּגֶעפְַּקֶענְט, אַזוֹי לַאנג
קְרֶענְקְט בְּרַיינְדֶעלֶע, וִויא לַאנְג זִיא וֶעט ת אִיר הֵיילֶען פֶערנְגִינֶען וֶענֶען
מִיר מֵיין יוֹם טוֹב נִישְׁט פֶערשְׁטָארֶען .. אַנַייִע נוֹאַלְטֶע הָאט זֵיא זִיךְּ גֶעפוּנֶן
אוֹיף! אִיהם !, . , מִיר וֶועללֶען זֶעהֶען !=
אוג וִויא עֶר הָאט נוּר צוּ מַעֵרִיב הֶערשֶׁעלֶען דֶערזֶעהֶען אִיז עֶר וִידֶער
צוּנֶעשְׁטַאנֶען צוּ אִיהם, יער זָאלל מִיט אִיהם גֶעהֶען אַהַיים ,
- וָואס הָאסְטוּ צוּ מִיר, הֶערשֶׁעלֶע ! הָאט בָּרוּך גֶעמַענְהֹט, הָאבּ אִיךָ
דִיר וֶענן שְׁלעכְטְס נֶעטְהץ ? הָאט מֵיין וַייכּ אָדֶער וֶוער פון מיין גֶעוִינֶד דִיר
חֲלִילָה וֶוענן פּוֹגֵע בְּכָבוֹד גֶעוֶועזֶען 1 פאר וָואס זָאללסְטוּ מִיר רֶעם עִנְבַת נָפֵשׁ
אָנטְהוּן אוג נִישְׁט גֶעהֶען צו מִיר, וֶוענן אִיךְּ בֶּעט דִיךְ אַזוֹ 1
-- אִיךָּ הָאבּ צו אַייך אוּג צוּ אַייֶער גֶעזִינְד גָאר נִישְׁט, ר' בָּרוך ! הָאט
הֶערשֶׁעלֶע זְעהר גֶערִיהרְט נֶעאָנטְוֶוערט , אַדרַבָּא , אִיךּ וֶועלל אַייֶער חֶסֶד אע
פְרַיינדשַׁאפְט קֵיינְמָאל נִישְט פֶערגֶעססֶען... אִבֶּער בְּרַיינְדֶעלֶע הָאט מִיר אוֹיךְּ קיינ-
מָאל פֹּנַע בְּכָבוֹד גֶעוֶעזֶען , זיא הָאט מיר טוֹבוֹת גֶעטְהוּן אוּנ אִיז מיך מִקְרָב ,.
זיא הָאט דָאךְּ מִיךְּ פָארְט פְרִיהֶער גֶעבֶּעטֶען, וִויא זָאלל אִיך אִיהר אַזוֹי פּוֵֹע
בִּכְבוֹד זַיין אוג נִישְׁט גֶעהֶען צוּ אֵיהר נָאךְ דֶעם אִיךְ הָאבּ אִיהר צ3
גֶעזאנְט!...
- זִיא אִיז אָבֶּער נִישְׁט נְלייךְ צוּ מִיר, הָאט זִיךְ בּרוד אָבְּגֶערוּפֶען: זִיא
מַיינְט פּשׁוּט: אַ בֶּעקַאנְטֶען מֶענְשֶׁען צוּ דִיא סְדָרִים צוּ הָאבֶּען ; אִיךְ מַיין דָאךְ
אָבֶּער עִפִּים אַנְדֶערִם!,. דוּא בִּיזְט דָאךְּ קיין קִינְד נִישְט, מֶען דַארְף דִיר נִיט
לֶענֶען אַ פִּינְגֶער אִין מוֹיל.., זָאג אַלליין, הָאט עָם אַפָּנים, אַז דוּא זָאללסְט
בֵּיי מִיר יוֹם טוֹב נִישְׁט זַיין 1 נוּ, קוּם שׁוֹין
אוּג נִישְׁט וַארְטֶענְדִיג מְעתר אוֹיף זַיין תְּשׁוּכָה הָאט עֶר אִיהם אַ צִיח
נֶעטְהוּן צוּ דֶער טְהִיר, חָאטְשׁ מֶען הָאט נָאך דֶען לֶעצְטֶען קֵרִישׁ גִישְט אָב.
נֶעוָאְט ,
5
- 140 =
- ר' בָּרוּךּ, אִיבֶּער נְוַאלְד וֶועלל אִיךְ מִיט אַייך נִיֹשְׁט גֶעהֶען! הָאם
תֶּערְשֶׁעלֶע אַ זָאג נֶעטְהוּן וִויא אִין כַּעַם אוג זִיךְ אַרוֹיסְרַאסֶענְדִיג פון בְּרוּךַּם
שְׂטַארְקֶער הַאנְד, אִיז ער עֶנטְקֶענֶען גֶענַאנְגֶען דֶעם ראש יְשִׁיבָה , ואס אִיז
אִין דֶער מִינוּט צוּנֶעקומֶען צוּ זֵייא , בְּוֹו אִין עָפִּיס אבְּהָאנְדִינ גֶעווָארֶען , אַז
עָר הָאט רֶען ראש יְשִׁיבָה דֶערְוֶעהֶען ,
-- נוט יוֹם טוֹב רִבִּי! הָאט הֶערשֶׁעלֶע בֶענְרִיסְט זַיין טְרִיֶען רִבֵּין
-- גוּט יום טּוֹב, גוּט יְאהר ! הָאט דֶער ראש יְשִׁיבָה גֶעאָנטְוָוארְט זָעֵהר
ְּרַיינְָלִיךְ,. בֶּעמְרַאכְט אַ בִּיסֶעל רִיא נַייֶע בַּנָדִים אוּנ אִיהם וי תִּתְחַדַשׁי גֶעזַאנְט !
עָפִּים טֵייטְשֶׁעם א בִּיסֶעל! הָאט עֶר בֶּעמֶערְקְט, -- נור עָם שַׁאדְט נִישְׁט, אַל
ִּמְתִבֵּל בַּקנקן אֶלָא בְּמַה שִׁיֵט בּוֹ ,
-- דֶער שְׁנֵיידֶער הָאט אַזוֹי גֶענָאהט , אִיךְ הָאבּ אֵיהם קֵיין דֵעָה גֶעזָאנְט,
הָאט זִיךְ הֶערֹשֶׁעלֶע פֶעראָנטְוֶערְט ,
- עֶס שַארְט נִישְׁט, מֶען וֶעט נָאךְּ קָאננֶען אֶפְשֶׁר פֶעררִיכְטֶען.. צו
פֵּיעל דֵייטְשׁ !
- מִיךְ אַחרְט עָם גָרָאד נִישְׁט , הָאט בָּרוּך בֶּעמֶערקְט, עֶר אִיז אַ יּנְגֶער
מַאנן, . מִפְתָּמָא אִיז הַיינְט דיא מאדֶע אַזוֹי ! וָואס זָאנְט אִיהר, רִבִּי, עֶר עַקְשְׁנט
זִיךְ דָאךְ, אוג וִילל צוּ מִיר אוֹיף יוֹם טוֹב נִישְׁט גֶעהֶען; אִיז דָאס רֶעכְט
אַזֹי ?
דֶער ראש יְשִׁיבָה הָאט שׁוֹין פְּרִיהֶער גֶעוואוּסְט, אַז הֶערשֶׁעלע אִיו גָעי
בֶּעטֶען צוּ בְּרַינְרֶעלֶען .
- ר' בָּרוךָ, הָאט עֶר בִּנעִימוּת גֶעאָנטְוֶוערְט, אִיהר זָאנְט : כְּלוֹ שָׁלַי, עֶר
הָאט בַּיי אֵיךְ א גַאנְץ וְאהר אַ מָאג אִין ואךְ גֶענֶעמֶען, אִיז עֶר מְחוּיֶב אֵיף
ּוֹד אָבְּצֶּעבֶּען אונ זַיין בַּיי אֵיך פַָּה, אונ בְרַייְרֶעלֶע דִיא אַלְִנָה זָאנְט
כָּלוֹ שֵׁלִי : הֶערשֶׁעלֶע הָאט בַּיי אִיהר אוֹיךְ אַנַאנְץ יִאהר אַ טָאג גֶעגֶעמֶען ,
- אִיז עֶר מְחוּיִב אִיהר כָּבוֹד אָבְּצוּנֶענֶּען אוג זַיין בַּיי אִיהר פֶּסַח --נוּא, אִיז
אַזוֹי וֶועגן הֶערשֶׁעלֶע וָואלְט גֶעוֶועזֶען אַ חֵפֶּץ, אַ טֵלִית , לְמְשֶׁל: -- ויא דִיא
- שׁאֵלָה קוּמְט פָאר אִין דֶער נְמְרָא -- ואלְט אִיךְ פִּפְקֶענֶען יַתֲלוֹקוּ . טְהַיילְט זיך.
נֶעהמְט אִיהר אֵיין הֶעלפְט, אוּג אֵיין הֶעלפְט זָאלל בְּרַיינְרֶעלֶע נֶעהמֶען ; ויא
אִיז אָבֶּער דֶער דִין , אַז הֶערשֶׁעלֶע אִיז נִישְׁט אַ מֵלִית , נִישְׁט אַ חַפֶּץ וָאס מֶען
קט צִטְהֵיילֶען , װִיא דֶענן 1 עֶר אִיו אַ מֶענֶשׁ, מִיט אֵיין נוף ,
מִים אֵיין נְשֶׁמָה את ער קאנ נִישְׁט זַיין בֵּייא אַייךְ את בַּיי אִיתר אִין
איין
== 141 --
אֵייו שָׂעה אונ אִין אֵיין צֵייט, מוז מֶען טאקי פַּסְקֶענֶען ! כָּל הֲקוֹדֶם בּוֹ זָכָה כּוֹ}
דָאס הַיסֶם: טשער עִם הָאט איהן כְּרִיהֶער נעבעטען וי ה"ר יי |
זָאלל צוּ אִיהם גֶעהֶען . איהר דַאכְט מיר אַלְלֵיין זַייט דָאךְ מוֹדֶה , אַז בְּרַיינְרֶעלֶע
הָאט אִיהם טַאקִי כַּךְ הֶער גֶעבֶּעטֶען ו
-- דָאס אִיז נִמֶרֶא , אִיךְ הָאבּ קיין נִמָרֶא נִישְט גֶעלֶערֹנְט, הָאט זִיךְ כְּרֹךָ
אָבּגערופֶען , אִיךְ וַויים פִּשׂוּט, אַז ּיינְדֶעלֶע מֵיינְט עָכִּים אַנְדֶערֶם אוּנ אִיךָ
בין עָפִיס װיערער אנדערס - איה װיטט דאך,., = שי זע וו
-- נֶער הֵייסְט אַייך מֵיינֶען ? הָאט דֶער רִבִּי גֶעפְרָאנְט, מֵיינְט נִישְׁט !
מַאלֶע וָואס א מֶענְשׁ טֵיינְט--אִיך מֵיין אוֹיךְ אוג הֶערשֶׁעלֶע גוּפֵא מֵיינְט אוֹיךְ..
הי בקע ֶועלְט, וֶוער קָאנן וֶעמֶען אַ דֵעֶה זָאגֶען 1 אִיךּ הָאבּ אֵיהן אוֹיךְּ נֶע-
בֶּעטֶען צוּ זִיךְ אוֹיף יוֹם טוֹב, אוּנ דַאכְט זִיךְ, אַרִבִּי הָאט מֶעֹהר זְכוּת..
כּוּ;דֶעכטְוֶועגֶען , אז עֶר הָאט מִיר גֶעזָאגְט, אַז בְּרַיינְדֶעלֶע האט אִיהן בְּרֵיהֶער
גֶעבֶּעטֶען, הָגּבּ אִיךְּ פֶערשְׁטַאנֶען, אַז אִיהֶם אִיז בַּיי אִיהר מֵעהך נִיחָא צוּ זַיין,
פּערֹנִין אִיךְ אִיהם , אַ טֶענְשׁ בְּרוֹיךְ צוּ מְהוּן אַלְץ וָואס עֶר טְהוּט, בְּרָצוֹן אוּג
נִיְט בְּאוֹנִם!..,
נוֹיטְהֶען דִיךְ , הֶערשֶׁעלֶע, קאנן קֵיינֶער נִישְט 1.. נְעה גֶעזּנְרֶערהֵיט צו
בְּרֵיינְדֶעלֶען וואו דִיר אִיז נֵיחָא, אוּנ קום נְלַאט אַריין צוּ מִיר יום טּוֹב בֵּייא
טָּאג , וֶֶעסְטוּ טֵיין נַאסְט זַיין !
-- רִכִּי { הָאט הֶערשֶעלע, גֶערִיהרְט פון רָבִּינִם רֵייד, אוֹיסְֶעשְריֶען, אוּנ
גִישְׁט גֶעקָאנְט וַייטֶער א וָוארְט אוֹיפְרֶערֶען ,
- לֵד אָכֿל בְּשִׂמְחֶה לַחְמֶך וּשׁתַז בְּלֵב טוֹב ינךְ, כִּי כֵכֶר רָצֶה הָאֲלקִים
אֶת מעֲשִׂיךְ! הָאט דֶער ראש יְשִׁיבָה גֶעאָנטְוֶוערְט מִיט אַפָּסוּק, אוּנ אִיהם זַיין
הַאנְד גֶעגֶעבֶּען ,
וָואלְט זִיךְ הֶערשֶׁעלֶע נִישְׁט גֶעשַׁאמְט, וָאלְט עֶר דִיא טְּרַייִע הַאנְד צוּ
ַיינֶע לִיפּפֶּען צוּגֶעטראנֶען אוג מִיט טוֹיזֶענְד קוּשֶׂען בֶּערֶעקְט; עֶר הָאט אִין
ַיין רְבִּינִם רֵייד דֶען פָּארוואוְף נוט פֶערשׁטַאנֶּן, אבֶּער אוֹיךְּ זיין מְחִילָה אוג
אֲמְתֶע מְּרֵייהֵט גֶעפִיהלְט ,
-- נוּ,. אוג צוּ מִיר וֶועסְטוּ נָאר אַנַאנְץ יוֹם טוֹב אֲפֵּילוּ אוֹיף בְּרָכָה נִיט
אַרַיינְקוּמֶען 3 הָאט בְּרוך גֶעפְרָאגְט,
-- פַאר וָואס נִישְׁט, ר' בָּרוך 1 אַז אִיהר בֶּעט מיך, אִיז דָאס בַּיי מִיר
אַ גְרוֹיֶער כָּבוֹד {
בעט
-- 148 =
- בֶּעט אִיךְּ דִיךְ טַאקִי, קוּם אַרַיין מָארְנֶען, אוֹיף כְּרֶכֶח , אַז הא
ֶועסְט זײַן בַּיי אתְז וֶועללֶען מִיר שׁוֹין זֶעהֶע ו
-- אַ גוּטֶען יוֹם טוֹב |
- אַ גוּט יָאהר ! הָאט בָּרוּך גֶעאָנטְוֶוערְט, צוּגֶערוּפֶען דֶען סלוצְקֶער אונ
אַוֶועק אַהַיים . יעִם אִיז נָאךְּ נִישְׁט פֶערלָארֶען, הָאט עֶר בַּיי זִיךְ געטרא:ט,
אִיךְ בִּין אַללֵיין שׁוּלְרִיג, אִיךְ הָאבּ אִיהן פַּאר אַכְטַאגֶען , פַאר צְוֵַיי וָאכֶען
צ'ריץ שׁוֹין בֶּערַארפְט בֶּעטֶען: בְּרינְרֶעלֶע הָאט אֵיהן בְּאֶמֶת פְרִיהֶער גֶעבּעמֶען ..
אַרֶעכְט, אַ מַצְוָה אוֹיף מִיר!"
==
ְַּיינְדֶעלֶע הָאט שׁוֹין גֶעוַארְט אוֹיף אִיהר סֵדֶר אָבְּרִיכְטֶער, או אַז
עֶר אִיז עָנדְליךְ אַרינְגֶעקוּמֶען אוֹיסְגֶעפוּצְט אוג אויפְגֶערֶעגְט פוּן דֶעם לֶעצְטְע
גֶעשְׁפרָאך מִיט בְּרוּרְן אנ מִיט דֶעם ראש יְשִׁינָה, הָאט עֶר אַזֹי שָׁאן
גֶעשֵׁיינְט, אַז זִיא הָאט אִיחם כִּמַעַט נִישְׁט דֶערקֶענְט
-- דוּא מוזט שוֹין רַייךְּ וֶוערֶען, הֶערשֶׁעלֶע! הָאט זֵיא גֶעזָאנְט, דא
שֵׁיינסְט, אִיךְ הָאבּ דִיךְ נִישְׁט דֶערקעננְט, ויא דוא זֶעהסְט מִיךְּ אַ יוּדִישֶׁע
= כפערי
-- ער אִיז שׁוֹין רֵייךְּ גֶעוָוארֶען ! הָאט מִירֶעלֶע מִיט חַן בֶּעמֶערקְט, קוּמְט
שׁוֹין צוּם פֵדֶר ! הָאט זִיא זִיךְ צוּ אִיהם גֶעוֶענְדְט דִיא מוּטְטֶער זָאלל נִישְׁט
בֶּעמֶערְקֶען װִיא זֵיא אִיז רוֹיטָה גֶעוָארֶען פוּן פְּרֵייר אוּג לִיעבֶּע, אַז זא
הָאט אִיהן אִיצְט אַזוֹי שָׁאן דֶערזֶעהֶען זִיא אִיז מִיט אִיהם אִין זַאֹאל ארי ,
דָא הָאבֶּען אַללֶע לָּאמְֶּען גֶעבְּרֶענְט. אוג אַמֶענְגֶע שְטְּרַאהלֶען פן דִיא נָע-
בֶענשְטֶע. לֵיכְט, אִין נְהויסֶע וִיְבֶּענֶע לֵייבְטֶער, הָאבֶּען אָבְגֶעשֵׁיגְט אוֹיף דִיא
טְהַייֶערֶע קְרִיסְטָאלֶענֶע נְלָאזֶער , בְּלֶאשֶׁער אוּג זִילבַּער בֶּענוּלְטֶע כַּלִים, וואס
זֶענֶען אוֹיפּן טִישׁ אוֹיסְנֶעשְׁטֶעללְט בֶּעוָוארֶען צוּ לִיעבּ דֶער רָאוִיגֶער נַאבְט פון
פַָּח ,
ְּרַיינְדֶעלֶע הָאט אִיהם דיא הָמַבְּהיבֶּעט אוֹיבֶּענָאָן אָנְגֶעויזֶען, אוּנ הָאט
זִיךְ אַללײן געזֶעצְט אוֹיף אַווייכֶער שְׁטוּהל פוּן זַיין רֶעכְטֶער זַייט , טִירֶעלֶע
הָאט וִיךְ גֶענֶען דֶער מוּטְטֶער גֶעזֶענְּט, בַּיי אִבְּרֶעג טִישׁ, עֶנטגֶעגֶען הֶערטֶעלן
אִיו גֶעזֶעסֶען דָאס דִינסְט מֵיידֶעל אוג אָנְגֶעקְוָואנֶען קקענְדִיג אוֹיף אִיהר נוט
פְּבַיליין, וָואם שֵׁיינְט אִיצְט פון גְלִיק -
מירעלע
-- 149 --
מִירֶעלֶע הָאט דִיא כּוסוֹת אָנְגֶענָאסְסֶען אוג הֶערשֶׁעלֶע הָאט אָנְגֶעהויבֵּק
דֶען קָדוּשׁ מִיטץ גֶעוָאנְלִיכֶען לִיבֶּען פְקַארְבֶּאוֶען נגוּן . בְּרַינְרֶעלֶען הָאט נֶע-
דַאבְט, דִיא שְׁטִימֶע הָאט זִיא . שׁוֹין אַ מָאל גֶעהָארְט, דָאס שְׁטֵיינֶערֹל אִיז אֵיהר
בֶּעקַאנְט ,,.,, זִיא הָאט אִין דֶער מִינוט יֶענֶע צַייט דֶערטַאנְט, וֶוענן זֵיא אִיז
אַכֵּלֶה גֶעווארֶען אוּנ הָאט צום עָרסְטֶען מָאל פוּנקט אַזֵא קדוּשׁ גֶעהָארְט פן
אִיהר דֶענְמאלְט גֶעלִיבְּטֶען הָתֶן .. פּונקט. אַזוֹ, דַאכְט אִיהר, הָאט עֶר נָעי
שֵׁיינְט, פּונקט אַזוֹי הָאט זַיין שְׁטִימֶע גֶעקלוּנְגֶען . ,אַךְּ, וִויא נְלַיקְלֶיךְ אִיז זיא
דַאמַאלֶם גֶעוֶועזֶען,. אוּג אִיצְט-- אִיצְט שׁוֹין אִ-ן-אַלְמָנֶה , עֶר אִיז שׁוֹין לַאנְג אִין
דֶער עֶרְד . . , וִויא גִיךְ עס דרעהט זִיךְּ אַ וֶועלְט אִיבֶּער ! * -- זִיא הָאט אוֹיף
אִיהר טִירֶעלֶען אַ קוּק גֶעטהוּן, זִיא הָאט גֶעמַיינְט : מִירֶעלֶע פִיהלְט עֶס גֶעוִיס
אוֹיךְ אַזוֹי וִויא זִיא : נור טִירֶעלֶעץ הָאט נָאר פֶּערְגֶעמֶען צוּ טְרַאכְטֶען אִיצְט פון
דָאס וָָאס אִיו אַ מָאל גֶעוֶועזֶען, זא הָאט נור שְׁטִיללֶערְהֵייט מִיגֶעזָאגְט
אוּג גֶעוונגֶען דיא וָוארְטֶער פון קידוּשׁ גְלֵייךְ מִיט הֶערשֶׁעלֶען . בְּרַיינְרֶעלֶע הָאט
אוֹיךְ אוֹיף הֶערשֶׁעלֶען אַ קוק נֶעמְהוּן אוג עֲפִּים אַ גֶעדַאנְק אִיז אִיהר דוּרְכן
קאכָּף דוּרכְגֶעלַאפֶען נוּר זִיא הָאט זִיךְּ כִּמָעט פַאר זִיךְּ אַללֵיין פֶּערשָׁאמְט,
וָואס אִיהר /קאנן אַיינְפַּאללֶען ו... דֶען גֶעדַאנְק פין זִיךְ צוּ פֶּערמְרֵייבֶּען ,
אֵיירֶער טִירֶעלֶע וֶעט עֲפִּיס אוֹיף אִיהר בֶּעמֶערְקֶען, הָאט זיא דֶען כּוֹס
צוּנֶעטְרָאנֶען צוּם מוֹיל , אוֹיסְגֶעטְרוּנְקֶען אוּג גֶעזַאנְט :
-- זְעֹהר גוּטֶער וַויין ! עֶס טְהוּט מִיר הִנָאֶה , מִיטץ װַיין הָאבּ אִיךְ הַיי.
ָא גֶעמְהָאפֶּען . דֶענְנָאךְּ אִיז הֶערשֶׂעלע װידֶער טְהֵייֶר גֶעוָארֶען בַּיי אִיהר
אִיבֶּער זַיין הַנָדָה זֶאגֶען . בְרַינְרֶעלֶע הָאט וִךּ אִין דִיא עִבְרֵי גֶעשְׁלֶעפּט, צו-
פוּם גֶענַאנְגֶען אוּג פֶערשְׁפֶּעטִינְט זִיךְ שְׁטָאנְדִיג, בְּעת אִיהר מַאנן, עָלָיו הַשְׁלוֹם ,
אוג אִיהרֶע אַללֶע מֵדֶר אָבְּרִיכְטֶער בִּיו אִיצְט הָאבֶּען ויא אוֹיף עַקִפטְיֵא פַּאסְט
אִין דֶער הנָדָה זִיךְ גֶעוָאנְט זִיא פְלֶענט אִיממֶער פון הִינְטֶען בְּלייבֶּען, נִישְט
אוֹיפְצוּהַאלְטֶען דִיא מַאנסְלֵייט, אוג נָאךְ מֶעהר, זֵייא זָאללֶען אֵיהֹרֶע נְרַייֶען
גִישְט דֶערהָארֶען , הָאט זיא שְׁטָאנְדִיג גֶעמוּנְט אִיבֶּערהוּפֶּען נַאנְצַע שְׁטַיְקֶער ,
אוּנ אֲפִּילוּ דָאס בִּיסֶעל וָואס זִיא הָאט יֵא גֶעזֶאנְט אִיז אוֹךְ גֶעוֶעזֶען אִין
אֵיילֶענִיס, זִיא הָאט דֶעם רֶעכְטֶען בעִם פוּן דֶער הֲנְרֶה קֵיינְמָאל נִישְט נֶע-
פֵיהלט . דֶעם רִבּוֹנוֹ שָׁל עוֹלֶם נִישְׁט שוּלדיג צוּ בְּלֵייבֶּען, פְלֶענְט זִיא אוֹיף
מָארְגֶען בֵּיי טָאג נָאכְן שְׁלָאף, זִיךְּ נֶעהמֶען פון דָאס נֵיי, אוג אָבּזָאנֶען דיא
נַאנְצֶע הַנָדֶה פון יעֲבְדִים הָיִנוּ בִּיז חַד נִדְיְא"-- הַיינְט זָאנְט הֶערשֶׁעלֶע מִיט
אָזֵא זִיסֶען נֶעון, אִיהר דַאכְט, דֶער נָנוּן פֶערטֵייטשְט דִיא וָוארטֶער, זיא הָארְט
אונ
-- 150 --
אונ זיא פֶערֹשְׁטֶעט יֶערֶעם וָוארְט. עֶר יָאנְט זִיךְ גִישְׁט, רָאס הָאלְזֶעל אִיז גְרִינג
יא בַּיי אַ פַיינֶעלֶע , רֵיין וִויא פֶּערל קוּמֶען דִיא וָארטֶּער אַרוֹיס, זִיא וַייס
וואוּ עֶר הַאלְט, אוּנ זִיא הָאט נָאךְ צַייט צוּ דֶער פְטַאנְציֶע אָנְצוּקוּמֶען אֵיירֶער
= הו פאכ מע עַייטֶער אַװַעק.
מִירֶעלֶע הָאט מיט אִיהם וָוארְט אִין וָארְט גֶעזָאגְט , גֶעצוֹיגֶען דֶען גנ
| אִין זַיין טָאן, נוּר צוּ דֶער סְטַאנצַיִע אִיז זִיא שְׁטָאנְרִיג פְרִיהֶער אָנְגֶעקוּמֶען ,
אוג אי גְלִקְליךְּ גֶעוֶעוץ אַז הֶערשֶׁעלֶע הָאט דֶען פִינַאל אוֹיסְגֶעלָאזֶען אִין דֶעם
וֶעלבֶּען טָאן וָואס זִיא הָאט אִיהם פַּארגֶעוּנְגֶען ,
אוֹיךְּ דָאס דִינסְט מֵיידֶעל הָאט הַנָאֶה אוּנ זָאנְט נָאךְּ אוֹיסְווענִיג דִיא
אוְּפֶערשְׁטָנְלֵיכֶע הַנְדֶה וָוארטֶער,. קוּקט בַּאלֶר אוֹיף טִיְרֶעלֶען, בַּאלֶד אוֹיף
הֶערשֶׁעלֶען אוּג װוינשְט זֵייא אִין הַארְצֶען!,אִיבֶּער אַ יָאהר אוֹיךְ אַזױ זִיטְצֶען
ויא חָתָן בֵּלֶה, מִירֶעלֶע דַארף נָאר קיין שָׁאנֶערן הָתֶן נִישְׁטי!....
- אַ דַאנְק דִיר הֶערשֶׁעלֶע, וָואס דוּא הָאסְט זִיךְּ נִישְׁט גֶעאַיילְט אַזֹ |
הָאט. בְּרַיינְרֶעלֶע + נָאךְּ דֶעם צְוַוייטֶען כּוֹם אִיהם בֶּעדַאנקְט. װֵייסְטוּ, מִיר
וָאלְט נִיט מָאוּם גֶענָוארֶען נָאךְ צְוַויי שָׂעֵה זִיצֶען אוּנ זָאנֶען ; אִיךְּ הָאבּ אֶמֶת
הַנָּאָה נֶעהַאט ,
-- זֶעהסְטוּ מַאמִישֶׁע, אַז דוא פָאלנְסְט מִיר הָאסְטוּ קֵיינְמָאל קיין חֲרָנָה
נִישְׁט ! הָאט זִיךְ מִיְרֶעלֶע אָבְּגֶערוּפען, דוּא הָאסְט דָאךְ אַן-אַלְטֶען יודֶען נֶע-
וָואלְט בֶּעטֶען צוּ דִיא סְרָרִים !
אוג מִיט דִיא וארטֶער הָאט זִיא ויא אַ לוּסְטִיג קִינד אָנְֶעהוֹיבֶּען נָאב
מַּאכֶען ויא דֶער אַלְטֶער יוד הָאט פַאר יָאהרֶען דִיא הַגְרֶה גֶעוָאנְט, אָבֶּער
אַזוֹי גוט קאפִיערְט, אַז זֶעלְבּסְט בְרַינְרֶעלֶע הָאט זִיךְ פֶערקֵייכְט פן לַאֶען ,
-- מֶען טָּאתר, מַיין טָאכְטֶער, פָּאן אַן-אַלְטֶען מַאנן נִישְט לַאכֶען ! הָאט
ְּרַיינְדֶעלֶע גֶעזָאגְט, דוא וֶעסְט אוֹיךְ אַ מָאל אַלְט וֶערֶען, דֵין מַאמֶע אִיז
שׁוֹין אוֹיךְ אַץ-אַלְטֶע יוּדֶענֶע .
-- נַיין , מַאטִישֶׁע, דוּא בִּיזְט יוּנְג, דוּא בִּיזְט שָׁאן ! הָאט זִיךְּ מִירֶעלֶע
אַ הָארְף נֶעטְהוּן אוֹיף דֶער טוּטְטֶערְס הַאלְז מִיט קּשֶען אונ מִיט אנְנֶע-
וָואהנְנִיכֶע: צָארטְלֵיכְקייט .
צוִם עֶספֶען הָאט בְּרַיינְדֶעלֶע אִיהר צוּפְרִיערֶענְתֵייט אִיהם נָאף מְעהי
אַרוֹים גֶעוִויזֶען, דֶען בֶּעסְטֶען חַלָק פִּישׁ אוג פְלַיישׁ הָאט זִיא אִיהם דֶער.
לַאנגְט, אוּג אִיז צוּנֶעשְׁטַאנֶען עֶר זָאלל נָאךְּ אוּג נָאךְ עֶספֶען . מִיט אַ צָארטְלִיבָ
קֵייט פון אַטוּטְטֶער הָאט זִיא אֵיהם דָאס פְּלֵיישׁ אוג עוֹם צּשְׁנִיטֶען, אוג
פשוט
-- 151 --
פָּשש נַחַת גֶעקְלִבֶען, וָאס עֶר עֶסְט, זיא אִיז ויא פֶעליעכְט גֶעוארֶען אִין
אֵיהם אוּנ הָאט נִישְׁט בֶּעמֶערקְט, מִיט וֶועלְכֶע לִיעבֶּע בְּלַיִקֶען אִיתר מִירֶעלֶע
קוקט אוֹיף אִיתם, מִיט וֶועלְכֶע שָׁאמֶעדִיגֶע שְׁמֵייכֶעלֶעךְּ עֶר אָנטְוֶערְט אוֹיף
אִיהר קוק, אוּג מִיט וָָאס פַאר אַנְנַבְה'שֶען בֶּעוואוּסְט זַיין זֶעהט עָם דָאס
דִינסְט מֵיידֶעל צוּ, אונ קְוועלְט פון נַחַת ,
צוּ דֶער אַנְדֶערֶער הֶעלְפְט סֵרֶר אִיז שׁוֹין בּרַינְדֶעלֶע שְׁלָאפֶּערִיג גֶעוֶעזֶען.
דֶער וַויין פון דִיא כּוֹסוֹת, דָאס עֶססֶען אוּנ דֶערֹצוּ דִיא וִיססֶע שְׁטִימֶע פו
יי קִינְדֶער, וָאס אִיז נָאךְ אִיצְט פְרִישֶׁער אוּנ קלָארֶער גֶעוָארֶע ,
הָאכֶּען אַשְלֶאף אוֹיף אִיהר ארוֹיפְגֶעוָארְפֶען אונ זִיא הָאט אֵינְגֶעדְרֶעמֶעלְט
אוֹיפץ וַוייכֶען שְטוּהל זִיצֶענְדִינ . טִירֶעלֶע הָאט אַ װאוּנְק גֶענֶענֶּען דֶעם דִינסט
מַיידֶעל, זיא וָאל בַּאלְד אֹיסְבֶּעמֶען דִיא בֶּעמֶּען, אוּג הָאט גֶענוּמֶען אַרינְפִיהרֶען
דִיא מוּטְטֶער אִין שְׁלאףִצִימְמֶער - בְּרַיינְרֶעלֶע הָאט זיךְ אוֹינְגֶעהַאפְּט, נָאךְ
גֶעמַאכְט 8 פֶערשְׁלָאפֶעגֶע בְּרָכָה אוֹיפן לֶעצְטֶען כּוֹם, אַזּפ גֶעמְהוּן , גֶעזָאנְט!
לְשָׁנָה הַבְּאֶ בִיְרוּשִָׁם, אָנְגעוואוּנְשֶׁץ איהר נוט הִינֶר, יאִיבֶּער א יָאהר גֶעבָּץ
אֶמָתן בֶּעשֶׁערְטֶען אַזֹי דֶען סֹחר אְָּריכְּטֵֶן, אוג אִיהרֶע אוֹינֶען וָאלְלֶען עִם
נָאךְ זֶעהֶען ! * אוג אִיז אין אִיהר שְׁלָאפְצִימְמֶער אַרַיין .
אִיצְט הָאט דַךְ עֶרסְט דֶער רֶעכְטֶּער הָאנְצֶערְט אָנְגֶעהֹיבֶּץ , מִירֶעלֶע
הָּאט פאֲדִיר בִּמְלוּכָה בָּחור כַּהֲלָכָה" גֶעזוּנגֶען מִיט דֶעם נָנוּן וָואס זִיא פְּלֶענְט
אַ מָאל זִיצֶענְדִיג אוֹיפן פִיטֶערם שׁוֹים מיט אִיהם זִינְגֶען, הֶערשֶׁעלֶע הָאט
אוֹיךְ נִישְׁט גֶעשְׁויגֶען אוב הָאט שְׁטיינֶערְלֶעך, פּאנְטַאוֶיֶעלֶעךְּ אוג אַזוֹי הַאלְד
אַרְבֵייט אוֹיסְגֶעוּנְגֶען, נִיט גֶעפִיהְט טֶעהר זַין פְּרֶעהֲקֵייט, זַיין עֶלֶענֶד : עֶר
זִינגְט פַּאר בִיְרֶעלֶען, וֶועלְכֶע פֶּערשְׂטֶעהְט אִיהם אוּנ טְרֶעפְט אִיהם אִין טָאן
אַרֵיין , ונ עס אִיז וִירקָלִיךּ אַ וואוּנְדֶערְלִיכֶער האנצֶערְט ויײ -- -ידֶער נור
כּ.ד אֵיין אֵיינְצִינֶען צוּהָארֶער, פארץ דִינכְט מֵיירֶעל, ואס הָאט אֲפִילוּ דיא
הֶעְוָה נִישְׁט גֶעהַאט בְּרַאוָוא צוּ פַּאטְשֶׁען ,
עֲנדְליף אִיז שׁוֹין , הַקְדוֹשׁ בָּרוּך הוא גֶעקוּמֶען אונ הָאט גֶעקוֹילֶעט דֶען
מַליךְ הַמְוֶת , וָואס עֶר הָאט גֶעקוילֶעט דֶען שׁוֹהֵם ,.,* אוג צוּ זָאגֶען אִיז שׁוֹין
נִישְׁט גֶעוֶועזֶען וָואס , -
-- מִיר ווילְט זִיך נגָאר פון טִישׁ נִישְׁט אַוֶעקְנֶעהֶען, הֶערֹשֶׁעלֶע! הָאט
מִירֶעלֶע גֶעזָאנְט, אִיךְ וָואלְט הַיינְט אַ גַאנְצֶע נַאכְט זָאנֶען אוג זִיננֶען, ויא
קָאנן מֶען אִיצְט שְׁלָאפֶען גֶעהֶען
- לָאִיר זָאגֶען שׁורחַשָרִים' ו הָאט הֶערשֶׁעלֶע אידֵּצָה גֶעֶעבֶּ, אע
האמ
= 'לען --
הָאט בַּאלֶר אריינְגֶעְראנֶען אַחוּמְשׁ מִיפָּן תּרנום אִשְׁכנזִי, אוֹיפְנֶעמִישְט שִׁיר
! תַּשּׁירִים, אוּן הָאט אַנְגֶעהוֹיבֶּען זַאנֶען מִיטֶן נָגוּן פון דִיא טְרָאפּ, חָאטְשׁ עֶר
הָּאט גֶעוואוּסְט , אַז אַלֶלָע שִׁירִים זֵייעְן קוֹדֶשׁ אוּן שִׁיר הַשִׁירִים אִיו קוֹדֶשׁ
קָשִים , אוּן חָאטְשׁ עֶר הָאט גָאר קֵיינְמָאל אַנְדֶערְס נִיש גֶעקְלֶערְט אַז
שּׁלַמִית מֵיינְט מֶען דִיא בְּנֶסֶת יִשְׂרָאֵל. פוּנְרֶעסְטְוֶעגֶען הָאט עֶר גֶעפִיהְלְט
אַז הַיינְט זֶענֶען דיא וֶערְטֶּער אְָגֶעמָאסְטֶען צוּא זַיין שׁלַמִית צוּ מִירֶעלֶע
וֶועלְכֶע זִיצְט בֵּייא זַיין זַייט און זָאנְט נְלַייךְ מִיט אֵיהֶם... מִירֶעלֶע הָאט זִיךְּ אַלֶץ
נָאהֶנְטֶער צוּגֶערוּקְט צוּ. אִיהֶם, אִיהֶרֶע בְּרֶעגֶענְרֶע בַּאקֶען צוּגֶעדְרִיקְט צוּ זַיינֶע
עֶר פִיהְלְט אִיהר הוֹיךְ אִיהר קְלַאפֶענְד הֶערֶץ, אִיהם קלאפְּט אוֹיךְ דָאס הֶערֶץ..
וֶוער אִיז אַזוֹ שֵׁיין אַזוֹי לִיעֹבּ וִויא זִיא!, דִיא הֵיילִינֶע וֶערְטֶּער פוּן שִׁיר
הַשׁירִים מוּנְטֶערֶען אִיהם נָאךְּ מָעהר אוֹיף, אוּן צו אִיהר זַאגְט עֶר! הִנַךְּ יָפֵה
ַּעותֵי. הֵנֶךְ יַָּה. עיניך יֹנִים מִַּעַר לְצִמָתֵדּ... זֵיא עֶפֶּענְט אִיקרַע שֵׁיינֶע
אויגֶען, קוּקְט אוֹיף אִיהם מִיט לִיעבֶּע, עֶר קוּקְט אוֹיךְּ אוֹיף אִיהר, אוּן זָאנְט,
ָּחוּט הַשָׁנִי שִׂפְתוֹתַיךּ וּמִדְכָרֵךְ נָאוָה! עֶר זָאנְט וַַייטֶער און פִּיהְלְט צוּם
עִרְסְטֶען מָאל, אַבֶּעשֶׁעמוּנְג פַּאר דִיא וֶוערְטֶער ואס עֶר זָאנט, עֶר גֶעהְט
זייא שְׁמּיל פַּארְבֵּיי , און זָאנְט וַַייטֶער מִיט 8 בֶעִייסְטֶערונ ! אִתִּי מִלְבַנוֹן
כַָּה אַתִי מַלבָנוֹן תֵּבוֹא ! עֶר פֶּערְנֶעסְט זַיךְּ וֶֶער אוּן װאוּ עֶר אִיז, אִיהם
דַּאכְט, עֶר אִיז מִיט אִיהר אִין יְרוַָּיִם, עֶר נֶעמְט זִיא פַּאר דֶער הַאנְד אָן
אוּן פִּיהְרֶט זִיא , דַאכְט אִיהם , אוֹיףן לְבָנוֹן, תָּשׁוּרִי מֵראשׁ אֲמָנָה, קוק
ִירֶעלֶע , אַרָאפּ פוּן הוֹיכֶען בַּארְג אֲמַנָה , מֵרֹאשׁ שְׂנִיר וְחָדְמוֹן, פוּן דִיא
שְִּׁיצִינֶע בֶּערְג שְׂניר אוּן חָרְמוֹן, מִמְעוֹנוֹת אֲרָיוֹת, פּּן דָארְט וואוּ לֵייכֶּען וָארנֶען,
מַהַרְרִֵי נְמֵרִים, פוּן דִיא בֶּערְג ואוּ דִיא טִינֶערֶען זֶענֶען !,.. און מִירֶעלֶע לֵיינְט
אִיה קַאפּף אַוֶעק אוֹיף זיין אַקְסֶעל, פּנֶט אִיהם אִין דֵיא אוֹינֶען אַזֹי לִיע
אוּן רִיהרֶענָה, דָאס הַארְץ הֵיינְּט אִיהם אָן צוּ קְלַאפֶּען, שְׁווַאכֶער וֶערְט דִיא
שִׁטִּימְמָע זֵיינֶע אוּן מִיט ֶועהמוּמָה זָאגְט עֶר 1 לִבַּבְתְּנִי אֲחוֹתִי. כַלָּה ! דוא
הָאסְט מַיין הַארְץ גֶענוּמֶען , שְׁועסְּטֶער כַּלָה ! !,, - לָבַּבְתִּינִי בְּאַחַת מַעֵינַיִךְ,
מִיט אַיין לִיעבֶּען קוק דֵיינֶעם נֶעמְפְטוּ דָאס הַארְץ מַיינָם ,, בָּאַחַד ענָק
מצַוְוֹניִךְ ,. מַיין לֶעבֶּען גִיבּ אִיךְ אַוֶועק. פַּאר אֵיין שְׁנירֶל פֶּערֶעל ואס אִיז
אוֹיף דַיין שֵׁיינֶעם הַאלֶרְן!יי.
,טי יַתָּנֶךְ כְּאַח לִי! ִינְנְט מִירֶעלֶע,. זייא מִיה,. הֶערְשֶׁעלֶע, אַבְּרוּרָעת אַ
בְּרוּדֶער פוּן אֵיין מוּטְטֶער זֵיי מִיר !--דַאכְט אִיהם--זָאגְט זִיא, אֶמְצָאֶךְ בַחוּץ,
אִין מִיטֶען נַאם אִיךְ זָאלל דִיךְ טְרֶעפְפען אֲשָקִךְ גַם לֹא יָבוּזוּ לָ, זָאלל אִיךְ
הערשעלע מענען
-- 155 --
מֶעגֶען דיך אוֹיםץ הֵאלְז פַאללֶען קישֶׁען רִיהּ הֶערְשֶׁעלֶע, אוּן קֵיינֶעי זָאהל
מִיךְ נִישְׁט בַּארִיירֶען--
הֶשְׁבַּעְתִּ אֶתְכֶם בְּנוֹת יְרוּשָלַיִם ! אִיך בֶּעשְׁוֶער דִיךְ מִירֶעלֶע, רוא
שֵׁייגֶע טָאכְטֶּער פוּן יְרוּשָׁלַיִם, מַה תָּעֵירוּ וּמַה תָּעוֹרְרוּ אֶת הָאַהֲבָה, וֶעק
נִישְׁט מָעהר דִיא לִיעבָּע, זִיא בְּרֶענְט שׁוֹין אַזוֹי אוֹיךְ אִין מִיר 3 וַאסְסֶערֶען
קָאנְגֶען זֵיא נִישְׁט לֶעשֶׁען און טֵייכֶען אִיז פַּאר אִיהר נִישְׁט נָענוּג 1.י.
אִין דֶעם קוּמְט אַרַיין דָאס דִינְסְט מֵיירֶעל, זָאנְט זֵייא אָן ! עֶם הָאט
שׁוֹין. אֵיינֶם 8 זייגֶער גֶעשְׁלָאנֶע; זִיא הָאט קוֹים אַ קְרִיסְטֶען גֶעקְרִיגֶען דִיא
לָאמְפֶּען אוֹיסְצוּלֶעשֶען :
- אַ גוּטֶע נַאכְט, ר זָאגְט מִירֶעלֶע 0 דְרֵיקְט אֵיהם דִיא הַאנְד,
רֶערֶעְִיג, " :
אוּן אַז דָאם דִינְסְט מֵיירֶעל גֶעהט אַרוֹים בְּלַייבְּט נָאךְ מִיָרֶעלֶע שֶׁטָּעהן
בֵּייא דֶער טְּהִיר פוּן שְׁלָאפְצִימֶער, זָאנְט אִיהם נָאךְּ אַמָאהל: , אַנוּטֶע נַאכָט"!
פון הענם כע מנדען,
יר, |
אוֹיף מָארְגֶען הָאט הֶערְשֶׁעלֶע הַלַל גֶעזַאנְט פַּארְץ עַמוּה, מַאנְסְלֵייט הָאבֶּען
הַתְכַּעֲלוֹת גֶעהַאט, אוּן רִיא וַייבֶּער הָאבֶּען דִיא אוֹיגֶען אוֹיסְגֶעקוּקט דורךְ
דיא פֶערְהַאנְגֶענֶע פֶענְסְטֶערְלַאךְ פון וַַייבָּער-שול, אוּן אַלֶץ גֶעפְרֶענְט /וֶוער
אִיז דָאס + עוֶוער דַאוֶענְט עִםס+'
--דָאס אִיז דָאךְ. מֵיין הֶערְשֶׁעלֶע! הָאט זִיךְ בְּרַיינְרֶעלַע אָבְּגֶערוּפֶען,
-- וָואס הֵייסְט אֵייעֶר הֶערְשֶׁעלָע 1 הָאט א יוּרֶעגֶע אַפְּרעג גֶעטָאהן,
- טײן יקיכה כהה, הַתֵּם עחה בי א אי א יי עןו יי
ְּרַינְרֶעלֶע רֶערְקְלֶעוְט , אִיהר הָאט אִיהֹם בֶּערַארְפּט הֶערֶען גֶעכְטֶּען דֶען
סֵרֶר אָבְּרִיכְטֶּען ,
- --עִם הָאט זִיךְ אַבְרִילַאנְט גֶעוַאלְגֶערְט בַּיי אוּנז אִין שְׁטֶערְמָעל, הָאט
אַיין יוּרֶענֶע זִיךְ אַזָאג גֶעמָאהן, זֵיינֶען אַלְלֶע אִיהם פֶּערְִּייגֶעגַאנְנֶען, נוּר בָּרוּך
דֶעם קֵצָב הָאט גָאטט רִיא אוֹיגֶען גִיֶעפֶּענְט אוּן עֶר הָאט דֶעם בְּרִילָיאנְט
אוֹיפְגֶעהוֹיבֶע פַאר זיין קִינְד ! דַארְף מֶען בֵַּייא דֶעם -אוֹיבֶּערְשְׁטֶען קַשְׁיוֹת
פְּרֶעגֶען, פַאר וָאס קוּמְט אִיהם אַזֵא גְדוְלָה 1
הערשעלע " וואס
= 154 =
-- וַיים אִיךְ וָואס אִיהר רֶעדְט ! הָאטּ זי בְּרַיינְרֶעלֶע אָבְּגֶערוּפֶען, אנֶעבִ
טִינֶער טָאג . . , עֶר אִיו אַ בּעל-הַבֵּיתִּישׁ קֵינְד פוּן דֶערהַיים , הָאט פֶּעטֶערְם אונ
מוּהמֶעס רֵייכֶע ; בַּאלְד לָאזֶען זֵיי איהם וֶוענן עֶר זָאלל אִכִּילוּ וָאללֶען, בְּפֵרֵט
אַז עֶר וִוילל נָאר נִישְׁט הָארֶען אוּנ גֶעדֶענְקען פון בְּרודן ו
ְּרוּדִים וַוייבּ אִיז אוֹיךְ גֶעוֶועזֶען אִין שול אונ הָאט זִיךְ אוֹיךְ בַּערִיהמט,
אַז דָאס אִיז אִיהר הַערשֶׁעלֶע, זִיא הָאט זִיךּ נוּר בֶּעקְלאנְט אוֹיף דִיא שְׁלֶעכְטֶע
צִינְגֶער וָאס הָאבֶּען נִישְׁט וָואס צוּ טְּהוּן מְעהר נִישְׁט ויא אִין פְרֶעמְדֶע עַסקים
ִיךְ אַרֵיינְצוּמִישֶֶען, אוג פֶערנִינֶען אִיהר שְׂרֶה פַיינֶען דאס גְלִיק נִישְט, וָואס דֶער
אֵייבֶּערשְׁטֶער אַללֵיין הָאט אִיהר צוּגֶעשִׁיקְט ,
אוּנ בָּרוךְ אַללַיין הָאט אוֹיךְ הֶערשֶׁעלֶעט הֵלֵל גֶעחָארְט אוּנ דֶען רוֹשֶׁם
גֶעזֶעהֶען וָאס דֶער הֵלַל הָאט אוֹיף דֶען נַאנְצֶען עוֹלֶם גֶעמַאכְט. נוּר איהם
הָאט עֶס נִישְׁט נֶעפְרֵייט, פֶערקֶעהרְט, אִיהם הָאט דָאס הַארְץ וָעה נֶעטהוּן
וָואס מֶען לוֹיבְּט הֶערשֶׁעלֶען אַזוֹי, נְלֵייךְ וִויא מֶען וָואלְט מִיט דֶעם גֶעוָואלְט
זי רֵייצֶען מִיט אִיהם, אִיהם שִׁיטֶען זַאלְץ אוֹיף זֵיינֶע וואנְדֶען . דָאס הַארְץ
הָאט אִיהם גֶעזָאגְט, אַז הֶערשֶׁעלֶע אִיז נִישט פַאר זַיין קִינְד, וָאם אַ טָאג,
דַּאכֶּט אִיהם, שְׁטֵיינְט עֶר אִין מָקָח, וָאס אַ טַאג וֶערְט עֶר נְרָאסְסֶער, אוג
ואס מָעֹהר עָם הֵייבֶּט אָן הֶערשֶׁעלֶעס מַזֶל צוּ שֵׂיינֶען, דָאס מָעהר, דַאכְט איהם
פַּאללְט דָאם מַזְל פון זַיין קֵינְד, אע עֶר צִיטְטֶערְט פַּאר דֶען גֶעדַאנְק : ,טָּאמִיר
אִי הֶערֹשֶׁעלֶע בָּאֲמַת נִישְׁט דֶער בֶּעשֶׁערְטֶער, טָאמִיר הָאט בְּרַיינְדֶעלֶע אַ
מַחֲשְׁבֶה אֵיהן צו פֶּערהַלְטֶען נָאר פַאר אִיהר גֶערָאטְהֶענֶער בַּת יְחִידָה 1.. פַאר
זָא נִישְׁט ד עָפִים וַאלְֶערְט יא הֵַל? .. מִי בְּרִיְֶעלֶען שֶׁעקן ויפ
טאר קאנן אִיךְ נִישְׂט 1" הָאט ער בַּיי זִיךְ גֶעקְלֶערְט אוּג אִיז הַיינְט וִויערֶער
אַוֶועק אַהַיים אַללַיין אֶהן הֶערשֶׁעלֶען .
| -- צוּ וָואס טוֹינסְטוּ , שְׁטִיק צֶרֶה מֵיינֶער ! הָאט בָּרוּךְּ'ם וַייבּ גֶעשְׁרִיעָן, אַז
זיא הָאט אִיהר מַאנן וִויעדער דֶערזֶעהן אַרַיינְקוּמֶענְדִיג אֵללֵיין . נְעה זְעה, דַיין
מַאכְטֶערל הָאט שׁוֹין קיין אוֹיגֶען נִישְׁט וַייגֶענְדִי,. תִּשְׁעָה בְּאָב אִיז בַּיי אִיהר,
נִישְׁט פָּסַח. אוּנ דֶעם טַאטֶען זָאלל עֶס נָאר אַהרֶען!...
| - וָואס זָאלל אִיךְּ מְהוּן, אַז אִיהר מַזִל אִיז אַזוֹי שְׁוֶער! הָאט בְּרוֹךְ
מִּיט פֶערדְרוּם אוּג אִין כַּעַס גֶעאָנטְוֶערט, זֶעהסְט דָאךְּ, גְרָאד אִיצְט דַארְף
זִיךְ אָבְּוּכֶען אַ פֶעטֶער אַ רֵייכֶער , וָואס שִׁיקְט אִיהם נֶעלֶר אוֹיסְצוְִּידֶען זי
יא אַ מָאנַארְךְ, דָארְף נָאטט נֶעבֶּען בְּרינְרֶעלֶען אזא רֵעָה וִיא זָאלל נָאר
זַיין נוֹאַלְטֶע וֶוערן. מִסְהָמָא נִישְט בֶּעשֶׁערְט פן נָאמט |
ריט
-- 1559 --
דיא הירער כְהדֶּש הָאבֶּען זי חַי"ב װיא א םעט . י ן ר
הָארְט ינִישְׁט בֶּעשֶׁערְטי אִיז אִיהר נָאךְ קֵיינְמָאל נָאר אוֹיפן זִיננֶען נִישְט אַרוֹם
גֶעקוּמְמֶען .
- הַא, וָואס זָאנסְטוּ 3 לֶאם אִיךְּ הָארֶען אוּנ וִיפסֶען אוֹיף וָאם פַאר
אַ וֶועלְט אִיךְ בִּין !--בְּרוּך הָאט אִיהר דֶערצָאהלְט זַיין שׁווֶער הארְץ פוּן אָנְהַייבּ בּיזן
כוֹף. זִיא הָאט עָם אָבֶּער גָאר נִישְׁט גֶעקָאנְט בֶּענְרֵיפֶען. ,פְטֵייטְשׁ עֶר װילל
נִישְׁט 7 סְשַׁייטְשׁ בְּרַיינְדֶעלֶע הַאלְט אִיהם צו?* אִיהר אִיז דִיא נַאנְצֶע נ/ע-
שִׁיכְטֶע פַארנֶעקוּמֶען ויא נִזְלְנִים זֵיינֶען אָנְגֶעפַאללֶען אוֹין? אִיהר אוּנ רוֹיבֶּען צו
אִיהר לִיעבּ קֵינד אִין מִיטטֶען טָאג 1... זיא קאנן עֶס נִישְׁט צולָאזֶען !..י
אוּג זִיא הָאט זִיךְ מִיטן מַאנן אָנְגֶעהוֹיבֶּען קְרִיגֶען, וָואס עֶר אִיו אַזֵא קָאלְטֶער |
לוּנְג--אוּנ--לֶעכֶּער , + אוּ בַּיי אִיהם אִיו דָאס אַלֶץ רֶעכֶם...
בָּרוך הָאט דִיא אוּנפֶּערְדִינְטֶע זִלְולִים פון זַיין וֵוייבּ אוג דִיא טִהרֶערֶען
פון זַיין טָאכְטֶער נִישְׁט גֶעקָאנְט מֶעהר אַרִיבֶּער טְרָאנֶען, אונ הָאט פוּן כַּעס
אַוָוארְם גֶעטְהוּן אַ טֶעלְלֶער אוּנ צובְּרָאכען אוֹיף שְׁטיקְלֶעךְּ. עִם הָאט זִךְ אָנְנֶע-
הוֹיבֶּען אַ טוּמֶעל. דָאס וַוייבּ הָאט גֶעשְרִיעֶן : געֶר אִיז שִׁכּור! * שֵׂרֶה פַיינֶע הָאט
ִיךְ אוֹיך אַרַיינְגֶעטִישְט, אוּג הֶאט גֶעלֵייוְט אַ פָּאאר פֶּעטְשׁ פון בְּרוִּים פַּאללֶער
הַאנְד, אִין שְׁטוּבּ אִיז חֹשֶׁךְּ גֶעוָוארֶען, קֵיינֶער אִיו מָעהר צום טִישׁ נִישְׁט
גֶענַאנְגֶען . דער סְלוצקֶער הָאט אִין שְׂרֶעק אוג אֵיילֶענֶעם אָבְּגֶענֶעמֶען ויא
עָם אִיז אַללַיין, אַוֶועק צורִיק אִין בֵּית-הֲמֶדְרְשׁ אוּנ דֶערצֵאהלְט דִיא סוּמַאטָאבֶע
אוּג דֶעם נַהַת'דִינֶען יוֹם טוֹב וָואס עֶר הָאט הַיינְט בַּיי בְּרודְן גֶעהַאט ,
הֶערשֶׁעלֶע הָאט נָאר קֵיין צַייט גֶעהַאט צוּ קְלָארֶען וֶעגֶען דֶעם וָאס
טָּהוּט זִיךְ בַּייא בְּרוךְּן . דֶער עֶרפְטֶער טָאג יוֹם טוֹב אִיז אִיהֹם אַוֶועק אִין
פֶּערגְנִיגֶען, עֶר הָאט מיט מִיְרֶעלֶען הוּמְשׁ גֶעלֶערנְט, אונ אִיהם אַללֵיין הָאט
גֶערַאכְט, אַז עֶר בֶּערֹשְׁטֶעהְט אִיצְט דֶען חוּמשׁ נָאר בֶּעסֶער, קְלִיגֶער אוּנ
אוֹיפְגֶעקְלֶערְטֶער ויא בִּיז אַהֶער , בְּרַינְדֶעלֶע אִיז אוֹיך בַּיי דֶער לֶעקְצְיֶאן גֶע.
גֶעוֶועוֶען, אוּנ אִיהר הָאט הַנָאֶה גֶעמְהוּן הָארֶענְדִיג זַיינֶע עִרקְלֶערּנְגֶען אוג זַיי
בֶּענֵייסְטֶערוּנְג בְּעַת עֶר רֶעדְט פוּן דֶער הֵיילִיגֶער תּוֹרֶה , אוג וָאס אַ מִינוּט אִיו
עֶר אִיהר אַלֶץ לִיעבֶּער אוּנ טְהַייֶערֶער גֶעוָוארֶען ,
-- לָעהרן מִיט אִיהר , טַיין זוהן, הוט זיא גֶעבֶּעטֶען, דֶערצָאהל אִיהר
דִיא חָכְמוֹת פון אוּנְזֶער הֵיילִיגֶער תּוֹרֶה, זָאלל זִיא וִיכסֶען ויא אַ יוּרִישֶׁע
טָאכְטֶער צוּ זַיין , א פרוּמע, אַ גֶעלֶעה:טֶע יוּרִישֶׁע טָאכְטֶער, ויא אִיהר גוּטֶער
מַאטֶע עָלָו הַשָוֹם, דִיר צוּ לָאנְגֶער יָאהר, הָאט זִךְּ זַיין נַאנְץ לֶעכֶּע
געוואונשען
-- 188 --
נֶעמאוּנָשֶׁען ! דֶערְפַאר וֶועט עֶר פַאר דִיר, מיין זוּהן, גָאט בֶּעמֶען אוּן מַיינֶע
אוֹינֶען זַאלְלֶען נָאךְּ רֵיין גְרוּלָה זֶעהֶען !-- נוּר נִישְׁט מִיט לֶערְגֶען אַלְלֵיין זֶעְגֶען
ייא אַבְּגְקוּמֶען , זייא הָאבֶּען אױך גֶעזּנְגֶען צזַאמְמֶען, אוּן פַאר נַאכְט
מִיט רֶער מוּטְטֶּער שְׁפַּאצִירֶען גֶענַאנְגֶען , לַייט הָאבֶּען גֶעקוּקְט, זִיךְ גֶע-
ואוּנְדֶערְט,. גֶערֶערְט אוּן אָנְגֶעהוֹיבֶּען דֶערְצֵיילֶען בְּסוֹר סוֹרוֹת, מַעֲשׂוֹת נִישְׁט
גֶעזֶעהֶענֶע, נִישְׁט גֶעהֶערְטָע, נור גְלַאט אַזוֹי ווייל דִיא סְבָרָא אִיז מְחַיִב, ,,
ְַּיינְרֶעלֶע הָאט אִין אִיהר מְירֶעלֶעס פְּרַיינְרְשַׁאפְט צוא אִיהם מָעֹהר
ויא נוּטְפְקֵייט נִישְׁט גֶעזֶעהֶען, אוּן פון לֵייטִישֶׁע. צִינְגֶער נִישְׁט גֶעוואוּסְט,
אִיז אַמָאהֹל צוּא רֵייר גֶעקוּמֶען וֶועגֶען הֶערְשֶׁעלֶען צְוִישֶׁען אִיהְרֶע
גֶעסְט וָואם הָאבֶּען אִיהר וִויזִימֶען גֶעמַאכְט יוֹם טוֹב, הָאט זִיא אִיהם אַלֵיין
נִישְׁט גֶעקָאנְט גֶענוּג אָנְלוֹיבֶען. און הָאט אַלֶעם בִּתְּמִימוּת רֶערְצֶעהלְט: ,,מיין
רֶעלֶע וָאלְט פַאר אֵיהֶם אַוַאק צִיבֶּעלֶע ִישְט גֶענוּמֶען--זִיא חַלָשֶט
ַאךְ זַייגֶע מְרִיט און פְּרֶענְט מִיךְּ אַלֶעם: ,פַאר וָאס, מַאמִישָׁע, הָאט מִיר
נָאטט אַזַא לִיעבֵּן בְּרוּרֶער נִישְׁט גֶעגֶעבֶּען! " -- מיין עֶלֶענְד קִינְד! פְלֶעגְט
ְרייְרֶעֶלֶע: מִיט 8 זִיפֶּץ . אוֹיסְלָאזֶען , . אַלֶעם גֶעבַּאךְּ אַליין, + אַזֵא בְּרוּרֶער
וֶועמֶען נָאטט בֶּענְשְט, אִיז טַאקֶע אֲנַחַת אוּן אַלֵיכֶט אִין דִיא אוֹיגֶען!*
נוּר דִיא שְׁוֶעגֶערִין אִיהֶרֶע הָאט בְּרַיינְדֶעלֶע אַמָאהל אָבְּגֶערוּפֶען אִין
אַזַייט אוּן גֶעזַאנְט:
-- הֶערְסְטּוּ בְּרַיינְרֶעלֶע, דַיין מִירֶעלֶע וַייס גָאר נִישְׁט װִיא זִךְ צוא
בֶּענֶעמֶען מִיט אִיהם , אִיךְ וָָאלְט נָאר אוֹיף אִיהר יא גֶעגְלוֹיבְּט וֶוען
מֵיינַע אוֹינֶען וָאלְטֶען עֶס ניִשְׁט גֶעזֶעהֶען!
-- וָואס הָאסְטוּ גֶעוֶעהֶען, רִבְקֵהוּ חָאט בְּרַיינְרֶעלֶע דֶערְשְׁרָאקֶען גֶעפְּרֶענְט,
-- שֵׁא, שְׁרֶעק דֶיךְ נִישְׁט, הַאט דִיא שְׁוֶועגֶערִין בֶּערוּהִיגְט, חֲלִילָה קיין
הוּלְטֵייסְטְוֶוע נִישְׁט גֶעזֶעהן, נוּר זִיא אִיז דָאךְ פָארְט אַמֵיירֶעל.. מִיט' וֶועלְכֶע
אוֹיגֶען קוקט זיא אוֹיף אִיהם!.,, הֶערְסְטוּ , א הַארְץ פון אַ מֵיירֶעל אִיו אַ
שְׁוֶעבֶּעלֶע, עֶס דַארְף נִישְׁט פִיעל עִם זָאלל זִיךְ חֲלִילָה אָנְצִינְרֶען אִין אַהעל-
לִישֶׁע פַייעֶר -- וַויינִיג שֵׁיין אִיז עֶר? קָארג מעלוֹת הָאט עֶר1ֿ וָואס אִיז זָא
הָאט הֵיין אוֹיגֶען נִישְׁט!...
| = -- וָויים אִיך וָואס דוּ רֶעדְסְט ! הָאט זִיךְּ בְּרַיינְדֶעלֶע אוֹיסְגֶעלַאכְט,. ויא
מֵייִנְְטוּ, אִיך קֶען נָאר מיין מִירֶעלֶען. נִישְׁט צוּ אִיךְּ הָאבּ אִין אִיהם אַמָּעוּת!
וָאס וַוייס עֶר + גַאנְצָע מֶעג לֶערִינְט עֶר דָאךְ אִיךְ זָעה דֶען נִישְׁט!ּ װָיא
אוֹיף אַבְּודֶער קוּקְט זִיא אוֹיף אֵיהֶם, זִיא וַיים גַעבִּיךְ, מיין נַאלֶר , וָאס
|
: = 127 -=
פִיהר פֶּעהלְט,. אוּנ מַעַנָחֹט אַלְץ מִיט מִיר : מַאטִישֶע, פַאר חָאס אִיז עֶר סִיף/
נִישְט אַ בְּרוּרֶער ז
-- פוּנרֶעְוֶועגֶען, שְׁוָאגֶערִין, זָאג אִיךְ רִיר דוּא זָאללפְט זִיךְ צו-קקען...
עֶר מָאג טֵאקי זַיין אַ פְּרוּם קֵינְד, אַ כְּשֶׁר קִינְד, צוּ וָואס אָבֶּער דַארפְסְטוּ, אַז
דַיין טִירֶעלֶע זָאלל הָלֵילָה אֵינְמָאל דַארְפֶען אַ זִיפְץ טְהוּן נָאךְ אִיהם 1 צוּ וָאם
טוֹיג דָאס דִיר, מֶען זָאלל זָאנֶען דוּא בִּיזְט שׁוּלְדִיג, וָואס עֶר וִוילל שׁוֹין בָּרוּרְט
הָתֶן נִישְׁט וֶוערֶען 3 הָארסְטוּ-- לֵייטִישֶׁע צִינְגֶער, זָאלל זייא אָבְּדידֶץ - מֶשׂן
רֶעדְט שׁוֹין וָואס נִישְׁט גֶעשְׁטוֹיגֶען נִישְׁט גֶעפְלֹיגֶען... |
אוּנ וֶוענִיג וָואס זִיא הָאט מִיט בְּרַיינְדֶעלֶען גֶערֶעדְט , הָאט זֵא איך
טִירֶעלֶען. פָארגֶעהַאלְטֶען וָאס זִיא פֵיהרְט זִיךְּ ויא אַקִינֶד, אִיהר דֶערצאהלִם, |
וָואס מֶען רֶעדְט אִין שְׁדָאדְט אוֹיף אִיהר, אוג אִיהר דֶערמַאנְט, אַז זיא אִ|
אַ מֵיידֶעל --בִּיז הוּנדֶערְט אוּג צְוַַאנְצִינ -- שׁוֹין בַּאלְר פָאללֶע אַכְצֶעהן יָאהר.., !
ער אִיז אַ בָּחור --טַאקִי אַ שָׁאנֶער מִיט מַעֲלוֹת אַ כַךְּ, אָבֶּער וִיא קוּמְט עָר|
צו דִיר?ּ--הָאט זִיא נֶעזאגְט, אִיו עֶר צוּ פִּיעל פַאר בְּרוּדָם יָאמְקֶע מוֹר,,
וֶעט זִיךּ גֶעפִינֶען אַיאַנְדֶערֶע וָאס אִיז אִיהם נְלֵייץ: אֶבֶּער צוּ ריר, מִירֶעלֶע, .
ויא קוטט עֶר ז פֶע אַחָרָפֶה חְלֶעבֶּען, צוּ רֶעדֶען נָאר אַזֹינם! ן
אִין דֶעם זֶעלְבֶּען טָאג צוּ מִנְחָה-צַייט הָאט אוֹיךְ דֶער פֶעטֶער מִיְרֶעלֶעם, |
וָואס אִיז נַבְּאַי אוּנ נְבִיר גֶעוֶועזֶען אִין דֶעם בֵּית-הַמֶדְרֶשׁ וואוּ הֶערשֶׁעלֶע הָאם,
גֶעלֶערנְט --הֶערשֶׁעלֶען. צוּנֶערוּפֶען צוּ זִיךְּ, אונ אִיהם שְׁטַארְק, שְׁטַארְק אין דֵיא,
אוֹיגֶען אָנְגֶעקוקְט. הֶערשֶׁעלֶע הָאט רָאם פֵּיינְלִיכֶע אָנְקוקֶען נִישְט גֶעקָאנְט,
אַרִיבֶּערטְרָאגֶען אוג הָאט גֶעוָואלְט אַוֶעקְנֶעהֶען, ן
-- הֶערשֶׁעלֶע,. הָאט דֶער נַבְּאֵי נֶעאנְט, דוא מַיינסְט, אַז מֶען טהוט אַן|
אַ נֵייעֶן בָּנֶד מָאג מֶען שוין פֶערגֶעמֶען וֶוער מֶען אִיו ו
- פוּן וַואנֶען וֵוייסְט אִיהר, אַז אִיךְ הָאבּ פֶּערנֶעסֶען וֶער אִיךְ בִּין ?
הָאט הֶערשֶׁעלֶע מוּטָה גֶעפוּנֶען צוּ פְרָאנֶען , '
- פון וַואנֶען אִיךְּ וַוייס, פְּרָאנסְטוּ 1 הָאט זִיךְ דֶער נַבְּאֵי ָבְגֶערוּפֶעץ,,
לייט זָאגֶען אַזוֹי .. נוּד איך נְלויבּ וֵייא נִישְׁט . . . נֶערֶענקזְשֶע, הֶערשֶׁעלֶע, וֶער,
דוּא בִּיזְט 1,... אִיךְ בִּין מְחוּיִב דִיר עעִם צוּ דֶערמַאנֶען, אִין עֹנְשֵׁין אָלָא,
טַזְהִירִין ... פֶּערשְׁטֶעהסְטוּ 1
אוּג נִישְׁט רֶעדֶענְדִינ מְעֹר אַ וָוארְט הָאט עֶר צוּרִיק דִיא אוֹינֶ אַזץ
נָמֵרָא אַרְכְגֶעלָאזֶען גְלייךְ ויא נָאר גִישְט נֶעוֶעוץ.
אין
= 158 --
אִין דֶעם וֶעלְבֶּען טָאג הָאבֶּען הֶערשֶׁעלֶען אוֹיךְּ זיינֶע חֲבֵרִים מַוְחִיר נֶע.
וֶועזֶען, עֶר זָאל זִיךְּ הִיטֶען פַאר בְּרודְּן .
- בָּרוּך קֶעהרט וֶועלְטֶען ! הָאט אֵיינֶער דֶערצָאהלְט, הַיינְט נָאכן דַאונֶען
אָי עֶר גֶעקוּמֶען צום נַבְּאֵי, מִרֶעלֶעס פֶעטֶער, וָואס אִיךְ בִּין בי אִיתם
פַָּח, אוּנ הָאט זִיךְ אַ בִּיסֶעל צו דַרְשְׁנִש אוֹיף נִבַּה לְשׁוֹן. אַזֵא שֵׁיינַאץ ,
אַזא שְׁטִילל לָאמֶעלֶע, דַאכְט זִיךְ - הָאט עֶר גֶעשׁריֶען - הָאט גֶענוּמֶע פיין
ְרִילַאנְט קיד אוג דֶען קאפ אַרָאבְֶּנּמֶען ! . . . לִיבֶָעם מִיט אִיהר גע
שְׁפִּיעלְט!,.. וָואס וַויים זִיא, ער הָאט אִיהר צוּגֶעזַאנְט אִיהר חָתָן צוּ וֶוערֶען ,
אַז אִיךְּ על עֶס נוּר צוּלָאזֶען ; הַיינְט , אַז מִיר גֶעפָאללְט דָאס, אוג עִם קאסט
מִּיר שׁוֹין רִיא גֶעשִׁיכְטֶע גֶעונָד אוּנ בְּלוֹט, נָעהמְט אֹזֵא בַּיִקֶעל וַוארפְט מִיר
נָאר מֵיין גוּמִם אִין פָּנִים, אוג אִיצְט פֶעררְרֶעהט ער שׁוֹין אֵייֶער פְּלֶעמֶענִיצֶע,
בְּרַיינְדֶעלֶעם כַּת יְהִידֶה - דֶען קָאפְּפו... אַוַדְאַי אִיז אֵייֶער בְּרַינְרֶעלֶעס
מַאכְטֶער אַ קוּרַאנְטֶערֶע כְחוֹרֶה, אָבֶּער דָאס אִיז דָאךְּ נור אוֹיךְ אוֹיף הוּלְטֵייס
מְוָא, נִישְׁט אוֹיף אַ--אֶמֶת... טְהוּט מִיר טַאקִי דָאס הַארְץ וָועה, פַאר וָואם
זָאלל עֶס אִיהם גֶעשְׁוִינֶען וֶוערן 1!
- נוּ, אוּנ וָואס הָאט איהם דער נַבְּאִי גֶעאָנטְוֶערט 1 הָאט אַ-ךאַנְדֶער
ְשִִׁבָה-בְּחוּר אַ פרָאג גֶעטְהוּן , וֶועהינְד הֶערֹשֶׁעלֶע אִיו אַ בֶּעקְלֶענְטֶער גֶעוֶעפֶען
אוג גֶעשְׁוויגֶען ,
-- דֶער נִבְּאֵַי הָאט זִיךְּ אוֹיסְנֶעלַאכְט, אונ הָאט גֶעזַאנְט: בְּרוּךְ, דוא
בִיט שִׁכּוּר ן נָעה אַהֵיים , שְׁלָאף זִיךְ אוֹים , שְׁטָעה אוֹיף, אונ פַּאטְשׁ דַיין
מוֹיד אוֹים אִיהרֶע בֵּייִרֶע בַּאקֶען - זָאלל זִיא וֵייטֶער קיין נַארר נִישְׁט זַין!
אוּנ. וֶועסְטוּ פְרּבֶען אַוָוארְט אוֹיפְרֶערֶען אֹיף מיין שְׁוֶועסְטֶערְס מיְרֶעלֶען, זָאנ אִיךְ
דִיר, וֶועט דָאס דִיר בָּאקָאם אַרוֹים .,., אוּג גָעה דִיר פוּן וַַאנֶען דוּא בִּיוט
גֶעקוּמֶען ו
=== אָבֶּער בָּרוּך אִיז נָאךְּ טֶעהר אִין בַּעֵם גֶעוָארֶען, אוּנ הָאט גֶעשְׁוָוארֶען ,
אַז פְרִיהֶער פַאר אַלֶץ וֶועט ער דִיר דֶען קאפ אַרָאבְדְרֶעהֶען , שְׁלאנֶען, הָארסְטוּ
הֶערֹשֶׁעלֶע, דֶער הַרגֶענֶען מוּו עֶר דִידְּו הָאט עֶר גֶעשְׁרֶיֶען , הִיט זִיךְ פַאר אִיהם,
אַשָא אוֹיף אַטַבֶּח |
!= הֶערשֶׁעלֶען אִיז אִיצְט רֶעכְט גֶעוָוארֶען דֶעם נִבְּאַים וָארְטֶער וָואס ער
הָאט אִיהֹם פְרִיהֶער גֶעזָאנְט , אוּג צוּ דִיא שְׁטֵיינֶער וָואס הָאבֶּען שוֹין זַיין
הַארְץ גֶעדְרַיִקְט אִיז נָאךְ אַ שְׁוֶוערֶער שְׁטֵיין צוּנֶעקוּמֶען .
| קוּמֶענְרִיג צוּ בְּרַיינְדֶעלֶען אִין דֶעם זֶעלִבֶּען אָבֶענְד הָאט ער אוֹףְ
| מירעלען
-- 159 =
מִירֶעלֶען גֶעפונֶען אוּנטוּמְהִיג אוג בְּלַאס, אונ הָאטְשׁ ער הָאט קיין טִהרֶען |
אוֹיף אִיחר גֶעזִיכְט גֶעזֶהֶען הָאט זַיין הַארְץ פָארְט נֶעפיהלְט, אַז זִיא הָאם|
הַיינְט גֶעַיינְט. .. עֶר הָאט גֶעוָאֵלְט פְרָאנֶץ ; רֶעדֶען, רֶערָאהלֶען, אבֶּ |
ְּריְרֶעלֶע. אִיז אֵלֶץ רֶערבַּיי גֶעוֶעזץ א מִרֶעלֶע הָאט צוּ רֶערֶץ נִיששׁן
אכעהיכֶען.
חָאטְשׁ בְּרייְדֶעלֶע הָאט בָּאזֶע חֲלוֹמוֹת אוֹיסְֶענּטְלְט צוּ דֶער שְׁוָואגֶערִיגם|
קאפּ, ,צוּ אִיהר צוּנג, צוּ אִיהר לַייבּ אוּג לֶעבֶּען!ן* פַאר דִיא כְּלוֹמֵרֹשֶׁם |
גֶעמְרִייֶע רֶעד , וָואס זִיא הָאט מִיט אִיהר אִין דֶער פְּרִיה נֶערֶעדְט, אונ הָאט /
אַלְץ אִיבֶּערנֶעטְרֶעט + יבַּיי מִיר אִיו , בָר הַשֵם, קיין שֶׁענְק נִישְׁטָאייי
יּנְקֶערְס גֶעהֶען נִיט צוּ מֵיין טִירֶעלֶען אונ בְּרֶענגֶען אִיהר קיין מִתְּנֹת נִישט = |
זִיא מַיינְט אִיךְּ הָאבּ עֶס שׁוֹין נָאר פֶערגֶעססֶען.- פוּנְרֶעסטְוֶוענֶען זַיינֶן
דֶער שְׁוָאגֶערִינְם וָארְטֶער אִיהר פָארט אִין קָאפֶּם אַרַיין . זָאלל אִיךְּ אַוֹ|
דַארְפֶען מוֹרֶא הָאבֶּען פַּאר טֵייגֶע זִינֶד צַייט מֵין לֶעבֶּען, הָאט זִיא פַאר ויךְ
גֶערֶערְט -- ויא אִיך בְּרוֹיךְ מוֹרָא צוּ הָאבֶּען פאר מיין טִירֶעלֶען !,. וָואס מֵיינְט ,
דֶענן טֵיין מִירֶעלֶע מִיט אִיהר צוּגֶעלָאזֶענְקֵייט צוּ אִיהם ? זַיין זִינְגֶען הָאט זִיא |
לֵיעבּ ! אִיךְּ וֶועל שְׁוָארֶען אַז מְעֹהר קוּמְט אִיהר נָאר אִין קָאפּ נִישְט אַַיין- |
טָא וָאס אִיז ִיא עַוְלָה 1 אִיךְ אַללֵיין הָאלְט אִיהם אוֹיךְ פַארֹן זִינְגֶען אַשְׁטִיק |
נְשָׁמָה אַוֶועק גֶעבֶּען; פַּאר אִֵיהם וִוידֶער וֶועל אִיךְּ אַ וַדְאַי שְׁוָוארֶען, או עֶה !
מֵיינְט גָאר נִישְט ... מֶען זְעהט רָאךְּ אִין ואם אַ מֶענְשׁ לֵינְט: נָאךְּ אַסַפָּר,
אוג נָאךְּ אַ סֵפֶר ! עֶר הָאט מִיר פַאר אַ נַאנְץ פֶּסַח דֶען נַאנְצָ { מְפָרִים אַלְמֶער |
אִיבֶּערגֶעקֶעהרְט. וָואלְט מֶען אִיהם נִישְׁט דֶערְמַאגֶען צוּ עֶססֶען אוג טְרִינְקען,
וָאלְט בַּיי אִיהם רֶעכְט זַיין אֵייבִּיג פון אַלְמֶער נִישְׁט אַוֶעק צוּ נֶעהֶען! נָאר /
ְלֵייךְ צוּ אַנְדֶערֶע בְּתוּרִים, וָואס מְרֵייכֶּען זיךְ אם אַנַאנְצֶען יוֹם טוֹב שְׁלִינֶג ,
אוּג שְׁלַאנְג!,,, צוּ לֵיעבּ אִיהם אִיז זִיא דָאךְ אַפִילוּ כִּמעַט אַנַאנְץ יוֹם טוֹב פון |
שְׁטוּבּ נִישְׁט אַרוֹים, לֶערגְט אוּג זִינגְט, אוג וִילל פון רִיא הוּלְטֵייסְקֶע שָׁפַּא- |
צִירֶענֶעם נָאר נִישְׁט וִויססֶען -- וַויים אִיךְ, אַבִּי גֶערֶעדְט 1, , , מֵילֶא זִיא זָאנְט |
אַ מֵיירֶעל.,, אַ בָּחוֹר.,. אַפּרֶעמְרֶער בָּהוּר, ,. לֵייט רֶּערֶען -- זָאללֶען זֵייא שֶׁטוּם |
וֶוערן -- וָואס אַהרט מִיךְ, אז אִיךְ װֶעל אַכְטוּנְנ גֶעבֶּען - אָט לֶאם אִךְּ יֹצֵא |
ַיין פַאר זִיךְ אַלליין !* אוּנ זִיא הָאט אַכְטוּנְג גֶענֶעבֶּען, אֵיין מִינוּט זֵייא מָעהה |
אַללֵיין נִישְׁט גֶעלָאזֶען אוג דִיא מָאנְלִיכְקִי !ייא נִישְׁט גֶעגֶעכֶּען זִיך אוֹים צ+ |
רֶעדֶען, וואס זֵייא אִיז אִיצְט נָאטְהִיגֶער גֶעוֶועוֶען וִיא אַללֶע מָאל,
הֶערשֶׁעלֶע הָאט נֶעפִיהלְט, אַז רֶער קְלָארֶער הִימֶעל אִיבֶּער זַיין קָאקָם.
איז
=- 100 --
א שׁוֹין מִיט א וָואלְקֶען פֶּערצוֹינֶען, אוג עִם בְּלָאוֶען קַאלְטֶע וִינְטֶען אוג טְרָאנֶען
נָאךְ נִייֶע הְמַארֶעס אָן פוּן אַללֶע זֵייטֶען, צוּ פֶערֹשְׁטֶעללֶען פון אִיהם דיא
לִיעבֶּע זוּנן, וָואס הָאט קוֹים אַ שֵׁיין געטְהוּן אונ דִיא שָׁאנֶע וֶעלְט אִיהם לֵיכְטִינ
גֶעמַאכְט י.. :
מִיְרֶעלֶע פוּן אִיהו זַייט, הָאט אַנְפַאנגְם זִיךְּ צוּם הַארְצֶען גֶענוּמֶען וָואס
- דִיא מוּהמע הָאט זִיא אַזוֹי בֶּעלֵיידִינְט מִיט אִיהרֶע וָוארְטֶער, אונ הָאט זִיךְ נוט
אוֹיסְגֶעוַויינְט ; בַּאלְד אָבֶּער הָאט זִיא בֶּערֶעכֶענְט, אַז דֶערוַייל אִיז גְלֵייכֶער
זִיא זָאלל זִיךְּ מַאכֶען נִישְׁט וִיססֶענְדִי, אַז דִיא מוּטְטֶער הִיט זֵייּא. נִישׁט
פַּאר דִיא מוּטְטֶער הָאט זִיא מוֹרָא --,בַּיי אִיהר וֶועל איך אֶלְץ כּועלן, אָבֶּער
מוֹרָא הָאבּ אִיךְּ פַאר מֵיין פֶּעטֶער, פַאר מַיין מוּהמֶען!. ,. נִישְט מִיר וֶועק
זייא וָואס מְהוּן, נוּר אִיהם! עֶר אִיז עֶלֶענְד, וֶוער וֶועט זֵיי אַ וָוארט זָאנֶען,
אַז זייא וֶועללֶען זֵייעֶר בַּעס צוּ אִיהם אוֹיסְלָאזֶען !. . , אָ, וֶענן עֶס זָאלל נור
אִיצְט נִישְׁט זַיין יוֹם טוֹב , וָואלְט אִיךְּ אִיהם שׁוֹין אִין א בְּריוֶועלֶע אַלְץ דער-
קְלֶערן ! אִיהם פֶערוִיבֶערן, . מֵיין נַאנְצֶע לֶעבֶּענְס-צֵייט אוֹיף אִיהם טְרֵיי צו
וַארְטֶען , זָאלל ער נור אַוֶועק פָאהרֶען - פַאר שְׁפָּאטֶער דַאֲנֶה אִיךְ נִישְׁט, נָאמט
וֶועט שׁוֹין אוּנז אַ וֶועג ווייזֶעץ!...
מִיט. דֶעם בָּעשָׁלוֹסם הָאט זִיא אִיהם נור אֶפֶּט לִיעבֶּע טְרָאסְטֶענְדֶע
קוּקֶען צוּנֶעשִׁיקְט, עֶר זָאלל נִישְׁט מֵיינֶען, אַז זִיא אִיז אוֹיף אִיהם אִין כַּעם,
אֵיינְמָאל הָאט זִיא אוֹיךְ דִיא. מָאנְלִיכְקֵייט גֶעהַיט אוֹיף נִיךְ אִיהם אַ פָּאאר
וָארְבְ ר צוּ זָאגֶען :
פֶערְלִיר נִישְט , הֶערשֶׁעלֶע, מוּמָה אוּג הָאפּפְנּנְג ! נָאמט אִיז רֶער עֲדות ,
אַז וָואס מָעֵהר מֶען ווילל מִיךְּ אָבְּרֵייסֶען פוּן דִיר, דָאס שְׁטַארְקֶער וֶוער אִיךְּ צו-
גֶעוַואקְפֶען צוּ דִיר , זָארְ נִישְט , מִיר וֶועללן נָאךְ אוּנזֶערֶע לֵיירֶען דֶערצָאהלֶען
אִין פְרֵיידֶען ! מָארְנֶען ועל אִיך דִיר אִין אַ בְּרוֶועלֶע אַלְץ רֶערקְלֶערן .. גֶעדֶענְק,
נָאטט אִיז אוּנזֶער עדות!,,, *
נור אֵיידֶער זִיא הָאט נָאךְּ דִיא וָוארְטֶער אוֹיסְגֶערֶעדְט אִיו דִיא טוּטְטֶער
צוריק אַרַיינְגֶעקוּמֶען, אוּנ טִיְרֶעלֶען הָאט גֶעדַאכְט, אַז דִיא טוּטְטֶער אִיז זייא
שׁוֹין עִפִּיס חוֹשֶׁר, חֶאטְשׁ בְּרַינְדֶעלֶע הָאט יעם נָאר נִישְׁט גֶעקְלֶערְט אֶפָילוּ
דֶען חֶשַׁד בַּיי דֶער מוּטְטֶער אַרוֹיסְצונֶעהמֶען הָאט מִירֶעלֶע אֵיהֶר בַּאלְד פָּאר-
גֶעלֵיינְט צוּ נֶעהֶען מִיט אִיהר צוּם פֶעמֶער, וָואם בִּיז אִיצְט הָאט זָא אַלְץ
- אָבְּגֶעלֵיינְט אוֹיף אֵיין אַנְדֶערֶם מָאל, אוּג אַזוֹי--בִּיז אַחֲרוֹן שֶל פָּסַח.
הֶערשֶׁעלֶע הָאט זִיךְ אוֹיךְ דֶערמַאנְט, אַז עֶר אִיו פַּאר אַ נַאנְץ יוֹם טוֹב
איינמאל
-- 161 --
אֵיינְטָאל בַּיי זַיין נוּטֶען רבִּיץ נִיצט גֶעוֶועזֶען, חָאטְשׁ יֶענֶער הָאט אִיהם אַזֹי
פְרינרְלךְ געבֶּעטֶען, אוג עֶר הָאט אִיהם פן נַאנְצֶעץ הֶערְצֶען צצעוגְט בי
אִיהם צוּ זַיין .
-- אִיךָ יל אוֹיךְ אִיצְט אַוֶועק גֶעהֶען, אִיךְּ בִֵּין נָאךְ אַ נַאנְץ יום טוֹב
בַּיים ראש יְשִׁינָה נִישְׁט גֶעוֶעוען ן הָאט עֶר גֶעזָאגְט, אוּנ גֶעוָאלְט אַוֶועק
גֶעהֶען .
נָאךְ אִין דִיא עֶרסְטֶע טָאג יוֹם טוֹב הָאט עֶר מִירֶעלֶען רֶערצָאהלְט דֶעם
רָבִינם טְרֵייהֵייט צוּ איהם, אוּנ חָאטְשׁ עֶר הָאט פון דֶעם עֲקר דֶעד פֶּער-
שְׁוִויגֶען , פוּנְדֶעסטיוענֶען הָאט מִירֶעלֶע נֶעפִּיהלְט וָואס אַ--עֶרֶךְ דֶער רֹאש יֵשִׁיכֶת
מַיינְט,, דַארִיבֶּער הָאט זיא זִךְּ אִיצְט בַּאלְד אַ חַאפּ נֶעטהוּן אוּנ גֶעזָאנְט:
-- גיין, איה מוּזְט דָא בְּלַיבֶּען , בִּיז מִיר וֶעללֶען צוּדיק קוּמְמֶען!
- בְּלֵייבּ טַאץִי דָא ! הָאט אוֹיךְ בְּרַיינְרֶעלֶע צוּגֶענֶעבֶּען,, דִיר אִיז דָאךְ
נִישְט אוּנְמוטְהִי, אַז דוּא הָאסְט דָא דֶערװַייל אַ כַפֵּר צוּ לֶערְנֶען ! װֶעסט
מַאקִי אַנָב אַכְטונג גֶעבֶּען אוֹיפן שְׁטוּבּ -- אֵיינְגֶעוּנְקֶען זָאלל זִיא וֶערֶען דֵיא
דִינסְט, ויא זִיא קוּמְט נָאר נִיט צוריק ! נט הָאטְשׁ וָאס אִיךְּ הָאבּ אף
וֶועמֶען דִיא שְׁטוּבּ צוּ לָאזֶען - בְּלֵייבּ שׁוֹין דָא, אִיךְ בֶּעט דִיךְ !
עָר אִיז גֶעבּליבֶּען , אַללין גֶעבְַּיבֶּעץ אִיבֶּער אַללֶע שָׁאן בֶּעפּצְטֶע
צִימְטֶערן . , . אַךְּ, ויא לִיעבּ אוּג טְהֵייֶער אִיז אִיהם גֶעוָוארֶען אַלֶץ וָואס זַיין
אוֹיג זֶעהט דָא !,., אָן דָארְט בַּיים טִישׁ הָאט עֶר מִיְרֶעלֶען צוּם עִרפְּטֶען טָאל
גֶעוְנהן.. דא הָאט זִיא מִיט איהם צוּם עֶרסְטֶען מָאל א פְרַיינדְליךְ הָארְט אוֹים
נֶערֶערְט,. אוּנ דָארְט בַּיים שְׁפִּינֶעל-- רֶערטָאנְט עֶר-- אִיז עֶר מִיט אִיהר הַאנְד
אִין הַאנְד נֶעשְׁט ננֶען ..,בִירֶעלֶע * הָאט עי דאמאלם אוֹיבְגֶעשְׁרִיען אוּנ הָאט בַּאלֶר
אין שְׁבִּינֶעל דֶערוֶעהֶען וִויא זַיין בְּלַאס פָּנִים אִיז רוֹיט גֶעוָוארֶען,,. אוּג עֶר פִיהלְט
שיצְט וִוידֶער יֶענס אַנְגֶענְעהם צִיטְטֶען אִין זַיין נַאנְצֶען קָארְפֶּער, וָואס עֶר
הָאט דַאטַאלִם נְעפִיהלְט. עֶר נֶעהט צוּ צוּם שְׁמִינֶעל, קוּקט זִיךְ אִיצְט װידֶער
אַיין, אוּנ דֶערְזֶעהט זִיךְ אַזוֹי בּלַאסס ויא ער אִיז דאמאלס גֶעוֶועוֶען, אוג נָאךְ
אֶפּשֶׁר בְּלַאסְסֶער - נוּר אַללַיין, אַללֵיין אִיז עֶר .. זיא אִיז דארט בַּיים פֶּעטֶער,
אוּג וֵוייס נָאטט וָאס עֶר רֶעדְט אִיצְט מִיט אִיהר ,.. עֶר קעהרט זִךְ אֶבּ,
זיינֶע אוֹינֶען לוֹיפֶען איבֶּערן צִיטְמֶער אַרוּם, וִויא עֶר וָאלְט אַץעֵצָה װבְ
פון רֶעם מֶעמער'ס רֵייד זִיא צוּ פערהיטען .
עָר נָעעהט צוּ צום פֶענסְטֶער אוּג זֶעהט: בַּיים בְּרֶעג הִימֶעל לָאזְט לֶךְ
ריא
-- 162 --
דיא זנן אַרָאנּ אוְּטֶער אַ כַּארְ: שְׁוַארְצֶע וָאלְקֶען . איהם דַאכְט, דיא זתן
וִינְט זִיךְּ אוג נַיינְט זִיךְ צוּ אִיהם, גְלַייךְ ויא זִיא וִוינקְט אִיהם צוּ אַ גֶעוֶענֶען
נֶערוּם פוּן וַייטֶען . עֶס וֶֶערְט אִיהם אוּנְמוּטְהִי אוג שְׁוֶער אוֹיפץ הַארְצֶען .
עֶר נֶָעהט אוּם אִיבֶּערץ חֵדֶר הִין אוג צוּרִיק --,אִיךְּ וַיים נִישְׁט צִי אִיז אִין
נַאנְצֶער וֶועלְט אֲפִּילוּ אַזא פַּאלַאסְט דָא, וָואס זָאלל מִיר אַזוֹי לִיעבּ אוּג טְהֵייער
! זַיין אַ מָאל וִיא דָאס הוֹיז, וִויא דָאס צִימְמֶער!--רֶעדְט עֶר צו זִיך-- אונ נָאר
נִישְט,,. דִיא זוּנן טְהוּט זִיךְּ דָאס אִיהרִיגֶע, זִיא פֶערנֶעהט אוג עֶס אִיז נִישְׁט
אֵיהר דַאֲנָה וָואס מִיט אִיהר, פֶערנֶעהט אוֹיךְּ אִין מִיר אַ זונן .. אַ לִיכְטִיגֶע זוּנן,
אַ ליעבֶּע זנן !.... אונ פוּן דָארְט ואוּ דִיא זונן הָאט אִין דֶער פְּרִיה אַזֹי
לִיכְטִינ. אוֹיפְנֶעשֵׁיינְט, רוּקְט זִיךְּ אִיצְט דיא פִינסְטֶערֶע נַאכְט אַרוֹיס אוּנ דֶעקְט
צוּ דָאם נַאנְצֶע שְׁטָאדְטֶעל אַזוֹי טְרוֹיעָרִינ, אַזוֹי קאלְט!.. אַךְּ, דִיא פֵינסְטֶערֶע
קַאלְטֶע וָאבֶעדִינֶע נַאכְט ! וֶועמֶען נָאךְּ שְׁרֶעקְט זִיא אִיצְט אַזוֹי וִיא מִידָּן...
אשׁוּבוּ רְשָׁעִים לַשְׁאוֹלָה 1* שְׁרֵייט אָפֵּשֶׁר אִיצְט דֶער מַלְאָךְ דוֹמָה צוּ דִיא זִינדִינֶע
ְשְמוֹת ; אִיךְ הָאבּ נִישְׁט גֶעזִינרִינְט, פַאר וָואס הָאר אִיךְ אִיצְט דִיא שְׁטִימְמֶע
וָאם שְׁרַייט : צוּריק, צוריק1,., אוֹים יוֹם טוֹב, אוֹים נַןעֵדְן , צוּרִיק! -
וָואהִין זָאלל אִיךְּ צורִיק נָעהן 1 פו דֶעם לִיכְטִינֶען לַיעבֶּען הױז אִין יֶענֶעם
אָרֶעמֶען טְרוֹיעֶרִינֶען בֵּית-תַמָדְרְשׁו.י.
נֵיין,. איך קאנן מָעֵהר אַהִין נִישְׁט נֶעהֶען! . . וֶועטֶען שַׁאדְט עֶס דֶענן ,
אַז אִיךְ בִּין דָא ? וָואס וִוילְט אִיהר, פֶּעטֶער'ס, מוּהטֶעס ? לָאזְט אוּנָז, שְׁטָארְט
אוּנְז נִישְט, זַייט נִישְׁט רִיא שְׁלַאנְג אִין אוּנְזֶער נִוערְן ו אַךּ, שְׁלֶעכְט זַיינֶען
דִיא מֶענְשֶׁען ו.... אוּנ נָאטט ? -- מִיר אִיז קֵיינְטָאל זַיינֶע וֶוענֶען אַזוֹי שְׁוֶער
נִישְט גֶעוֶועזֶען צוּ פֶּערשְׁטֶעהן , וִויא אִיצְט ! . , . וִויללסְטוּ נִישְׁט , רִבּוֹנוֹ שָל
עוֹלֶם , מִיר נֶעכֶּען אִי נַו-עֵדְן אִי דִיא אֶשָׁה וָואס הָאט טִיר פוּן עֵץ הַרַעת
דֶערלַאנְגְט? נוט, אִיךְּ גָעה אַרוֹיס , אִיךְ גֶעה אַוֶועק פוּן דַאנֶען, נוּר נִיבּ מִיר
מִירֶעלֶען ! נִיבּ מִיר דַעַת , וִיסְֶענְשַׁאפְט, חָכְמָה, אִיךְּ זָאלל אַללַיין פַאר מִיר
אוּנ פַאר אֵיהר אַ נֵן-עֵרְן נֶעפִינֶען ! כּוֹחוֹת נִיבּ מִיר , טַיין בָּאנְגֶען אונ צַעַר צוּ
קָאננֶען אַרִיבֶּער טְרַאנֶען, מָעֵהר בֶּעט אִיךְּ נִישְׁט, מָעֹהר וִילל אִיךְּ נִישְׁט!.-
אוּנ וֶועהרנְד עֶר הָאט דָא זַיין שְׁוֶוער הַארְץ פַּאר דִיא פִּיער וָאנד אוֹיסְגָעי
רֶעדְט, הָאט דָארְט בַּיים פֶעטֶער, דיא מוהֶמֶע אֵיהר פְּלֶעמֶענִיצֶע גֶעפָארשְׁט, אוּנ
אֲכַךְּ מָשָלִים דֶערצָאהלְט, וָואס פון אַ צו פְריינדְלִיכֶען וָוארְט , פון אַין-אִיבֶּערִינֶן
- קוק-קאגן חָלֵילָה וֶוערן .. מִירֶעלֶע הָאט אַלְץ גֶעהָארְט אוּנ גֶעשְׁוִינֶען, הֶאטְשׁ
- זָא הָאט גֶעפִיהלְט, אַז איהר בְּלוט גִיסְט זִץ פוץ אַללֶע אָרֶערן . דֶער פֶעטֶער
האט
-- 168 --
הָאט הַיינְט גֶענֶען זַיין גֶעוְאהנהייט זִיךְּ. אַרַיינְגֶעמִישְט אִינם וַייבֶּערשֶען גע
שְפְרָאךּ, אוג הָאט הֶערשֶׁעלֶען גֶעוִידֶעלְט וִויפיעל עֶר הָאט גֶעקָאנְט --,אַ שְׁלֵע
פָּער, אַ נָאר נִישְׁט! הָאט עֶר גֶעוַאנְט -בָּרוךְ דֶער קֹצב אִיז אִיהֶם נָאך צוּ
וֶוענִיג , . . אַ לייט אַגְרוֹיפֶער, אַ שְׂפַּאס ! נוּ, נוּ, בָּרוּךְ וֶועט אֵיהם שׁוין וַוייזֶען וֶער
עֶלְטֶער אִיז, זָאלל עֶר זִיךְ טַאקִי מִיט אִיהם אֶבְּרֶעכְנֶעץ, אַ מִנָּוֶה אוֹיף אזא
ְקַאץ
מִיְרֶעלֶע הָאט שׁוֹין דֶען גַאנְצֶען כּחַ פֶערלָארֶען צוּ שְׁויינֶען, אוג הָאט נו
גֶעלַאפְסֶען אוֹיפְגֶערֶערְט :
-- אָבֶּער אַייךְ, פֶעטֶער, הָאט עֶר נָאר נִישְׁט גֶעטְהוּן, וָואס זַייט איהר
אִין כַּעִם ?
דֶער פֶעטֶער הָאט נִישְׁט גֶעאָנטְוֶוערט, נור אַ שְׁפּיץ בַּארְד אִין מוֹיל אַרֵיינ
גֶענוּמֶען, גֶעכִּיסֶען דִיא הַארְטֶע הָאאר אֶהן וַהֲמְנוֹת, אוג אוֹיף מִירֶעלֶען א קוק
געמ ְליךְ ויא עֶר הָאט גֶעָאלְט דֶערמִיט זָגֶען :דיי גְלִיק וא דוא בִּי
בַּיי מִיר אַ נַאסְט, אַז נִישְׁט וָואלְט אִיךְּ דִיר אוֹיךְ בֵּייְרֶע בַּאקֶען אוֹיסְפַּאטְשֶׁען,
זָאללסְט קיין הוּלְטַייֵא נִישְט זַיין ,
מִירֶעלֶע האט דֶען קוק 2 אוג זִיךְּ פָארט גֶעשְׁטַארקְט נִישְׁט אַרוֹים-
צוּ וַוייזֶען אִיהר כַּעס ; נוּר דָאס הַארְץ אִיז אִין אִיהר מִיט יֶעדֶער מִינוּט אַלְץ
שְׁוֶוערֶער אוג פֶעהקְלֶעמְטֶער גֶעוָואָרען.
הָארסְטוּ , הָאט עֶר צו בְּרַיינרֶעלֶען גֶעזָאגְט וֶוענן טִירֶעלֶע אִיז מִיטן
פֶּעטֶערִיש קִינְדֶער אִין אַז-אנְדֶער צִימְמֶער אַרַיין -- דוּא בִּיזְט וֶוערטה אַפָּהַק,
גִישְט זיא 1 זִיא אִיז אַ קִינְד מִיט קִינְדֶערשֶען שֵׂכָל, אָבֶּער דוּא הָאסְט בֶּעדַארפְט
קְלִינֶער זַיין ! -- דָאט שְׁנַ יגֶען אִיהר ס זָאנְט מָעֹהר וִויא רֶעדֶען , אִיך הָאבּ מורא
זִיא אִיו מִיט אִיהֶם צוּ וַוייט קארפַאהרֶען!...
בְּרַינְדֶעלֶע . הָאט גֶעפְּרוּבְט זִיךְ שְׁוָוארן, פֶּעראָנטְוֶערן זִיּ אוּג אִיהר קֵינָד,
אוֹיךְ הֶערֹשֶׁעלֶען, אָבֶּער דֶער פֶעטֶער הָאט זִיא נָאר נִישְט גֶעלָאוְט רֶערֶט -
אִיךְ וֶעל אִיהם דִיא בַּאקֶען צוּ פַאטְשֶׁען ן הָאט עֶר נֶעשְׁרַיֶען, פֵיידֶען אִיךְ
ועל אֵיהם נִישְׁט גֶעפִינֶען ו אִיךְ נָעה בַּאלֶד צוּ דִיר הַבְדָלָה מַאכֶען, אנ
עָר וֶעט שׁוֹין וִיססֶען דֶעם הֶבְרֵל צְוויעֶען מִיר אוג בָּרודְּן !יי.
ְרַינְדֶעלֶען הָאבֶּען הָאנְר אוּג פִּים גֶעצִיטֶערְט דָאס הָארֶענְדִיג, זִיא הָאט
אֵיהר בְּרוּרערם כַּעם גֶעקענְט.--,אַ קֹשִיֵא אוֹיף אִיהם, עֶר קאנן אֵיהם דֶער-
הַרְנן! -- אוג אַזֵא שֶׁקֶר בִּלְבּוֹל,, זִיא וַיים דָאךְ יֵא, אַז עֶר אִיז אַ הָאר
נִישְט שולריג, מַאלֶע וָואס בְּרוךְ פֶּיַאנִיצֵא רֶערְט אָן! אוג וָאס וִילל מֶען
נעביך
= 164 --
גֶעבִיךְ פון מִּיֶעלֶען ז -- נֵיין,, אִיךְּ טאהר נִישְט רֶערלָאזֶען עֶס זָאל אָפִיל
אִיהֹם אַ הָאאר גֶעקְרִימְט וֶערן! טַּאקִי וִוילְדֶע חַיוֹת זַיינֶען דִיא מַאנסְלֵייט, אַז
דֶער טְּרוֹףה חַאפֶּט זֵייא אָןן"
צוּ קֵיין פְקָאנְדַאל נִישְט צוּ דֶערלָאזֶען, הָאט זי בְּרַינְרֶעלֶע שְׁטִּלל פון
שְׁטוּבּ אַרוֹיפְגֶעחַאפֶּט אוּג אִיז אַהֵיים גֶעלָאכֶּען .
-- נָעת מֵיין זוּהן, נִיכֶער אַרוֹים כּון דַאנֶען! הָאט זִיא וִויא אַ אִיבָּער-
גֶעשְׁרקֶענֶע הֶערשֶׁעלֶען גֶעבֶּעטֶען תֵּיכָּם ויא זִיא אִיז אִין שְׁטוּבּ אַרַיין - פַּאר
וָואם כוּמְט עִם מִיר, רִבּוֹנוֹ שֶל עוֹלֶם ? פַאר טיין נוּטֶם אַזוֹי פֵיעל צֶער! הי
אִיךְ גֶעזִינְִינְט, וָאס אִיךְּ הָאבּ רִיךְ מְקִיִב גֶעוֶעזֶען ויא לַאנג אִיךְ קענן דִיד ?
אוּנ וָואס אִיז נֶעבִּיךְ טַיין נוש הֵנָד שׁולְדִיג, אַז יֶערֶער טָאג אֶין אִיהר
לוט זִיךְּ בָּאדֶען ! 1 :
הָערמֶעלֶע הָאט זִיא רֶערשְׁרַאָקֶען אָנְגֶעקוְקט .
-- וואוּנְדֶער זִיךְ נִישְׁט, בָּרוּך הָאט מַיין בְּרוְדֶער אוֹיף דִיר אוֹיפְּגֶענְּרַאכְט
מִיט לִעֶּען, מִיט רְכִילוּת מִסְהָּמָא -- געה בֶּעסֶער אַוֶועץ פץ דַאנֶעץ, עֶר קאנן
אָנקוּמֶען אונ זִיךְּ וַוארְפֶען שְלָאנֶען , אַ מַאנֶם-בִּיל אִיז דָאךְּ אַ הָיָה אַ ווילֶרֶע .
-- שְׁלָאגֶען ! הָאט הֶערשֶׁעלֶע אוֹיפְגֶעשְריֶען, אוּנ אַ שְׁטרָאם בְּלוּט הָאט זִךְ
אֵיהם אַ נוּם נֶעטְהוּן אין זיין בּלאס פָּנִים אריין .
- זָאלְל טִיר דִיא שְׁלֶענטּט בֶּענֶענֶענֶען, וָאס עֶר וֶועט דִיר מְהו , מֵיי
זהן ! הָאט בְּרַיינְדֶעלֶע אִיהם גֶעטְרָאסט, אֶט בַּעת עֶר אִיז אִין כּעם זֵיי נור
אִיהם אִין דִיא אוֹיגֶען נִישְט, עֶר וֶעט זִיךְּ אִבְּקִיהלֶען, זִיךּ לָאוֶעץ רֶעדֶען ,
וֶועסְטוּ זֶעהֶען, אַז דוא וֶֶעסְט בַּאלְד בַּיי אִיהם נָאךְ מָעהר תַּקִים וֶערן, ויא
בִּיז אִיצְט 1 אַזֶעלְכֶע טְלִיצִים טוֹבִים זָאלל אִיךְּ הָאבֶּען אוֹיף יֶענֶער וֶועלְט, ואס
פַּאר נוּמֶע טְלֵיצִים דוא הָאסְט דָא , אִין מִיר אוג אִין ַיין נוטֶע מִירֶעלֶען ! וָאס
אִיז,, מִיר (קֶעננֶען דיך אַוַדְאֵי נִישְׁט 1 מִּיר נְלוֹינֶץ אָפְּקָר אוֹיךְ בָר רֶעם
שָׁכּוֹר וָואס עֶר רֶעדְט ?
- אִיךְ דַאנְק אַייךּ, בְּרַיינְרֶעלֶע, פַאר אַייֶער חֶמֶד! הָאט הֶערשֶׁעלֶע מִיט
אַ צוּנְּראכֶענֶע שְׁטִימֶע עָנדְלֵיךְּ אַרוֹיפְגֶערֶעדְט, אִיךְּ נְלוֹיבּ אַייךְ אוּג נֶעה אַוֶועק,
חָאטְשׁ אִיךְ פִיהל נוּט דֶען בַּוִייֹן אַזוֹי אַוֶועקצוּנֶעהֶען .. אִיךְ בֶּעט אַייךְ, הָאט
קֵיין שְׁלֶענְטֶע מַחֲשָׁנָה אוֹיף מִיר ; אִיךְ הָאף נָאךְּ , אַז אייעֶר בְּרורֶער װֶעט
מִיךְ נָאךְ אַ מָאל לֵיעבּ הָאבֶּען !
- אזא שְׁלֶענְטָע מַהֲשָׁנָה זָאלל נָאטט פון מִיר הָאבֶּען, וָאס פַאר אַ
שְׁלֶעכְטֶע טַחֲשָׁבֶה אִיךְ הָאבּ פון דִיר הָאט בְּרַישְרֶעלֶע נֶעאגְט-- מָארְנֶען, מיין
ווהן
= 168 --
חהן , וֶועל אִיךְ שְִׁקֶען נָאך דיר. פַאלל בֵּיי זיךְ נִישְט אַראבּ, בִּיט חְלֵילְח
קיין עֶלֶענְדֶער נִישְׁט, אוּנ וָואס אִיךְּ וִוינֶשׁ דִיר, מָאג אוּנְז בַּיירֶען אָנקוּמֶען!..
גֶעה-זֶשֶע. גִיבֶער , אִיך צִיטְטֶער עֶר זָאלל נִישְׁט אָנְקוּמֶען.
הֶערשֶׁעלֶע הָאט נָאךְּ װִיא צוּם לֶעצְטֶען מָאל אוֹיפץ שְׁטוּבּ אַ קוק גָע-
טְּהוּן, נְלֵייךְ וִויא עֶר וָאלט זִיךְּ גֶעוָואלְט גֶעזֶענְגֶען מִיט אַלְץ וָואס אִיז אִיהם
דָא אַזוֹי לִיעבּ אוּנ טְהֵייֶער גֶעוָוארֶען .
- גֶערִיסְט אֵייעֶר גע טירֶעלֶען ! הָאט עֶר אוֹיסְגֶערֶערְט מִיט אַצִיטֶערנְרֶע
שְׁטִימֶע, זָאגְט איהר, אַז נִישְט אִיךְ אונ נִישְׁט זִיא זַיינֶען שְׁלֶעכְט אוג זִינְדִיג,
גוּר דִיא מֶענְשֶען זיינֶען עִם, ואס קָאנֶען דֶען אַנדֶערן זַיין גְלִיק נִישְׁט פֶערנֶינֶען !=
בְּרַינְדֶענֶע הָאט נָאךּי אין זֵיינֶע אוֹיגֶען טִהרֶערן דֶעהזֶעהן , נור עֶר הָאט
מִיט פֹּחַ דִיא טהיר נֶעאָפֶענְט , זִיךְ וִויא מִיט נְוַאלְד אַ רִיס גֶעמְהוּן אוג אִיז
אויפן נַאסס אַרוֹים ,
אִין אַ פֶּערטְהֵייל שָׁעָה אַרוּם אִיז מִירֶעלֶע אוג דִיא טוּתְמֶע מִיט אִיהרֶע
קִינְדֶער גֶעקוּמֶען .
-- וואוּ אִיז דֶער פֶּעטֶער 1 הָאט בְּרַיינְרֶעלֶע גֶעפַראנְט אוּנְרוּהִיג, טָּאמִיר
הָאט עֶר זִיךּ מִיט הֶערשֶׁעלֶען בֶּעגֶעגֶעגְט.
- מֵיין אַלְטֶער הָאט זִיךְ בֶּענֶעגֶעגְט מיט דֶען נִייען אִיפְפרַאונִיק, הָאט
עֶר זִיךְּ טִיט אִיהם אָבְּנֶעשְׁטֶעללְט רֶעדֶען . הָאט דִיא מוּהמֶע גֶעאָנטְוֶערְט,
- עֶר וֶעט אִיהם אַ וַדֵאי אַרַיינְבֶּעטֶען אַהֶערצוּ -- הָאט בְּרַיינְרֶעלֶע גֶע-
זָאנְט - קלוֹיבּ צוּ, טַיין טַאכְטֶער, הָאט זִיא טִיְרֶעלֶען גֶעבֶּעטֶען -- אַ חָרְכֵּה פַּאר
אַז-אָדוֹן בַּיי מִיר אִיז אֲפִילוּ א בִּיסֶעל שְׂפִיִיט נִישְׁטֵא מִיט וָואס אִיהם מְכַבֵּד
צוּ זַיין -- עֶר הָאט מִיר נָאך לַאנג אָנְגֶעשׁלֶאנֶען, עֶר וִוילל קוּמְטֶען בַּיי מִיר פִישׁ
עֶסְמֶען - אִיךּ בְּרֹיךְ אִיהן אֲנילוּ נִישְׁט, נור גְלֵייכֶער, אַז מֶען אִיז מִיט דיא
לַייט נוט ,
אִין אַ וַיילֶע אַרום אִיז דֶער פֶּעטֶער אַרַיינְגֶעקוּטֶען אַללֵין אֶהן דֶעם אִי-
ְּרַאונִיץ, עֶר הָאט בַּאלְד מערִיב אָבְּגֶעדַאוֶענְט, הַבְרָלֶה גֶעמַאכְט, אע אִיז
נָאךְ הַבְדְלֶה אוֹי נוּם, אַזוֹי צָארטְלִיךְ גֶעוֶועזֶען צוּ זַיין שְׁוֶעסְטֶער א צו
אַללֶען, אונ עֶר הָאט זֶעלבּסְט מִירֶעלֶען מְחִילָה גֶעבֶּעטֶען, אוג זִיךְּ פּעראָנטוֶוערט
פַאר זַיינֶע פְרִיהרִיגֶע רֶער ,
- וָואם אֶמֶת אִיז אָמֶת, מַעֲלוֹת הָאט עֶר, קיין שֵׁיינַאץ אוֹיךְ נִישְׁט,
נוּר נְלַאט אִיךְ בִּין אִין כַּעם אוֹיף הֵינְטִינֶע קִינְדֶער, הָאט עֶר גֶעזָאגְט. װֶענן
אִיז אוּנז אִין וֶענֶע יָאקְרֶען גֶעלֶענֶען אִין זִינֶען זיך אֹיסְצוּפּוטְצֶען, עַסְקִים
הּאבען
= = =+ :צנאמענצק.
הָאבֶּען מִיט טֵיידְלֶעךְּ מַיינסְט אִיךְּ בִּין . אִיהם חוֹשָׁר: עָר הָאט טַאקִי בָּרוךש
מַיירֶעל דֶען קָאפְּף פֶערדְרֶעהט ויא בָּרוך שְׁרַייט? חָלִילָה, אַזוי װַייט נִישְׁט ,
נור מוּחְזָקוֹת הָאט עֶר גֶעהַאט, אוּנ דָאם טוג שׁוֹין נִישְׁט, אִיבְּרִיגֶענֶם אִיז
דָאס גָאר נִישְׁט טֵיין דַאֲנֶה, יָא שְׁדוּךְ נִישְׁט שָׁדוּך, אִיךְּ בִּין מְחוּיִב צו זָאנְע
מַיין דַעֹה , וויללסְט נִישְׁט -- הָאסְטוּ אַ בְּרִירָה נִישְׁט צוּ וָָאללֶען !
מִירֶעלֶען הָאבֶען זיךְּ, פון פֶעטֶערֶם וייכֶע טְרָאסְטֶענְרֶע רֶעד, גִישׁט וָאלל-
- עִנְדינ-ְרוֹיסֶע מְרֶאפֶּעגְם טְהרֶערֶען אָנְגֶעהוֹיבֶּ קוֹיקְלֶען אִיבֶּער אִיהֶרֶע בְּרֶעג
עָנְדֶע בַּאקֶען . |
- וָאם אִיז דִיר, מֵיין קֵינְד, מֵיין טָאכְטֶער? הָאט בְּרַינְדֶעלֶע צוּזַאמֶע
מֵיטֿץ פֶעטֶער גֶעפְרָאנְט, אונ זִיךְ נֶעמִיהט זִיא צוּ בֶּערוּהִינֶען ; נור אִיהר אִיז
אַלְץ אֶרנֶער גֶעוָואדֶען. מֶען הָאט זִיא גֶעשְׁפְִּיצְט, גֶענואשֶׁען מִיטץ שְׁטַארְקֶען
עְָסִּינ , זיא הָאט שְׁטִילֹל גֶעוַיינְט, זֶעלבּפְט אָנטְוֶערן נִישְׁט גֶעקָאנְט . שְׁפַּאט
בַּיי נַאכְט עֶרפט אִיז זִיא אַיינְגֶעשְׁלָאפֶּען, אוּנ דֶער פֶּעטֶער מִיט דֶער מוּהמֶען
זיינֶען אַוֶועק אַהַיים ,
הֶערשֶעלֶע אִיז אוֹיפץ נַאסס אוּמְגֶענַאנְגֶען ויא אַ צוּמִישְטֶער - עֶס הָאט
אִיהם פֶערדְרָאסֶען וָואם עֶר אִיז אַרוֹיסְֶעגאנְגֶען. ,אִיךְּ הָאבּ בֶּערַארפְט בְלַייבֶּע --
הָאט עֶר צוּ זִיך גֶערֶערְט. -- אוג אֶפְשֶׁר אִיז אַזֹי גְלֵייבֶער". . . אוּג גֶערַאנְקֶען
ניַע + זַיינֶען אִיהם אוֹיפן זִינְגֶען אַרוֹיף - ,טָּאמִיר וֶועט מִירֶעלֶע דִיא {פִיעל
בּזּוֹנוֹת נִישְׁט אַרִיבֶּער טְרָאנֶען אוּנ וֶועט אֶפְשֶׁר נָאכְגֶעבֶּען !. יי
אנֵיין ,. נֵיין ! זִיא הָאט גֶעשְׁוָוארֶען, נאטט אִיז דֶער עָדוֹת !,,. * אוּנ עֶר
בָּעעט נאמט, עֶר זָאלל אִיהם כֹּחַ גֶעבֶּען אַללֶע נִסְיוֹנוֹת בַּיי צוּ שְׁטֶעהֶען, אַללֶע
בְּיוֹנוֹת -- אַריבֶּער צוּ מְרַאנֶען .. ער בֶּערוּהִיגְט זִיךְ אַ בִּיסֶעל אוג נָעהט אַלְץ
װַייטֶער. אט אִיז עֶר בַּיים בְּרִיק, דָאס וַאסְסֶער אִיז נָאךְ נְרוֹיס אונ דֶער
טַייךְ 'שְטְרָאמְט אונ מְרָאנְט מִיט אאוּנגֶעהֵירֶען כּח.. גֶעמִישְׁטֶע גֶערַאנְקֶען
לוֹיפַּען אִיהם דורכץ קאפף. -- וואהִין פְלִיסְט דָאס וַאסְסֶער ? װֶער מְרַייבְּט
עָם? וָאס אִיז דֶער צְוֶועק פוּן דֶעם לוֹיפֶען 3 וָואס קאכְט דָא אוּנ טְרָאנְט דָא
אַזוֹי 1 .. וָואם אִיז דֶער מֶענְשׁ 7 וָואס אִיז עֶר גֶענֶען דֶען כּה, וָואס בֶּעוֶוענְט
אוּנ. מְרֵייבְּט דָאס אֵלֶץ אַזוֹי !-- אוג אִיהם קוּמְט אַ שׁרֶעקְליךְ גֶענַאנְק אַרַיין
אִין קאפף : זִיךְּ אִין דֶעם אוּנְגֶעמַיירֶען כֹּחַ אַרַיינְצווַארְפֶען, אַ וֶעק שְׁוִימֶען ,
אַוֶועק גֶעמְרָאנֶען וערן אַהִין ווייט, אוֹיפְנֶעמִישְׁט וֶוערן מִיט דֶעם גֶעַאלְרִינֶען
עָלֶעמֶענְט, וָואס רוהט נִישְׁט אוּג נֶעהט זִיךְּ זַיין וֶוענ נְלַייךְ, אוג פְרָאגְט בַּיי
ֵיינֶעם נִישְׂט .. ,אַךְ, ויא נוט אִיז װאוּ עס אִיז קיין בְּרַירֶה נִישְׁט!... רֶעדט
שי
== 107 -
עֶר צוּ זיך-- אִיך בִּין אֶבַּער א מֶענְשׁ, אַ בּעל-בְֵּירֶה . . אִיךּ מח אַללֵין גָעהן,
אַלליין זִיךְ טְרָאגֶען 1... אָבֶּער װואוּ אִיז מיין בְּרֵירֶה וֶען אַנְדֶערֶע שְׁטֶעהֶען מִיו
אִין וֶועג ? * אונ עֶר קוּקט וִידֶער אוֹיפן שְמְרִאם, בִּיו עִם הֵייבְּט אֵיהם אָן
דֶער קֹאפְּם צוּ שְׁוינרְנֶען . עִס דַאנְט אִיהם אַלְץ, עֶר הָארְט אַ שְׁטִימֶע פו
טַייךְ אַרוֹים וָוָאס זָאנְט : ,זֶעהסְט, וִויא מִיר אֵיילֶען, װִיא מִיר וֶערן גֶע-
טְרִיבֶּען ! אַהֶער, מִיט אונְז, אַהִין װייט װַייט -- שִׁטָעֹה נִישְט, אַשְׁפְּרוּנְג אוּג
שׁוֹין !..,* אוּג. אֵיין אונְבֶּעגְריכְלִיכֶע קְרַאפְט צִיהט אִיהם צוּם וַאסְסֶער.. ,ואס
וֶועט זַיין 3 פְרָאגְט עֶר בַּיי זִךְּ, אִיז נִישְׁט נְלֵייכֶער נָאר 8 סוֹף צוּ מַאכֶען!
עֶר הֵייבְּט דיא אוֹינֶען אוֹיף, אוּג אִיהם רַאכְט, עֶר זֶעהט עִפִּים אַ פִּינוֹר פװ
אַ פְויֶענְצִימֶער , . מִירֶעלֶע, דַאכְט זֶךְ, אִין ווייסֶען אָנְגֶעטָּהון , טֶערוֹיֶערִיג דֶען
קָאכֶּף אַרָאבְּגֶענּוֹיגֶען, דֶער וינד צווַארפְט בק אַללֶע זַייטֶען דִיא שָׁאנֶע
לָאקֶען אִיחדֶע, דִיא הָאנְד פֶּערְּרַאכֶען גֶעהט זִיא מְרוֹ'ֲרִיג אִין רֶער לֶענְג
טֵייךְ מִיטץ בְּרֶעג צונְלֵייךְ, אוג זוּכֶט יעפִּיס . -- וָואס זוכְט זִיא, וֶעמֶען זוכְט
זיא 3 ., . ,זיך גִישְט , מִירֶעלֶע, אִיךְ בִּין דְא, אִיךְ לֶעבּ !* שְׁרֵייט עֶר אוֹים ,
לופ פוּן בְּרִיק אַרָאבּ אוג אִיבֶּע צֵיינְט זִיךְ, אַז דָאס הָאט זִיךְּ אֵיהם נור
אוֹיכְגֶעדַאכְט אַזוֹי , . , עֶר נעהט אַוֶועק פוּן דֶעם שְׁרֶעקְלִיכֶען אָרְט, נעהט אוּג
וַוייס נִישְט וָואהִין, בִּיז ער קומט צוּ, נִישְׁט וָאלְלֶענדִינ , צוּ בְּרַיינְרֶעלֶעם
שְׁטוּבּ, דִיא לָאדֶען צוּגֶעמַאכְט, קֵיין לֵיכֶט שֵׁיין זְעהט זִךְּ נִישְׁט , עס אִיז
שְׁטִילל,.. אוּג אִיהם דַאכְט פָארְט, עֶר הָארְט אַ גֶעוַויין. עֶר שְׁמְרָאקְט שׁוֹין
אַהַאנִד אוֹים אִין טְהִיר אִנְצוּקְלַאכֶּען, חָאטְשׁ בַּיים דִינסטְמֵיידֶעל אַ פְּרָאג טְהוּן }
וָואם אִיז דָא גֶעשֶׁעהן 3 וָואס טְהוּט מִיְרֶעלֶע 1 עִם פֶעהלְט אִיהם אָבֶּער מוּמָה,
אוג עֶר לָאזְט דיא אוֹיכְגֶעשטְרֶעקְטֶּע הַנְד צורִיק אַרָאבּ. - ,גֶעכְטֶען הָאבּ אִיךְ נָאךְ
אוֹיךְּ גערוּהט אוּנְטֶער דֶעם לִיעבֶּען דַאךְ, - רֶעדְט דָאס הַארְץ צוּ אִיהם --אוּנ
הַיינְט ז", , , מְהרֶערֶען הֵייבֶּען אִיהם -אָן שְׁטִיְקֶען, דָאס הַארְץ קְלֶעמְט, אונ עֶר
מוּז זִיךְ אוֹיפֹּן נַאנִיץ אַרָאבְּלָאזֶן, אִין הַלָשֹת נִישְׁט צוּ פַאללֶען . עִם הֵיבְּט
אַ רֶענֶען צוּ קאפֶּען, ער כִּיהלְט דִיא קָאפְּלֶעם וָואם פַאללֶען אוֹיף אִיהם, נור
עס קיממֶערְט אִיהם נִישְׁט אוּג לָאזְט רֶעגֶענֶען אוֹיף זִיךְ. פון מִינוּט צוּ מִינוש
וֶערְט אָבֶּער דֶער רֶענֶען שְׁטַארְקֶער, אונ נִישְׁט וָואלְלֶענְרִיג הֵייבְּט עֶר זִיךְ
אוֹיף אוּג נֶעהט גְלַייךְּ צוּם בֵּית-הִמדְרְשׁ , דִיא טְּהִיר אִיז אָפֶען וִויצ אַללע
מָאל, עעֶר קוּמְט אַרַיין אוֹיפְֶענויקְט פץ רֶענֶען , קֵייגֶער זָעהט אֵיהן נִישְׁט ;
עִם שְׁלָאפֶען שׁוֹין לַאנְג אַללֶע. עֶר פִיהכְט זִךְּ מִיעד אוּג שְׁוַאךְ, עִם צִיטֶערן
אָהם הָאגְד אוג פִים, בְּרוּכְט זִיךְּ צוּ וֶעסְצֶען אֶבְּרוּהֶט: אָבֶּער דֶער קַאפְף
רוהש
-- 168 -=
רוהט נִישְט, אוּן דָאס הַארְץ הֶערְט נִישְׁט אוֹיף צוּ קְלֶעמֶען. עִם קוּמֶען אִיהם
טוֹיזֶענְדֶער גֶערַאנְקֶען אַרויף אוֹיפְץ זִינֶען, עֶר דֶערְמָאנְט זִיךְ דיא טְרוֹיעֶרִינֶע גֶע-
שִׁיכֶטַּע. פוּנָים וִוילְנֶער ,בַּעַל-הַבַּיתָ'ל", אִיהם דַאכְֶט, עָר זֶעהט אִים אִיצְט אִין
ַּת-הַמַרְרֶשׁ. אוּמְגֶעהָנְדִיג. דֶען קָאפֶּם ארָאבְגֶעוּנְקֶן, פעְטְרַאכְט אוּן טְּוֹיָרי
אִיז זַיין שֵׁיין פָּנִים --, וַויים וֶוער וָואס בַּיי מִיר אִין הַארְצֶען טְהוּט זִיךְ ! פִיהלְט
וֶוער וִויפִיעל אִיךְ לייד ?,* דַאכְט אִיהם--עֶר הֶערְט ֶעם בַּעַל-הַבַּיִת לֶם רֵייד,
,אֶיךְ וַיים , + אִיךְ פֵיהל 1... מִיר אִיז אָפְשֶׁר נָאךְּ עֶרְגֶער!' שְׁטַאמְלֶען
הֶערְשֶׁעכֶ = לִיפֶּע צִיטֶערֶענְד אַרוֹים, אוּן עֶר הייב אַן לונ שְׁטִיל צוּ זִינְגֶען
אַמִינוּם וֶוערְט יי שְִׁימֶע ע אַלץ טִיפֶע שְַׁארֶער אוּן ִיהן רֶענְד
הָאבֶּען זִיך אַללע יְשִׁבָה כַּחוּרִים פוּן שְׁלָאף אוֹיפְגֶעחַאפְּט, - בָארְוּמֶ אוּן
הַאלֶּ נאקעטע זֵייעֶן זייא צוּא גֶעלַאפֶען צוּ אִיהם, און אִיהם וִוילֶר אַנְגֶעקוּקְט ,
--וָואס אִיז דִיר , הֶערְשֶׁעלֶע ? פְּרֶעגְט דֶער וִילְנֶער דֶערְשְׁרַאקֶען , זְעה
וויא אוֹיסְגֶעוייקְט נאסם דוא בּיזט.- הֶערְשֶׁעלֶע עִנְטְּוֶערְט נִיט, און זִינְגֶט
וַויימּער, פַּלוּצְלוּנְג רֵייסְט זִיךְ דֵיא שׁטִיממֶע אֵבּ, עֶר פַּאלְט דֶעם ווילְגֶער
אוֹיפָץ הֵאלה דְרִיקְט-צוּ זיין גֶעזִיכְט אוֹיף זַיין חַבָרס אַקפּעל, אוּן צוּ וֵוֵיינְט
זִיךְ מִיט אַ קְרַאמְפפְהַאפְטֶען חֲלִים, דֶער וִילְגֶער וֶוֶערְט צוּמִישְט, װִיל זיין
לִיעבֶּען חֵבָר בֶּערוּהִיגֶען, גְלֶע אִיהם, דריקט אִיהם דיא קַאלְטֶע צִיטְּטֶּערֶענְרֶע
הַאנְד , אוּן שְׁרַייט צוּא רִיא אִיבֶּערִינֶע :
-ווַאסְסֶער. אַ בִּיסֶעל, קאלְט וַוַאסְפֶער ! חֲמוֹרִים , וָאס שְׁטֶעהט איהר +
אַלֶלע לוֹיפֶען צום כָּיוֹר, עֶר אִיז טְרוּקֶען : אִין גַאנְצֶען בֵּית-הַמֶדְרֶשׁ אַ
קָאפּ וַוַאסְסֶער נִישְׁט רָא. אַלְלֶע ִוילְלֶען הֶעלְפֶען און וֵוייסֶען נִישְׁט וָואם צוּ
טָאהן. --
-בָּרוְּ מֵַּה יִמַח שָטוֹן זַאנְט אֵיגֶער שְׁטִילֶערְהֵייט, עֶר הָאט אֵיהֶם
אַ וַדֵאי אָנְגֶעחַאפְּט אוּן גֶעשְׁלָאגֶען,., אַ דוּגֶער זַאלֵל אִיהם אַיינְשְׁלָאנֶען!
עֲנִדְלֶיךְ גֶעלִינְגְט דֶעם וִוילְגֶער זִיךְ הָאטְשׁ צוּ צוּזֶעטְצֶען מִיט הֶערְשֶׁעלֶען
און בֶּעט אִיהם גְלֶעטֶענְרִינ: רֶער אוֹים דַיין הַארְץ פַאר מִיר ! רָאֵנָה בֶּלֶב אִישׁ
יִשׁתְנָה! בְּרֶענְגְט עֶר אֵיהֶם אַ רַאֲיָה פון פַּסוּק. מִיר מֶענְסְטוּ זָאנֶען!
--גָאר נִישְׁט, גָאר נִישְׁט! עֶנְטְוֶוערְט הֶערְשֶׁעלֶע חְלִיפֶּענָרִיג, אָ, וִיא
וִוילְט ִיךְ מִיר אִיצְט שְׁטַארְבֶּען
פְלוצלוּגְ רֶערְהֶערְט מֶען עִפֶּעם שׁוֶערֶע מְרִיט אִין בּית-הַמִדֶרֶשׁ,. און אֵיירֶער
= 169 ==
זייא קוְקֶען זִיךְּ אַרוּם, שְׁטעהט שׁוֹין פַאר זֵייא אִ-ךאֶדוֹן מִיט אַ קוקאררע, מִים
עֶטְלִיבֶע פָּאלִיצֵייסְקֶע נֶעבִּין זִיךְּ
-- וֶוער זַיִיט אֵיהר ? וָואס טְהוּט אִיהר דָא ? הָאט עֶר גֶעפְּרָאנְט אוֹיף
זין לָשֹׁן, מִי א דיִקער רֵייסֶענְדֶער שְׁטִימְמָע, ויא אִין נְרִים צָאדֶּען,
מַאנְבֶע יוּננלֶעךְּ הָאבֶּען זִיךְּ אַהֹיסְנֶערוקְט, דִיא אִיבְּרִינֶע הָאבֶּען אִיהם
מִיט צִיטטֶערן אָנְגֶעקוּקְט : ייא הֵייסְט, וֶער זַיינֶעץ מִיר, וָאם טְהנֶען מִיר
דָאו"...
- פַאַפְפִילְטען האט אהו
עָם אִיז שְׁטִילל, מֶען הָארְט נור ויא עֶס קלאפְּט בַּיי מַאנְבֶען אַצָאהן
פֶן אַ צָאהן .
- נָעהמְט זֵייא! הָאט דֶער אֶדוֹן אַ קַאמַאנְדֶע גֶענֶעבֶּען צוּ דִיא פָּאל-
צֵייסְקֶע . אַ פָּאאר בַּחוּרִים זֵיינֶען דורך דִיא פֶענסְטֶער אַרוֹים אוּנ עֶנטְרעֶען
גֶעוָוארֶען, דָאס רוֹב הָאבֶּען זִיךְ גֶעלָאזְט טְּרֵייבֶּען ויא רִיא גֶעפַאנְגֶענֶע .
-- עַמְךְ אָנֹכִי בִּצָרֶה ו הָאט דֶער וִוינְגֶער הֶערשֶׁעלֶען גֶעזָאגט, זַיין הַאנְר
גִישְט אַרוֹיסְלָאזֶענְדִיג , בָּרו הָאט ;עס אוּנז צוּ לִיעבּ דִיר צוְנֶעדִיענְט,
הֶערשֶׁעלֶע הָאט זִיךְּ צוגֶערְרִיקְט צוּ זַיין הֵבֶר נָאהֶענטֶער, וִויא עֶר וָאלְט
מוֹרָא גֶעהַאט מֶען זָאלל אִיהן מִיט אִיהם נִישְׁט צוּשִׂיירֶען, אִין פָּאלִיצַיִע
אָבֶּער הָאט מֶען הֶערֹשֶׁעלֶען אַוֶעקְגֶעפִיהרְט אִין אַ בֶּעוּנְדֶער צִימְמֶער , אונ דֶע
ווינְנֶער הָאט מֶען אֵרייגֶענֶעצְט אִין אַרֶעלְטַאנטְפְקֶע מִיט אַללֶעמֶעץ צווַאטמֶען ,
צוּם דַאוְונֶען הָאט דֶער בֵּית-הַמֶדְרֶשׁ גֶעקאכְט ; מֶען הָאט פון חַזְן אַוָוארְט
נִישְׁט גֶעקָאנְט הָארֶען . אוּמזִיסְט הָאט דֶער גִבְּאַי, מִירֶעלֶעם פֶעמֶער, צו חֲזַָת
הַשץ, גֶעקְלַיפֶּט אוֹיף זַיין שְׁמָאנְרֶער, דֶער עוֹנֶם הָאט נִישְׁט אוֹיפְֶעהָארְט צו
רֶערֶען, אוּג אוֹיפֶער דֶעם נִבְּאֵי אַללֵיין הָאט קֵיינֶער אַפִילוּ קיין אָמֵן נִישט
יט ות
- אַזֵא נְבֶלֶה ! אַזֵא אַקט! דָאס אִיז בְּרוּדְם אַרְבַּייט, יִמַח שְׁמוֹן אָיהם
אַהרְט עָפִּים דֶער חָלוּל תַשֵׁםוֹ...
דֶער ראש יְשִׁיבֶה הָאט גֶעבְּרַאכֶען דִיא הָאנְד, אונ טַעֲנוֹת נֶעהַאט צום
גנְאַי נואם. קְוַויינְט מֶע 1 וָואם טהוט מֶען נִישְׁט ? פִּדְיוֹן שְׁבוֹיִים ! -- אַ הֶרְפָּח
פאר
פֿי+} ==
פַאר רָער נַאנְצֶער שְׁטָאד ; אוֹיף רֶעם אוֹפָן (קאנן חָלֵילָה פון רֶער גַאנְצֶער יְשִׁיכֶ
אַ תָּל וֶערן !
- בְּאֶמֶת , הָאבֶּען זִיךְ אַרוֹיסְגֶערּפֶּען אַ פָּאאר עֶלְטֶערֶע בַּעֲלִיבַתִּים ,
צוּטרֶעטֶענְדִי צום נִבְַּי-- עִפִּיס זַייט אִיהר דָאךְ אוְּזֶער נְבֵיר, אוּנזֶער מַנְהיג,
יא לָאזְט אִיהר אַזֵא נְבָלֶה גֶעשֶׁעהן? אוּנ נָאר נִישְׁט!:-
דֶער נַבְּאֵי הָאט זִיךְ קאלְט אוּג רוּהִינ יאשְׁרַי וּבָא לְצִיּוֹן גֶעזָאגְט וָארְט
- בָּיי וָוארְט אוּג נִישְׁט גֶעאָנטְוֶערְט בִּיו נָאךְּ יַעֲלֵינני :
-- שְׁרַייט נִישְׁטּ, מַאכְט עֶר צו זֵייא, אונ לַיינְט זִיךְ צוּנוֹיף זַיין טֵלִית
גַאנְץ רוּהִיג - מֶען עֶסט זֵייא נָאךְּ דָארְטֶען נִישְׁט אוֹיף.. יֶשׁ דין וּמִשְׁפֶּט בָאָרֶץ,
מֶען פֶערשִיקְט נִישְׁט נְלַאט אִיבֶּער אַ טְרוּנְק קַאלְט וַואסְפֶּער. אִיךְּ נָעה שׁוֹין
נֶעוָואהר וֶוערן ; דֶער אֶדוֹן אַללֵיין וֶועט מִיר זָאנֶען וָואס ;ער וִוילל , וֶוער הָאט
גֶעמַמָרְט .. וָאס קְלֶערְט אִיהר, צִי אִיךּ וֶועל זייא אַרוֹימְנֶעהמֶען!...
דֶער עוֹלֶם הָאט זִיךְּ בֶּערוּהִינם: מֶען האט גֶעװאוּסְט, אַז עֶר אִיז אַ
תֵּקִים בַּיי דֶעם אֶדוֹן, אוּנ אַ הַאלְבּ שְׁמָארְטֶעל יוּדֶען הָאבֶּען רֶען נִבְּאֵי בֶּע
ְלֵייט אִין פָּאלִיצְיֶע אַרַיין , אַרַיינְגֶעלָאזֶען הָאט מֶען נוּר אִיהם אַללֵַיין, או
דֶער נַאנְצֶער עוֹלָם אִיו גֶעבְּלֵיכֶּץ שְׁטֶעהן אוֹיפן נַאפם דֶערְוַארְטֶען דיא
ְשׁוּעָה . מֶען הָאט רֶערװַייל הַשְׁעֲהוֹת גֶעוָאגְט, גֶעשָׁאלְטֶען בְּרוְּּן, אוּנ דֶער.
קְלֶערְט, אַז דָאם אִיז נור זַיין נְקָמֶה אָן הֶערשֶׁעלֶען פַּאר וָואס עֶר הָאט תֲרֶטָה
אוֹיפן שָׁדוּךְ. אִין טִיטֶען רעד אִיז בָּרוּך אָנְגֶעקוּמֶען אַ צוּשְׁרָאָקֶענֶער אוּג אֵין
אִיבֶּעררַאשְטֶער ; ער הָאט עָרסְט אִין נַאפס דֶערהָארְט דִיא נַאנְצֶע גֶעשִׁיכְטֶע
אוג לוֹיפְט רַאטָאוֶוען, רֵאשִׁית כָּל רָבֶר, הֶערשֶׁעלֶען .
אֵיין אַלְטֶער יוּד אִיז אָנְגֶעפַאלְלֶען אוֹיף אִיהם מִיט כַּעַס! רוּא פּוֹשֶע
יִשְׂרָאֵל! דוא נְרָאבֶּער יּנְנ 1 דוּא בִּיזְט וֶערטְת מֶען זָאלל דִיךְּ קוֹרַע כָּהַג זַיין
ְּיוֹם כִּפּוּרִים שֶׁחַל לַהְיוֹת בַּשַׁבֶּת ן
ְּרוּךְ הָאט דֶען פְּשֵׁט פוּן דִיא וָארְטֶער נִישְׁט פֶערֹשְׁטַאנֶען אוג תַּאמָאוַאטֶע
גֶעפְרָאנְט : וָואם וִויללְט אִיהר 1 וָואס בִּין אִיךְּ שוּלְדיג ?
- אַז עֶס וָאלְט גֶעוֶועון יִד יִשׂרָאֵל תְּקֵיכָּה , בִּיזְטוּ וְערטָה , דוּא חֲטוֹר
! אֵיינֶער , מֶען זָאלל דִיךְּ קְבוּרַת חֲמוֹר פֶּערשְׁרֵייבֶּען פַּאר אַזֵא בְסִירֶה |
אוּמְזִיסְט הָאט בָּרוּך גֶעשְווארֶען , אַז עֶר װַיים נִישְׁט פון ואס צוּ זָאנֶען:
אְַרבָּא , עִם מָאנ אִיהם מִי יוֹדַע וִויפיעל קָאסְטֶען, וֶועט עֶר וֶענִינפְטֶען הֶערשֶׁעלְע
כֶּעפְרייָען , מֶען הָאט אָיהם נִישְׁט גֶענְלוֹיבְּ אוג מיט רַאֲיוֹת אוֹיפְּגֶעוִיו, או
ראס
=- 111 --
דָאס אִיז נור זַיין אַרְבֵּייט, בָּרוךְ הָאט פוּן כַּעס זֵיי אַללֶעמֶען גֶעזֶאנְט :,אִין
טַאטֶען אַריין /* אונ הָאט זִיךְ אָנְגֶעהוֹיבֶּען. דִינְגֶען מִיטֶען פַאלִיצֵייפְקֶען פארן
טְּהִיר, עֶר זאלל אִיהם אִין פָּאלִיצְיֶע אַרַיינְלָאזֶען. אַ פָּאאר פָּאלִיצֵייסְקֶע הָאבֶּען
גֶענוּמֶען מְרַייבֶּען דען עוֹלֶם, עֶס הָאט אָבֶּער ני גֶעהָאלְפֶען - זיינֶען צוַיי אַוֶעק
אִין זייט , יזֵיינֶען. בַּאלֶר צְעהן אַנְדֶערֶע צוּנֶעקומֶען פץ אֵיין אַנְדֶערֶע זַייט ,
אוּג דָאס רָאדֶעל אִיז אַלְץ גְרָאסְפֶער גֶעוָארֶען , עֲנדְלַיךְ אִיז דֶער נַבְּצַי אַרוֹים
אוג גֶעזָאגְט דֶעם עוֹלֶם: עס אִיז מִיר אֲפִילוּ שְׁוֶוער אָנְגֶעקוּמְמֶען אָבֶּער אִיךְ
הָאבּ גֶעפּועלְט , אִין נַאנְצֶען גֶעפֹעֶלְט!...
אִין אַ וַיילֶע אַרוּם הָאט מֶען טַאקֵי אַללֶע יְשִׁיבָה בָּחוּרִים אַרוֹיסְגֶעלָאזֶען,
מֶען אִיז זֵייא בֶּעפַאללֶען מִיט טוֹיזֶענְדֶער שַׁאֵלוֹת אוּג קְשְׁיוֹת . אַז הֶערשֶׁעלֶע
אִיז דָא נִישְׁטָא צְוִישֶען זֵייא, הָאט נוּר דֶער ראש יְשִׁיבָה אַללֵיין בֶּעמֶערְקְט.
-- אוּג װאוּ. אִיז הֶערשֶׁעלֶע 1 הָאט עֶר דֶעם נִבְּאַי גֶעפְרָאנט זָעֹהר בָּע-
א יי |
-- הֲשׁוֹמַר הֶערשֶׁעלֶע אָנֹכִי ז הָאט דֶער נבְּאי גֶעאָנטְוֶערט ,
- פְטֵייטְשׁ 1 אִיהר זָאגְט דָאך מֶען הָאט אַללֶעמֶען בֶּעפְרֵייט!
-- דַאֲנְהֹשׁ נִישְׁט; פַאר אֵיהם , הָאט זִיךְ דֶער נִבְּאַי אָבְּגֶערוּפֶען, עֶר אִיז
קיין גֶעבִּדֶל נִישְׁט, עֶר הָאט בַּאלְד שֵׂכֶל גֶעהַאט ינוֹתֵן בְּירי צוּ זַיין .. מֶען
הָאט אִיהן לְכַתְִּנָה אַרֶעפְטִירְט נִישְט צוזַאנְטֶען מיט אַללעְמֶען , כְּרֵי אִיה
קַאנגֶען הֵינֶּם אַיוֹיפְלָזֶען,
-- אוּנ. מָאמִיר נִישְׁט 1
- אַז אִיךְ זָאנ יָא, אִיז וָא !,,, הָארְט אִיהר קִינְדֶער, הָאט זִיךְּ דֶער
ַבְּאֵי גֶעוֶוענדְט צוּ דִיא אַרוֹיסְגֶעלָאוֶענֶע שְׁבויִם -- זַייט רֵאשִׁית קיין שְׁקצִים
נִישְׁט , . , פֶערשְׁטֶעהט אִיהר וָואס אִיךְ מֵיין ? . . , שֵׁנִית: זָאללְט אִיהר זֶעהן בִּיז
אַ חוֹדֶשׁ צֵייט פָּאסְסֶער צוּ בֶּעקומֶען פוּן דֶערהַיים ! שְׁלִישִׂית : וֶֶער עִם קאנן
מֵיין פַּאס נִיטְט בֶּעקוּמֶען , זָאלל שׁוֹין אַוֶעקפָאהרֶען , הַיינְט נְרָאד הָאבּ איךְ
גֶעפּועלְש; אֶבֶּער נָאךְּ אַ מָאל - זָאג אִיךְ אַייך נִישְׁט צוּ -- גֶערֶענקְט ו פִּטוּר בְּלֵי
כְּלוֹם אִי אֶפְשְריי.
וָואס עֶר הָאט גֶעמֵיינְט מִיט דִיא לֶעצְטֶע וָָארְטֶער, הָאט דֶער עוֹכֶם נִישְׁט
אִיבֶּערגֶעקְלֶערְט. אֵיינֶער דֶעם אַנְדֶערן הָאט נוּר גֶעפְּרָאגְט : ,וָואס וָאלְט גֶעוְוֶעזן
וֶוענן אונזֶער נְבִיר וָאלְט גֶעוֶעון נְלייךְ צוּ אַנְדֶערֶע, אוג וָאלְט נִישְׁט גֶעאָרְט
פַארץ בָּלֵל!..,
ְּוּךְ הָאט זִיךּ דֶערנוייל אִין פָּאלִיצְוֶע דֶערְואוּסט, אַז הֶערֹשֶׁעלֶע זִיצְט
נאך
-- 172 =
נָאךְּ, אַז פַּאר אִיהם הָאט דֶער נַבְּאַי נִישְׁט גֶעבֶּעטֶען אוּנ אַזוֹי ויא עֶר הָאט
קֵיין פַּאסס נִיט, וֶועט מֶען אִיהן מִיטֹץ עֶמַּאםּ מִסְתָמָא אָבְּשִׁקֶען אַהֵיים .
עָר הָאט נֶעפְּרוּבְט בֶּעטֶען אוּג בָּאטֶען ואס מֶען וִוילל, מֶען זָאלל אִיהן אוֹךְ
אַוֹים לָאזֶען; עִם הָאט אֶבֶּער נִישְׁט גֶעהָאלְפֶען - דֶערװַייל הָאט שׂין דֶער
ַיינֶער הריי גֶעשְׁלַאנֶען, אוּנ בָּרוּךּ הָאט זִיךְּ רֶערמַאנְט, אַז דֶער תָּפוּשׂ גֶעבִּיךְ,
הָאט נָאךְּ אַ וַדְאִי הַיינְט אִין זַיין מוֹיל נִישְׁט גֶעהַאט , וִויא אַ פֵּייל פון בּוֹיגֶען אִיז
עָר אַהַיים אַוֶועק, גֶעחַאפְּט ָא בַּאלְר אַ טָאפֶּעל עֶסְסֶען, לוֹיפֶענְדִיג צורִיק
הָאט יעֶר אִין נַאסם גֶעקוֹיפְט זֶעמֶעל, טְהֵיי מִיט צוקער, אַפָּאר פָּאטַארַאנְצֶען
פַּאר אַ גִילְדֶען , אוג פַאר אַ זַייטֶעל קאלבֶּען-פְלֵיישׁ, וָואס עֶר הָאט צוגעוַאנְט
נָאךְּ הַיינְט צוּ בְּרֶענְגֶען דֶעם פֶײַקְרֶעמַאר, הָאט מֶען איהם צוּם גֶעפַאנְגֶענֶעם
צוּגֶעלָאזֶען. טְהרֶערֶען הָאבֶּען זִיךּ בְּרורְּן אִין רִיא אוֹיגֶען גֶעשְׁטֶעללְט, אַז עֶר
הָאט אִין דֶעם שְׁטוּצִיג פִינסְטֶערן קליין צִימֶערל, דֶען טוֹירְט בְּלַאסְמֶען הֶערשֶׁעלֶן
רֶערזָעהן ,
-- הֶערשֶׁעלֶע 1 הָאט עֶר אַ נֶעשְׁרֵיי גֶעטְהוּן, אוג דָאס טָאפֶּעל עֶסְסֶען
! אִיז אִיהּם שִׁיר פון הַאנְד נִישְט אַרוֹיפּנֶעפַאללֶען - זָארג נִישְט הֶערשֶעלֶע, עס
מָאג טִיר אַ הַאלְבּ לֶעבֶּען קָאסְטֶען, אִיךְּ טוז דִיךְ בַּאלְד בֶּעפְּרֵייעץ פון דַאנֶען ו
הֶערשֶׁעלֶע הָאט אִיהם שְׁטַאאר אוּג טְרוֹיֶערִיג אָנְגֶעקוְקְט .
-- אִיךְ הָאבּ שׁוֹין אַזֵא פִינסְמֶר מַזֶל, הָאט בָּרוךְ כִּמֶעט מִיט אַוַיינֶע-
רִיגֶער שְׁטִימְמֶע וֵוייטֶער גֶערֶערְט, פַּאר מַיין נוּטֶם, װֶער אִיך שְׁטָאנְדִינ אַזוֹ
אָבְּנֶעדַאנְקְט 1.,. דוּא מֵיינסְט אוֹיךְּ אַ וַדְאַי, אַז דָאס הָאבּ אִיךְ דִיר צוּגֶעדִיענְט..
הָארסְטוּ , זָאלל טֵיין גֶעבֵּיין אין אַכְּטְרָאג צוּכּוֹילְט וֶוערן, זָאלל אִיךְ נָאר נִיט
רֶערְלֶעבֶּען מָעֵהר אַרֹיסְצוּנֶעתֶען פון דַאנֶען, אוֹבּ אִיךְ ראב בִּין אִיצְט גֶע-
וואוּסְט אֲפִּילוּ וָאס דֵא אִין גֶעשֶׁעהֶען! --נור וֶאם קְלֶערסְטוּ, דֶער אֶמֶת
מוז װִיא בּוֹימָאֵל אוֹיפץ וַאסְֶער אַרוֹיפְשְׁווימֶען! זָאלל אִיךְּ דִיךְ נור אַרוֹיסְנֶעהמֶען
וֶועסְטוּ שׁוֹין אַללַיין זֶעהֶען , . . דֶערוַוייל בִּיזְטוּ גֶעבִּיך פֶערשְׁמַאכְט אוג צוּשְׁרָא-
קען, עִם אִיז אַ פַּחַד אוֹיף דִיר אַקוּק צוּ טְהוֹן; נָעהם עֶסס עֲפִּיס!
הֶערשֶׁעלֶע הָאט זִיךְּ צוּם עֶפְפֶּען נִישְׁטּ צוגֶערִיהרט .
- נישְׁט בְּרַיינְדֶעלֶע. דיי נוֹאַלְטֶע, הָאט זִיךְּ דֶערְמַאגְט דִיר עֶסְמֶען צוּ
בּרֶענְנֶען, נוּר אִיךְ, בָּרוךְ, דַיין שׂוֹנֵא, וִויא דוא מַיינסְט, הָאבּ דִיר עֶססֶען נֶע-
ְבַאכְט! טְהוּ מִיר צוּ לֵיעבּ, הֶערשֶׁעלֶע, עֶסט עִפִּים, דֶערקויק זִיךּ, בַּאלְד
מֶעט מֶען דִיר אַריינְטְרָאנֶען א צַיינִיק הֵייסֶע וַאפֶער, מְהַיי אוג צוקֶער הָאבּ
- אִיךְ דִיר דָא גֶעבְּרַאכְט.
הערשעלע
-- 114 --
הֶערשֶׁעלֶע תָּאט וִוידֶער בְּרוְּּן אָנְגֶעקוּקְט, נּר אִין זיינֶע אוֹינֶען הָאבֶּען זי
נְרוֹיסֶע קַאפְלֶעם טְּהרֶערֶען בֶּעוִינֶץ ; עֶס שֵיינְט, עֶר הָאט עֲפִּים גֶעוָאלְט
זאנֶען, אָבַּער דִיא לִיפְפֶּען הָאבֶּען זִיךְּ אִיהם קְרַאמפְּפְהַאפְט פֶּערצוֹינֶען, אוּ
עֶר הָאט דָאס פָּנִים אִין בֵּיירֶע הָאנְד בֶּעהַאלְטֶען ... בָר הָאט זַיין גֶעלד-
בֵּייטֶעל אַרוֹיסְגענוּמֶען, אַוֶועץ גֶעלֶעגְט גֶעבֶּען הֶערשֶׁעלֶען אַהוֹיפֶּן קְלַינְגֶעלֶר,
נָעֵהם ! מַאכְט עֶר - בִּיז וַַאנֶען וָואס וֶענן, זייא הָאטְשׁ נִישְׁט אָהן אַ
קאפַּייקֶע ו - אִיך בֶּעט דִיךְ, עֶסס עָפִּים ! וִויא דוּא זֶעהסְט מִיך לֶעבֶּען ,
אִיךְ הָאבּ אַללֵיין נָאך אִין מיין טוֹיל קיין טְרָאפֶּען קַאלְט וַאסֶער הַיינְט נִישְׁט
גֶעהַאט , אוּג אִיך נָעת פוּנְדֶעסטְוֶועגֶען נִישְׁט אַהַיים; אִיךְּ טוח דִיךְּ פְרִיהֶער
בֶעפְרִיען,. דֶערנָאךְ וֶועל אִיךְּ עֶססֶען ו זֵייזְשֶׁע אַ מֶענְשׁ, אוג רַייבּ אַריין דיא
סְעוּדָה ! הָאיסְטוּ , עֶססֶען אִיו קוֹדֶם כָּל, אַז מֶען עֶסְט הָאט מֶען כֹּחַ אַללֶע
צָרוֹת אַרִיבֶּער צוּ טרַאנֶען ,.. עֶסס אָבּ , קִינְד אֵיינֶער, וָאם הָאפְּטוּ מוֹרָא 1 נִיט
פַאר אַנְגֵבָה הָאט מֶען דִיךְ דָאך אַרַינְגֶענֶעצְט! זֵיי מִיר גֶעוּנְד, אִיךְּ ליף
צוּם אֶדוֹן אַהֵיים !
מִיט דִיא רֵייד אִיז בָּרוך אַרוֹיס פון צִימריל אוּנ אִיז גֶעלָאֶען צוּם אֶרֹן
אַהַיים , טָאמִיר וֶועט עֶר ָא זִיךְ לָאוֶען בֶּעסְסֶער רֶערֶען .
דֶער ראש יְשִׁיבָה הָאט עֶרנְסט גֶענְלוֹיִבְּט רֶעם נִבְּאי, אַז הֶערשֶׁעלֶע אִיו נָאך
פְרִיהֶער פַאר אַללֶעמֶען בֶּעפְרֵייט גֶעוְואָרען, נוּר עֶר אִיז אוּנְרוּהִיג גֶעוֶעזן, טָאטִיר
לִיגְט עֶר ערנֶעץ אַ פֶערשׁמַאכְטֶער בֶּעהַאלְטֶען אוג הָאט מוֹרֶא אַרוֹיסצוּנֶעהֶען ;
דַארִיבֶּער הָאט עֶר צוַאמְטֶען מיט דֶעם וִיִלְנֶער, אִיהן גֶעזוּכְט אִין אַללֶע בְּתֵּי-
מַדְרָשִׁים, אוֹיפן שׁוּל-בֵּיידֶעם, אוּנ אוּמֶעטום וואוּ אַיְשִׁיבֶה-בּחור קאטן גור אֵיין-
פַאללֶען זִיךְ צוּ בֶּעהַאלְטֶען, עֶר הָאט אִיהן אָבֶּער עֶרנֶעץ נִישְט גֶעפּנֶען .
- הָארְט אִיהר, רָכִּי, הָאט דֶער ווינְגֶער אַזָאג גֶעמְהן, מִיר זָאגְט דָאס
הַארְץ, אַז הֶערֹשֶׁעלֶע זִיצְט נָאךְ! אַי וֶעט אִיהר פְּהֶאנֶען : וֶער הָאט דֶעם
ִבְּאֵי גֶענוֹיה צוּ זָאגֶען אַ לִינֶען 1 אִיז דָאם אוֹיךְּ קֵיין קַשָא נִישְט ! טַעמֹ
וְנֲמוּקוֹ עִמוֹ ,.. עָר הָאט אַ מעם הֶערשֶׁעלֶען אָנְצוּלֶערְנֶען ... אונ אֶךְּ הָאבּ
מוֹרָא צוּ זאגֶען, אַז דִיא נַאנְצֶע גֶעשִׁינְטֶע שְׁמַאטְט מַּאקִי פון אוּנְזֶער פּוֹרָה
ּמַצִיל אַללַיין !+.,
-- ואס רֶעדסְטוּ ? הָאט זִיךְ דֶער רָבִּי אַ חַאפּ נֶעטְחוּן װִיא אַ שְׁלַאנְג
וָואלְט אִיהן אַ בִּיס נֶעטְהוּן -- אַ יוּד א מוּפְלְג , אַזֵא איש נִכְבֶּד .. . חס וְשָׁלוֹםן
הַהוֹשֵד בַּכְּשֵרִים לוָקָה בְּנוּפוֹ -- איך גְלוֹיבּ עם אֲפִּילוּ אוֹיף בָּרודְן נִישְׁט |
-- אִיהר וֶועט הָאבֶּען אַ סִימְן רָכִּי, אַז טֵיין חַשְׁעְרֶה הָאט אַיְסוֹר! הָאט
רער
= 174 --
דֶער וִוילְגֶער וַיינְס בֶּעשְׁטַינֶען - לָאמִיר פְּרוּבֶען אַרַיינְגֶעמֶען צוּ בְּרַינְרֶעלֶען =
ְּוֹמָר'שׁט אַ פְרָאג טְהוּן צִי עֶר אִיז בַּיי אִיהר -- וֶועט אִיהר עִפִּים הָארן!...
דֶעם רֹאשׁ יְשִׁיבָה הָאט זִיךְּ גִישְׁט גֶענְלוֹיבְּט... אוג עֶר אִיז פַּארְט גֶענַאיגֶען ,
ְּרַיינְרֶעלֶע אִיז נָאךְ אוֹיפן נַאסס הַיינְט נִישְׁט אַרוֹים, אוג הָאט נָאךְּ פון
נָאר נִישְׁט גֶעוואוּסְט,
- גְוַאלְד ! וָואס אִיז דָאס פַאר אַגְזָרֶה ! הָאט זִיא אַ גֶעשְׁרֵיי נֶעמְהוּן, נִישְׁט
- אוֹיסְהָארֶענְדִיג דֶען סוֹף, וָואס דֶער ראש יְשִׁיבֶה הָאט אֵיהר דֶערצָאהלְט --
דָאס מוּז זַיין בּרוךָם אַרְבַּייט! וָואס זָאגְט דֶער נִבְּאַי, מֵיין בְּרוּדֶער וָואס זָאנְט
רָערצוּ ז
-- פְרִיהֶער נַאטט בָּרוּךְ הוא דֶערְנָאךְּ -- אוּנְזֶער נַבְּאֵי! הָאט דֶער ראש
ְשִׁיבָה גֶעאָנטְוֶוערְט, ור הָאט אַללֶעמֶען שׁוֹין בֶּעפְרֵייט !
-- גֶעלוֹיבְּט אִיז זֶעֶר 1- װַוייכְט אִיהר,. אַ שְׁטִיק נְשָׁמָה הָאט אִיהר בַּיי מִיר צוּ-
ֶענוּמֶען . הָאט בְּרַיינרֶעלֶע אוֹיפְנֶערֶערְט אונ דֶען אֶטְהֶעם פּרייֶער אָבְּגֶעצוֹיגֶען -- צוּם
שְלִים-מַוְל קאנן אִיךְּ הַיינְט פון שטובּ נִישְט אַרֹיסְגֶעהֶען+ מֵיין טִיְרֶעלֶ, זָאל
מִיר גֶעוּנְד זַיין , בְּרֶעגְט פון הַאלְבֶּער נַאכְט אָן ויא אַ פַייעֶר, צִי אֵיין עץ
תָרַע , צִי חָלִילֶה אַ פֶּערקִיהלוּנְג, זִיא אִיז מִיר נָאר אַ חָרוּבָה נעבִּיךְּ. א וַוייטִינ
אִיז מִיר נִישְט, עֶס הָאט אִיהר מָעֹהר נִישְׁט גֶעפָעהלְט, זִיא זָאל זִיךְ דֶער-
וויסְסֶען אי מֶען הָאט הֶערשֶׁעלֶען אַרַיינְגֶעֶעצְט !- וָאס װַייסְט אִיהר, רָבִּי, רֶען
חַן וָואס עֶר הָאט בַּיי אוּנְז! - גֶענֶען וָָאס זָאנ אִיךְ דָאס ? יֶע, אִיךְּ וָָאלְט
אַללֵיין גֶעלָאפֶען. אִין פֶּאלִיצְיֶע אַרַיין אִיהן אַרוֹיסְנֶעהמֶען, אַז אִיךְ וָאלְט נֶע-
יי יין יאנק קיד אמעקגעהען - מר אַזאנקן מעום, וָאס שַר אי
לֵייז 1 װאוּזֶשֶׁע אִיז עֶר אַצִינֶד ז
-- ער לִיגְט אַ וְַאֵי בֶּעהַאלְטֶען עֶרנֶעץ, אַ נִי גֶעגֶעסֶענֶער מִכְתָּמָא =
מֵיר זוּכֶען אֵיהן שוֹין פון צְוֶועלְף אַזֵיינֶער אָן, הָאט דֶער רָבִּי נֶעאָנטְוֶערְט,
- נַארְרֶעלֶע, וָואס הָאט עֶר מוֹרָא 1 הָאט בְּרַיינְדֶעלֶע גֶעלַאכְט--טָאמִיר
- זָעהט אִיהר אִיהן, בֶּעט אִיךְּ אַייך, רָבִּי , שִׁיִקְט אִיהן אַהֶערְצוּ -- זָאלל עֶר נָאר
קֵיין מֹרָא הָאבֶּען : מִיר הָאט זִיךְּ נֶעכְטֶען נור אוֹיסְגֶעדַאכְט, אַז דֶער בְּרוּרֶער
מַיינֶער אִיז אִין כַּעס אוֹיף אִיהם ; שְׁפָּאטֶער הָאט עֶר, דֶער בְּרוּדֶער טֵיינֶער,
אַדְרַבָּא כָּל- טוּב גֶערֶעדְט אוֹיף איהם , נור אִיךְּ נַאררִישֶׁע יוּדֶענֶע הָאבּ גֶע-
מַיינְט, אַז אָט לוֹיפְט עֶר אוּג שְׁלָאגְט אִיהן שׁוֹין. . , זָאגְט אִיהם, רִבִּי, זְאלל
עָר קוּמְמֶען = קְרַאנְקֶערהַייט הָאט גֶעבֵּוך טֵיין מִירֶענֶע שׁוֹין עֶטְלִיכֶע טָאל
געפראגט
-- 5זן --
גֶעפְרֶענְט צוּא אִיז עֶר גֶעקוּמֶען עִפְסֶען הַיינְט ! וָאהל אַזֹיא אִיהר רְפוּאֵה
אָנְגֶעגְרֵייט זַיין , ויא עִם שְׁטָעהט אִין קיד זי מִהָען = = ו פוּן אִין
דֶער פְּרֵיה אָן! אִיךְ זְשַׁאלֶעוֶע אִיהם נִישְט, עֶר אִיז מִיר לִיעבּ וִוי מיין אֵיינֶען
בי יע 2
--נִישְׁט צוּ. פֶערְשְׁטֵיין!... הָאט דֶער ראש יְשִׁיבָה דֶעם וִוילְנֶער גֶעזַאנְט
אַרויסְגֵייעֶנְדִיג פון בְרַיינְרֶעלֶען--וִיא זָאהלֶען מִיר ָא לֶערְגֶען רֶען פְּשֵׁט.
מִמָה נַפְשֶךּ. זָאהל אִיךְּ זָאנֶען, אַז דָא אִיו נֶפֶּעם גֶעוֶועזֶען אַמִין מַעֲשָׂה. וַאם
דֶער נִבְּאַי דַארְף אוֹיף אִיהם אִין כַּעם זַיין, אִיז דָאךְ אַ קַשִׁיָא: ואס רֶער-
צ עהלט. עִפֶּעם בְּרַיינְרֶעלֶע אַזוֹי בִּתְּמִימוֹת פוּן דֶעם חַן וַואם עֵר הָאט בַּייא
אֵיהר, ויא דֶען זֵאהֹל אִיךְ זַאגֶען, אַז ואם! נָאךְ אַמַאהל, אַז וָואס + אַז
עֶס אִיז קיין מַעֲשֶׂה נִישְׁטּ גֶעוֶועזֶען -אִיו דָאךְּ וִויִדֶער אֲקֵשָׁא ! טָא וָאס
זַיינֶען דָאס פַּאר דִבּוּרִים:--;זִיא הָאט גֶעמֵיינְט אִיהר בְּרוּדֶער אִיז אִין כַּעם",
,אט שְׁלָאגְט עֶר אִיהֶם שׁוֹין" 1 הַא, אִיז דַאךְּ דיא מַשְׁמעוֹת, אַז עֶר הָאט
אַ פּנִים גֶעהַאט פַאר וָואס אִין כַּעֵם צוא זַיין! ...
הֶערְסְטוּ , דָא אִיז אַנְרוֹיסֶער א צָרֶיךְ עִיון.., אוּן ווייסְטוּ וָואם אִיךְּ וֶועל
רִיר זָאנֶען. לָאמִיר אַגֵיי טָא אִין פַּאלִיצְי ארַיין מָאמֶער = 2
רֶער ראשׁ יְשִׁיבָה הָאט אֲפִלוּ נִישׁט פֶערְגֶעפְסֶען, אַו עֶר קֶען אַוָארְט
רוּססִישׁ, נִישְׁט נור --,וִויא שַׁייךְ וֶוֶעט זִיךְּ דָארְט נִישְׁט גֶעפִינֶען אַ יוד , וָואס
זַאהל פֶּערְטֵייטְשֶׁען דִיא אֲרוֹנִים ואס אִיךְ וויל" ? הָאט עֲרֹ בֶּערֶעכֶענְט, און
אוֹיסְטְּהוּעֶנְדִיג דִיא כּוֹבַע אִין קַארִירָאר -- אִיו עֶר אוֹיף קָדוּשׁ הַשֵׁם אִין פַּאלִיצְיִע
אַרַיינְגֶעגַאנְנֶען, דֶער וִוילְגֶער הָאט מוֹרָא גֶעהַאט אִין אַמָקוֹם סִנַּנָה זִיךְ צוּ"
שְׁטֶעלְלֶען, הָאט עֶר בֶּעסְסֶער אַבְּגֶעוַארְט עֶרְגֶעץ אֵין אַטְּהוֹיעָר -
| = דֶער ראש יְשִׁיבָה הָאט טאקע בָּרוֹץ גֶעטְרָאפֶען *
-- ואס הֶערְט זִיךְּ ? הָאט עֶר בָּרוּדְּץ גֶעפְּרֶענְט,
--וָואס זָאל זי הֶערֶען! הָאטְש רֵייר . צוּ א וַאנה, זי 20 נִיט
נמַת כׁ הָאבען ִיחם יא גֶעצשְמֶערְט'. // /
פקן אַוֹים לָאזֶעןוּ הָאט דֶער ראש יְשִׁינָה אִיֶערְגֶעפְרֶגְׁ אִו דָאְ
רִיא מַשְׁמָעוֹת , אַז עֶר זִיצְט טַאקֶע !
-- וָואס דֶען הָאט אִיהר גֶעמֵיינְט + מֶען הָאט אִיהם גוּט בֶּעגְרָאנֶען--
אַ בְּרֵייטָע טְהִיר אַרַיין,. 8 שְׁמַאלֶע -- אַרוֹים! הָאט בָּרוּך אוֹיסְֶעוִיפְצְט,
8 הַיינּ דְאַמְרִי אָנְשִׁי, הָאט רֶער ראש יְשִׁיבָה גֶעזָאנְט: ,אַז אֵיין נַארר
= יט שא =
וַארְפְט אַרַיין אַ שְׁטִיין אִין וַאסְסֶער, קַאנֶען צָעהן קְלוּנֶע נִיש אַרוֹים גֶעהמֶעױ"..
-- רָבִּי, אִיהר מֵיינְט אָכֵּשֶׁר , אַז אִיךְ בִּין דֶער נַארֹר ? הָאט זִיךְ בְּרוּךָ
אַ חֵַאפּ גֶעמָהון, קומְט אַהֶער, הָארְט אַדְרִבֵּא וָואס דֶער קִטוער אֶדוֹן דֶער-
צָאהלְט, װֶעט אִיהר ויססֶען, וֶוער עֶס הָאט דיא קַאשֶׁע פַארְקָאכְט!...
-- וָואם וֶועל אִיךּ הָארֶען, עִם אִיז גֶענוּג 8 הַשֵּׁם, גֶענוּג הָרְָּה אוּנ
ִּזְיון !... הָאט דֶער ראש ישִׁיבָה אוֹיסְנֶעקְרֶעכצְט - פִּיהרְט מִיךְ בֶּעסְסֶער אַרַיין
צו אִיהֹם , זָאלל עֶר חָאטְשׁ זֶעהֶען, אז מֶען נִיט זִיךְּ מִיה אִיהן צו בָּעי
פרייֶען .
- אִיךְ דֶערוַוארְט דָא דֶען אֶדוֹן הַנְדוֹל אַללַיין, הָאט בָּרוּך נֶעאָנטְוֶוערְט,
נֶעהט צוּ צוּ יֶענֶער טְהִיר , זַייט ינוֹתֵן בְּיַדֹי ה' קטֵנִים, וֶועט אַייךְ דֶער אַנְשִׁי-
חַיִל' צוּלָאזֶען ,
דֶער רֹאש יְשִׁיבָה הָאט אָבֶּער מוֹרָא נֶעהַאט אַללֵיין צוּ צוּנָעהן צוּם
פאַנְשֵׁי-חַיִל., אוּנ בָּרוך הָאט נֶעמוְט אִיהן צוּפִיהרֶען אוּנ אִיז בַּאלְד צוּרִיק אין
פָאליצְוֶע גֶעלָאפֶע. עֶר הָאט מוֹרְא גֶעהַאט דֶען אֶדֹן הַנָדוֹל נִישְׁט צוּ פֶער-
שְׂכָּאטִיגֶען,
דֶער זֶעלְנֶער וָואס שְׁטָעהט בַּיי דֶער טְהִיר הָאט דֶען רֹאשׁ ישִׁיבָה נוּר
צוּ דֶער מִיט גְרַאטְּטֶעם בֶּעשְלָאנֶעגֶער לָאך פוּן טְהִיר צוּנֶעפִיערְט, אבֶּער אִין
צִימְמֶער נִישְט אַרַיינְֶעלָאזֶען.
- הֶערשֶׁעלֶע! הָאט דֶער נוּטֶער רָבִּי אַ גֶעשׁרֵיי נֶעמָּהו, אַז עֶר הָאט
דוּרְְ דיא גְרַאטְטֶעם זַיין גֶעפַאנְגֶעגֶען לִיעבֶּען תַּלְמִיר דֶערְוֶעהן .
- רָבִּי ! הָאט הֶערשֶׁעלֶע גֶעאָנטְוערְט, אַז עֶר הָאט ויין רְבֵּינם שְׁטִימֶע
דֶערהָארְט , אוג אִיז צום פֶענסְטֶערל צונֶעלָאפֶען, טְּהרֶערֶען הָאבֶּען זִיך אִין
בַּיירֶענִם אוֹיגֶען בֶּעויֶען, אוג פוּן אִיבֶּעררַאשננְג הָאבֶּען זֵייא בֵּיידֶע אַ הָאךְ
נִישְט גֶעקָאנְט אוֹיפְרֶעדֶען ,
- אוֹי לִי שָָׁאִיתִיךְ בְכֵךּ ! הָאט דֶער רָבִּי אוֹיסְֶעוִיפצְט ,
הֶערֹשֶׁעלֶע הָאט אִין אֶנְהֵייבּ גֶעשְִׁיגֶען , נור פְּלוּצְִינְג הָאבֶּען זֵיינֶע אוֹינֶען
אַ בְּלִיץ נֶעמְהוּן מִיט יֶענֶעם פייֶערל, וָואס דֶער רְבִּי פְלֶענְט אִין זֵייא זָעהן ,
בַּיי וֶערֶער הַארְבֶּע קֹשיא צום שָׁער אִין דֶער נִמָרֵא .
- אַשְׁרֵי שְׁרְאִיתָנִי בּכֵּךּ!ו הָאט הֶערשֶׁעלֶע א זָאג נָעִמְהון, =א יט זי
נַאנְצֶען קַארְפֶּער אוֹיסְגענְלֵייכְט. דֶעם ראש יְשִׁיבֶה הָאט גֶעדַאכְט, זַיין תֵּלָמִיר
אִיז אִין דֶער מִינוּט מִיט צְוֵייא קאפ הָאבֶער גֶעוָוארֶען ,
-- וָאם. מַיינסְטוּ דֶערמִיט 1 הָאט דֶער וָבִּי פֶערוואוּנְדֶערְט גֶעפְרָאנְט ,
ביזטו
בִּיזְטוּ דֶען רַבִּי עֵקֵיבָא, וָאס אִיז אוֹיף קָרוּשׁ הַשֵּׁם גֶעוֶעמֶען ו
--בִּין אִיךְ נִישְׁט רַבִּי עֲקִיבָא, בִּין אִיךְ יוֹסף!... הָאט הֶערְשֶׁעלֶע מִיט
מוּטָּה נִיעֶנְְוֶערְט -גֶערֵיינְקְט אִיהה, רִַּי. ֶענֶעם מִכִירַת יוֹמֵת וָאס אֶיךְ הָאב
צוּם סִיוִם גֶעשְׁפִיעלְט! פוּן דַאמָאלְסְט א רַבֵּי שְׁפִיעלְט יי מַזֶל מִיט מִיר
א פֶערְשִׁיערֶעגֶע אויגֶען ָהן מיין ייגער לה א וי ֹף : אִיך אי
ויא אַגֶעפַאנְגֶענֶער, אַפֹּשֵׁר נַאר פַאר א שֶׁקֶר-בּלָבּוֹל.,. אִיהר וֶועט זָעהן, רַבָּ,
אִיךְ וֶועל נָאךְּ. ויא יוֹמֵם אַמָאל אַנְרוֹיסֶער לייט וֶוערֶען אוּן מִיט נוּמִם בָּע-
צָאהלֶען פַּאר אַלֶלֶע רָעוֹת וָאס מֶען טְהוּט מִיר אִיצֶט!.., :
--הַלְואי, איך וִינְשׁ דִיר בְָּדֵאי! הָאט דֶער רַבִּי דֶערְמוּנְטֶערְט פון
הֶערְשֶׁעלֶעם פֶעסְטֶען מוּטָה נִיעֶנְטְוֶוערְט. טאקע אַזוֹי, דוּא דַארְפְסְט נוּר אוֹים-
גֶעלֵייזְט וֶֶערֶען פוּן דַאנֶען וֶועט דִיר רָאם וַיין רַבִּי גֶעלֶר, וֶועסְטוּ טאקע
ֶַעקפָרֶען קיין וַאלָאנֶען , אָרֶער רָא נוּפָא זיךְּ פֶּעסְט אַנָעהם טָאהן צוּא
-הַאט נִישְט קיין טעוֹת רַבָּ אוּן ָאנְט רוד אוֹיךְ עָר אל קיין
טָּעוּת נִישְׁט הָאבֶּען - הָאט הֶערְשֶׁעלֶע וַייטֶער צוּ רֶערֶען אָנְגֶעהוֹיבֶּען -- נִיט
אִין וַַאלָאזֶען וֶועל אִיךְ מע נוּר אִין אוֹיסְלַאנְד! רַבִּי שִׁטוּדְיְרֶען וֶועל אִיךְ
פַאהרֶען.,, חָכְמָה אוּן רעת וֶועל אִיךּ לֶערְגֶען ִישְׁטּ נור נְמָרָא אַלְלֵיין וָאס
מַאכְט אַמֶענְשֶׁען נור שְׁטֶענְִי צוּ זַיין אַתָּלױ בְּדַעַת אַחֲרִיםו,. בִּין אֶךָ
דֶען בִּיז אִיצְט אַלְליין אַ מֶענְשׁ גֶעוֶעוֶען 1 הָאבּ אִיךְ דֶען אוֹיף טַיין ,אִידִּי
אֲדֵעָה גֶעהַאטוּ יֶעגֶער הָאט מִיר עֶסְמֶען גֶענֶענֶּען וֶעגֶער הָאט אֹיף מִיר
אַדֵעָה גֶעהַאט!,,, הָאט יֶענֶער גֶעוָואלְט, הָאט עֶר מִיךְּ וִויא אֲנֵנָב אִין דֶעם
פִינְסְטֶערֶען חֵדֶר אַרַיינְגֶעזֶעצְט ! װאוּ אִיז דִיא בְּחִירָה מֵיינֶע, וָאס דִי חֲקִירָה-
סְפֵּרִים וַאגֶען, אַז יֶערֶער מֶענְשׁ אִיז זִיא מְחב צוא הָאבֶּען!+ וָאם פַאר אַ
מֶענְשׁ בִּין אִיךְ, אַז זֶעלְְבְט וָאס אִיז מִיר לֶיעבֶּער ויא מַיין לֶעבֶּען קען
אִיךְ נִישְׁט בֶּעשִׁיצֶען, נִישְט נֶעמֶען און נִישְׁט טָאהן 1יי.
נֵיין , אוֹים פוּן הַיינְטִיגֶען טָאג אַזא אוננְלִיקְלִיכֶע בַּאשֶׁעפֶענִים צוא זַיין
אַ מֶענְשׁ מוּו אִיךְּ וֶוערֶען !...--נור חָכְמָה אוּן דַעַת מַאבֶען רֶען מֶענְשֶׁען
פַאר אַ מֶענֶשׁ -- חָכְמָה אוּן דַעַת מוּז אִיךְ זוּכֶען!... אִיצְט רַבָּת פָּארשֶׁעלְט
מֶיךְ, זַייט מַצְדִיק אוֹיף מיר אֶת הַרִין--ה' לִי וָלֹא אִירָא !
עָם הָאט גֶעדוֹיעֶרְט עֶמְלֵיכֶע מִינוּמֶען אֵיידֶער דֶער ראש יְשִׁיבָה אִיז צוא
ִיךְ נֶעקוּמֶען פוּן אַזֶעלְכֶע פוּן אוּנְפֶערְהָאפְטֶע דִבּוּרִים! עֶר הָאט אִין אָנְהֵייבּ נִימֵיינְטי
הערשעלע רער
== ןא ==
דֶער מוֹחַ אִיז הֶערְשֶׁעלֶען גֶערִירְֶט גֶעוָארֶען, אוּן עֶר ווֵייס אַללַיין נִישְׁטּ וָאס
עִי רֶערְט 1 גור בִּיסְלֶעכְוַייס הָאט עֶר רֶערְקַאנְט, אַז עֶר רֶערְט עֶם עֶרִינֶסְט,
אוּן עֶר הָאט זִיךְ גֶעוואוּנְשֶען: : הַלְואי הֶערְט עֶר עַם בֶּעסֶער פון אַמְשׁונֶע 1
- אוֹי לְאִַם שָׁכּּ שֹׁמְעוֹת! הָאט עֶר אוֹיסגעוִפְצְט--הַבַָּלָה מְביאֶה לֵיר
שֶׁעֲמוּם !,,, אַחְדוּשׁ אַז דִיר הָאט זִיךְּ דֶער מוֹחַ גֶערִיהרְט: אַגַאנְץ יוֹם טוֹב זַאנְט
מֶּען. הָאסְטוּ אַמַפּר אִין הַאנְד נִישְׁט אַרַינְגֶענוּמֶען, אוּן רָאס הַארְץ הָאט מִיר
גֶעזָאגְט, אַז דיא טֵייטְשִׁימֶע בְּנָדִים וָאם דוּא הָאפְט אָנְגֶעטָאהן, וֶועלֶען דיךּ צוּא
גוּטֶם נִישְׁט פִיהרֶען... אַיָצַר הָרַע אִיז אוֹיף דִיר אָנְגֶעשְׁטַאנֶען, אוּן זָעֹה ויא
שְׁוַאך דוּא בִּיזְט, אַז אָט דֶעם קְלֵיינֶעם נְסַיוֹן קָאנְסְטוּ שׁוֹין נִישְׁט בֵּיישְׁטיין,
אוּן וִוילְסְטו חֲלִילָה וֶוערֶען אַ כּוֹפָר בְּאֲלְקִי יִשְׂרָאֵל ! .. חֲווֹר בֵּךְּ תַּלְטִירָיו לָאז
ך פן יָצֶר הֶרע נִישְׁט פַארְפִּיהרֶ! הָאט עֶר גֶעטענהִיש. און גֶעוואלְט אִיהם
מִיט חֲקִירָה אוּן מִיט רַאֲיוֹת אוֹיפְוייזֶען, אַז זֵיינֶע רֵייר הָאבֶּען קיין טעם אוּן
קיין רֵיח גִישְׁטוּ אָבֶּער אִין דיא רֶגַע אִיו דֶער וֶעלְגֶער צוּגֶענַאנְגֶען, אוּן הָאט
דֶען אַלְטֶען יודֶען פון טְהִיר-לָאךְ. אווֶעקְגֶעטְריבֶּען--גֶענוּג זִיך אָנגֶעבַּאלַאקֶעט
פַּאר פִינֶף קַאפַּייקֶעס!' הָאט עֶר גֶעזָאנְט, פַּאשַׁאל וָואן !
צוּ אִיז רֶער זֶעלְנֶער נוּפָא אַ שַׁלִיחַ גֶעוֶועוֶען, צוּ טַאקַע רֶער יָצֶר הָרֶע
בִּכְבוֹדוֹ וּבְעַצְמוֹ אַלְלֵיין, וִוילל רֶער ראש יְשִׁיבָה נִישְׁט שְׁוֶוערֶען: נוּה, אַז דָאם
אִיז אַמַעַשֶׂה שַׂמֵּן גֶעוֶועוֶען , הֶערְשֶׁעלֶע זָאלֵל זיין הוֹכַחָה נִישְׁט אוֹיסְהֶערֶען
אוּן נִישְׁט טֵּאהן תְּשׁוּבָה , אִיז אִיהם בָּרוּר כַּשָׁמָשׂ... אַוֹיסְגֶעהֶענְדִג הָאט
עֶר רוד גֶעָאגְט:
--וֶוער דָאס הָאט גֶעטָּאהן וַיים אִיךְ נִישְׁט, נוּר--אַז דֶער וָואס הָאט
אִיהם אַרַיינְגֶעזֶּעצְט הָאט מַקְרִיב גֶעוֶעוֶען א נָפֶשׁ א טְהֵייעֶרֶען אוֹיפָץ מִזְכַּחַ
פוּן רֶער טוּמָאָה, פון רֶער קלֵיפָה רַחֲמנֵא לִצְק--וֶעל אִיך שְׁוערֶען!..
ָּוךְ הָאט עִם נִישְׁט פֶערְשְׁטַנֶען און הָאט אָנְגֶעזָאגְט רֶעם ראש יְשִׁיבָה,
אַז עֶר הָאט לָכָל הַפַּחוֹת גֶעפּוֹעִלְט מֶען זָאל אִיהם ָא נָאךְּ הַאלְטֶען עֶטְלִיכֶע
טֶענ, אֶפְשֶׁר וֶועט מֶען קַאנְגֶען בַּאקוּמֶען פַאר אִיהם אַפַּאסם, בֵּייְרֶע זַייגֶען
אַהֵיים גֶעגַאנְגֶען, אֵיינֶער גֶעטְרֵייסְט א בִּיסֶעל , דֶער אַנְרֶערֶער--אָהן טְּרֵייסְט
אָהן הָאפְּנוּנְג גְלַייךְ ויא מֶען גֵייט פוּן אַלְויָה צוּרִיק,
עְַלֵיכֶע. מֵיירְלַאךְ קְרֶעמֶערְקֶעם, וֶועלֶבֶע גֶעדַיינְקֶען נָאךְ יֶעגֶעם סִיום-טַע-
אַמָּעה, ויא דִיא וִוילְרֶע מְִינִּים הָאבֶּען אַוֶעקְגֶעשְׁגֶעפְּט רֶען שֵׁיינֶעם גֶעבּוּנְרֶענֶעם
הערשעלע יוסף'ן
= 179(-=
יוֹחֵם,. אִין מִצְַיִם פַּאר אַ קְנֶעכְט צוּ פֶערְקוֹיפֶען --הָאבֶּען אוֹיף מָארְנֶען גַאנְץ
פָּרִיה, . בְּעֵת וָיִיא זֵיינֶען גֶענַאנְגֶען זֵייעֶרֶע קְרָאמֶען אָפְּפֶּענֶען -- גֶעזֶעהן ויא
מֶען הָאט פון פַאלִיצְיֶע עֶטְִיכֶע צזַאמֶענְגעשמִירְמַע אַרֶעפְטַאנְטֶען אַֹימנעד
פִיהרְט, זֵייא פַארְבֵּיי דִיא קְרָאמֶען פַארְבִּייגֶעטְרִיבֶּען, אוּג אֵייגֶער פוּן זֵייא,
8 יְּגֶער אִין נייע שָאנֶע קְלֵיירֶער אָנְגֶעטְהוּן, אִיז אַזֹי. עֶהנְלךְ גֶעוֶוען צו
יֶענֶעם יֹמפין אַז מַאנְכֶע וָאס וַייֶע גַאכְגֶעלָאפֶען אַ קוק מוּן, הָאבֶּען רערנָא
מִיט טְהרֶערֶען אִין דיא אוֹיגֶען גֶעשְׁוָארֶען, אַו רָאס אִיז טַאקִי עֶר אַלְלֵייןיי.
בְּלַאסם אוּג טוֹירְט אִיז זַיין גֶעוֵיכְט גֶעוֶעוֶען -- הָאבֶּען זייא דֶערְצאהלְט--
דען קאכְּף הָאט עֶר אֵלץ גֶעקֶעהרְט אַהִינְצוּ, װאוּ בְּרַיינְרֶעלֶעם הוֹיז אִיו; צִי
הָאט עֶר גֶעהָאפּפְט אַו בְּריְרֶעלֶע וֶעט אִיקן קּמֶען רַאטּמֶעוֶען, צִי הָאט
עָר זִיךְ גֶעזֶעגֶענְט מִיט דֶער, וָואס אִיז אִיהם אִין דֶעם הוֹיז לֵיעבּ גֶעוֶעוֶען--
ֵייפֶען זייא נִישְׁט--נור קּקַענדִיג אוֹיף רִיא גְרוֹיסֶע קַאפְלֶעם מְהרֶענֶען אִין
זֵיינֶע שָׁאנֶע אוֹינֶען, הָאט דָאס הַארְץ גֶעקַאנְט צוּנֶעהֶען פוּן טיין רַחֲמָנוֹת .., אוּג
אַיין נָאמט הָאט גֶעמָאנְט זַיין עְגֶענֶר צוזֶעהֶען!"
ענדע
א יי עקעט אצייר יעוו טאה יי
- קויפט א פערנלייך-קאלענדאר אין א שעהנעם בוך-פארמאט,
= אַנשטאָט אַן אַלט מאָרישע יאָהרצײט טאַבּעלע אױפ'ן װאַנט!
די לייכסטע וועוּ אויסצוגעפינען דעם אַלגעמײנעם דאַטום פון אַ געבּורטס-טאָג, אַ בר
מצוה טאָג, אָדער אַ האָכצײיט טאָג אין מ וו מיט דעם אידישען דאַטום
= ניצליך אין יעדע אירישע הויז
ערנלייריקאלענדאר
(פאר 216 יאָהר (פֿון תקמ"ה ביו תשים--1784-9000)
פאַמיליען רעקארר |.
פיר געבורמען, חתונות און יאַרצײטען
ריוער בוך ענטהאלט דרי אירישע דאַמען פון יערען טאָג אין יאָהר
(יעדער טאָג האָט אַ בעזונדער פיידזש) אין פערנלייך מיט רי אלגע-
טיינע דאַטען. ' :
דווּך דיזען בוך איז זעהר לייכט אויסצוגעפינען דעם ענגלישען |
טאָג פון אַ יאָהרצײיט, געבורטסטאָג, אַניװואירסערי אָדער בר מצות /
אהן אירגענר וועלכע אויסרעכענונגען. צֹ
עם האָט אויך אַ בּיילאַגע פון פאמיליען רעקאָרדס װאו צו פער- .
צייכענען רי נעמען פון רער פאַמיליע מיט די דאַטען פון געבּורטען,
חתונות און יאָהרצייטען.
וט
ו
1
יע ט י עעית
געדרוקט אויף בּאנד פאפּיער און געבונדען אין שווארצע
סילק קלאטה, פּרײז דרי דאללעף -
צו בּעקומען בּיי בוכהענרלער און ביי די פערלעגעה
.1014 שסצ! ,עמגקממאסס) 8152102ט12 װוסזטפת
על |
Live Music
Archive
Librivox
Free Audio
Metropolitan Museum
Cleveland
Museum of Art
Internet
Arcade
Console Living Room
Open Library
American
Libraries
TV News
Understanding
9/11